장음표시 사용
61쪽
Pio ib.,ν centius, decipi. Nec dissimile buic sententia idetur quod in Prouerbiis dicitur, Melior est manifesta comesito,quam amor absconditus, inhora sunt Mnera diligentis.
Prinarib,3- quam fraudulenta oscula odietis. , aliubi Prouerb. 3,te monet: ne abiicias disciplinam domini tui,nec deficias in ab eo corriperis . que enim diligit dominus,corripit. Et quem-agmodum spinae ardentes Mub olla, solum stridorem , insuavem sonitum emittunt, quo nullus obtestatur,it olu dissolutas stulti risus, , scurrae cacbinnus,'idet , cntius aura tenui disparet,sperit,nec quoquamvis cui placet immodice,detestat.WProuect.14 reor ne plerans rigus misceatur dolore, b extremagaudii luitus occupet. Prouerki Calumnia contumat sapientem,& perdet robur cordis eius. Q nititur perfectam sapiratior disciplinam,quae probitate morum carere non potest, Fluc capitali prosequitur odio impo Iuras hominum, , calumnias ubdolo mentis artificio excogitatas: irasciturqacriter illis,qui aut amicitia, aut fauore,aut donis,inuiolata requitatis iura subuertunt, , de gradu tu litiam dehciunt,quo nibiis esceli bus, ni-bil denis reipublicae emiciosus:&qui desiderant ub bonestissimo iustitiae sacramε-
to militare,illis e totos addicere,consipeRis bominil sceleribus , calumniis, non possunt non dolere γ' conturbari. Et sapiens,de quo bis disserit Ecclesiolis, discipulus es sapientia nanciscendas udiosissimus, quem)i correxeris,non indignatur, edgaudet:
Pi . . . quod expressit Salomon in Prouerbiis,)icens:Argue1apientem, O diliget te:nec potes homo optimis educatus disciplinis,aequo ferre animo calumniatorum fautores,qui a re Pio ita, . ιriuitatis flemita exorbitant, qui denis relinquunt iter restum, tr ambulant per ias tenebrosas,qui laetantur cum malefecerint, , exultant in rebus pessimis, quorum peruersae, I infamesgressus eorum: sapiens autem perfectus , omnibus sarien-His Vin tia numeris absolutissimus qui,teste Hieronymo,boc in loco non exprimitur nulla indiget argutione,nulla denis calumnia perturbatur,quem imperio dignu exi limo. Eam
enim sapientia maiestatem, O avgustam dignitatem prae se fert, o iure Ibi radi-
Pinucitat. cat, rges doceat 1go pacto imperare debeant. Per me,inquit, reges regnant, , Ie- m conditores iusta decernunt. Per me principes imperant,&potrates decernunt iu-litiam .nec qui in trum sapientissimum euasi,muneribus occaecari potest, tames imperfestus sapientur distipulus,bui modi issertamentis irretiatur, , perdat aequando mutis.1ι. robur animi , fortitudinem cordis. Excacant enim t dicit Moses,munera etiam ρεα ast. a. pientum oculos. serit, Ecdefasticus, multos aurum , argentum perdere,, que ad cor regil se extendere. Melior est finis orationis quam principium.civi attente aualuit Oem orationis, multa didicit, ex perfectus euadit, qui ero auscultat solum exordiis, , orationis praeludia audit, incipiuolum discere. Meliores Aunt in dicendo epilogi, quam exordium: in illis Initur dicentis solicitudo, in boc ero incipit.
