장음표시 사용
191쪽
conditionem , coni picue idocet Aristoteles I. POlier. 2. inquiens, scientiam esse cognitionem rei per causam, di quodi aliter esse non possit: cum Rutem duplex sit certitudo, altera.
in re ipsa, altera in in te lectu sciente, dubitare quis P Qt, ΥΘ,
tru in utraque haec cur itudo ad scientiam proprie dictam requi. ratur. Et partem aifirmati ua,in-l discriminatim de inent* Philo sophi eo loco asserit esse te nendam rabalella lib. I. de natura Logicae cap. a. Duocem, sic sa- tua , i n Urntia Arininoteos renquirit nee Datem,amram in re Atata, alteram ιn ani io sienistini ais a harum condisionum . Gravis Dbuta non habemus mdntiam : sic ille, qui licet via istur nomine necessitatis , nilo minus pro eodem necessitatem . ac certitudinem accipere, ipsae eiusdem verba non Obscure deis clarant . Ego vero nullam ha rum conditionum ad scientiam proprie dictam esse nec Iariam .existimo , cum vera scientiae ratio abs scientis certitudin , ac rerum scitarum necessitate
possit haberi scientia , patet
nam cognoscuntur singularia . perfecte, sicut& uniuersali ,3 bene requiritur necessitas rei scitae pro tempore , quo sci rur ἔ quo fit , ut si perimpo sibile essentiae rerum essent variabiles , adhuc earum esset notitia certa ; satis enia est , ut tunc temporis neces lariam cum intellectu habeant conformitatem; ideo nunc scio hominem esse risibilem, quia raxionalis; nec tollitur vera
scientia ob id, quod fieri pota
sit. aliquando non ita estos hominem scilicet non esse risio bilem, aut non esse risibilem is, quia rationalis; quod etiam non exigatur certitudo scientis, in. de iacit E probatur, quia haec est vera scientia, homo est risibi' lis, quia rationalis , etsi ego a liunde totum de hac re habeam op nionem: scientia ergo in seino exigit certitudinem scientis , verum est in sciente eam non es se scientiam. a Bifariam autem contingit unam scientiam esse alia certio rςm . Primo in se , ut illa siecertior, quae obiectum certius hct in uariabilius considerat, quo pacto Theologia est omni uia Acertissima: deinde Metaphysic/, quippe quae tractat de en te cesIario primo, de independent atque, ut ait S. Bona uentura , L 2 nudas
192쪽
nudat essenim,& abstractiones mis innititur, quam etiam in investigat.r tertius locus de is euentu necessitatis allain ut altatur Physicae maxime autem illi scientiae ad sua principia probanparti, quς de Anima,& Corpori da,& demonstranda . Post hanchus caelestibus agit: post hanc est Physica;& vltimo loco Diale
suae. disciplinae Mathematicae , ctica. Hinc vero deducitur,prin- quae circa obiectum maxime va cipia I pia, quibus scientiae inni-riabile versantur . Secundo tuntur, debere esse certiora, aut quoad nos. ut illa sit cer- saltem aeque certa, atq, adeo ha
xior, quae cadid magis sub sensu, bitum principiorum,sc u lcientia per quem patet nobis aditus ad de principijs omni u certissima. eritatem rerum attingendam; At in modo procedendi viti, S haec certitudo est scientiae a Aulis Iocum habent disciplinaecidentalis, in qua omnino est iu Mathematicae , quae merito etiauertendus ordo, ut primum lO- ascientili proprie dicta exclu- cum teneant disciplinae Mathe- duntur,quia solis aliquibus prinmaticae, secundum Philosophia cipi; sex se inanifestis innitentes naturalis, tertium Metaphysica, nullam unquam probant con- vltimum Theologia,cuius obie. clnsionem ratiocinationε,vel dictum subter fugit omnem sensu. scursu. In penultimo i6co collo
3 Rursus scientia una poὸ catur Theologia, quae magis Ex test esse alia certior duplici ex probabilibus, quam ex neue esta
canite: vel ratione rundamento. riis in dilIerendo orocedit. Hic
remus scientias quoad primam tum aliquando etiam ex necessa- certitudinem, elarum est, Theo- rijs suas conclusiones probat.
