장음표시 사용
161쪽
ρ6 LOGICAE. Pars. II. Petilianus dixit, quamvis pmbe scirent in Episco.
pum Schisinaticum non cadere veram iandi itatem: Hic etiam in Aetibus Apostolorum Divus Paulus Festum Judaeae procuratotem -& excessentis. sinum dixit, quia ita Procuratores ex ulla compella
Tertili; sed aliter sese res habet , si quis proprio in e honorarium titulum procudat, eoque utatur acialium decorandum , ex propria opinione
, emoreve populari. Quando itaque quis dicit, Aristoteis; qui et' 'mceps Philosiophorum , vel simpliciter
Prinreps Philo op Porum fleruit nervos a corde mriginem vicere, regesi Jure non debet, hoc falsum esse,
quia Aristoteles Philolophorum Princeps non est; ' vulgaris etenim , licet taliae opinionis astipulatio . suffacit. Si tamen quis diceret, Gosendus, qui efflPhilosiophoruns pervicacispmres , docuit vacuum cle in rerum natura ; talis in ius vocari potest decollatae in Gassendurn dignitatis amplitudine , illiusque postulari talsitatis. quam quis in illa propositione in cidenti tibi persuaserit reperiri. Poteli itaque quis
falsitatis reus esse, appellatione , quae alicui non convenit . utendo , cum tamen sit culpa cariturus, si isa utatur , quae illi convenit mutro minus. E emplo sit J iannes Ia. Pontifex. qui nec Janctis erat, nec castus nec . prout Baronius testatur: qui eum se tissimum appellarunt, mendacii non 'Ot rant accusari; qui tamen eundem vel casissimam
dixissent mendacissim, fuissent, lice d tantum per propositionem incidentem fecise sent, quatis haec est, Ioannes Ia. castisimus Pontifex hoc st tuis. vi Haec sunt qua dicenda habui de propositionibus incidentibus, quarum pronomina explicativa sunt: au
162쪽
cap. V.. . SIVE ARS COGITANDI. π
ad illas ver' quod attinet quarum pronomina sint determinativa , quales 'hae, Domines qui sunt pii;
Reges qui subditos amant , certum est ut plurimum non esse tallitatis capaces , Cum praedicatum propositionis incideritis, desubjecto , . ad quod pronomen risertur , neutiquam assirmetur. Si enim . Exempli causa. dicerem , ludicra qui nihil prece vel pretiosa-
tu i dignos se lauibus , non ta irien ide0 amrmarem aliquos tales judices esse. Credendum tamen est in hisce propontionibus esse debere assirmati nem tacitam & virtualem , non quae actu attributum
de su ecto, ad quod pronomen inscrtur, pralaicet, sed quae possibilem illam pHaedic itionem notet. Si vero in hoc peccetur , jure metato tales propositi nes falsae dis poterunt, ut haec , Anime quia ratae solidiores Diu animabus rotunius. CulIi enim qua draturae s. sit aetatis Ideae nihil prorsus commune habea it cum idea animae iumptae pro principio. stationis , ego reor tales propolitiones pro salii habendas Imo diei potest maximam errorum , in quibus versamur, partem , ex hac radice pullulasse: Nam 'praeconceptae rei cmuspia in ideae aliam Ideam proseius disparatani di incompatibilem adnectimus, eum falso illas cognatas & compatibiles arbitrinnau r. ac tum demum primae Idere aliquid ex linc unione attribuimus , quod illi non potest
Sic cum duas a natuta insitas Ideas habeamus ,
alteram substantiae cogitantis , eXtenis alteram ;1aepe accidit ut animam , quae est substantia cogitans, Contemplantes , sentim aliquid admisceamus Ide: sabstantiae extensae , ut cum imaginamur animam debere, non minus quam corpus, Iocum replero ἡ
163쪽
illam non esse si nulli bi fit ; quae tamen i oprietate '
ad Corpor' tantum pertinent. Et hinc originem duxit impius illorum error qui Animam immortalit te spoliarunt. Videlis D. Augustinum hic 'de re pim cherrime disputantem capite decimo de Trinitates . ubi ostendit nihil esse intellectu facilius ipsa animae 'natura ; sed homines in illa cognoscendi caecuti re quia illis non sufficit id animae adscribere, quod clarε norunt ad animam pertinere ti' qimisum esse illam substantiam cogitantem , vὀlhntM . dubitantem , cognostentem ; sed insuperiisti alia admii M'. quae ad eam non spectant, ' dum ulnimam sub aliquibuslillorum Phantasmatum imaginantur , sin quibus
assisevere Corpora concipere. ' 'Ex alia parte, cam eospora percipi ise non nisi dineuiter nianum abstinemus ab iis' mermiscem vis; quae sunt substantiae cogitantis Hi hodicimus gravia centrum petere , plantas sibi congrua quaerere , naturam , in morboruissibus , velle lese exonerare iis quae nocent, es sexcenta alia : praecipue vero dicimus naturam inlabra' poribus nostri; velle hoc aut illud facere '; cum ti men cerio Certiores simus nos nihil tale voluisI 2 quandi ciuidem de illo volendo ne quidem Cogita . verimus. Ridiculum autem est aliquid in nobis praeter nosmetipsos fingere quod sciat quid . uobiς vel noceat vel conveniat , quod boc prostituatur illud fugiat. Ego etiam huic disparis rum Idearum misceIae adscriberem omnia adversus Deum impiorum murmura fieri cnim non potest , ut quis quidquam a LVerius Deum vel munitet, si eum , prout revera excolicipem Omnipotentem , Sapientissimum , Opu-mum. Sed impii, cum illum quidem concipiant
164쪽
ut potentissimum. supremumque mundi Dominum, omnia mala quae iis accidunt, ab illo putant immitti , neque in hoc falluntur) sed cum codem ten pore eum sibi fingant crudelem & in)us uin quod tam Qus Bonitati repugnat , m eum impie in- .
