장음표시 사용
121쪽
verε influunt in effectum , aut uiter difficultati sic oecurrendurationes priores positi uas , ve- censeo. irtam qua cunque causas reales . Demotaratio quia non inserendi, siue sint positivae, si- es vera demonstratio,nec syllo-ue negatiuae. Colligitur itidem, gismus faciens scirer haec fuit posse fieri demonstrationema opinio Avicennae, quam tamen non solum per rationes ostensi- communitet Dialectici a termi-uas,sed etiam deducentes ad im. nis Dialecticet extrudere gestipta possibile . sed probatur unico argume*tμIε quaeres amplius,utru demo ut reor satis effcaci: Cui non stratio quia debeat dici vera de- conuenit definitio, nec defini monstratio : hactenus locuti suis tuni ἔ at demonstrationi quia mus dedi monstratione propter non conuenit definitio demo quid , & potissima, siue a causa, strationis Ergo. Minor proh eius naturam, conditiones, me- tur. Desinitio demonstrationis dium, praestantiam, di species , est, ut fit ex prioribus, notiori- quantum breui oratione fieri po bus , ct causis conciusionis ; sed test, in propatulum exponentes, demonstratio quia non est huius idipsum posthac de demonstra- modi t Ergo. Minor iterum suatione quia persequemur,propΟ- detur: nam demonstratio quia situm breuitatis nostrae nunqua est ab 'effectu ad causam: Ergo intermittentes; nam , licet quς non est ex causis : Ergo non estssiones istae adeo sint peculiares ex prioribus , di 'notioribus . Dialecticae, ut nullus aptior in Confirmatur: esse cognitionem tota scientiarum serie locus ad per causam, di per eflectum sunt ad eas dirigendas inusniatur, si definitiones Oppositae; ergo di. cui de alijs multis accidit, qua uersa definita; ergo diuersaeserum uberiorem explanationem stylia definitorum : aut ergo de audi ad Physiologiam , aut ad finitio demonstrationis, ta scien Metaphysicam, aut ad Theo- tη tradita ab Arist. S communi Iogiam tanquam ad Oppor rer recepta, non est vera ἔ aut tuniorem locum reportandam demonstratio quia non est vera putauimus et attamen eae ipsae, demonstratio,&syllogismus sa- quae sui ipsarum hoc loco de- ciens scire. Nec obstat, verita- clarationem postulant , stylo tem ineuidentem posse probari plano , S exoterico tractan Per veritatem euidentem dedu-dae sunt, ut facilius, & exactitas ctam tam exesiectu , quam ex a Dialecticis percipiantur: qua- causa, quoniam ad scientiam forobrem , relictis longis hac in re maliter requiritur, ut cogniti Doctorum altercationibus,bre- euidens habeatur de ericiu ppr
122쪽
causam, non contra: ex quo fit, ut definitio scientiae, & demonstrationis nullo modo aut univocE, aut analogice coueniat viri que demonstrationi: ratio est, quia omnino opposito modo se
habent. Quare supposita Arist.
doctrina cap. 2. t. Post. scien tiam se ilicet esse cognitionem certam, & euidentem per causa; & demonstratione esse syllogismum huiusmodi scientiam progignentem,nulla ratione suis itineri potest demonstrationem quia esse veram demonstrationem,aut syllogismum iacientem stire,ut optime asseruit Avicennas . Non negamus tamen, demonstrationem quia esse noti tiam certam S euidentem, posseque vocari demonstrationem, S scientiam large,& improprie, ideo tota haec lis, S controuerinisa est de voce, non de re; quanquam modus loquendi Avicen-ng est magis proprius,quim Recentiorum; atque ideo sine causa opinio Avicennae ab ipsis exploditur: nam & notitia principiorum est certa, & euidens,que tamen scientia proprie minime censenda est,pro ut de scientia
est sermo Arist. in lib Posterior. i 6 dirae res insuper, an de monstratio quia ad sui naturam, Sessentiam poscat eas condi-Y tiones,quas postulat demonstratio propter quid ; nempe ut fit ex veris, necessari s Sc. Resp, aliqua in hac quaestione effeci. tra dubitationem, aliqua vero non nihil posse habere dubita.