logiam esse omnium certissi. Hac quoq; superior est naturalis mam, quippe quae innititur sun- Philolophia, quae , IicEt praeci-damentis sidet, & veritati Diui - puas suas conclusiones probet Inae, qua nihil certius este aut co- priori, & per causam, alias ruingitari potest: qua de re legendus men ut plurimum probat a pos . I. Bonau. in opusc. de princip. steriori, S a signo. Prima autem Sacrae vcripturae. Secundo loco omnium est Metaphysica, quae si ni disciplinae Mathaematicae, omnium habet nobilissimas de. quae principijs per se manifestis monstrationes, diratiocinatio isti,nituntur, S ideo etiam facilli. nes .mh discuntur. Tertio loco est
Metaphysica , quae principij somnium primis, di gener alissi-
193쪽
Cap. V. Nobilitas , & dignitas scie-
te inuestigari potest; ex sino;& ex obiecto. Ratione finis illa est nobilior , quae ad nobiliorem
finem ordinatur. Ratione vero obiecti , quae nobilius o lectum contemplatur. Si ergo requiramus obiectum, primum locum tenet, quae de Deo , SDiuinis mysteriis diuino quo dam stylo pertractat ; addo
etiam esse omnium nobilissi-. -- mam respectu finis, qui est tum Deum cognoscere, di res Diuinas, tum etiam res Diuinas opere complere. Secundum
lacum ratione obiecti tenet Metaphysica, quae omne eas, ut ens est, cognitione contemplatur. Sic Sanctus Bonavenis 3 . tura citato opusculo de principio Sacrae Scripturae , qui . optimε addit , obiectum Me taphysicae esse uniuersalissimum, quippe quod omnem entis dis.
serentiam complectitur. Tertium locum habet Physica naturalis , maxime quae agit do ima, & corporibus Caelestibus t ita Sanctus Doctor ibidem . Quarto loco ponuntur disciplinae Mathematicae , quae
cirea ens accidentale, nemp quantitatem versantur. V Itimum vendicat Logica, quae tractat de discursu, qui, quia quo dammodo deflectit ad naturamentis rationis, omnium infimus
x At si speculatiuε cum pra.cticis comparentur, una excepta Theologia, quae omni capite omnium nobilissima inremerito iudicatur, dissicillimum est, quaenam sit dignior, expliocare , speculatiua , an practi ca. Et quia huius dissicultatis solutio pendet ex cognition nobilitatis potentiae intellecti-uae inter affectivam, ad alium locum remittimus , ubi quaenam sit nobilior potentia, intellectus ne an voluntas, discuistiemus. Deniq; si practicae com. parentur ad inuicem, primum locum tenet Politica, omnibus. que alijs enimentia longe antecellit . Vnde qui in Republica primatum tenent, appellari consueuerunt Personae , quod est nomen dignitatis, honoris, S maiestatis. Secundo loco ponitur oeconomica, deinde Ethica, quae tamen est aliarum utilitate prima;qui enim sibi consulere nescit, multo minus Reipublicae , aut familiae s p ut sciet prouidere ; unde ait Α- . postolus , Si quis autem domui sua praesse nescit, quomodo E eos a Dot diligentiam habebit λ
194쪽
Vltimb est Medicina, quae tanto alijs est ignobilior, quanto ignobilius est corpus anima, &sanitas corpotalis spirituali. Addunt aliqui certitudinem , ad cuius mensuram asserunt, nobilitatem Scientiarum esse metieiadam: de qua in capit. Praecedenti.
