장음표시 사용
71쪽
Uri: si modo paululum fiant laxiores quam debeant. Paruulo siquidem Athur
mento,& experimentis aliquot, ad destinatum modum facila temperabuntur. O terram si fuerit abundantior aqua,quam ut mobili vase concipi sit expeditum,derivetur in fossam, creta,sive glarea con palam diligeter, ne facile combibat humorem. Cuius forma si fuerit rei tangula,di rediis j ad perpessiculum marginibus, standoque librato, pates in longum pedes ducentos, in latum vero pedes centu: de in eam suentis aquae riuus quadratis horae spario, altitudine aquae secerit, ad po des quinque. Dicemus totius aquae solidum,essicere pedum cubic niin millia cetum. Quare& instinatione nostra,quinariarii millia quinque.His itaque rarionibus,dc exemplis ni s Ilor & antiquorum error mananstus,& emendatio probabilis erit. Et ita ad fluentis aquae mensu ram. se nostrum habet inuentuti
72쪽
i V M inter legendum opus Columellae
de re rustiea, in locum inciditiem, ubi rationem
culturae tractat agrorum:eam,quae pastinatio dicitur ni maduerti formamillam in intenti,qciam dicunt ciconse: am,nonesse de sectana legitime. Quisquis enim fuerita ilior figurae,nec usum rei, nee pastinationis modrim, nec Columcsae verba deni4 satis intellexit Sicut statim per spiciet, quisquis illa meritin attentius paulo scrutabitur.
Sicenim habent. Primum autem praedicti operis exordium est, non ut huius temporis pia ri4 faciunt agricola,sinum paulatim exaltare, Sc ita stiundo,uel tertio gradu peruenire ad destinatam pastinationis altitudinc.Sed protinus aequaliter linea polita , rectis lateribus perpestuam foliam educere, dc post tergum motam humum componere, alip tantum deprimere donec altitudinis mensuram datam coeperit. Tunc per omne spatium gradus aequaliter mouenda linea est, obli nendum, At eadem latitudo in lino reddatur,quae coepta est in sum. mo. Opus autem perito, ac vigilante exactore qui ripam erigi iusheat,sulcum vacuari,ac totum spatium crudi seli cum emota iam terra committi , sicut pcecepi superiore libro,cum arandi rationem tra.derem monendo necubi scamna omittantur,ia quod est durum sum, mis ebis obtegatur. Sed huic operi exigendo, quasi quandam ma. chinain commenti maiores nostri regulam fabricarunt, in cuius late, re virgula pronainens ad eam altitudinem,qtia deprimi sulcum oporte contingit summam ripae partem. Id genus mensura ciconiam vo-
73쪽
ν EMENDATIO cant riistici. Sed ea quo fraudem recipit. Quoniam plurimem inter
est, utrum eam pronam, an rectam ponas. Nos ita huic maclauior quasdam partes adiecimus, quae contendentiu litem,cliiputationem Idirimerent.Nam duas regulas eius latitudinis qua pastinator saeculii iaciturus est, in speciem grar litem X decussavimus. At ita mediae parti, qua regulae committuntur, antiqua illam ciconiam infiximus,utranqui in suppolitae basi ad perpendiculum normata inlisteret. Deinde transuersae, quae est in latere virgulae, fabrilem libellam supposui mus.Sic compositum organu cum in silaum demissum est, litem dos mini, &conductioris line iniuria deducit. Nam stella quam diximus graecae lite faciem obtinere,pariter imae solIae solum metitur,aicp perlibrat: quia siue pronum,stuc resupinum est Positione machina cieprehenditur. virgulae su perposita libclla alterutrum ostendit,nec patitur exasstorem operis decipi.Sic permensum,S per libratum opus, in limilitudinena vervassii seinper procedit, tantum spatii linea pro mota occupatur,quantum estomus i ulcus lonstitudinis
ac latitudinis obtinet. At id genus praeparandi seli probatis imu est.