tionis. Quidem citra dubitatio. nem est,ad demonstrationem quia requiri, ut sit ex veris. Si is militer est citra dubitationem, temonstrationem quia non emeex causis,cum immo sit omnino
quo ad hoc per oppositum ad demonstrationem propter quid. Haec siquidem format iter est lcausa , illa vero ab effectu . I7 At vero controuersum est primo, utrum debeat es ex notioribus; S Resp. affirmative'; nam pro postiones sunt causa cognoscendae conclusionis haud secus, quam in demonstratione propter quid. Notan. dum tamen est, sic esse ex notioribus necessario ; ut sufficiat esse ex notioribus secundum quid, non autem simpliciteri quia causa est notior simpliciter effectu, quanquam ex accidenti, S pro subiecta materia effectus tune secundum quid est causa notiore
id ipsum prorius a stirmo de prioritate. Controuersum est secundo ; virum debeat esse ex necensarijs; & videtur, quod non; quia multi sunt effectus, qui non
habent determinatam causam, S necessariam , ut in t max ime
accidentia communia, i quibiis tamen illatio valet: ea propter Avicennas huic similiter insistens rationi tuit inficias, de monstrationem quia esse veram demonstrationem, aut stilogismum
123쪽
mum facientem scire. Verum resp. demonstrationem quivis vendicare propositiones neces sartas. Prohatur; nam demonis
stratio quia est syllogismus pariens notitiam certam , quae ali ter esse non potest; ergo requirit propositiones necessarias . Probatur sequela; quia certitudo conclusionis pendet ex ceristitudine praemissarum: unde ad
syllogismum ab e tactu esse de
monstrationem quia, sed syllogismum ex veris,& necessariis: quare hic illud libet assirmare , quod docet Aristor. I. Post. G. Ex veris quidem eis non δε- mons Dan .em syIIogitarer ex neeu γι vero non eri niue demon, Lirantem ; hoeemm iam propria
mox subrepit dubitatio ; quem admodum videlicet Arith. hic asserat ex necessarijs non nisi demonstrantem syllogi Eare ' hoc proprium demonstrationis esse. Videtur enim id esse falsum, ac oppositum ei, quod nos ant rius asseuerauimus; nempe dari syllogismum medium inter demonstrationem, S syllogismum Topicum, quem appellamus syllogismum ex necessarijs, quia propositiones non sunt Causa Immediata conclusionis. Huic porro dissicultati respondent aliqui, concedentes proprium esse demoniirationis conita .e ex Prqmissis neeetariis, ae proinde nullum dari syllogismum mediu,
demonstrationem, si nimirum constet ex propositionibus necessarijs , vel syllogismum probabilem, & contingentem, si ex praemissis contingentibus rita soluit dubitationem doctissimus Toletus eo cap. 6. quaest. unica ad i. ubi etiam adijcit,omnem syllogismum ex necessarijs, eo no excepto, qui a propria causa procedit, ad album demonstrationis quia reuocari'. Csterum nulla ratio cogit, veab illa tripartita syllogismorum dispositione recedamus et cum enim Arist. omnem demonstra tionis speciem ad demonstratio nem a causa , & demonstratio nem ab effectu redegerit,demonstrationemque a causa propter
quid, di potissimam, siue a priori, demonstrationem vero abesse an quia, seu a posteriori appellari t; demon strat um est,no omnem syllogismum etiam ne. cellarium ad alterum horum membrorum posse reuocari
dantur siquidem syllogismi ne ce stari j, qui neque a causa sunt,
neque ab effectu 1 ut vςrb. grat. Omne animal es subsant . . . Omnis homo es animal; Ergo omnis bomo eis subsinti uia q- libet nanque harum propositi
num est necessaria; neutra tamen est aut estectus, aut causa
alterius . quod quippe animal sit
124쪽
fit substantia non est causa ipsuanimal, ut sic, neque est essectus, ut patet. Adde sicut demonstratio propter quid poscit, ut Propositio inferat suum effectum proxime, & immediate ; ita demonstratio quia requirit , ut propositio inserat causam proximam . & immediatam. Quandoquidem eademmet est ratio Ttriusque demonstrationis a proportione. Quare haec non est demonstratio quia ; Omne risibile ejι substanti,
Omms homo est risibilis, Ergo omnis bomo est substantia; quia es.se risibile non est effectus proxime inserens esse substantiam , quemadmodum quia subitantia non est causa proxime inserens esse risibile: haec neutiquam est demonstratio propter quid et Omnis substantia eιι risbιtis r
. Resp.ergo ad locum Arist.hoc C. s. proprium quide demonstra. tionis esse ut sid ex necessarijs .