Agitur de substernatione Scientiae. Cap. VI.CIrca naturam Scientiae sub .
alter nantis, di subalterna. tae illud ante omnia notandum suam Venit, quod notauit Suare 2 diis sput. I. Metaphys. sect. F. num. 46. totam rem hanc ex nominis
quis enim neget ea, quae communiter ad ei sentiam scientiae subalternantis, aut subalternatae spectare seruntur; non alia is sui erroris via iacile conuinci poterit, quam ex nominis ligni. ficatione: porro Dialectici, de propositionibus subalternis verba facientes, nil aliud ad earum naturam spectare actu erant , quam quod Vna propositio sit sub altera; hoc enim significat Subalternus, ut colligi tur etiam Catip. ex Cale Pino eode in titulo, hoc est esse sub altero, sicut particu-
Iare sub uniuersali; quae doctrina si scientijs esset aptanda, facillimum soret utique omnIum In
hac re obrepentium filum obis truncare dissicultatum. Caeterum Scientifici aliquanto serius in .explicanda natura subalteris narum scientiarum incedunt. Ex quo colligitur, vocis huiusce significationem esse prorsus ad placitum Aristotelis, qui in An- Arist. lepraedicamentis cap. 4. distinctionem facit inter genera sub alternatim posita,& subalterna;& subalterna quidem ait esse , quae sub se, de supra se alia genera thabent; subalternatim vero
netur sub altero et ex quibu4 adhuc clarius lucet, materiam hanc esse totam ad libitum, de aqua nullus, quem viderim, δε- licitius, S abundantius Iacob oLabare ita de tribus Prῆς0gR ZMMacap. I 2. ax Quidquid sit, communissere Scribentium opinio stequentiori calculo recepta, tres , ait, s ad persectam scientiarum subalternationem conditiones desiderari, quas insinuat Pere. Perenrius lib. r. suae Philosophiae cap. i 3. statim in principio, dapsilius
autem illustrat ex Scoto Fauen- Fauenntinus Theor. Iz. qui ait, eas ab omnibus admitti, quamquam in earundem declaratione, praesertim vero secundae, via dicitur , subiectum subalternatae contra hi per differentiam accidenta. lem, nonnihil controuersiae vi geat; cum enim. i . subiecto duo
195쪽
considerentur, & quod formale,& quod materiale, ortum est dubium, utrum videlicet illa differentia accidentalis , quam addit scientia subalternata ad subalternantem , sit sormale sui obiecti, materiale vero sit idem mei subiectum subalternant f , , exempli causa, sit Medicina,quq consideret corpus naturale,ut sanabile, quae est differentia accidentaria addita ipsi corpori naturali; dubitatur, num format Medicinae sit sanabile, materia
tius corpus naturale si sormaleta Philosophi , quam Medicin .
Huic difficultati non unum ab omnibus video adhiberi responzaban Su; S licet Zab.c it citati superius libelli sub initium, communem omnium asserat esse sententiam,differentiam illam accide. talem, quam addit sub alternata subiecto sub alternantis, esse ei in dem pro forma, totum Vero subiectum subalternantis pro materia I quam doctrinam idem auctor omnino a vero esse alienam, demostrare conatur: Alios nilominus praeter ipsum ab ea
opinione inueni esse diuersos ;pro cuius rei intelligentia illud
monendum censilerim, praescriptam difficultatem aliam quandam habere annexam dubitationem, cui utique eadem silutione occurrendum est.
