장음표시 사용
91쪽
go GICA. Pars. I. Ea, illam ipsim Haeresim in ejus ore fignifica ni
quam arbitratus est este Scripturae sensum & quam ideo illo nomine Sensus Scripturae cohonestavit. Nec sane Calvinis lae magis Catholici sunt , quod se verbo Dei protestentur adhKrescere , nam ver bum Dei apud illos significat omnem . Errorum farinraginem, quos nobis pro Dei Verbo conantur ob
De Herium CDritate , Distinctione ; eam demquo obscuritate , Consul lane. IN 'Id eis claritas a distinctione, o ritas a confusione distingui possunt. Ideam etenim claram dicere possumus, cum viqidum, ut ita dicam, sui sensim nobis imprimit, quamvis alias distincta non sit. Idea Doloris; ex eo quod nos quam vividissime feriat, clara dici potest, confusia tamen est , qvia dolorem nobis repraesentat tanquam manui inhaerentem, qui revera in mente nostra est.
Nihilominus possumus omnem Ideam , in quantum distincta est, claram dicere; omnis namque Obs euritis a confulione oritur. Sic doloris sensus , qui nos ferit, clarus est . itemque distinctus; quod an . tem in hac sensatione confusum est, sci. dolotem --nui incisse , clarum dici nosta potest. 'Cum autem in Ide is unum idemquc sit claritas atque distinctio , uti limimum erit examinare , cur
Idearum aliae clarae sint aliΨ Consus*. - Hoc autem Exemplorum ope melius innotescet, quam ulla alia via : itaque contexendus nobis erit catalogus primam di I dearum , tum clararum & di
92쪽
Maxime clara est Idea , quum quisque sui ipsius
habet, tanquam rei cogitantis item Ideae caeterarum cogitationis nostrae appendicum , . qu les sunt, yudicare, discurrere , veste, destrare sentire imaginari. , a Maxime et am clarae nobis insunt Ideae Suisariis extensa , ejusque proprietatum , ut. Figurae, motus,' quietis. Quamvis enim fingere possimus nullum esse corpus , nullam figuram, stimile tamen quid nequimus de Substantia cogitante fingere , quamdiu cogitamus) nos possumus tamen dicere, nos non clare percipere, quid sit extensio & figura. . Clare etiam percipimus d*ationem , ordinem, numerum : modo durationem alicujus rei concipiamus; instar modi, sub quo rem consideramus tanquam inesse perseverantem. . Similiter, oris, numerus, nihil in re differunt a rebus ordinatis & num
. Omnes hae Ideae adeo clarae sunt, ut siepissime illas obscuriores reddamus, dum conamur illas nova Iuce illustrare , aliasque nodis Ideas fabricamur,
Possumus etiam dicere Ideam Dei claram esse uno sensii, quamvis alio , & obscura. sit & imperse elissima. Clara est, quia lassicit ad magnum attributorum numerum in Deo detegeodum , quae certissime scimus nullibi alia-inveniri , quam in Deo. Sed obscura est , respectu illius, quam Beati in Coelo habent. Imperfecta autem est, quia mens nostra finita cinxi sit; non nisi impersediissime Ens infinitum toncipit. perfectio vero & claritas in Ideis res disipares sunt ; Persecta etenim sunt , cum nobis exhibend quicquid est in oblecto ; clarae
93쪽
pars I. 2 autem , cum nobis repraesentant, quantum sussicit,
ad illis clare & distinhth percipiendum.
