장음표시 사용
151쪽
. . . IN HOC TRACTATU VIDETIMUS
et MinMa aliqua muti ,' An existat aliqua notitia ν
- 'Vtrum uoti a in olis titia D. tiae parentem esse, vulgariarim disyribuatiar in nou- ost Dialecticorum sententis, ei iam primipioram , dem Aristotelico nixa principio et nitivam , di demon Da- quod DemonWrviis euhuvisitaviam 8 mu faciensscise . Etsi enim aO A m. s m m notula inrauectiva sori Demonstratione id Aristo at tinguatων in direlos expresserit; nilominus ,:lriinctam, edi confusem; dia quod id omni discutiui comm rectam , edi reseaeam; apis ne existat, nullo modo ambigeis prehen am , ct comprere licet. In sola autem Deca oon am i stratione , tanquam potultino discursu, solaque propriae scien tiae parente Aristoteli id explacare libuit. Hinc Acistotelici.
152쪽
in Libris DialecticesTractatum quoniam non contingit haberi
de scientia introducendi occa- notitiam rei , quae aliquo modosionem nanciscuntur οῦ qua de re non reprς sentetur: est enim no in hoc Secundo Libro nos quo- titia alicuius semper. Dixi, adque, summarie tamen, quippeis potentiam, quia notitia habetur copiosiorem de his tractatio- per potentiam noscentem, cuinem ad Libros de Anima, ubi de res cognoscenda repraesentatur. operationibus intellectus , ac Dixi, quam eonsequitur Unto , subinde de notitia acturi sumus, cte. ut ostenderem necessariam reseruamus . Quoniam vero esse unionem,&proportionem scientia intellectiva maxima a potentiae,& obiecti, ut fiat no- cum sensitiva connexionem ha--titia. Dixi, ae tandem itidia het,in hoc Libro de utraque uo cium, ct consermietas , m. quo ordine disseremus. Et a notitia niam tunc potentia habet noti- in communi nostrae capientes tiam, quando ex obiecto reprae narrationis exordium, adeo per sentato, S unito sequitur iudi- se & ex terminis patere, aliqua cium , ta consormitas potentiae in uniuersum dari notitiam, exi- ad rem, sicut ipsa in se est. Nam stimamus; ut de hac re vel du- notitia, si estivere notitia, est hilare incongruum sitii pse nam- consormitas rei ipsius ad ipsamque sensuum usus, S adhibitio potentiam cognoscentem, qua, intellectus quaedam a sapienti- tenus nimirum potentia ita n hus notitia iudicatur : unde & scit rem, sicut ipsa est ; alioquin duplex illius notitiae partitio in non erit notitia, non enim consensitivam, di intellectivam oris tingit per notitiam non nosso, tum habuit ἱ quae partitio gene - sed nosse semper ζ nosse autem ratissima est, quippe quae com- importat in potentia cognosce- plectitur omne genus cognitio . te hanc consormitatem cum renis, quae ad haec Vsque empora nota. Sic ergo pro sorma, &fuisse in usu reperitur. iundamento breuiter tradita, &a. ELI auιem notitia ut col. explicata notitiae descriptione, s. m. ligo ex Seraphico in I. dist. 3. generali sectione diuidimus eam quaest. I . quadam reproentatio in sensitivam ,IS intellectivam, obiecti ad potentiam, quam con- sicut dictum est , ut posthac in sequitur unio, di proportio po- toto hoc Tractatu notitiam sic ιιntiae eognsentis ad rem cogni- in communi consideremus, quoiam; ap tandem iudieium, di tandem ad eam, quς nobilior est, eonfirmitas eiusdem porantia co- intellectivam scilicet enuclean Eninentis, ct rei regnita. Dixi dam deinceps accedamus. reprasentatio quadam obiectar Vtrum
153쪽
Τract.I. Vtrum notitia sensitiva eadem sit cum experimentali.
