장음표시 사용
61쪽
Pars. Lbas ex iis, quae per sensus intravere, efformati, vel
compostine, uti, cum ex divertis lipaginibus auri l. montIs, aureum montem essingimus; vel ι-pta io-- cum ex homine vulgaris staturae , nobis ci a tem vel Nanum imaginamur; vel sm istudine Eortione, ut cum ex aedium visarum idea aliarum Imaginem tormamus quas nunquam vidimus. Et sic inquit ille, Deunt ipsum qui nunquam potuit in sensus nostros incurrere, tauquam senem venerandae canitiei concipimus. 'Ex hie doctrina sequitur omnes Ideas nostras, Quamvis nullum particulare objectum reserant, quod unius. nostros percusserit, in solidum tamen corporeas esse; nihilque nobis exhibere, quod saltem -mbratim per sensus non intraverit: ac proinde nihil concipere nos posse, nisi imaginum ope, iis simu um, quae in cerebro efformantur, cum corpor vi demus, aut imaginamur.
Quamvis autem haec opinio ei, cum pluribus Scholasticis, communis sit; audacter tamen dicamillam & absurdissimam esse & non minus Religioni, quam verae Philosophiae adversari. Ut autem bienihil dicamus, quod indubitatum non sit: Quid, quaeso, ipsa cogitatione distinctius concioimus quae propolatio hac elacior, cogito ergo Ium dam verse exploratam habere non possumus hujus dicti certitudinem, nisi distincth noverimus quid sit esse, Quid cogitare. Nec prosecto a nobis exigendum, ut hos terminos ulterius explicemus, quia ex iis sum quin homines adeo clare imolligunt; ut uberiori explicatione tenebris involverentur. Si itaque inficiari Non potest; quin nos in nobis habeamus ideas 4r cogitatumi, etiam atque etiam rogo, per quam demum sensuum Ianuam, in animvm Peneu rint λ
62쪽
Lucidaene, 'an coloratae, ut per visum' gravesne an mutae , ut Eer auditum potuerint intrasse λ gratine odoris, an faetent, ut per odoratum; cujus saporis, ut ingustum; frigidaene, an calidae; molle au du- in per tactum aditum tibi ad mentem fecerint si autem dicantur ex aliis sensibilibus imaginibvis Brmatae , una commonstrandae erunt sensibiles
vicinor emicuisse λ & Ostendendum quo demum emic*erint, an per compositionem, anili , diminutionem aut similitudinem ; quia sit a inmaibu nihil reponi poterit, quod non sit abs ratione 3ilienum, latendum erit, Ideas EM. & C nullo modo originem ducere a sensibus, mentem nostram in se habere illarum efficiendarum vim, quamvis mens saepe excitetur ad eas es ciendas, ab aliquo quod senius fuerit. Sic pictor proposita mercede ad pingendum inducitur, quamvis ea propter pictura dicenda non sit ab hac mercede duxi 1le originem.
Sed quod addunt hi authores, Ideam tuam de Deo habemus, a sensibus ortam esse, Mia illum
venerandi senis instar concipimus, digna solis Amthropomorphitis sententia est , ct quae veras Ideas, suas de rebus spiritualibus habemus , cum taliis imaginibus confundit, quas de iis, male omnium imaginandorum consuetudiue , formamus; cumvon minus absurdum sit , velle imaginari illa quae
corporea non sunt, quam audire. colores, sono ridere.