Illae Ideae confusae & obsturae sunt, quas habemus quδitatum sensibilium , v.ψcolorum, sonorum , od 'rum, gyssuum , stigoris, casu , gravitatis, uti etiam appetituum nostrorum , famis , sitis, diaris, dic. En vero causam obscuritatis harum I de rum Cum infantes prius fuerimus, quam viri, resque ext*ores in nos a ines , varios in mente nolira sensus excitarint , Ope impressiouum , quibus corpora nostra assiciebam ; mens conicia hos in te sem1us praeter voluntatem suam assici , id quie a quibusdam corporibus cui, V. g. caloris sensum ab igni non tantum Judicare Voluit res. esse quasdam extra
se, horum sensuum effectrices in quo falsa non fuisset sed ulterius progressa imaginabatur aliquid in
objectis, prorsus simile sensationibu , vel saltem I deis inde Ortis. . Ex his praejudiciis Ideas tibi fabri, cata est, ipsisque caloris, coloris, &c. sensus trtist lit in res, quae extra semetipsam sunt. En vero o, sturas illas confusasque qualitatum sensibilium Ideas a ex eo enatas quod iis salsa sua praejudicia iis , lquae a natura didicit i. admiscuerit. Cum vero hae Ideae a natura non sint, sed a voluntate ; vide quam lepida disparitate , cum illis aetiam sit. Quamvis, Calcx, & Uyιο duae tantum lensationes situ, altera debilis , altera acrior; calorem igni concessimus, ignem calore pr itum amrma res at tamen ignem Uiiovi sive dolore, quo nimis prope ad ignem accedentes tori mur) privavimus, negantes ignem dolore assici, i Sed si homines restis . perceperint dolorem inuarianum adurenti non esse attribuendum; in alio tamen errore versati suiui, utque illum manui, quanat ' ignis
94쪽
cap. VILI, SIVE ARS C0GITANDI. 43
ignis utit, inesse senserunt, Cum tamen non nisi menti insit. Verum quidem et t. illum tot excitari per ea quae in manu fiunt, quia dolor Carnis non est aliud , quam concepta mentis ostentio , ob excitosqupsdam motus naturali corporis temperamento
Hoc non tantum agnitum fuit a quibusdam antiquis Philosophis, ut Cyreniacis , . 1ed etiam a D. Augustino multis in locis , Dolores sinquit ille, i. I . de Civit. Dei, c I s.) qui dicantW camis , an insist in carne, ex carne. Nam Dolor carnis sub-j it ille tantummo i mensis ammae est ta quaedam ab epis passione infenso sicut animae Dolor , quae tristitia nuncupatur , is sio est his rebus , quae , no bis nolentibus , accidunt. Sic etiam l. 7. super Genesin ad ' litteram c. I P. Cum clictiones corporis molese sentis , s anima ) actionem suam , quά - rege-9 ades , turbato ejus tempora mento , impediri os enitur , , haecinensis dolor di
Dolorem vero, qui corporis numd83tur, ad an, mam pertinere , non ad corpus , manifestum omnino fit, ex eo quod illa , quae nobis cogitantibus dolorem inserunt; ne laedunt quidem , cum meus vehementi applicatione alias' distrahitur , ut videre est in Sacerdote Afro de quo D. Augustinus l. I . de Civ. Dei c. a. q. ) qui quando ei placebat , as imitatas quoi lamentantis hominis voces , ita Je auferebat a Sensbus, cis Iacebat simillimin mortuo , au non ran Nellicantes Er pungentes minime 1entiret , sed etiam aliquando igne meretum admoto sne ullo doloris Θμ . nis postmodum ex vulnere. Insiper vero observandum est, indebitam manus
95쪽
. LOGICA. . ' Pars I. prie dolorem animae non inferre , sed oportere hunc
motum Cerebro communicari, per filamenta quaedam, nervis tanquam tubulis inclusa, quae fidium, sive iuniculorum instar, a cerebro usque ad manus , Caeteraque corporis membra extenduntur; ita ut moveri non possint, nisi una moveatur pata illa cerebri, aqua. oriuntur. Quapropter si quὰd impediat, quominus haec nervorum minenta motum tuum cerebro communicent , sut in Paralysi) sine omni doloris sensu . quis ferrum patietur S ignes, Cum c contra, quod tamen mirum videri potest manus illi dolere poterit , qui manibus caret : quemadmodum s issime iis accidit , quibus manus amputatae sunt. Quia finervorum filamcuta a manu ad cerebrum extensa , prope cubitum , ubi terminantur, moVeantur, POL sunt illam cerebri partem , cui alligantur , eouem modo movere, quo moveretur, si ad manum usque descenderent ; ut altera funiculis extremitas potest eodem modomoveri, si per medium trahatur, ac si per alteram extremitatem traheretur. Et hinc Ani- lma eundem dolorem sentiet, quem l iret, si manus haberet: illuc enim loci attentionem dirigit anima, a quo ille cerebri motus solebat proficisti, qui asimam hoc doloris sensu assiciebat. Sic imagines, quas lin speculo intuemur , Eo loco apparent esse, quo futurae ei lant, si per directos radios aspicerentur, cum ille usitatissimus o ediorum videndorum modus sit.