sumpto proprio non stricte, sed prout dicit id, quod conuenit omni, &,Semper; de quibus
infra: nam omnis demonstratio semper debet constare ex neces larijs . Si instes , Aristotelem asserere,non latii demonstrantem dic; quae verba indicant, sic proprium esse demonstrationis constare ex necessarijs , ut soli illi
non esse certam, & necessariam. Veli dic, necessaras , referendum esse ad causam conclusionis, ut sit sensus, sola demonstratio cotistat ex his, quae sunt caus ne cessari ae , & per se, & tunc pro prium est solius demonstratio nis esse ex necessarii si S hunc sensum magis videtur habe Textus Aristotelicus. bis Quaeres ad haec, quaevinam sint, quae possunt demonstrariὶ Resp. aliquorum opini nem esse , solas passiones esse demonstrabiles ; ducuntur ι quia causa sormalis est unicum medium demonstrationis potissimae,cuius causa proxima est forma, seu essentia iuxta illud famigeratum apud sapientes proloquium Pasiis fluis ab ιntia subiectit haec. responsio
est nimis arcta: nam sunt aliquae passiones prouenientes a causa materiali iuxta omnes; Quae vitisque demonsi rari possunt per causam materialem: ut verbi gratia, terram .esse quantam secundum aliquos, S substantias esse codi
Respondeo ergo; omne id, quod habet causam siue essendi, .siue inserendi; siue causa sit sor . malis, siue efficiens, Sc. patet
ex dictis, quia demonstratio potest a qualibet causa fieri. Addo
posse demonstrari etiam aliqua substantialia; ut verbi gratia hominem esse animal, quia se
sibilis et ratio est, quia sensibili
125쪽
eas in quid prius ad esse animali Et esse animal est essectus BG malis sensibilitatis, scut esIO
hominem rationalitatis. Vnde& Seotistae, qui λlam sermam aiunt medium esse demonstrationis potissimae, cum nostra coincidunt, velint, nolint, Opinione r cum enim larma eatenus ab ipsis medium ponatur, quia est e isectiva passionis, eadem ratione & materia suarum est productiva pomo-
sit utilis pe Respondeo, aliquos coniundere regressum , ω circulum, Sutrunque explodere; alios vero distinguere regressum , & Cir cuius ut circulus sit processus ae ausa ad causam, & iterum reversio ab illa causa ad istam, regressus vero sit processus ab effectu ad causam , ci a causa ad effectum: placet distinctio, sed prius membrnm non approbatur ἰ quia omnino impotiabilis est non solum regressus causa ad causam, verum etiam simplex processus. Omnis quippe processus aut est i causa adeflectum , aut ab eisectu ad causam i ergo nullus est a causa ad causam. -la Respondeo ergo, Circulum esse, Cum primo progredior a causa ad effectum, deinde regredior ab estectu ad causa- verbi gratia omne ratis is eri risil ι ιe . Omnis homo εμ ratronati . Ergo omnis homo eis ris diuis, ct regrediendo, Omne ristin rationati; omnis homo enrssibilis kErgo; Regressus vero est, cum primo procedo ab effectu ad causam , deinde retro cedo a causa ad effectum. Prior est inutilis ,& impossibilis; quia, cognito effectu per causam, ipsa causa melius cognoscitur, ut prutet; Ergo non potest iterum co-
rosci causa per essectum; quia
equeretur, causam esse notiorem ,& ignotiorem , quod patet: nam cum prius nouerim effectum per caulam, ipsa causa erit mihi notioricum vero iterum eandem per effectum c
gnosco, est ignotior effectu; quod implicat cotradictionem. Posterior vero est bonus, S uti, lis, quia non implicat contraductionem , effectum primo elle notiore causa notitia sensitiva, di experientiae; deinde vero carusani esse notiorem simplicitur ratio diuersitatis in causa, di effectu est , quia quod notius est simpliciter, est not us omnino , non sic quod est nothis talum secundum quid. Vti litas autem regressus est, ut coingnita causa per effectum, quoadan est, ipsa caula per discursus intellectus cognoscatur, quo ad quid est, qua co*nita intella-ctus peream demo stret eisectu, excpli gratia, viso per oculum, G homi.