' Huic sententiae refellendae satis erit perpendisse,s aliam de Deo Ideam non habeamus , ab illa. quae venerandi senis est; falsa nobis videri debere illa omnia Iudicia quae de eo faciemus, si huic Ideae
63쪽
contraria sint. Nam natura duce ad credendum ferimur falsia esse Iudicia nostra, cum clare perspicimus illa essc contraria I deis, quas de rebuS habemus; atque adeo, pro certo affirmare non possumus Deum partibus carere, incorporeum esse, ubique esse, invisibilem esse, cum hec ormata, venerandi senis Ideae non convenant: 'Si Dcus aliquando sub hac forma sese exhibuerit. non protinus sequitur nos aliam ab illa Ideam de Deo non habere. Sic namque una nobis fuerit Spiritus Sancti & Columbae idea , cum ille sub hujus formi apparuerit; concipiendus etiam nobis Deus esset instar soni, quia sonus, quo Dei nomen eiPrtur, Dei Ideae in nobis excitandae inservit. Falsum itaque est nostras Ideas a sensibus profici Dci ; immo e contra dici potest, nullam Idearum quae menti insiunt, ab illis esse, nisi per accidens, quatenus sci. motu in Cerebro cxcitati, quos solos efficere sensus poliunt, ansam animae praebent varias Id casformandi. quas aliter non formaret; quamvis ferme semper , hoe Ideae nihil simile iis habeant , quae in senilarii t ccrebro peraguntur Imb Idearum pars magΠa in , quae nihil corpore imaginis admixtum habens, non sine manifestissimo in commodo ad sensus referri potest. Sed siquis odiciat eodem nos tempore, quo rerum spiti tualium, Cogitationis videas habemus corpoream quandam imaginem contemplari, saltem soni, qui illam ligni licat ; nihil hic proferat; quod ea destruat, quae astruximus. Haec autem soni imago, quae praesens imaginationi sistitur, cogitationis imago non est, sed soni tantum, nec illi repraesentandae aliter inservit quam quatenus anima allueta cogitationem concipere audito hoc sono, tunc temporis sibi Idem omnino spiritualem Cogitationis exhibet
64쪽
quae cum illa altera Idea ini nihil commune habet, cui tantum per consuetudinem alligata et L . Quod in surdis palam fit, quibus nullae si,norum Ideae. obversantur, cum tamen Cogitationum suarum ideas habeant, laticin tunc cum de illis cogitant.
De obvectis Idaearum. Uicquid concipimus nobis exhibetur vel tanquam Φ, Vel modus, Vel res modificata.
Rem, dico, illud quod concipitur subsistere per se, & t quam subrectum eorum quae illi insunt. Alio nomine sultantia appellatur. Rei modum, sive attributum, si ve qualitatem dico, illud, quod cum concipiatur substantias inesse, nec polle sine ea subsistere, illam determinat ad Ieiadpincerto quodam modo , certamque illi denominati
nem tribuit. - : . . Rem modificatam appello lubstantiam , ut conmderatur certo . quodam modo determinata. l . . lQuae omnia per exempla clarius comprehendentur
Cum corpus considero , illius Idea mihi exhibet rom sive subitantiam ; quia illud considcroji qmiain . rem per se subiistentem , & quae altero nom iudi MI,
Ast cum considero corpus hoc rotundum .esse Ddea rotunditatis mihi exhibet modum ellendi, quem coiicipio non polle naturaliter re, iitere siue corpore, Cuius rotunditas est: Denique' modum cum corpore conjungeni corpus rotundum considero , haecque Idea mihi exhibet .
65쪽
P rs I. Nomina quae usurpantur ad res exprimendas, substantiva seu abibluta appellantur, ut, terra, sol,
Uti & illa quae primario & directh modos significant, quia in hoc cum substantiis quodammodo conveniunt, etiam substantiva & absoluta Vocantur, ut, durities, catur, ,stitia, prudentia. Quae vero reS, quatenus modificatae . significant primario & directe subitantiam . quamvis c*nssilius notantia, modum Veth indirecte , licet distinctius, . adjectiva&connotativa vocitantur, ut, rotam , -- rus, Ou, rudens. iSed observandum est, mentem nostram assuetam res plerasque cognoscete , tanquam modificatas; quia in illarum cognitionem non devenit ferme,
hi si per accidentia, seu qualitates quae sensus feriunt, saepe unam substantiae ciIentiam in duas Ideas dispertiri, quarum alteram , pro subjecto, alteram pro modo habet; Ita quamvis in Deo nihil sit; quod non sit ipse Deus; illum tamen concipimus tanquam tis tonitum, nobisque Infinitas pro Attr huto Dci est, Ens vero pro hu)us alitibuli iubjecto. Sie etiam hominem consideramus tanquam subjeptum humanitatis, vel habentem humanitatem, ac pioinde tanquam rem modificatam. iunc essentiale attributum ι quod ipsissima res est , per modum modi sumitur, Quia tanquam sit j ho inhaerens apprehenditur. Hoc vero illud est quod proprie Abstractum substantivum appellatur; ut humanitas, corporeitas, ratis. Nihilominus, magnopere interest tith distingistre id, quod levera modus est, ab eo, quod λlum videtur esse ; quia miaorum cum Substainiis, Substam tiarum cum modis confusio, praecipua errorum no
66쪽
Cap. II. SIVE ARS COGITANDI. 1s
strorum causa est. De natura itaque veri Modi est, ut Substantia, cujus est modus, clare & distincte concipi possit sine illo; ille tamen non possit vicissim clare concipi, nisi una concipiatur relatio quam ad suam substantiam habet; sine qui naturaliter nequitctistere.