instas sublimius Ecclefa be verba contemplemur, ηδbam scientiam dum bieω-mus,multis etiam partam igiths,arbitrabimur Ataxat esse quoddam tenuesapientiser. tintir3. primordium: at vi aduenerit quod perfectum est,abhciemus quod imperfectum erat. O euacualatur quod erat ex parte. Melior est patiens arrogate. Multo milius 6ὶ bominem esseratiotismum,quam insano impatientia furore raptari.refrenanda
62쪽
el ino restore impatientia, e furibuniti tomoti animi iracundia. Paulis nobis aneriste indicat, auidnam molamenti nobis adferat aequabilis tolerantia, ex in aduer spatientia.Tribulatio,inquit,patietiam operatur, patientia autem probationem, probatio verostem pes autem non confundit. , Iacobus, Probatio Mei estrae patientia operatur, ratientia autem opus perferium babet. Et boc patientia specime nobis persenaeva crurimcbaritas exbibet.ciaritas enim patiens est, b benigna, omnia sidere,omnia sustinet. Agnoscas ex eodem Paulo,Deum omnium esse patientissimum, , patietia diuitiis affluere. Λη,inquit,diuitias bonitatis eius, , patietiae , lo imitatis contemnis Christum babes lanicii patientia exemplar,qui cum malediceretur non maledicebat,cum patisetur non cominabatur. Et cum Pbarifiei dicerent eu esse a daemoneo sessum,non retaliauit iniuriam iniuria, e implicisermone respondit,Daemonium ηόbabeo.adde quod cum illi improperaret,quod in Beeligni, principe daemoniorum est-ceret daemonia,non mouit bilem nes sis actam ed eos confutando respondit,Si tu Melet, ut, elicio daemonia iiij Ubi in quo eiiciunt Et cum quidam superbus Oarrogans ei incussisset colapbum, vinalitam cotempsi, cui dixit,Si mali locutus sum, te fimonium perhibe δε malo: si autem bene,cur me caedis Nec deest nobis ratio ad suadendum, patientem esse meliorem arrogante.patiens fulmina fortuna conteniti aduersa quaque tolerat: arrgans ero, minimis fortunae fulminibus frangitur, em rebus aduersis facit uccumbit. Adbee, paties in rebus prosperis erad Muntatemfaentibus,nihil telatior: mirans vero maximἡ insolescit.Iob mortalium omni u patientissimus inuista animi constantia, b aequabili rerum humanarum tolerantia, mortali ibi oriam peperit qui liberis omnibus' fortunis amissis alis babuit dicere, Nudus gryus sum deutero matris mea, , nudus reuertar illuc. Dominus dedit, dominas abstulit, Put domino placuit,ita fastum ob is nomen domini benedictu. Et licet grauissimo uliere percuteretur a capite sp ad pedes, ex sederet in stercore,&pa trestes,cere, anteflueretinermibu sfateret,ir acerbissimis dolorά tometis excruciaretur, nunqua tamen de summo patientur gradu deiici potuit,nec aduersus dominil murmuravit. Nee Τobias rarum patietiae exemplar, in rebus aduersis contriglatus est GHi ,.cόtra deum:qui excrementitia birundinum faece excaecatusfinistrum illum casum tulit constantissim. Et quis unquam ipso Esaia toleratior fuit qui cum sub Manasse re-
v truculenti imo erra Isrea in duas partes secaretur,atro mum illud tormentum constaηter cludate pertulit. Ananias etiam,Awius,, Mi Lian fornacem igiis ardentis conie ,hymnum domino ibidem cecineris, , orificauerunt deum,qubd nul-
Ium impatietia teum eos transfixerit, , illas incedium euaserint. Necsubiicere possum nunquam satis commendatam Stubant protomardiris patientiam,sui cum lapidibus obrueretur,non Ilium percussoribus pepercit, sed de percussorumsalute, maxiἀfuit solicitus.Θluum habes patientia in lacris scripturis, fatis nobis fuit,paucula ad- auxisse exempli. Ne sis velox ad irascendum . quia ira in sinu stulti reis fuiescit. Nec tamen prebibet Ecclesiastes, quo minus irascamur, , potissimum,cum farra bominum corriνnia sunt ed monet, ne igneus fruerisus italitasvoci
63쪽
Cap. . COMMENTARII II O. ARBOR pi
nos ad irascendum impellat.plerum enim iracula silerbis iuuffa, a derat,tione. Dedit. Et huic cobaret sententia,quod dicit Iacobas,sit rate omnis homo tardus adiram Ira enim ii iuustitia dei non operatur.intellioe de ira incoposita O immoderata. HBenim