Hactenus Columella pastinationis formam,s peris ordinem ,mensurae modum, de instrumentum grai liaee descripsit. Cuius fabricas s xii tu operis subsequi de-hetan hunc modum. Esto d. fodiendi sulci data latitudo pedum quatuor, altitudo autem dimidio minor. Doletur regula in latitudine trium, quatuorve digitorum. erastitudine tali, ut tacito nem nequeat. uius longi d O ad pedes resecta quam sit B A. & in alterutro regulae capite B Uel A. coagmen retur ad normam virgula tenuis,sic tamen ut firmitari sufficiat. Citius virgul. x longitudo, addita crassitudine regii le,rescindatur ad duos pedes,sit B M. Sic igitur copositunt organon A B M. ciconiae nomen apud riisticos obtinuit. Videbat enim regulam n A esse veluti colis luna auis,quod liabet ipse prolitatus: I virgulam B M, prominentis rostri faciem habere. Usus autem mensurae sicerat. Regula B A in sulcitria delinissa iacebar,rectos faciens angulos cum plano ripae, ius lanimum labrum secundam lineam extensam si Vir illa B M contingeret, alias quam in termino M no iustam alticiadinem argit eis hare sicut & regula B A latitudinem, si tota non reciperetur. Sed quoniam huius modi positio machinae fraudem recis iebat, serit author additamentiam, cuius haec erit iclinogr. aphia. Sit linea D longa pedes quantor , ex qua descripto quadrato DF G H, a antur diametri D G & E H, sese decussantes in signo K: & agatur in xiii quadrati latus catheroa K Compactis igitur resillis secundum positionem, longitudinein diametrorum D G di: FH, s erit ex praescripto basis in speciem
74쪽
graecae luerae X. Regula autem BA decurtata ad duos pede insti uctaque perpendiculo figenda erit in decussi regularum. sic ut ri eta sit ad basim D F G H. Et hoc
est quod dicini r. Vt basi suppolitae ad perpendiculum normata insistat.
Et in termino virguis punctus M ipsi signo L recte superster. Videtur aurem in amilioris descriptione dictio, superposita, medose scribi, de reponendi i m. supposita.
Nam paulo sapra diκ-rae. Transuersa quae est in laterae vim ulta fabrilem
Iil tam lipposuimus. Sie initur costritimini organon, & in sollam demissum
sne fraude. istorii sceis Mographia apposui signata N P tetia oculorum sensu percipiantur. Adieci prsterea iulam qua habent exenariaria Columesis pseu graphiam ciconiae C,S H O. Quae cunisi iii si eciem deforma. in literae T,quid habet G ci conia simile nee est etia ad exigendum
75쪽
m. Et talem rustici vocassent terebra, aut crucem,aut quiduiscerid potius quam ciconiam. Nec alioqui literae similitudinem leam opportuna tacuisset author in de ptione, si vera suisset, sicut dc graecae Iiterae comparationem non omisit in basi Quod inlaper additamenti figuratio sit etiam salsa es apparer. Fuit enim consequens,Vt qui formam simplicem non intellexili coni, positam multo magis ignoraret. In hunc autem ludere tetrastico placuit. Quisquis in hae M a re lassa ciconia pinxit: Rusticus, atque parum rusticus ille ibit. verba nec auilaoris norat,nec vitibus Vnquam
Sulcum pangendis viderat is fieri. Existis itaque satis miliivideor errorem hune emendasse publi- cum eram atque salsam organi constructione demonstrando.
76쪽
IO. BVTEONIS DE LIBRA, ET STATERA,
MR TIS ingentiq; vigor o Tanicis rationibus ad vitam utiliter multa ppeditaui .