Cap. II. MVitum quidem celebris
ac famigerata inter Sapientes semper extitit partitio illa notitiae in cognitionem simplicis notitit,& experienti ,cuius meminere praesertim TheO- logi in 3. dist. I . de profectu cognitionis Christi tractatum S. -. habentes , ubi Seraphicus D ctor quaedam de utraque inter
rat. Quid ergo utraque sit, di in quo una ab altera distinguatur, no abs re erit hoc loco breuiter inuestigare . Sane quidem S. Doctorar. 3- quaest. 1. citatae dist.primam ad intellectum per tinere , secudam vero ad sensum
insinuauit his verbis: Habuit loquitur de Christo P eognitione implisis notitiae in inιeuisu, ct cognitionε experirntiae 1 en D. Et deinde . Cogniti mpliacis notitia eon ebra in babit hus, peciebus animae Chrisi a primoraio sua coceptionis in Vis: Cognitio vero experientia consi Iebat in v usIenisum exteriorum . Similia his ediderat in 1.
-- d. 23.a. 1,q. I . Eodem sere modo
loquuntur ali3 Theologi, sic, ut scientiam simplicis notitiae adpellectum reserant, experientiae
vero ad sensu. Quamobre in comuni Theologoru doctrina duplex haec assertio propositae res pocilis dubitationi inserri pol. altera etanotitia experientiqesse notitia sensus , notitis vero simplicis intelligetiq,intellectus Altera est, in eo una ab altera discriminare,juna sit potentiae sentietis,altera intelligentis.
sertio exactius,& dilucidius percipiatur, notandu,nomen experientiq multifarie posse usurpari. Primo namq; Experientia capitur pro eode,ac practica, seu viudi exercitio,& opponitur simplici speculationi quo sensu h, qui
in aliqua arte, vel scietia sunt cotinue versati,dicvtur experti,' iExperti in Philosophia, Experti
in Theologia,&c.Secudb Experientia sumitur pro eode,ac probatio ad sensu, quo sci accipio illa ad Xistum B. Laureti; verba: Experire tru irima miniuria, dic. hoc est,proba ex facto,& vi- de , vim idoneu mi nistru elege. ris.Tertio Experietia capitur Re Ode, ac longus usus, si est via in
2. ad 2.scdicitur, perinia δε-ceι, GExpertussum re,ut plurimtim ιa esse. Primo modo exisperietia non tantum pertinet adsensum, veru etia ad intellectu, quia ad vir anque spectat practicare, & de illa verum est prae.
sertim in his,quq operabilia sui, Plemnq;magis ad noritiam proin
154쪽
desse, quam speculationem;multo enim plus sapiunt de natura,
di proprietatibus virtutum , exempli causa, humilitatis,pauis pertatis , & huiusmodi, qui eas exercent, quam qui eas tantum. modo in speculatione contem- Plantur: immo nullus plene percipere valet, quid sit humilitas, quid paupertaς, nisi qui in ea versatus est, di expertus. Vnde plerunque accidit, homipes cae teroqui ingenio perspicaces, speculatione iubtiles in huiusmodi
quaestionibus multa errare;sicut errarunt multi, qui de Regula S Paupertate S. P. N. Francisci, extra Religionem degentes, dinsputare tentarunt . Similiter Experientia postremo modo est tam intellectus, quam sensus ἔquia tam intellectus, quim sensus ex longo usu quaedam experiuntur : ta de hac Experientia
accipitur illud Philosophii Eseperientia est optima docendi magistra, & inultum deseruit argumentationi, quia argumenta desumpta ab experientia sunt valde probabilia. Experientia autem secundo modo est solius sensus, & differt a cognitione simplicis notitiae; ut dictum est. Vnde experiri est ad sensum probare, & cognoscere: S de Expe. rientia hoc modo loquutur praefati Doctortis: ta dicitur Experientia, quasi exterior perientia, seu peritia: de qua uberius suo
loco in Philosophia, Vtrimi notitia intellectiva eadem sit cum Scientia,&Arte ξCap. III. APp ruit, quanam rationi notitia sensitiva quod
erat primum notitiae membru 2 eadem sit cum experientia, ac diuersa : postulat subinde nostri ordo instituti,ut notitiam intellectivam quod est secundum il- .lius generalis diuisionis mem- a brum cum Scientia, & Arto conseramus. Quod igitur notitia intellectiva non sit eadem cum Scientia propriὸ dicta, indeclare micat,quia omnis Scie tia proprie dicta est quidem notitia intellectiva;nam Scientia est cognitio rei per causam; quae cognitio est solius intellectus ;neque enim sensus est tantae vir.