1 Iulii, , arrogates in suo sinu fouent,qua is obuios quo φ des actastur ex saeuiat.
Prem . r. Superbusit dicit Salomon, barrigans ocatur indosius, qui in ira operatur1uper-Pro r. a7. biam. , aliai, Ira non babet mistricordiam,nec corrum 's furor, , impetum concitati spiritus ferre quis poterit Ne dicas, quid putas causae est, 'abd priora
tepora meliora fuere,quam nunc sunt Stulta enim est huiuscemodi in is terrogatio. Illos deridet Ecdefastes ex arguit qui tantu , austoritatis ei bonoris. suis temporibus detulerant, i putent,nescio quάnam superstitione ex Ma religione obnubilati, eos qui praesenti seculo diistunt, O forent in optimis disciplinis, indignosese t cum ibis conferatur. Labortatne pbilautia' non ausim dicere quod omnino δε-
tiraη t. videtur baud dubie iniuriamfacere creatori utriuis tempms,qui vetus seculum, oesmii anteponit. Virtutes; quidem braos dies , luturnos efficiunt, vitia vero,mados.nec dicas illos qui cum Mose , Cbristo dierat,longe praeferendos esse bis. qui nunc riuunt. Nam plurimi illo tempore fuerunt verbi,arrogantes, S incredulit Mamao. nwnc autem muti reperiuntur credentes,de quibus ait saluator,Beati sunt qui non iaderunt , crediderunt. inus nescit tempora Mosi,sigem habuisse non tu Patem,nes quempiam ex operibus illius legis iusti Patum fuisses At fu equentia tempora, Euangelium ex Iehem gratiae,nobis attulerui. boc tritum excuses erratumsua quis laudant tempora, suum cuim pulcbril: ua babuersit sopbistim nuga tempora, ua nunc habent bonae literet,quoὸ debemus aeo optimo referre acceptum. Vtilior est sapiens
tia cum diuitiis,&magis prodest videlibus selem. Sicut enim protegit sapientia, sic protruit pecunia. hoc autem plus habet eruditio & sapie tia, qubd vitam tribuit possessiri suo.Tametsi sapientia longe praecellat diuitias, maiori tamen joria dignus est sapiens diues, quam sapiens pauper. qui enim sapientiα fludia assequutus est, cui facultates desunt, potest quidem docere, ex liberales prosteri disciplinas, sed interdum non potest praestare quod petitur, minus' proeclara
molietur opera, quam sapies pecuniis in bunus. etenim nummi,plurimum nobis p sunt adiumenti ad scientiam comparatim. sunt enim pecunia,Omnium nerui, uibus instruitur exercitus,extruantur adi scia,&Dmnasia, aliturfamilia pecuniis nibit no Philosephus arduum intentamus , mesimur,suibus etiam Mix indiget. Non enim t dicit Philosopbus primo Elbicorum, cap. 8. res aget praclaras,cui facultates desunt. ν suemadmodum nos tuetur sapientis,ita , pecunia: , qui tri s bonis antecellit, dimus es ita, d uis isdem conspiciat, magis tamen , tutius nobis comparamus senestiu-tis iaticum ab eruditione Er disciplinis,quam a pecunia: , quietior est ita , tranquillior ab bone19s parta 1ludiis,*a diuitsis. Et quo magis offudimusscientia ibesaarum, eo magis crescit: at contra in pecuπῆs er opsus,quo enim magis profunduntur, eo magis decrescunt. Considera opera dei, i nemo possit corrigere quem ille despexerit.Hmplurimum me mouent, O acrius citantsceleratissmos iu φ,
64쪽
densu=uorum facisorum nube obnubilati, nullam exist Misiva improbae vita censorem, Triuissimam iμdicem,nec tamen diuina exul isententia, nise demerueia int exilium. ειὸ causes, i nullis bomina monitis o precibus, ab improba c suetudine reuocetur Versa sane, ex mens in itiis obbnatissima. Nec tamen prius a deo despiciuntur,quam deum desipexerint. Si dedita opera in lutu ceciderint, cur deo improperat cursui supplici; indifla quarunis murmurabsne miser i deus te claudum,aut mutam,aut racumfecerit bunc emeresium, , expedita lingua disseretis, ex in rebus omnibus oculatissimamc Moysi nempe ita loquitur deas,sis fecit mutiler surdum, identem , corcum, nisne ego dominus deus , dicat, Cur coecus f surdus ex mutus ita creati sun f, catera bissimilia.Te fellet, velis nolis, Pauli illa sententia,voluntati eius quis resistis improperabφηe deo quod Esau,antequam na-νetur,odio babuit,Iacoba eis dilexit triusque prauidit merita aut demeritu. Aul utinam de inscrutabili huiusce rei iudicio dixerit Mos, Miserebor cuius misereor, ermisericordiam instabo, cuius miserebor. Idcirco concludit Paulus, iratur non olentis nes currentis sed miserentis est dei. dicit mi criptura Pbaraoni,inria in boc ipsium