Quae modicis primum initiis orir, ad admiratione , si jprocesseruntavi in his non subtilitas minor, quam utilitas spectetur. Id genus autem sunt trutinae, quae ct staterae dicuntur,librarum similitisinem proximo reserenistes,sed operis commoditate potiores. In libra enim nubIus est Vsiis, nisi paria semper pondera pensionibus habeantur. Quorum apparatus, arque tractatio in grandioribus pri sertim,operosior est,atque molestior. In stateris autem illud est mirum praecipuc, quia appensionestum minores, tum maiores unico pondere tantum, di retione sola punctorum examinantur. Quae super alcera scapi longiore parre,spatiis aequalibus inter se collocata,quὁ longiore serie procedunt,ed magis in pondera v Ient. Ita,ut in quibusdam libratio a quadringenta,& eo amplius pondo perueniat. Factum est igitur tam opportuno penitiadi copendio: ut sit staterae, quam librae frequentior usiis.Nisi quod in appetionibus minutis & preciosis libra potius utimur. De cuius constitutione cita sit in aperto. vulgoque notissima tractare sit perfluum puto.De stateris autem, quarum est intelligentia subtilior, quonammodo ad exadiis. simam amplissimamque ponderum rationem fieri possint commentationem breuis ter instituam. V bi multa meis inuensis, Veteribus adiecta monstrabo.
IB R A vocabulum est ponderis , quod alias indeclinata voce dia
citur pondo. Est etiam organi nomen, quo pondus ignotum exa minatur.Sed additamento numeri,discernitur .a significatione prio ri. Dicimus enim tres,quatuor, vel quin* libras: in tria,qUatuor, vel quinque pondo significamus. Eiunt autem staterae maiores, de minores, prout maiori, vel minori ponderum numero destinantista Sed nunc staterae mediocris syirimetrias ostendam, quae ab uno librae quadrante ad quantamuis librarum multitudinem exacte procedat. Erit igitur deformatio talis. Falaricetur ex ferro regula tetragona besali crassiti idine dimit,longa duos pede caPut habens insuper ab ipsius extremo crescens in pyramida ici iter paulo minus sok' 3 mipede
77쪽
mipede lanism. Cuius in vertice latera redi in li diagonios ἐκ istula secet οὐ esserer. Et ad ipsam capitis cuim regula comimissu in infigaturaxis. L rtam in axem. quam regulae cacume lingula pros orthas erigatur. Post haec ansa siue dicarii r agi naa qualis est in libra, indicitraxi. Et in aginam supernc sil ula versatili; . unde su pcnda vir scapus, quod etia tibriti vocatur. Alter item axis in extremo capite fria. triar priori parallelosin ab eo distans quata fuerit quinis partis in regula longitudo in quem Voluitur ansa pendula cum uncino, cipiendis oneribusaccontinodato. Ad OpP hi sit interioris peripheriae Iatitudo fuerit uiamida regius, proxime lingulam scapus suspense aibrata positione consistat. Quod indicabit lingula statim dum recto stabit in ansa. Alias enim partem subsequitur inclinata grauiorem. Propter troc,& aequa menti, & aequilibrii nomen accepit, quod aequabilem & perlibratam staterae iaciori Ostendat. Ad liaeci reparandum erit librale pondus unum irem plura separatim, siue conivnecim, examinatione diligenti, Ut sint aequalia singula singulis, ct eadem multitudine plura pluribus. His ita dispositis sussendatur statera per fibula,& sit an nuIus aequipondia proxime singulam. Erit itaque secundum construc ironis praescri orum,talis collocatio perlibrata. Appendatur uncino gradiori librale i ondus. Egretetur Propter hoc lingula perpendiciatum agitas,& inclinatio fiet in caput. R educatur aeqwpondium sensit donec item fiat examinatio librata,& vhi erit annui con- actus in angulo regulae, tuod est cacumen:ihi punctus acuto stilo notetur. A i)plic,
78쪽
ier duo styia,si transferatur aequaliter, do in continuum, per totum regulae cacumcnsiue dorsunt vocetur unusquisq; pundius in ordine.: talium totidem hhrarimi ponisdus ostendet, qualium sunt hae,quibus eii examen a principio iactum. I utius tantenerit, & errori minus obnoxium, liuiusmodi ligna suis petitionibus examinare seduisio. Quibus emedate dispositis, scalpenda sunt tenui lima, singula lineis utrinque descendentibus ab angulo recto in duo contigua regulae plana. Et ipse decades de cussi notandae, interstitia quoque singula tribus incisuris in quatitor partes initicem aequales diuidenda. auarum medis silibras lix quadrantes indicabunt. Et ita se habet deformatio staterae quam institui. Cuius examen ab Vno quadrante ad triginta pondo aliarum vulgato