3 Dubitatio est . virum scientia subalternata sit essentia.
liter a st balternante distincta sic, ut dus scientie haberi queat
diocriter disciplinis philosophi
cis eruditus c. I q. lib. i. sua Philosoph. in expensione I. argum. clare docet, scientiam subalteris
natam non diffcrre per se, di ensentialiter a subalternante; ex qua doctrina inseri, sustineri non posse,reliquas scientias subis alternari primae philosophiae , quia iam duae scientiae per se a primo distinctae minime dare nis, tur , quod toti disputationi de scientia rcfragatur ἰ pro qua opinione adducit particulam 43. ex lib I Poster ω haec sane est illa opinio, quam aduersus Doctorum communitatem propugnare se iactat Zabarella ψ 'vbi supra, quam sui acuitate ingenij celebrem reddidit, ac ais perte scientiam subalternatam a subalternante non esse essentialiter diuersa nec perinde subiectu unius a subiecto alterius , constanter asseuerauit, in quo alios decipi ostendit ; ex quo verum illud antiquum monet esse proloquium , scientias scilicet subalternataS non facere numerum , quod tum verbis , tum
factis praesepe Aristoteles indicauit.
4 Contrariam nilominus sententiam , scientiam scilicet subalternatam esse a subaltemnante diuersam insinuauit Sua- rex disputione prima Me ta-
196쪽
. o Physicae sectione quinta anum
. . AI ubi num. 47. haec formalia
alternatio vera non sit, nisi inte sei nitas diuersas; & num. 69. Concludens, necessarium esse ad totalem subalternationem, ut sublectum subal terna is accide n: talem subiecto subalternantis differentiam apponat , protinus hanc rationem subtexuit, Nam ex hae eonι unctιone prouenιι, ῬιIeientia, quae specta-titer considerat proprietates exHu eoni uncto visse , manantes,
si divorsa scientia ab ea, qua M . . Lirabiι ab tua compositione. Sic
Suarius, cui concors est Fonseiaca . Metaphyscae cap. primo quaest. I. sect. a. & haud dubie Fauent. Faventinus superius relatus ad rationem praesertim rabarellae, reuis, Scotus , di ald non pauci: verum est Faventinum eundem in solutione alterius dubii incidentis asserere, scientias subalia ternas non esse essentialiter, atqui accidentali ter tantum diuersas, in quo a scientiis non subalternis discrepant. Reliquum est, vi quid in hac re inuoluta Verum esse credamus,breuiter aperiamus.s Mitto primo doctrinam illam de triplici subalternationea parte sinis, principiorum, &subiecti, quam ex FOnseca ad uend. ducit, & celebrat Mendoaa sect. 8. disp. I. Metaph. cuius tamen idem Fonseca no auctor suit,sed magis promotor, clim ipse i initio sectionis secundae doctrinam illam communiter circum.
ferri, ingenue fateatur, cuius &meminere Pererius c. I . etsi is Pario. non de subalternatione, atqui subiectione, quae duo in hac mnon esse idem omnes sere testan. tur, loquatur; ει Trigosius P rite
Mitto simili terrestrictionem,
quam ex Caietano ad ar. 1. q. 1. par. I. producit Valentia vom. c. i. disp. . quaest. I. punct. 3. s. a.
statim in principio, ubi ait, ea palam. Omnia, quae ad essentiam scientiae subalternantis, S subaltera natae diffuse ab alijs traduntur, in hoc unum strinctim colligi, nempe in hoc solum sitam ess naturam subalternaxionis, quod scientia subalternata quoad eui dentia suarum conclusionu per se, & essentialiter a scietia subalternate, quatenus principia, seu praemissae, ex quibus concludit subalternata, nonnisi per subalternante sint evidentia, pendet; Mitto, inquam, haec ominnia, quia videntur propria cuius libet esse commenta : oc supposito , dari aliquam subalternationem.