vehuntur , quali inquria mala, quibus prematitur . immitteret.
ΡRaeter propositiones quarum subiectum & ii
dicatum terminus comptellus eii , aliae ctiam complexae sunt quia illis,interscrutatur termini Vclpropositiones incidentcs , quae torarum , , hoc est , assirmationum vel negationem per Hrbum es, D r as tantum assiciunt, ut cum dico , EP ro terram ese rotundam. Ego assero , propositio incidens , parsque propolis ovis principalis est. Evidens i me': est illam nec sub)cdium, nec praedicatum aE-cere , quia nihil in iliis immutant; immo codem modo conciperentur ii sun iciter dicerem, terrarii rotunda e ac proinde pro litio incidens hic in Iolam amrmationem vidit, quae duobus porcst min4is raprimi' per verbum est , ut ordinario st; yeI cIpressius per verbum assera ' . Eodem inodo sic res habet in his loquendi sommulis nil Vesu fisi, nou υι νι um Vci cum pro-G 1 positioni
165쪽
postioni interseritur ratio propositam veritatem fulciens , ut hic , Rationes , nomica conmiscunt
flem esse terra musto maiorem. Prima etenim propositionis pars affirmationis tantum firmamentum est. Verum enim vero intererit notasse harum propo-fitionum aliquas etle ambigui sensius , deberique varie , pro Varia dicentis intentione, intelligi. Si enim dicerem , Omnes Philosephi arent res grates muιe drassum ferri , si mihi propositum solum est , olfendere gravia sponte deortum serri , prima propositionis pars incidens tantum erit , ultimaeque partis affirmationem fulcire censenda. Si tamen econtra hic solum Philolphorum sententiam rese-Iam , non autem approbem ; prima erit propositio principalis, reliqua vero , pars tantum praedicati. dic enim non affirmarem gravia sponte deorsum ser-ri , sed tantum omnes Philosophos id docere. Nec est intellectu difficile duos hosce hujus propositionis intelligendae modos , ita illam immurare, ut duae diversae propositiones, duas diversas significationes habentes, fiant. Sed liquidd ex sequentibus potest conflare , quo demum sensu debeat intelligi talis' propositio. Si enim huic, Exempli causa , subsun-'gerem , sint lapides sunt res graves ergo 1ponte decim sum feruntur , illico constaret me illi primam significationem tribuisse . primamque partem iii dentem tantum esse. E contra si 1ic subsumerem ; hoc est fallium; ero merire potest e ut omnes Philose phi id doceam quod es falso ; manifestum est me secundam signincationem illi dedisse , id est , prima pars erit propositio principalis Iccuuda vero
pars tantum praedicati. ' ' .i Inter propositiones complexas quarum copuli; nou vero sub edium aut praedicatum termino com
166쪽
cip. VI. SIVE ARS COGITANDI. ror
plexo incitur, Philosophi speciatim illas notarunt 'as M ales dixere , quia affirmatio vel negatio in iis modificatur aliquo quatuor modorum : Hi sunt, Possibila contingens, impossibilis, necessarius. Et quia unusquisque Modus vel alfirmari vel negari potest ut est possibile , non es possibile , & utrobique propositione affirmativa vel negativa coriuΠsi , ut terrae I ratienda ; terra non est rotunda, unusquisque modos quatuor potest habere prop'sitiones , & omnes suin nradi 1exdecim , quas his quatuor dictionshuynotarunt. Purpurea, itiace, Amabimus, Mentuli; quarum haec est interpretatio. Uuaquaeque syllaba aliquem quatuor modorum notat.
a. Possibilem, χs 3. Impossibilem,
2. Contingentem, . Ne 1Ianum. Vocalis in unaquaque syllaba indicat an modus dein heat assirmari aut negari; & an 'propositio, quam Dictum vocitant, debeat item amrmari aut nitari. Hoc modo. A, notat assirmationem modi & assirmationem propositionis. E, assirmationem modi & propositionis negatio
. I. negationem modi & inrmationem propositionis.
U, negationem modi, di negationem propositionis.