tutis, ut rem per causam cogn scere valeat: at non omnis inistellectus notitia est Scientia , multa enim cognoscit intellectus, & non per causam; quo sit,
ut notitia intellectiva se habeat ad Scientiam, sicut Genus ad
Quod item notitia intellectiva in multis differat ab Arto,
sententiam,quq inductione qua- dam sic comprobari potest . 1 Ars enim primo habetpm ,
155쪽
corporeum; notitia vero intellectiua quid spirituale, di incomporeum. Siquidem subiectum notitiae intellectivae est Anima rationalis, seu ipsa potentia in istellectiva: subiectum vero Artis est aliqua pars corporis, ut sub tectum Artis pictoriae in manu, dic. verum est, aliquas esse Aristes , qui proxime in Anima su lectantur, ut Ars oratoria, Ars concionandi,&c .immo S 1 ho. mas ut suo loco uberius digeretur omnem Artem proxime Animae inhqrere existimat; sed verius est, quod nos docuimus, in eo Artem a notitia intellecti-ua plerunque differre; quod ars est habitus, S actus corporis;
quenter; quia omnis notitia ab uno derivatur principio , S in uno subiectatur subiecto , ne inpe intellectu; Ars vero sicut L diuersis derivatur principiis, sic in diversis subsistit subiectis;alia
enim Ars est in manu,alia in pe-ide, &e. unde S alia manu, alia exercetur pede;S haec potest eo se ratio, cur in quibusdam antis malibus ratione carentibus ars quaedam, & artis operatio nonnunquam deprehendatur;nam ad artem acquirendam, & exe
cendam non est opus simpliciter aliquo actu intellectus, sed isto vis, S exercitio extrinseco cO-
4 Differunt tertiδ in obie ero, quod Artis obieetinn, veplurimum, est quid materia r
Ars enim versatur circa materiam corpoream;vt Ars labraria circa serrum, aut lignu, Sc. Obiectum vero notitiae est quid immateriale, intelle e ins si quidem proxime negociatur ci ea aliquid immateriale, aut,si circa aliquid materiale, modo immateriali r verum est, aliquas Artes versari circa obiecta quodammodo immaterialia, ut Ars concionandi, &c-s Differunt quarto, quia in nulla Arte reperitur Veritas, aut falsitas proprie, nisi quatenus dicitur falsias error circa res arte factas contingens, inquanis tum deuiat a recta Artis regula, sed iste est potius error , qua ssalsitast in notitia vero intellectiva saltem actuaIi,& complexa reperitur veritas, aut salsitas. his tequitur,Artem proprie nouesse practicam; nam praxis est cognitio intellectus , seu notitiaveritatis ad opus ordinata; ut suo poco melius explicabitur . Et de differentia utriusque.a noistitia hactenus. Tam vero Notitia, quam Scientia,& Ars conueniunt;quia luas, teptias ci ca proprios actus,& obiecta re
156쪽
Definitionis crare deducitur. Vtrum notitia intellectiua . Clterum horum nullum obstat,
recte distribuatur in notitiam principiorsi, definitivam,&demonstra
muniter a Doctoribus triquominus a communi Magistro
a Et quidem ad primuma obiectum quod attinet, negandum est, notitiam simplicem ad nullum horum capitum po
reuocari immo reuocatur ad n o
titiam definitium , si actu simplici tota rei quidditas percipiatunad demon stratium Fero, --si aliqua rei proprietas per pro-eeps assignari consuescat ut ex Priam causam cognoscatur. s. parte colligi potest etiam ex Se- 3 Ad secundum vero negaraphic in a. d. 39. a. l.q.L. iun- tur itidem, notitiam definiti- istis,quae habet in I.d.8.a.I.q. uam non esse proprie notitiam ra. ait a, quae principioru;me attende tamen, aliud esse defini-dia,quςdefinitiua;postrema,quq rionem, aliud notitiam definiti- demonstrativa nuncupaturinum uam: definitio absolute formali- isthaec distributio apta fit, non . ter non est cognitio, sed modus abs re merit in prς sentiarum ina cognoscendi: sicuti demonstra- uestigare. Duo sunt autem,quq tio non est scientia, sed modus nonnihil in hoc Capite facessere sciendi;quippe per definitionem possunt difficultatis Prius, quidditatiue agnostitur, sititiam simplicem , de qua instita sui demonstrative, & scientifi- suo loco clarius di distinctius. ce per demonstrationem; & a- ad nullum horum membrorum lioqui,si Vera esset Zabarellae opiposse reuocari. Posterius,noti- nio, nulla de rebus complexae tiam definitium proprie noti- haberi pollet notitia; etenimaetiam minime esse censendam , omnis notitia complexa habe argumento eorum, quae in hac turper propositionem,copulan- materia eongessit Iacobus Za- do subiectum cum praedicato ἔzabari barella,vir utique non parum in quae Propositio explicat natu- disciplinis eruditus, quippe de- ram propositi; quocirca defini- finitio ut ipse est potuis rem iis, & propositio sic explicantiam cognitam explicat, quam a naturam rei definitae, ut simul ad cognitionem perducat; est etiam ad eiusdem cognitionem enim De isto oratio ex iram perducant; cum enim dico , naturam rettuli ex definitioneis Homo eri animal rationale, sie expli-
157쪽
explico naturam hominis , vesimul huius veritatis habeam cognitionem, quod nimirum homo est animal rationalo.