excitaui te t o Pendam in te istutem meam, , t annuntietur nomen meu in ni
uersa terra. Ergo cui ult miseretur, , quem diuit, indurat. Adducit ex Paulus quod dicit Propheta,O bomo tu quis es, qui rehondeas deo Nunquid dicit Igmentum ei qui
se fnxit, quid mefecisti sies an non babet potestate figulus luti ex eadem mussa fu
rere aliud quidem 'ras in bonorem,aliud ero in contumeliam Si 'pilisfire,quare corrigi non potest,aut dissicile emendabitur, uem deus despexit, prompta exbibebo ratio nem. Vas Aristianae relinonis, Hylaitis oppletumsorabas, spotissimum liuida erga proxima iracundia, , tu' detranione,e' in causa,quod in eodem capite Paulus ma-Bisestissimi iudicat,Quodsi deus diolens ostendere iram, notam facere potratiam suam, ustinuit in multa patientia, se irae apta is interitu. 6rc. Et prius idem expresserat, dicens,Secundum autem duritiam tua , impaenitens cor,tbsauri Us tibi irami in die ira, ei reuelationis iusti iudicii dei. D cobaerent Ecclesiasta erbis,quae seu rat beatus Ioannes in prima epistola canonica, bi ita scribit,inii scit fratressi suum peccare peccatum non ad mortem, petat, , dabitur ei ita peccanti non ad mortem. est peccatum ad mortem,non pro illo dico troget quis. Explicat Augustinus tomo. io. sermone sy. quiana it peccatum sp ad mortem, bi dicit, Peccatum ad morte est, in post agnitionem dei, pergratiam domiηi nostri Iesu Cbristi,qui φ oppugnastaternitatem, , aduersus ipsam gratia,qua recocibatus est deo,inuidetiae facibus agitatur. Peccatum autem non ad mortem est,si quissuam non amorem afratre alienaverit, sed licia fraternitati debitu, per infirmitatem aliquam animi, non exbibuerit. Et libro primo retras attonum,capite a dicit de peccato ad mortem sp perseuerante i recator in tam scelerata mentis peruersitate Jinierit Utam. Hoc autem peccatum existi
mo esse in spiritum Faustum, de quo dicit Cbristus,Quicuηφ dixerit contra spiritum
ρηrum,non remittetur ei,nes in bocsiculo nem in futuro. Deus tamen exfestaque
misericordia,paratus se omnibus laesis suu praerere subfidium. In die bona frues
65쪽
re bonis.& mala diem praecaue:sicut enim hanc sic& illam secit deus. ut non inueniat homo contra eu iustas querimonias. haec quoque vidi in die vanitatis meae.Tibi consubi Euhiastes, i dum bonestam 9 Daquillam
agis vitam,tuisfruaris bonis,nec excites in deum, querimonia tragoediam,qubd crea- uerit bona , mala, b occasi e mali a deo creati acilius corrueris: nam malu quod, creauit flue affisiio,tibi, reste dei volutate intellexeris,in bonu cedit luit deus ne is prosperis serreris,aut insolesceres:nec in aduersis desiciaris, Id 1uadratoirmior.
, aequo omnia feras animo.QAod aute deus creet bona, probatione babemus in Ce- Getisti. ne in Vidit cunna qua fecerat, erant alia bona. 9 3.cap. buius operis dicit Ecde- Ecclesiast. 3. siastes,Cun Rafecit bona in tepore suo. lautem deus creet malupamae, non aute cuIuuae s. por,ostendit illud Esaiae,.sum deus cui facio pace, , constituo mala. Plura de ere buc adferrem, nis latius boc tractasem ηgotiu lib. .no bra Tbesopbiae cap. i4. Iustus peribit in sua iustitia.& impius multo vivit tempore in sua malitia. Noli esse iustus multiam neque plus vias quisn necesse est. ne obis stupescas.ne impi E agas multum,& noli esse stultus, ne moriaris in remis pore non tuo.Bonum est te sustentare iustu, sed ab illo ne subtrahas nutanum tuam: quia qui timet deum, nihil negligit. Susticantur Hebraei ius os Levitici 14. pereuntes in sua iustitia,esse flios Aaron, Nadab G Miu,s dum putaret se iuste a Gre,alienum ignem obtulerunt,a quo deuorati unt. Et impium longaeuum in malitia laa. Manassen dicunt qui post captiuitatem restitutus in regno,longo deinceps ixerit tem Hlamoris rore Hieronymus tamen edisserit bunc locum,de illis,qui cons anti animo , a rissἰ-ma tu titia, o tuenda Christi religione , doctrina,non solum perdiderunt animam suam,prompto obsequio erumetiam se obtulerunt tormentis. De illis dicit Christus in Muttaro. Matiuori euangelio,inii inuenit animam fiam perdet eam, , qui perdiderit animam suam propter me,inueniet eam. minabari etiam pro lege dei atque tu litia, Visunt