ε Afferendum censeo,scien . tias subalternatas eas este primo , quarum una , idest insertor , quae etiam dicitur subal ternata, includitur in altera ,
idest superiori , quae etiam diiscitur subalternans e di de hoe
197쪽
nullam video posse esse discor- substernitur, quod subaIternan diam; quippe id prorsus sonat ii, atque adeo quae ijsdem proris verbum, lub alternatio, sicuti in sus innititur principijs , quae a materia de propositionibus sub subalternante tanquam supe- alternis omnes scribentes fa - riori , & priori supponuntur;
tentur; caeterum quia hoc mo- addit tamen subalternata totido solae illae scientiae dicere n. subiecto subalternantis aliquam tur subalternae , quae habent so differentiam accidentalem, quae sicut genus , & species , seu propterea non potest haber tanquam pars , ta totus a , rationem subiecti materialis , atque adeo in una scientiatas aut sormalis per se, atquO totali respectu suarum partium , adeo non potest sub alia spe- puta in Philosophia respectu li- cie subalternatam a subalter. hrorum de Caelo, di caetera; vera nante constituere; itaut subie . reperiretur subalternatio, quod ctum adaequatum subalternatae nullus ex Noctoribus sacile con sit compositum quid ex toto cedit; idcirco aliquid ulterius subiecto subalternantis , di ex ad inueniendum est. Scite pro- iIta differentia accidentali.pterea Seraphicus quaest. 1. pro Verbi gratia. Medicina dice.
logi ad Φ. ait, non omnem deter tur scientia subalternata ei minationem trahentem in par- scientiae , quae de corpore hutem facere subalternationem , mano disputat , quia Medici. sed determinationem quodam . na considerat per se idemmet
modo distrahentem, qualis cst corpus humanum sanabiIO , differentia accidentalis ; haec e- dico, sanabile, non qua sana. nim sic determinat, di contra- bile, ne videar velle constitue.hit, ut quodammodo distrahat; re propriam rationem Me scientia enim de linea recta non dicinae sanabilitatem a cor dicitur sub alternari Geometriς, pore humano distinctam , hoc quia rectum est differentia non enim falsum est, iam enim lydistrahens lineam, scientia ve- sanabile haberet rationem disse. ro de linea visuali sic , nam, rentiae substantialis , & con. visuale sic contrahit, ut distra. trahentis ad aliam speciem ;hat. Sic tradit breuiter Sera. verum Medicina considerat phicus, qui in paucis exactano idem corpus sanabile , qua
scientiae subalternatae naturam corpus humanum sanabilo texplicauit. Vt autem res adhuc lucidius et Est ergo scientia subalter clarescat , exeamus termi
nata illa, cui idem prorsus subie nos Philosophiae . In Theo.ctum materiale,& formale per se logia morali aiunt Theo
198쪽
Iogi considerari peccata, seu actus humanos peccaminosos , qua peccaminosos, atque in eadem subdunt tractari de peccatis reseruatis; seu actibus humanis peccaminosis reseruatis; certissimum est , eam Partem Theologiae, quae de de huiusmodi reseruatis agit, non confideis rare peccata sub hac ratione preteila,qua Ieseruata, immo agit,de peccatis , seu actibus humanis qua peccaminoli,&reseruati, ita ut subiectu illius partis Theolo nis sit actus peccaminosus reserauatus, qui est actus peccamino sus huiusmodi; ideo unum est subiectum, quod toti Theolo.
giae, di illi parti subi jcitur, nisi
quod in ea parte consideratur actus peccaminosus cum hac differentia accidentali, quod est reseruatus; ideo pars illa recte dicitur esse eadem scientia cum tota Theologia morali , nec constituere diuersam scientiam per se ; vereque est subalterna ta toti Theologiae morali . Ex quo colligitur, etiam intra eandem scientiam posse dari veram subalternationem, Ut patet in exemplo allato etsi Suarea, di alij fere tam recentiores, quim vetustiores negent γ quod indicauit Sanctus Bonaventura ubi supra inquiens, subalternatam redi gi ad eandem scientiam subal,
tem integralem, aut subiecti uam principalem, sed sicut re digitur totum per accidens ad totum per se ; atque ita patet verum dixisse Pererium , di Zabarellam aientes , unam esse scientiam subalternatam,& sub alternantem ; & subalternatam non facere numerum, aut speciem a
199쪽
3 An, O quomodo Scienti . se est. Nam in cognitione sim -: a aequινatu plici intellectiva saltem praece A m omnis scientia aequia dere debet cognitio sensuum ei iR V matur perIm my cognitione vero complexa, dis An, ct quomoao Scientias discursiua antecedere debet coini inuic/m aditiuent in ae- gnitio terminorum, S praemis. 'i qumtione i artim sarum, ex quarum cognitioneis aeuo ordine Seientiae distriia scientia conclusionis deducitur. α ν beant i De hoc dubium nulli esse po-
- . . .e -- - i testse verum maxima est con-
An, ct quomodo Scientiata trouersita de cognitione princi- acquiratur 3 Piorum, di earum propositio.