intellectivae genus aptissime constituitur. Primum est notitia primorum Principiorum , quae qualibet alia cognitione complexa nobilior est , S est adeo certa, & euidens , ut in. tellectus, cognitis terminis, prumo aspectu veritati eorum ac- qiuescat; sicuti cum alijs comis muniter citatis locis tradit sanctus Bonaventura. Secundum est notitia, quam vocant De finitivam, quae est cognitio explicans naturam , di quidditatem rei, nec tamen adeo est certa , ut intellectus ei primo aspectu acquiescat. Tertium est notitiae, quam vocant De monstrativam, quae nihil aliud est , quam certa, S enidens rei
cognitio , quam syllogismus demonstrativus intellectui im. partitur; & baec est proprijssime scientia, de qua Aristoteles in Libris Poster. multa sub- , tiliter tradit; & maxime spectat ad Dialecticiim, qui non tantum rei veritatem, quam causam,& rationem illius ratio. cinando inquirit. - ,
Vtim notitia intellectiva recte distinguatur in distin
ctam, & consulam, appre hensivam, & comprehensivam, directam, & refle.
nes afferunt Doctore S. in . quibus eae non sunt minoriS m menti, quibus notitia in conis fusam, di distinctain, rectam s& reflexam , apprehensivam sta comprehensuam distribui tur : de quibus singulis perpauca hic ordinate dicenda sunt. Principio autem statuia endum est , eam aptam esse distributionem, et si non ad per sectam distinctions s amussi ac de qua alibi assignata fit;
non enim omnem notitiae differentiam complectitur; dico nialominus esse aptam, quoniam
in notitiae cognitionem facilε inducit r hic liquidem est diastinctionis finis, haec utilitas; venimirum intellectus, ope distiniactionum, ad rerum notitiam lais cilius pertingat. 2 Porro Notitiam consu-sam breuiter eam ipse in praeis sentia appellarim, qua inteI-
lectus percipit aliquid non in .se ipso distincte , sed inuolute , t cum
158쪽
cum alio ἔ unde & alijs verbis cognitio implicita appellariis let et quo pacto cognitio habita per definitionem proximi Generis , & vltimae Differentiae
censebitur consula respectu eorum praedicatorum, quae iri illo Genere, & Disserentia implicite continentur. Distinctam vero eontra dixerim eam,
qua intellectus percipit aliquidia seipso distincte , ut eadem cognitio definitiva respectu proatimi Generis, S ultimae Diffe
. : si Quodvero attinet ad M. Itbensivam , de qua sanctus
nauentura multis in locis praesertim dist. 3. lib. I. par. I. M. I. quaest. L. ἐκ dist. I . lib. 3.M. I . quaest. 2. Cognitio apprehensiva illa est , qua res aliqualiter percipitur, Comprehen- sua vero, qua quidquid de re cognoscibile est, persectissime agnoscitur; ad quam utranque explicandam pulcherrima quaedam beraphicus Doctor Cit is loco 3. senta adducit exemis plas quae quilibet pro suo arbi-uatu in eodem perspicere, ει
legere poterit. Nos vero interim ad naturam cognitionis rectae , & reflexae reserandam sermonem nostrum conuerte.