Operam perderem si exempla, quae obvia sunt, adducerem. Observandum ibium est Purpurea re spondere voeali Λ, Propositionum incomplexarum-
167쪽
exempla vera sint, oportere de su ecto dato es Purpurea aliquid praedicari quod universet iter assi in tur: in Laco quod universialiter negetur ; in Ama&min, quod particulariter affirmetur; in Mentuli, quod particulariter negetur. Sed quodcumque demum attributum sumatur, verum semper est, omneS quatuor propositiones, Quidem nominis eundem semper sensiam habere, atque adeo si illarum aliqua vera sit, caeteras veras Esse.
JAm dictam est, eas esse prop'sitiones compositas,ὲ
quarum subsectum vel praedicatum duplex est: harum autem duo sunt genera, alterum illarum, an quibus coinpositio exprimitur, alterum illarum in quibus compositio latet . quas ob hanc caulam Logici exponibiles appellarunt, cum expolitione sivempli
Primi generis propositiones compofitas in sex spe-.cies possumus dividere , nimirum in Copnistrum .&Disjundanus, in Comotionales dae Caryales; in Retiti ec Diseret .
D. Copulatiet π.Copulativae diciantur, quae plura subjecta. ves pra dicata habent colligata pen conJunetionem astiri tivam
168쪽
tivam vel negativam, id est per aut Nam is , vel, Nec in his e propolitionibus idein praestant, ac coti junctio Et, si negatio transferatur a n minibus quae copulat adi verbum : sic quando α scientiae ἀνitiae non facimt beatu- , hic scientiam& divitias non minus copulo quum de utrisque affirmo quod hominem beatum non faciunt; quam si dicerem , Scismia , aeris e faciunt hominem v
Has propositiones in tria genera partiri uossemus, quando primo in iis occurrunt plura subaeta, ut mores visa in maniam lisuae. Secundo, cum plura praedicata, ut 'Auream qui quis mediocritatem
Diligit tutus caret obsoleti Soraubus tem, caret invidenta Regibus auia. Sperat infaussis, metuit secundis. Asteram sortem bene praeparatum Pectus.
Tertio quando tum subjecta tum praedicata multiplicia sunt, ut
Nan domus aut fundus, non aeris acervus auri rato Domini dedi it corpore staret, m animo cura .
Ab ambarum partium veritate dependet harum propositionum veritas. Si enim dicerem, fias ta G 6 bona
169쪽
bona vera sani ad salutem mcassaria r Propositio vera- non esset, nisi quatcnus utraque necessaria sunt. Si es dicerem, Me, , divit sunt nec seria adsetium'. propositio soret falsa , quamvis fides necessaria sit' quia divitiae necessariae non sunt. 'Propositiones , quae copulativarum , aliarumque Compositarum negativae & contradictoriae habentur, tales non sunt, in quibus negatio reperirur, sed in quibus negatio cadit in coniunctionem; quod fieri potest diversis modis, ut si a negatione propositio incipiat, no ama , deseris inquit Divus Augustiis nus, id est, credendum non est te aliquem amare &
Λlio etiam modo propositio propositionis copula-'tivae contradictoria fit, si expresse conjunAio negetur , & quando dicitur fieri non posse ut idem eodem
Amare , sapere vix Deo ingredi m. bene conveniunt , nec in - sede m antur
suavesa. sim .m Dis Atiris. Disjunctivae magni usqs sunt: disjunctivae autem censentur in quibus coqunctio disjunctiva invenitur,
Amicitia pares aus accipit aut facit. - am amat aus odit mulier, missi tertium. M α-ibus secretus visit, vel biatia es, vel angelus, inquit AristoteleS. ιν tilitate tamam, aut metu homines ducuntur. Hel terra circa Jolem sertur , vel sol circa terram.
170쪽
Harum propositiooum veritas debetur necessariae partium oppolitioni , quae nihil tertium admittit. At, quemadmodum ut necessario verae sint, nihil prorsus debent admittere quod sit tertium , sta ut moraliter tantum verae censeantur , sussicit si nisi ordinario interveniat Hinc omnino certum est Oinonem actionem a Judicio prosectam aut bonam esse aut malam , cum Theologi dsmonstrent nullam in particulariis , quae sit indisterens. Sed quando dicimus, utilitate tantum aut metu homines duci; hoc abistute verum non est , cum quidam sint qui neutri horum affectuum obnoxii, ossicio solum d euntur: ac proinde non alia veritas in hac propos, tione est , quam quod hominum pars maxima hos duos affectus ut plurimum sequatur.
Disjunctivae propositiones eas contradictorias patiuntur , in quibus n atur disjunctionis veritas, quod apud Latinos ut etiam in caeteris propositi nibus omnibus compositis fit praeposit, negatione ἔut hic nis actis es bona vel mala. De Codit natibae.
Conditionales sunt quarum partes per eonditionalem particulam, Si, uniuntur. Pars prior in qua conditio reperitur , antecedens dicitur . posterior consequens. Si anima es spirituain; haec est antec dens; erit, immortalis ; quae est consequens. Haec consequentia aliauando mediata est , alivando immediatae mediata tantum est quando nihiι est in terminis, quod utramque part cORRMgit , ut hic. Si ιerra salaria es , summetu .