in sua perire iustitia, O marures qui sanguine fudere pro Cbristo: econtrario,qui ex illo temporeβillam carnem comederunt, post aduentum dominisacrificauerunt idolis suis, bi se uncin boc seculo luere, O propter Auam malitiam perseuerare Ion- Eatae s prui. Et cu enarrat illud Esaia,Iustus periit, , non e se qui recogitet in corde sis orc. dicit, propter speculatores caecos , canes mutos,sui ψb pastores sunt,nescientes intelligentiam,nec proe1entibus aturantur oluptatibus,sed emper e praeparant adfuturas, iustus perii de quo scit vir Pilati,nibil tibi si, γ iusto illi.Deinde m et Ecclifastes,nrss aequo iuψbor. Illam existimo nimis iustum esse,qui exilio , rigido iupitis iudicio, fratrum peccata non tam conspicit quam punit, quibus aliquando pro-ν pter naturalem pigritiam aut stuporem mentis,aut ignorantiam,deberet indulgere, Giam . artiri: inbumana quippe est iustitia,non posse fragilitati bominum parcere. cum enim nullus si tam sapiens,iamque perfectus,suin aliquando offendat, debemus in aliis infirmitatem agnoscere, quam , in nobis sentimus. non immerito dicebat Matth.ν. C istus: Nolite iudicare t non iudicemini: in quo enim iudicio iudicaueritis, iudicario ieri .. bimini. Noli esse iustus mutum, quispondas grade, brondas paraum,abominatio ess
66쪽
α, sum domitio, audi auid te dit Paulus ad Galatas 6: Fratres, siptaroccupatus De rit bomo in alisuo Uiltoruos qui spirituales estis, huiusmodi instruite in hiritu lenitatis,conyiderans teipsum,ne , tu tenteris. Aut cum dicit Ecclesia les: Noli estici iustus multum,non notat iustitiam sapientis sed siuperbiam Humetis:qui errost muti tum iustus, ipso nimiost inia lus:multum enim Jefacit iustum, sui dicit se non babere peccatum,aut qui se putat non gratia dei,sed sua oluntates iciente effici iustum, nec reris tuendo iustus est, ed potius inflatus,putando se es quod non est. Haec Augustinus traiiatu 9s, in Ioannem,exponens locum illum: cum enerit ille,arguet modum de peccato, , de iustitia, er de iudicio.quod si altius ublimiora quo assequi putes,maximo turbaberis lupore,inflendam putes oculis,tuam animi imbecillitatem. qui enim supra tres coηatur, , superbo animo nibit non arduum intentant, , pessim agunt itam, repentino excidunt fato, b ltricem dei manum effugere non possunt, di moriuntur in tempore non suo: unt enim in causa, t breuissimam agant itam. Nouimus ex eleri in Irumento bore, b Dathan ,, Abiron propter seditionem,aduersum M in ΦAaron ,repentino terroe blatu deuoratos: , ad emendationem malorum,ante diem iudicii etiam in bac ita plurimos iudicatos. Obd erὸ -bnestit Ecclefustes, bonum esse ustentare tu stum, Fub omnium ponit oculos, propensissimam erga tuis os beneuolentiam,quibus congratulari debemus: nec solum adnitendum ψιω-rum maiestatem reuereri, ,erumetiam quae ab illis praeclare gesIa sunt, admirari O suspicere: demetitissimum putes, qui suam iro optimo er tu pissimo denegat operam. yi enim ab optimis tris , sapientissimis, bonae pendeant litera, b illos literarum patrocinio iuuari necesse esΙ. Nihil porro Euangelica religione dignum existimabis, nisi illud a bncero dei timore prosci catur. Vis dicamq=ublato dei timore, b omnia Christianismi propugna uia subruere necesse est. Sapientia consertauit sipientem super decem principes ciuitatis. Non est enim homo iustus in terra, qui faciat bonum &non peccet. Sed& cuctis sermonibus qui dicuntur, nec accommodes cor tuum: ne sorte audias seruum maledicentem tibi. scieenim constientia tua, quia & tu crebro maledixisti alijs. Eam agnoscis esse im sapientiae t studiosistimum sui cultorem extollat, caeteris praeferat: nec maximis procellarumfurtibus obruto, potesΙ ab psapientiae tutela, feliciter contingere. Idcirco apientia confortat apientem 5 iustum quia quamuis aliquis sit iustus tamendum in bac carne est con stitutus,Ῥitiis es subietius, , maiore praesidio indigeti