Est ergo cognitio dici ut colligitur ex S. Doctor
arg. vlt. ad oppositum qua intellectus eo nuertitur supra obiectum incedendo; Reflexa Yero , qua intellectus ab obiecto iamd recte percepto retro .greditur ab ipso obiecto aut ad seipsum, aut ad actum suum, ochaec quidem reflexio addit ipsi cognitioni quandam persectiorinem, di certitudinis excellentiam k, ut ex eodem 4 raphico s.llam. dist. I . lib. 3. art. I. quaest. I. ad vit. & clari iis citato loco lib. deducitur. Et de his hactenus, quantum ad praesens attinet institutum, de quibus omnibus plura 3. par. Summ. Philosoph. ad lib. de Anima, Deo
159쪽
r Ansis aliqua Scientia , ct quid ri
L Agitur de Seientia actuali , O babituali. 3 Simpliei, ct eomplexa. Intuitiua, ω abstractis 3 Speculativa, dy' practi . a Declaratin meltas, qui ι speculatis, ct praxis.
Ate sit aliqua Scientia , de quid sit λ
lam Ndem eum primis de nouo dari scientiam dixerunt, sed diuersa ratione; putarunt nanq; omnes rerum cognitiones , de scientiarum habitus esse hominia natura inditos, quarum ramen . .. cum propter eorporis molem obliuisceretur, atque iterum ad earumdem memoriam reduceretur, non veram scientiam de nouo,sed simplicem reminiscentiam acquirere dicebant. At vero Aristoteles optimus scien tificus,omnium optime dis r-rens,& aliquam Scientiam dari, ω eam de nouo aequiri existimauit. Quod ea ratione euidenister potest ostendi; quia nil processet studium , nil labor in discendo,nil exorettium in studendo, si nihil potat stiri, aut vita nouo studendo acquiri. a Nos ergo illud in primisum esse,non dubitamus,quod
160쪽
per omnia subscribit Seraphicus in Σ. dist 39.ar. I. quaest. 2. scriptum reliquit; intellectum scilicet humanum esse veluti Ta bulam rasam, in qua nihil a prin
cipio depictum sit, Sin qua postmodum studio, & exercitio
varia scientiarum, S habituum genera depingamur. Verum neque Platonem reminiscetiam comminiscentem a veritate us quequaque alienum suisse asserimus I cum certum fit, dari reminiscentiam, quae nihil allii dest, quam rerum iam quoquo modo cognitarum, ac PCstea ex aliquo accidenti oblitarum noua ad memoriam reuocatio. Omnia tamen haberi per remi.niscentiam, omnino taliam arbitramur . Heraclitam quoque, in eo quod rerum mutabilium non esse proprie scientiam alsirmauit, a vero non recessisse cre dimus; cum di Aristoteles id do .ceat, & omnes Aristotelici fateantur; in eo tamen, quod om nia mutationi subiecta esse asse. uerauit, maximo errore decoptum esse arbitramur.3 Primo enim certum est, oriosum Deum esse omnino immutabilem ἔ Intelligentias quoque, & Animam rationalem esse natura incorruptibiles, indubitatum. Deinde Caesi sunt corpora incorruptibilia , vedocet omnis Schola Philosophorum. Quinimmo uniuersa, si eorum quidditas, di essen.
tia,circa quam versatur scientia. spectetur, invariabilia esse inia uenimus , et si quaedam quoad existentiam varientur. Cum ergo dicimus , Scientiam cst de immutabilibus, id sormaliter intelligendum est, qua ratione, cum omnia variabilia sint, omnium perinde scientia
haberi potest: Quid sit aute esse
immutabile quoad cssentia, variabile vero quoad existentiam, infra opportuniori loco clarius digeretur. Et vera igitur scie n. tiam dari posse concedamus, &hunc studiosis Viris honorem
non auferamus, asserentes nullam de novo, studio, laboro, S industria, Scientiam post
comparari ; neque tamen reminiscen riam prorsus contem namus , cum multorum , quae prius homo nouerat, multoties
obliviscatur, & eorundem ipsorum postea etiam ad memoriam reducatur: nec omnia esse adeo
variabilia credamus, quin do illis certa possit haberi scientia; quin potius omnia formaliter immutabilia, ac subinde cognitioni scientificae perapta esso
Scientia proprie dicta cognitio rei per causam, de qua definitione plura suo loco commodius pertractaui.