nis fere Doctorum concordat auctoritas: D. Bon. a. sent. dist. variis, 39. art. I. quaesL 2. tria resere, Philosophorum placita de oriis r - c gine habituum cognitiuorum,&Icientiam intellectauam ex praeis primo quidem omnes in eo cone H enti fieri cognitione docet uenire testatur , quod habitusAA'. RNV0-bus 4 roster. cap. 1. λ partim sint a natura, partim v ue enim loquamur de cognitio- ro ab arte, di industria; verum in ne simplici intellectiva, siue deis modo assignando diuersimodi complexa, & discursiua. sempet Onfisse adiungit.
Praecedat aliqua cognitio neces a Nij erum dixerunt, habi
omnem discio linam Disitiam by Gorale
200쪽
tus esse innatos quoad intellectum agentem, acquisitos vero
quoad possibilem , atque ita dixere sensisse Philosophum,quando dixit, Animam esse veluti tabulam rasam, idest quoad intellectum possibilem, qui postmodum perficitur recipiendo species t sensibus, quibus median tibus in intellectu possibili habitus scientifici generantur. Alij dixerunt, habitus ess
innatos quoad cognitionem uniuersalem , acquisitos vero
quoad particularem: siue , est innatos quoad principia per sonota . acquisitos vero quoad conclusiones ex principijs de. ductas . Sed neutra harum positionum plene satisfacit . Si enim intellectus haberet habitus innatos , iam Anima a sua conditione non esset ignara ,
sed potius multiscia, ut bene ad. uertit idem Seraphicus; quod salsissimum esse tum ipsa experientia aperte demonstrat, tum
a veritate alienum est existimare, prima principia esse naturaliter ab homine cognita, quia, ut vult idem Philosophus,cognitio principiorum acquiritur per
sensus, memoriam, di experientiam a
phicus Doctor ubi supra concludit ex propria sententia , quamcunque cognitionem tam principiorum, cluam conclusio innum ex praeexilienti fieri cognitione . Neque tamen docet,lia. bitus scientificos esse undequaque acquis tos, cum aliquo modo sint etiam in nati. in cuius rei declaratione aduertit,duo necessario cocurrere ad cognitionem
cuiuscunq; rei; Primo praesentia obiecti potentiae cognoscenti, quod obiectum vel sit immediate praesens, sicuti est Gloriosus Deus intellectui cuiustiue Beati; vel sit praesens per aliquam sui similitudinem, sicuti sunt omnia
sensui,& intellectui mediantiis bus speciebus. Secundo lumen,
quo mediante, potentia de obiecto praesenti iudicium ferro possit. Et quod ita se habeat cognitio in intellectu , suadet cognitio in sensu, quia potentia
sensitiva & requitit obiectiun praesens, S lumen aliquod , ut possit circa obiectum sacer sensationem. Ergo ex Seraphico Doctore omnis habitus est innatus quoad lumen, quia scilicet intellectui est quoddam lumen a natura inditum, quo me diah te , intellectus naturaliter . habet omnium rerum innatam cognitionemi& ex communi prouerbio, quo maius est lumen in intellectu, tanto facilius cO- νgnoscit, S intelligit. 4 Quo vero ad obiecta omnis habitus est acquisitus, eo quia nullum est intellectui obiectum