126쪽
hominem moueri, ineipit intellectus ab effectu venari causam illius motus sic t video hunc effectum ; Ergo brabebit caulam : mox quaero, quae sit ista causa ; & nosco esse naturam a tandem cognito , quid sit natura i infero demonstrative esso principium motus,& quietis,&
a I Quaeres ulteritas , Vtrum cognitio causae per causam, di estectus per effectum possit vocari demonstratio quia cisa Vt huic dubitationi respondeamus , oportet aduert re , praeter geminam illam scientiae diuitionem i effectus scilicet per causam, & causae per effectum, dari aliam , qua cognoscitur effectus per effectum, seu causa per causam quod tunc accidit. , quando verbi gratia duae causae sunt necessat lo connexae , vel duo mectus ab una Causa pende xeS , exempli gratia . quia sol uin homine generat hominem, xognito , hominem generare sinde cognosco di solem: quia arcus Caelestis, S Serenitas ab una causa proueniunt, Cognito arcu , cognosco inde serenitatem non pell suam cauissam, sed per effectum. i. Respondeo , proprie has
non esse demonstrationes et ratio est , quia demonstratio aut est a causa ad effecium, aut ab effectu ad causam, in aliis Te
tiones probabiles, aut ut sum in
mum necessarias,non autem de monstrantes a
' Vanquam mesum operari visit ex se vitiosum; malum tamen stire, ut malum deuitetur, bonum est , di comis mendabile. Quocirca repre hendendi non lunt Dialectici,
qui de fallaciis, & vitiosis Argumentationibus accurate Per tractare Consueuerunt: namque
ut iam dictum est malum scire, ut malum fugiamus, Ac malo remedia adhibeamus, b num est, S laudabile . Non igiatur fallacias introducamus, ut Dialecticos ad eas exercendas inducamus: absit enim, ut Di lectici, maxime autem Christi nio qui primae veritati adhaerentes,semper veritatem disserendo inquirere, di inuenire debent, fallaci 3s utantur ν ut in errorem simplicium intellectu deducant; sedeas proponimus, ut aduersa. riorum maxime vero ι Haereticoru,qui veritati Catholics pauliatis, fictisque argumentationibus obsistere, eamque ab hominum meatibus conantur aueste
127쪽
te versutias dignoscere valeant. in omnibus propositionibus.
a. Est ergo fallacia vitiolata, Vnde cum vel minimam con- ratiocinatio, in qua ex varia, Si tingit in ipsis fi 'ri mutationem, multigena terminorum accep- aliqua semper in argumento latione, id quod falsum est, verum litabit fallacia . Haec autem e nunc latur, P aute veru, saltu in mutatio multifariam accidero concludit ut . Hoc autem con- potest. tingit, quia terminus aequi uo- Primo, si in maiori propositiocus est, ct uno modo supponit ne sumatur terminus per se , in in una propositione, altero vero minori vero per accidens: verbi in aliar Licet autem Aristote- grat. a. les, di communiter omnes Dialectici uberrime de fallaciis argumentorum agant; quia tamen Recentiores nunquam sere vlia.
tur vocibus , quibus Viri illi Omne album eLI aecidens Omnιs bomoe ι asius Ergo Othnis homo et I auidens In maiori enim propolitione albu sumitur per se, idest prouedoctiva mi antiquitus.uti conis est album; in minori vero non sueuerant: raro enim apud ita , sed per accidens; Recentiores hunc viti Osis ar- Homo mime LI aIbAs pir ae-gumentationibus Occurrendi eAsem. modum inuenies ; quod sciliis Secundo, si terminus in una cet in argumento sit vel talia. propositionum sumatur mate 4 cia figurς dictionis, vel acciden. rialiter, in altera vero sormali tis, ex cςtera ideo eorum nos instituto, di usui accommodantes , breuiter ab his fallacijs expediemus , duo solummodo ad fallacias, cognoscundas admo
r Maior enim vera est, sumendo argumento tunc este fallaciam, corruptibile materialiter; con- quando argumentum non est clusio vero est falsa, suinendo in una trium figurarum, S tria corruptibile formaliter aliquo earum modo ; ut supe- Tertio , si fer minus in una rius suo loco iam traditum, propositionum sumatur quoad . partem subiecti, in altera secun- Alterum est, omnem a diim totum . v. g. sere sallaciam ex diuessa ter- Αειθιops eLI auus dentibus mini acceptione occurrere .; Ergo est albus simpliciter. ijdem enim omnino elle debent Non valet, quia in antece-
128쪽
Io odenti sumitur albedo in parti
determinata, nempe in denti bus;in consequentia vero in toto, nempe Aethiope.
Quarto, si terminus in altera propositionum sumatur diuifim, in altera vero coniunctim ἔsicut in illo vulgato syllogismo . Fereatum ae ut gratιam Contriιio detiι pereatum Ergo eontritio de ut eratiam Et in hoc Malum expeΠιι bonum Sed virtus expetiit malum Ergo virtus exietiit bonum. Quorum fallacia in hoc con-sstit , quod plurificatur, di va
in maiori malum sumitur per se, di praecise ; in minori vero sumtur coniunctim cum verbo;
aliud enim sine dubio est malit ;aliud vero expellere malum.