bfncerius sapietis nos conso latur, quam opes , amici, F omnes mundi principes, quos, diuinare possum,comprehendit Eccle astes decem iris umma potestate praecellentibus. χιρά erὸ subneitit, Non est iu lus in terra qui faciat bonum , non peccet, mariam mibi ingerit admirationem i enim iustus peccet etiam facieηs bonum,suis Utur erit coram deo mundus quis denique suis audebit con dere operibus hi existimo Ecclesia stra oluisse innuere, neminem prater deum, tamets probe ixerit,natura esse . peccato immunem, licet pleris fuerint diuina gratia a peccato praestruati. huic cobaret ententiae, quod in libris Repιm dicitur, non est bomo quimon peccet. er
67쪽
idem a. Paralipo. 6. O in Prouerbiis dicit Salo in spotest dicere,vidum es coemta, purus sum a peccatos Audi , lubenter quae de bac re dicit Paulus ad Romanos. ηοη 6 iustus quisquam,ηοη ψὶ intellipem, non ψὲ requirens deum. Omnes declinaae runt imul inutiles Diti sunt, non est qui faciat bonum, non est fp ad num. Nee tamen putes Ecclytasim in ea fuisse sententia i dicere oluerit,iustum quatenus iupos eis peccare, ed ηullus homo tam iustus es ,quis possit in itium corruere, olus deus
natura es ὁ ρονοο - ιο ram. id est olussise peccato. Caue igitur ne nimium tuis das meritis,ir bonis operibus,sed primario brotissimum idito diuinae misericordiae. Necfacili credas bominibus,nec omnium berris aurem accommoda. anos stultorum rumusculos floccipende. , quemadmodum prudelis iri est,murmurantem famulum non audire, nec curiose aurem apponere, quid de se loquatur absente: alioq*i Jemper torquebitur, , ad mussitationeserui,iracudia commouebitur ic , sapientis homiris 6 vietiamprorutam sequi, ex anos non considerare rumores:contemnit , sapiens. quid de se inuidis vrrones obgarriant, latrent, , loquantur,qui in oculo fratris i dent stilucam,in suis ero trabem non prosperiant. nec acerbe tuis succenseassamulis, si tibi nonnihil mali imprecati fuerint,cum tua demorsus lingua , conscientia agnoscas te frequenter alijs maledixisse, , conuicia conuicijs retali se. In quo enim iudicas alterum,teipsum condemnas,eadem enim agis quae iudicas. Cuncta tentaui in sapientia.dixi, sepiens efficiar,& ipsa longe recessit a me multo magis quam erat:&alta profunditas, quis inueniet eam Lustraui uniuersa animo meo, ut scirem &considerarem.&quaererem sapientia &rationem.& ut cognoscerem impietatem stulti.&errorem imprudentium.Deplorat quod tam solicit e, tam denis anxie,fucata bumanae sapientiae studia perquiferit, edquo cupidius pervestigauit, eo minus reperit , consequutus esΙ, O multis ignorantiae tenebris circundatus, in profunda , inaudita errorum deliria cecidit. Fatetur in libris
Regum se bra omes bomines quaesisse sapientiam, , cunRos boc in irati munere pracelluisse,nunquam tamen ad tutioimum sapientia portum adnauigauit: si tamen ossidue diuinam inuesti passet sapietiam,in ea conquieuisset cuius delici Vatiasset animum Dicit enim Eccle a ticus de caelesti pbilosopbia Asserens, Investiga illam, ex manifestabitur tibi, ex continens fusius ne derelinquas eam, in nouissimis enim inuenies requiem in ea, , conuertetur tibi inowRationem. Neesublimem caelestis pbilosoflue profunditatem quis rotuit fluo ingenio etiam perspicacissimo inuenire: erfacilem bu- ius rei probationem habemus in sacris scripturis. Sapientiae s. criptum est:Quus enimbominum poterit scire consilium dei aut quis poterit cositare,quid elit deus , quae in catilis fiunt quis inuestigabit fr Esaia 4o.Qgus coqiliarius eius fuit Et ad Roma ii. O altitudo diuitiarum sapientia si scientia dei se. Facilius esset arenas maris. aut guttulas pluuiae dinumerare, aut altitudinem coeli, , latitudinem terra, , pro fundum absi metiri,quam sapientiam dei plene inuesbrare, si inuestigando intelli-gσα , hoc innuere idetur Eccles licus capite primo. Et quod uisesiit Ecclesiastes, ostendit se Distra omibus neruis bioto mane, omnia insapientia pertentasse, ηec
68쪽
silum crestituerat animo fe bumanitatis studia pervestigaturum, sed etiam omnium rationes. Amt , intelligere quianam ess t facinus adeo atrox, adeo crudele, quod