possumus equidem modum concipere; absque
eo , quod ad illius subjectum distinctE & expressε
attendam : Argumento tamen est , modi ad substantiam relationem, in ipsius conceptu saltem, confuse contineri, quod modum illa relatione sp liare non possimus, quin eodem tempore ipsius Ideam destruamus ; cum e contra quando duas res, sive substantias concipimus, possumus unam de altera negare, non destructis singularum Ideis.
Exempli causa; possum prudentiam considerare, non distincte comiderato homine , qui prudems sit;
non tamen possiam prudentiam concipere , & timuili are relationem quam habet ad hominem, alia, ve naturam intelligentem prudentiae Capacem. E contra, cum considero, quicquid convenit substantiae extensae , quod corpus dicitur , ut extenso- -m, figuram , mobilitatem , divissibilatem; ex altera VCro parte , quicquid convenit menti seu Substantiae cogitanti, ut cogitationem , dubitationem , recordat em , vsitionem, disicursum: postam de substantia eo tensa id totum negare, quod concipio ad substam tiam cogitantem pertinere , non tamen idcircb d sinam distinctissimε concipere substantiam extensam, cum omnibus attributis quae cum illa cohaerent. Viiscissim poelum de substantia cogitante negare , qui quid conceperam de substantia extensa, nec ideo desinam disti iustissime concipere, quicquid noveram ad substantiam cogitantem pertinere.
67쪽
Potest hic observari Modorum aliquos esse 'quos licet intrinsecos appellare, quia substantiae inesse Cia incipiuntur, Ut, rotundus , se adrivus: alioS, qui extrinse-ci dici poterun L. quia ab aliqua re desumuntur, quae
subliuiatiis non inhaeret, ut auratin , vi tu, des iraim: hAc autem ab aliorum actionibus dependent. Hoc genus Modi ili Scholis dea ominiarimpes eXtrinsecae appellantur. Si vero hi modi iura alitur iccundum moreum, quo res concipiuntur Secuudae intentiares vocitamur; sic. si iis, praedicuri, sulat secundae intentioncs. quia lunt modi, quibus res ipsae concipiuntur, prout ui inteflectu siunt, binas ideas coDJungente, al- allerendo unam, elle aliam. Insuper. Obbervari potest Modorum alios esse, quos licebit Subitantivos vocare ', quia nobis repraesentant veras . subitalitias aliis Ilibitantiis, modorum instar applicatas ; hujus generis modi sunt , vjtitin,
. Alios cilis quos simpliciter reales dicimus; hi veri modi, non autem substantiae sunt, sed thbitantiarum
. Denjque alios esse , quos Negativos appellamus, quia nobis exhibent substantiarn cum negatione realis, vel Sub tantivi Modi. Ideas veras dicimus, si objecta per illas repraesen' lata, talia sint, .qualia repraesentantur, sive illa Su, ctantiae sint, sive Modi. Si vero talia non lint, Ideae falsae sunt, eo modo quo cile postulat. Haec autem 'sunt, quae in Scholis E.mia rationis nuncupamur, qui plerumque fiunt, cum mens duas Ideas, in se reales,
sed distinctas conjungit & in unum compingit: Sic Idea quae essingi potest, Ens rationis est, quia componitur ex duabus Idcis, Montis & Auri,
quas Mens repraesentat tanquam conjunctas, cum re-ἀcra conjunctae non sint. Caput
68쪽
Cap. III. SIVE ARS COGITANDI. 17
De decem Categoriss Aristotelis.