more procedit. Nunc autem quemadmodu & vltra quantumlibet ad grauiora progrediatur ostendam. Esto datum pondus aliquod grauius pondo triginta,examinadum statara nostra. Fiat primu cur ustibet alterius ponaderis api ensio leuior, ut pote librarum viginti, eat ex Vticino maiore transseratur inniinorem,& datum pondus in maiori collocetur, quipondioque extra signa luescalingulam stante,aequillhris trutrina consistat. Dico datum onus pondere libras centum. Quoniam enim in librili longitudo regulae,ad longitudinem eapitis inter duos axe est quinc la: ita & grauiua Onus in antia i ensili, ad oppositum leuius grauitate quincuplum esse oportec. sit igitur leuius librarum viginti:erit grauius quin
ruies Uiginti, lioc est centum librarum. Hoc autem demonstrauit Iordaniis in libelloe ponderibus, ita proponens. Si fuerint brachia librae proportionalia pondcribus appensorum tave in breuiori grauius appetatur:xque grauia erunt secundu ilium. Rursuin applicetur aliquid oneris ad grauius pondiis,caeteris immotis praeter x-quipondiu in quod in prima decadis incisura coli utens aequilibrium faciat: tunc mantialium est appendicem huiusmodi libras pendere deceni,& totum es Ie librarum centum decem. aequidem si cum alias viginti, hoc est centum triginta simul in uncino minorestaruantur: dcitrerum podus aliud ex opposito constiturun equi pondio in decade secunda collocato,aequilibritim secerit. Iterum dico onus ipsena a capi te quinquies alterum petidit,de insuper pondo viginti:quod fit in summam,pondo excentiim sepruaginta. Et sic in huiusce modulationis statera,transatio ponderis ab extremo breuiori iri longius,aps ensionis ex ipsb rationem quincuplo semper adamget: praeter id quod ex aequis Oi Sosui Hraecedit. Si autem symmetrijs quales sunt praescriptae stantibus,ex hoc fiat mutatio latum, ut sit in organo regula sexquipluna vel octu plum eius spatii.quod est inter duos axes, semper ad rationem positam trans lationis augmentum exactio procedet. uod clim hucusque fuerit ignotum: qui si teras Vulgares fabricant,ad huius incrementi subsidium,aginam alteram ex aduerso constituunt, semidigito, vel ad suminum digito ab ansa pendula distantem: & item alia pensionum signa prioribus oppos: ta scalpunt. Eo tamen plura, quo crebriora sponi res ipsa compellit. Et sic Uno scapo,& aeqitipondio dii. as veluti stateras in uer
Mone sola conficiunt. Quaruiri posterioriquam sortiorem vocant maiori l onderii mnuniero,ad quem non peruenit altera deseruit, sed non tam exactc, propterea qirod
ipsa duo scapi braclita nimia longitudinis inter se diliarentia dist ant, Unde fit motus
79쪽
Mechanidis ostendit, modicam etiam brachiorum inaequalitatem in libra, impedia
mento fieri,quominus ad examina modum pensiones intelligantur. Ac proinde quihus trutinandae purpurae quaestias est, hoc inaequalitatis commento,ad imposturam abuti an qua detegenda cut hoc obiter ostedam iubendum erit mercem ex una lance transponi in alteram. Tunc enim fraus ipsa manifesto prodetur indicio. Si cui tamen vetus institutio placet: nihil impedit,ciunt.vacet locus,& hac etia in statera nostra G-stitui.Sed quo fiat exactius,ita modulandum, Ut axis istius aginae secundς liter duos reliquos medius,aequaliter,ila recte consistat: sicque fiet, Ut pars scapi longior sit de cuplum breuioris. Quare Sc inversione facta, translatum pondus de plo tanto rependet,quanti prius erat appensum. Alios insuper modos excogitaui, quibus de statera quaelibet ad ampliorEmulto, quam sit incitam ii possit extedi. Lsto stateraqiiaelibet asymmetros,in qua sit ne sic podus aliquod maminare grauius, quam admittat notatio scapi. Eiat alia primum appensio Vtcun7, puta librarum quatuorct viginti: de aequilibrio manente,statuatur appendix cuiuslibet ponderis ad extromum scapi laniculo suspensa. Quaequidem inclinationem ad se faciet. Relicatur ae
qui pondium donec in aequilibri signo cosistat:quod ponamus esse pondo quatuor. Appendix igitur in suo loco libramentum liabet ad pondo viginti. Appliceriir uncino datum pondus,aeqtii pondioque ex nota pondo quadraginta signanteaiat aequilibrium. Tunc dico datum podus baequipondio libras pendere quadraginta. & ab appendice viginti, hoc est in totum sexaginta. Si autem duplicetur appendix in suo situ,duplicabuntur delibrae viginti,quas ab Vncino rependit.Et ita deinceps quintum quisque velit,ratione seruata progredietur alimentum.