uniuersa antecederet,na, e qua res obtineret,impietatis,stultitiae, erroris , ecor
diae principatu. , dicit tandem se reperisse mulierem malorum omnium entina , casul,qποd iη μνημoti contextu ostendit. Et inueni amariorem morte ma terem, quae laqueus venatorum est,& sagena cor eius.Vincula sunt manus illius:qui placet deo effugiet illam: qui autem peccator est,capietur ab illa. Ecce hoc inueni, dixit Ecclesiastes,unum & alterum, ut inuenis rem rationem, quam adhuc quaerit anima mea, & non inueni. Virum de mille unum reperi, mulierem ex omnibus non inueni. Solummodo
hoc inueni,qubd secerit deus hominem rectum.& ipse se infinitis misicuerit quaestionibus. Quis talis ut sapiens eae& quis cognouit selutio,
nem verbis illecebra meretricis raudes, illestamenta, uni pedica ex laquei quibus bomo saepissime irretitur, , ubi primum fornicis blanditiae inciderunt in animum amatoris, trahunt eu in proecipitia, , eius animam si focant. Salomon mulierum lenociniis bastu deceptus, vivis coloribus depingit in suis Prouerbos, utias quibus tuntur meretrices, Ne intenderis insuit fallacia mulieris.Fauus enim dis illi labia me- P, citas. retricis, , nitidius oleo guttur eius: nouissima autem illius ambra, quas Asininia, bliuua eius acuta quas i adius biceps. Pedes eius deficendunt in mortem, , ad inferos gressus eius renetrant per semita vita non ambulant agi sunt iressus eius, inues igabiles. O aliubi, Mandatu lucerna est, blex,lux,, via ita, increpatio disciplinae, Prou .ε. ut custodiant te a muliere mala, fra blanda lingua extranea. non concupiscat pularitudinem eius cor tuu, ne capiaris nutibus illius.precium enim scorti vix est 'reius ρο- vis. Mulier autem iri preciosam anima capit. Nuquid potest bomo abscondere ignem insinu suom estimenta illius non ardeant aut ambularesuper prunas, ut non comburantur prata eius c qui ingreditur ad mulierem proximi fui,non erit mudus cum teti erit eam. item,Dic sapientia, oror mea es, , prudentiam oca amicam tuam, pro si cu todiat te a muliere extranea, , ab Hiena, qua eris sua dulcia facit. de fene-yra mim domus mea per cancellos pro pexi, , video paruulos, considero vecordem iuuenem, qui transi per plateas iuxta angulum, prope iam domus illius tradi tur in obscuro,adu per cete die in nostis tenebris G caligine, , ecce occurrit illi mulier in ornatu meretricio, praeparata ad decipiendas animas,garrula, uaga,quietis impatiens,nec alens in domo con flere pedibus suis,nunc foris,nunc in plateis, nunc iuxta angulos infigians. Te.Hic uenis deceptus amplexibus mulieris,quasi bos duci
tur ad inlinam, , quas agnus lasciuiens ad incula trabitur, donec transfigatμ-gitta iecur eius muls auis festu et ad laqueum, funescitquὸd de periculo anima illius agitur. Multos meretrix uberatos deiecit, , fortissimi quis interserit suist ab
ea a inferi domus eius, netrates interiora mortis. quos monet Ecclesiasticus, sordidissima scortorum vitia execremur , fugiamus,dicens,Omnis mulier qua est Ee rassis, fornicaria, percus in via, ab omnibustratereulibus conculcabitur. Speciem mu-
69쪽
Iieris alienae multi admirati,reprobi facti sunt: colloquium enim illius quasi ignis emardescit. m aliena muliere nos sedeas omnino,nec accumbas cum ea ver cubitum, ei non alterceris cum illa in ino,ne forte declinet cor tuum in illam, O languine tuo Iabaris in perditionem: quodsi deo, i insuit Ecclesia stes, placueris, effugies illam ex deuitabis.Cupido, a Bersabee, ad se rapuit David, τ occaecauit, cum qua commisita .Regii ii. adulterium,a Regii ii. Fefellit , TDamar Iudam,quam putabat esse meretricem,Genes 18-e absurde dixit Paulus,1 Corinis. ii. Bonum est homini mulierem non tau in salomu summo studio equi fiam omni u rationem periri ret, iusta pr*undebat,non e st adeptus virum num ex mille,bonum reperit.In Sodoma , Gomor Gene.1 r. rba non sunt inuenti decem iri tu bini lenirent iram dei, Genes 18. Mulierem uero bonam non inuenit. Verum ne quis extalens, admirandum dei opus calumniaretur, ' di erteret ei probro quicquid condidit,dicit deum rerum omnium providentissimum.