6 uinto, si fiat transitus a sensu diuisci ad sensum compositum ; ita ut in una propositione termini accipiantur simul, & composite; in alia vero
bexto , si in una propositione
terminus capiatur in adaequatε. in altera adaequale; ut verbi gra
obi. Etum Dial Emea r nam in. . priori discursus accipitur adae inquath, in posteriori vero inadaequate .
Septimo,si in una propositione terminus capiatur simpliciter, in altera secundum quid, ut Caesar est Imperator, sed ista figura est Caesar, ergo ista figura est Ima perator; ubi in maiori Caesar suis mitur simpliciter, in minori secundum quid, idest Caesar H-ctus ; atque in his omnibus, di caeteris semper cum distinctione respondendum est . Sicut distinguendus est terminus . quando ob aequivoeationem nominis , vel ob accentus varietatem, diuersa significat; cisicut distinguenda est oratio, quando est amphthologica, potestque plures significationes habere. Omnia subtiliter re
129쪽
DE MEDIO AD DISCURSUM, LN HOC TRACTATU UIDMBIMUS
proposιιonsbus ad Massones inueniendas arcommodatis.
PRoloquium currit antiquut omne tulis punctum, qui miseetiis iniis diatii. Nil sanὰ in tota Dialectica inuenitur utialius , quam modus inueniendi Medium: sed di nihil putarit aliquis ob maximam, quam se eum fert, difficultatem iniucun dius ipse propterea faciam, Deiope , nec difficulter iucundius. Nam sicut & in aliis quam pluribus rebus Dialecticis non est ipsa res, sed methodus , quae in ea explicanda adhibetur, iniucunda r & sane admiratione dignum est, quam multa, quamoque dicteilia in hoc punctoc quem propterea Pontem Mnorum apeellant explicando Dialectici proponant , di corradant Miltotelem Dialectic Magistrum imitantes. Ego quideam ut verum fatear a
Dialecticis institutis alienum esse arbitror , ea recensere, squae isti Recentiores de hae materia congerunt i fiquidem mentem magis confundunt , di obruunt , quam illuminent . Vnde euenire solet, Ut plura de Medij adinventione aut
130쪽
horum praeeeptorum lectionem agnoscentur, quam post eam sciantur . Praeterquam quod ἔesto, aliquis etiam has regulas apprehendat, non sine multo tamen labore,multoque temporis interuallo ex earum via Mediii Terminum inuenire poterit ;cum nihil aut cogitari dissicilius, aut esse possit inextricabi- Iius. Neque tamen Omittendum nobis est, quin aliquam regulam assignemus , qua quilibet possit ad quan cunque rem probandam Medium sine dissicultate , ac temporis interuallo inuenire. 2 Supponimus itaque rem satis omnibus mani sesiam, hominem scilicet, sicut a natura habet disserendi principium, ita Et adiniieniendi medium habere aptitudinem. Nemo enim, etias sit maxime rudis, ingenioque tardus, aliquid unquam sibi, aut alijs proponere tentaverit, quin statim,naturali ductus instinctu, aliquam rationem s ubiungati Siquis enim alteri persuadere voluerit, illud esse faciendum s , hoc ve omittendum, continuo causam subiunget, quia scilicet, si illud facimus, vel hoc omitti mus, hoc.aut illuci malum eueriniet. Dico igitur, modum adisinueniendi Medium esse nobis a natura inditum;quia naturaliter eius rei, de qua agimus,aliquam semper rationem adducimus,
bare intendimus. In quocunque ergo necessitatis euentu sic faciam: Intra me ipsum dicam, uare hoc vel, unde illud λ &atim reddam rationem,& hanc pro Medio assumam ad propositionem probandam . Verbi gra
cum non posse placere Deo,sta. tim intra me dicam Quare non potest Et continuo ratio aliqua
in Promptu erit, quia scilicet est inquietus , vel quia iniuriam illi facit, vel quia Eccleliam de
Medium sunt lassicies ad meam conclusionem probandam, sic, Nullus inquietus pote I pIacere Deo Sed ora vis haereticus en inquietus
Ergo nultas baremus poten placere Deo. Vel si probare velim, cruptuniam futuram, dicam intra sme ; Vnde hoc scis Ex quo id colligis λ Et statim 'aliquam rationem adducam ;puta;quod va pore Seleuentur in aerem ; sicq;
argumentum construam. Iuanso vapores euuantur in
Ergo pluuia ventura e I . Iste igitur meo iudicio,&experientia facillimus, S utillianarus