Aliud praeterea genus incrementi fieri poterit in stateris qui scian paroc modo.
Paretur massa quaelibet aeque grauis aequipondio,pen filis uncino instar annuli. Cuis ius aequalitatem cum aequipondio sic inuestigabis. Statera in aequilibrio stante, n tetur aequi pondit locus, quem nunc Ponamus esse signum pondo viginti. Et allige tur aequipondio massa, annulum reducendo caput versus, tentetur aequilibrium. quod si consistat in nota decem pondo,inuenta erit aequalitas quaesita. Sinautem citra,vel ultra steterici adieistione, vel detradrione temperandum erit. Quae sis mutest
aequipondio iuncta pensionem secerit: omnia scapi signa valore duplicabit: hoc est,.κ se libri lactet librisci& ex librali bilibre. Si vero talis massa separatim uncino suo suspendatiir in regula: runc ipsius notae,cum aequi Qq notis una iunctae, Pelionis numerum indicabunt. Et generaliter,quotquot simili aeqωpond is inuicem aequalibus triuinatio fiet, tot singulorum punista collectim, appensi grauitatem ostendent: inter quos si fuerit unum alterius quadruplum: ex suis quadramalibus signis libras singulatim essiciet. seper starerarum addimentis hucusque descripsi,
ad ponderationis augmentum eatenus valent, quatenus aginae firmitas sufficere possit. Nunc autem dc alia sub clam,quibus etia ultra trutinae robur,onera Perissentur. Subliea doletur in quadrum siue rotundum miraliter, ea crassitudine iux sufficiat oneri semindo, terebratis, atque conclusis lamina ferrea capitibus. Et per rere hi alio
nes traiiciatur lanisaeu transuersaria,unde suspendium fiat ut ii ue sublich. Qxiod quo longius erit, eo subseruiet iacilius usui nostro. Rationem enim vectis obseruat.
80쪽
Sed nune potiatur essa inter duo foramina longitudine peduinquatuor&riginti. Quod totum spatiit quotuas portionibus aequis inter se notetur, utpote duodecim. Sic igiturvecte parato,& ad libellam suspenso ta ut caputalterum catena pensili,siue sultura teneatur: alteru autem uncino statere. Ponamus indiciu in scapo fieri librarii sexaginta.Hoc igitur erit dimidiatum sublicae pondus. Nam alteram ex aequo pasei nisustinet tena.. Esto nunc propositu susuram aliquamaeris appendere, cuius non sito saginae coinmittendum: Alligetur ipsum aes in diuisione prima sublimpropccatenam: unde duo velut ipsius brachia fient, alterum undecies alteror
Et caputalterum Vncinostareresubleuetur,situ librato.Sciendum est autem in appen. duabus Vtrin m partibus sustinetur ,catenae scilia ς, in ipsiui grauitarem an duas veluti diuidi partes. uxquidem iam per duobus ipsis sublicae brach is suntproportionales:ita tamen ut partem maiorem cinum minus,a minorem maius sustineat. Sit igitur exempli causa nunc,Vt bra- im mai Ahoc est linera demonstret libras ducencium isaginta. Ad inuestigatio, i nem lianc