condidisse bominem retium, , natura bonum, qui libero arbitrio derelistus, potest se ad irtutem aut ad vitium sestere:adscelus quidem perpetrandu suo solo conatu,ad
Ῥirtutem ero capessendam diuino adiutus subidio. sui tamen ea rerum nouarum cupitare,, insano furore laborat, i madis amet se vafris puerilium disputationum quastiunculis, arguths inuoluere, quis in optimis literis con senescererin quibus solui possint obscura quors θ ραι ita, sed pauci sunt qui ex Elam ei eram inueni ut FHu-
Augustinis. tionem.Auψlinus libro I . de ciuitate dei,cap. II.enarras buclocufecit deus bominem
reflum,dicit deufecisse bominem botue olutatis.non enim rei tus esset,isnam non babes oluntate,bona igitur olutas,opus est dei: suum ea quippe ab illofanas est bomo. ARGvMENTUM OCTAVI CAPITIS. Multis agnoscimus indiciis apientiam Vri optimi,suam , moderatifermones,, ch ita corporis liniamenta produnt omnibus.qui si quid deo iurauerit,prae,iat, eius que iuramenta obseruat, cui exosa siunt bominum itia. Iucundissima eis irtutum Didia, quibus praecepta dei qua adigetiginie obseruat: norit , omnia suis tempori bus expendere,nec contra impios cito profert sententiam: , quo magis intellig/t bominem esse ad malumprocliuem,is facilius condreat eniam, T tolerabilius sessere, nec pestat se esse a peccato immunem.darinat , anxias bomina curas,qui stu tra conantur exquisitam omnium rationem perquirere.nam quato magis in huiusmodi per--,llatione torquent animum,eὸ minus consequuntur.
Apientia hominis lucet in vultu eius.&potentistariis faciem illius comutabit. Ego os regis obseruo. &pta cepta iuramenti dei. Ne sestines recedere a secie eius. neque permaneas in opere malo:quia omne quod vo, luerit ruciet.& sermo inius potestate plenus emnec dia
cere ei quisquam potest Quare ita iacis Qui custodie
70쪽
praeceptum, non experietur quicquam mali. mpus& rebnsione cor sapientis intelliget.Omni negotio tempus est, di opportunitas &mulista hominis amictio: quia ignorat preterita, &fiatura nullo scire potest nuntio. Non est in hominis potestate prohibere spiritum nec habet potitestatem in die mortis, nec sinitur quiescere ingruente bello, neque sal uabit impietas impium. Omnia haec consideraui, & dedi cor meum in cunctis operibus quae fiunt sub sele. interdum dominatur homo homi
ni in malum suum.Vidi impios sepultos: qui etiam cum adhuc viveret. in loco sancto erant,&laudabantur in ciuitate quasi iustorum operum. sed & hoc vanitas est. Etenim quia non profertur cito contra malos se tentia absque timore ullo flij hominu perpetrant mala. Attamen peciscator ex eo quod centies facit malum,& per patientiam sustentatur, ego cognoui quod erit bonum timentibus deum qui verentur ficiem eius. Non sit bonu impio, nec prolongentur dies eius, sed quasi umbra traii seant qui non timet faciem domini. Est & alia vanitas, quae fit seper ter ram. sunt iusti quibus mala proueniunt, quasi opera egerint impiorum:& sunt impii qui ita securi sunt quasi iustoru facta habeant. sed & hoc
vanissimum iudico. Laudaui igitur laetitiam quod non esset homini bonum stib sole. nisis comederet &biberet atque gauderet:&hoc solum secu auferret de labore suo in diebus vitae suae quos dedit ei deus sub se, te. Et apposui cor meum, ut scirem sapietiam & intelligerem distentio nem quae versatur in terra. Est homo qui diebus &noctibus somnu non capit oculis. Et intellexi quod omnium opem dei nullam postit homo inuenire rationem eorum quae fiunt sub sole, & quanto plus laboraue
rit ad quaerendum tanto minus inueniet. etiamsi dixerit sapies senosse. non poterit reperire. Omnia haec tractaui in corde meo, ut curiose inutelligerem.
Apientia hominis lucet in vultu eius, & potentissimus faciem illius commutabit. Ego os regis obseruo, di prae Pia iuramenati dei. Latereno potesΙ,quodsi apte natura pulcbrum es ,bonesum, friucundum. Nam si intro iis lateat, , sit imperuium,quibusdam tamen Agnis a natura
inditis innote it. Idcirco reste censuit Aristoteles,capite 28. 2.prioru, naturas coginoo Phita hiascere possibile esse, si quis admiserit,naturales affectussimia corpus , animam transmutare. de mysiognomones, id est,naturam conieZiores,quibusdam certis notis cohitefiant quenamyit bula et illi bomini infita pronitas. Et num duntaxat proferam Hysi omita argumentu bulcsententiae commodissimum,illos coministuntur esse timidos,quibus facies e 'pernigra,aut peralbassortes, ero, quibus est fuscarboni animi. luibus est faua: ingeniosos, quibus Otrubeara lutos,quibus rufa: iracundos verb,qui
us est 'amea. Quod bic dicit Ecdefastes in superficie corporis er speculo ultus,durere sapientiam,expressit exin Prouerbi,s bi ait, In facie prudentis lucet sapientia, Prouerrui filii