Et haec lassicient, ut intelligamus fieri posse , ut Anima a corpore separata, igne interni vel purgatorio torqueatur , imo eundem dolorem sentiat, quo quis assiceretur, si admoto igne ureretur quia etiam tum ,. Cum corpori unita erat, illa cruciabatur, non
' colpus, dolorque nillil aliud , quam quaedat'
96쪽
animae tristitia , qua affigebatur, ob ca quae in corpore , Cui a Deo erat. colligata , agebantur. Quid ergo impediet quominus concipiamus divi in Justitiam polle aliquam materiae partem ita Animae Separat e : accommodare , ut in hac anima motelias cogitationes possit excitare illius materiae motus :nec amplius quid accidit animψ DOI rae a carnis
Sed ad Ideas confusas pedem re ramus. Id a Gravitatis, qu e adco claua apparet, non minuS COI fusa est, quam quaevis ait e, de quibus mox dictum. . Cum enim st pueris vidimus lapides aliaque similia , quam primum dimissa sunt, cadere , ibrma' imus ideam rei cadentis, quae genuina est & vera. iniu- per etiam ideam tormavimus causae huius deicensus, quae ad huc etiam vera est. Sed cum lapidem tantum videremus, non autem illiud , quod illud deorsummoveret, judicandi praecipitantia , conclusimus illud, quod non cernebamus, nusquam este , lapidemque proinde vi propria & in trinitica descendere , non vero ab alio deorsum propelli huic autem confuse Ideae quam praeJudicia tantum procuderunt, G
Factum eli otiam . ut iis de rebus, de quibus idem erat statuendum . diversia formaremus judicia. Quemadmouum enim lapides' Versus terram , ita etiam vidi Uus palaeis ad succinum str- rum & chalybem ad n gnetem nibveri. Eadem ergo ratio que landibus quatitatem indulsit, qua Versus terram moverentur, si mries qualitates concedere de- isset yathis S turro quibus ad succinum & magnetem ferrentur. Hoc tamen non placuit: Sed econtra succino & magneti, ad palcias & ferrum' attrahenda , qualitatas assignavimus , quas dixim
97쪽
Attracti ι ς cum etaerri opera gravium attrahendorum qualitate in terrae indere potuissemus. Utcunque tamen, hae Qualitates attrahi ivae ut etiam gravitas ).itatae sunt ex illegitimi ratiocinatione , qui eoncludebatur ferrum deberi a magnete .trahi, qtata nihil cernebatur . quod magnetem versus ferrum priniuderet; sum tamen concipi nequeat posse unum copsus aliud attrahere nili attrahens moveatur, attractumque aliquo vinculo illi colinungatur. His etiam . infantiae nostrae praeJudiciis acceptas. debemus Ideas, que nobis reSi graves & duras exhibent levibus S raris Solidi ries , & fus corporis seu inateriae habentes hinc Vas auro plenum credimus plus materi e continere , quum si aere oppleretur. Illae namque ideae non atriande advenere; quam ex eo quod infantes soliti limus , de omnibus rebus extriniccis Iudicare , CL illarum in nos actionibus: hinc cum corpora dura S gravia i sortius in nos egerint levibus & raris , jddicavimus illa his
plus tiaateiade continere. um tamen vera ratio pronuncier ; eandem materiae partem , idem tantum spaeium occupare . id et iique spatium cadem semper materiae quantitate iepici i. Adeo ut vas cubicum pedale, non plus materiar Contineat, auro appletum , quam aere, imo aliquo
tu dici potest x illud aere Plenum plus materiae Continere , Ob rationem , quanr illus. oci non est. fillius deducere. .
Dici etiam potest , ex hujus pratu icii radice ,
pullulasse infrunitas quorundam opiniones , qui alIcruerunt animas nolitas cile , vel rarissimium ex atomis aerem , ut cum Epicureis Democritus , vul .
aerem accensum , ut Stoici ; vel Caelestis lucis particulam , ut veteres Manichaei, & hoe etiam secu-
98쪽
io Fluddus; vel ventum Subtilem , ut Sociniani Horum etenim nullus sibi unquam persuasit, cogitandI vim posse cadere in lapides , ligna , vel lutum : atque idcirco , Cicero eodem tempore , quocum Stoicis afferit Animam uost nim elle ilammam subtilem , inter non terenda absurda ponit , illam
e terra ciasibuc aere concrescere. PMd emm o,serar ' te a quit , terrane tibi , atas hoc nubulo ant caliginoso Gelo sata. aut concreta esse videtur tanta vis memoriae.