AD hunc de Idearum o ectis locum reduci pop
sunt decem Aristotelis Categoriae, quippe quae Classes tantum fiunt. ad quas ille Philosophus omnia cogitationum oboedia retulit; omnes sci. tu, stantias ad primam , ad reliqua S vero DOVem, omnia accidentia. Atque eccas Prima, Substantia, quae vel Spiritualis est, vel cor
Secunda , Quantitas , quae vel Discreta dicitur, quando partes divisias habet . ut, Numerus; vel continua,' quando illae con)unctae suur in quae est aut successiva ut tempus, motus vel permanens, quae alio nomine vocatur Spatium , si v et extentio in longum, latum & protimdum. Sola longitudo lineas facit , longitudo cum latitudine superscies, tres junctim dimentiones, Solida. Tertia , Qualitas; cujus quaternas Species statuit Aristoteles. Harum prima Habitus comprehendit omnes Animi & Corporis dispositiones , quae teratis actibus acquiruntur , uti sunt Scientiae , vir itutes , Vitia , ars scribendi , pingenia , Iastandi Secunda Potentias naturales ; tales sunt facultates Animi & Corporis ut Intellectus , voluntas , memoria , qui Q sensus , facultas ambulandi. Tertia Qualitates iens biles, quales sunt darities, mollities aravitas stigus calor, colores. Hnio ores , sapores. Quarta Formam & Figuram quae determinatio extrinseca quantitatis est; rotundim, quadrasum, Iphaericum, cubicum.
Quarta, Relatio, sive respectus unius ad aliud: ut
69쪽
Pars r. Patris ad Filium , Heri ad Servum i, Regs ad Abdiatum ' Potcidit ad obiectum, fusa voibile , quibuslad-delis omnia quae comparationum notae iunt, ut sim
Quinta, Actio, vel in se spectata, inambularesa
rare , scire, 'rure ; vel extra, ut, percutere, secare, μηwe, m. mst lare, calfacere.
r optima , Ubi, cum respondemus quaestionibus M loco , ut , es Romae, Parisu, in Mulino, Lecto,
Oetava, Quando; cum sci. respondemus quaestionibus de temporc. ut quando vixit φ centum ab hinc -- ; quando imc factum es ' heri. Nona, Situs; ut sedere , flare , decumbere, eo ante, a tergo , a dextris , a I seris. e Decima, Modus haiandi, ut habere aliquid circast, quod pro ornatu anmatura st', vel cle -- stitum , coronatum, armatum, caligas habere c. - En decem Aristotelis Categorius tot M steriorum Hrii, iit quibusdam placet, gravidast quamvis, ut verum dicam illae parum utiles sum , tantum lue best , ut ad rite formandum judicium prolint. squitamen Logices Scopus unicus est,) ut etiam laepisti. . . ine noceant, idque duas ob causa , quas hic notare Operae pretium erit.' ' Prima rit, quod hic Categoriae quibusdam videantur in i piissimia ratione & veritate fundatae, cum e eontra Nihil illa serie magis arbitrarium sit; quippe,
quae ξ Viri cuiuspiam imaginatione prodiit : penes quem Jus nullurn ad leges aliis scribendas , qui non minus quam ille, mi poterunt suo jure ad objecta Craitationum eo ordine dis ponenda , qui sit maxi-
70쪽
ad normam Philistophiae quam quisque smuitur. Quinimo hoc disticho conclusum est: quicquid omnino iub quaestioneni venit, ex nuperae clusdam Philosophiae prael cripto.
Mens, Mensura, quies, motus, pultura, figura,
' Sunt cum materia , cunctarum extarius rerum.
persuasum namque est huius Philosophiae SeEtatori bus, his leptena rebus, seu modis omnem Naturam exis uriri. I. est 1eu Substantia Cogitans; a. Materia, seu Substantia extenta; q. Men Ara. , id evi magnitudo , sive eSjguitas cussusque partis materis . Positura, seu parti uin adinviceni litus; s Ligura; 6. Notus 7. QAies, seu tardior i notus. Altera Causa , ob quam pernicholam judicamus hanc Categori gram seriem. petitur e X CO, quDd homines inducat ad inaues verborum cortices; pro sincero fluetu acceptandoS , cicacia dumque se omnia scire, modo dinumerare Va cant quaedam nomina si gnificationis arbitrariae, quae nullam clara m distinctamque Ideam imprimunt, quemadmodum alibi oste cidemus. i di
Hie aliquid dici posset de Lullistarum Attributis,
Boni se, Patieulia, Magnitu re, &caeteris; sed revera commentum adeo ridiculum cit , imaginari opo1Ie cinusvis rationem reddere quorundarn verborum Metaphysicorum applicatione, ut ne quidem refutatione dignum censeatur. ἰJure merito quidam hoc taculo Scriptor pronun- clavit, Aristotelis Logicam, non tam prodesse ad ea quae ignoramus inuntianda , quam ad ea suae scimul alui exponenda: Arsem vero Lullii Mdcopiose F siise Adiei. δε- qme nescimus garriendam. Ignorantia vero multis B a modis