Sed hi quo materiam subtiliorem cd se illam arbitrati suiu reddere & minus materialem , minus Gallam , & minus corpoream , adeo VI tandem illam possent in rem cogitantem rarefacere. Quod tamen affatim ridiculum est. Corpus cnim corpore rarius non est , nisi quod in minores in agi que agitatas particulas divisum est. Hinc enis minus aliis corporibus obitat e Illinc illorum poros facilius ingreditur. Sed indivitum sit , sive dividatur ;qurescat, seu moveatur , noli tamen miquS mate- .riale , minuS corporeu in , cogitati ni Vc erit capacius ; cum impossibile sit, ut motus , aut figura materiae , seu subtilis illa fit, seu crassa , quicquid habeat cum cogitatione commune ; vel , ut quaedan materiae pars, quae Neutiquam cogitabat , cum te nn iiii tar quiesceret . vel instar aquae , leni moraeteretur, ad tui ipsius cognisiouem pervenire pomit, si v chementius moveretur , illique tres , qunucrque
agitationis gradus alicerentur. , ' . -
Uborior de hac materia institui posset disputatio ;sed haec sussicient adhinno ideas c fusas dignONecndas: cum omnes, his similes se sui causas ha-
' HRus mali unicum remedium est, Infantiae nostrae omnia omnino praemiacia deponere , nihilque
99쪽
asserere de quo ad rationem pertinet pronunciare qma illud oliin ita judicavimus: sed quia nunc ita ,
praemisso examine, judicamus Sicilias tantum ideas hal)ituri sumus quas natura impressit ; vel saltem ex confulis , CaS quae clarae tantum sunt, in nostros usus ..1ervabimus; ut, esse aliquid in igne , quod causa est , cur Tgo calorem sentiam ; omnia quae Gravia nuncupantur, ab aliquo deortum propelli, nim a s strentes de eo quod igni cli, ira iliique sensum infert; nec de causa gravium descend ciuium , priusquain aliquid clati certique de illis constiterit.
. Idearum tonsusarum , Obs urarum quaedam. . Gempla ex Ethuά desumpta.
CApiis superiori allata sunt exempla I dearum
contusirum , quas etiam fallas dicere ob ratiorem datam licebit; sed eum illa omnia ex Physica desumpta lint, non abs re erit, alia ex Ethica prinferre , cum Ideae falsae , quae de virtutibus & vitiis forinantur , lint longe periculosiores. Nec sane quisquam vol beatior est vel infelicior, quod veram vel falsam . claram aut obscuran .cisis vitatu οῦ sensitum qualitatum, sesuumme Ideaul habeat ii illi, hac in parte , aliquid scientiae adfuerit desueritve , nota melior evadet, aut nequior : quincunque demUi nostra .sit his de rebus sententia , nunquam illi .noitrum ergo, immutabuntur; a noGtra non pendent cognitione , uti neque regendae vitae ratio ad nos ab illorum scientia dcrivatur, unicuique collibitum erit eam cognitionem praestolari , quae
100쪽
Cap. IX. SIVE ARS COGITANDI. 49
quae nobis post hanc vitam obveniet, Mundique gubernationem Dei regentis bonitati, ac Sapientiac
Nemini tamen licet de Virtutibus & vitiis non
recte sentire, cum ex iudiciorum de his latorum praesicripto, regenda vita sit, Gimponendi moreS, bonorumque aut malorum speranda aeternitaS. . Et quemadmodum talsae virtutum vitiorumque ideae incitusa sunt, ut de iis perperam iudicemus ita infinite melius soret, . his cognoscendis, corrigendisque studere, quam illis aliis emendaudis , quas vel Judicandi praecipjtantia, vel infantiae prae; i Cia nobis obtruserunt de re quapiam naturali, qbae non nili sterili jejunaeque speculationi materiam poterit surped itare. Ad illas omnes detegendas consscribenda ab ovo
foret Ethica universa-; nobis tamen propositum tantum est, allatis exemplis docere . quomodo formentur formantur autem diversarum idearum colligatione , quae revera colligatae non sunt: hinc vana constantur Phantasimata , quae Homines venari non delinunt, & quorum comprehendendorum spe villim miserrime alunt.
Homo in se reperit Beatitudinis& Miseriae Ideam, quae nec falsa est, nec confusa, quandiu generalis &abstracta ; habet etiam Ideam Abiectionis & excellentiae; Beatitudinem appetit, miseriam fugit; ex blentiam suspicit, despicit abjectionem. Sed 'peccati labes, quae abalienavit hominem a Deo, in quo solo veram felicitatem poterat invenire S cui idcirco soli ejusdem Ideam alligare debuerat, hanc ipsam felicitatis Ideam innumeris aliis rebus assixit ; ad quas amandas prosequendasque homo Praeceps sertur, in illis amissam felicitatem recu-