장음표시 사용
251쪽
A. u. c. bbl. Cn. Servilius et C. Servilius consules sextus dedimus is annus' belli Punici orat) quum do ro publica belloque et provinciis
2 ad senatum retulissent, censuerunt patres, ut consules inter Se compararent sortirenturve, uter Briittios adversus Hanni-3 balem, uter Etruriam ac Ligures provinciam haberet; eui Bruttii evenissent, exercitum a P. Sempronio acciperet; P. Sempronius sei quoquo enim proconsuli imperium in annum 4 prorogabatur) P. Licinio succederet; is Romam reVerteretur, bello quoque bonus habitus, Rd cetera, quibus nemo en tempestato instruetior civis habebatur, congestis omnibus huma-5 rus ab natura fortunaque bonis. Nobilis idem ac dives erat; sorma viribusque corporis cxcellebat; saeundissimus habebatur, Seu CRUSR oranda, Eeu in senRtu aut ad populum suadendis ac dissuadondi locus esset; iuris pontificii peritissimus; super haec bellicae quoquo laudis consulatus compotem fecerRt. Quod in Bruttiis provincia, idom in Etruria ac Liguribus decretum: T M. Cornelius novo consuli tradoro exercitum iussias; ipse prorogato imperio Galliam provinciam obtinere eum legionibus 8 iis, quas praetor L. Scribonius prioro anno habuisset. Sortiti deinde provincias; Caepioni Bruti ii, Servilio Geminos Etruria evenit. Tum praetorum provinciae in sortem coniectae. Iurisdictionem urbanam Paetus AElius, Sardiniam P. Lentulus, Disiligod by Corale
252쪽
Siciliam P. Villius, Ariminum cum duabus legionibus sub
Lucretio Spurio eae suerant) Quinctilius Varus est sortitus. Et Lucretio prorogatum imperium, ut Genuam oppidum a l0 lagone Poeno dirutum exaedificaret. P. Scipioni non tem poris, sed rei gerendae fine, donec debellatum in Africa foret, prorogatum imperium est; decretumque, ut supplicatio fieret, liquod is in Africam provinciam traiecisset, ut ea res salutaris populo Romano ipsique duci atque exercitui esset. In Sici- 21iam tria millia militum sunt scriptu, quia, quod roboris
ea provincia habuerat, in Africam transvectum fuerat; et quia, ne qua classis ex Africa trutieeret, quadraginta navibus custodiri placuerat Siciliae maritimum oram, tredecim novas 2 navos Villius seculii in Siciliam duxit; ceterae in Sicilia veteres resectae. Huic classi M. Pomponiuου. prioris anni praetor, 3 prorogato imperio praepositus novos milites ex Italia advectos in naves imposuit. Purem navium numerum Cn. Octavio. 4 praetori item prioris anni, cum pari iure imperii ad tuendam Sardiniae oram patres decreverunt; Lentulus praetor duo millia militum daro in naves iussus. Et Italiae ora, quia incertum berat, quo missuri clRssem Carthaginienses larent, videbantur autem, quicquid nudatum praesidiis esset, petituri, M. Murcio, praetori prioris renni, cum totidem navibus tuenda duta est. Tria millia militum in eam classem ex decreto Patrum On- si Aules scripserunt et duas legiones urbanus ad incerta belli. Hispaniae cum exercitibus imperioquct veteribus imperatoribus, TL. Lentulo et L. Manlio Acidino, decretae. Viginti omnino legionibus et centum sexaginta navibus longis res Romana
Praetores in provincias ire iussi; consulibus imperatum, Spriusquam ab urbe proficiscerentur, ludos magnos facerent, quos T. Manlius Torquatus dictator in quintum vnnum VOViSSet, Si eodem Stutu res publica staret. Et novas reli- 9giones excitabant in animis hominum prodigia ex pluribus locis nuntiata. Aurum in Capitolio corvi non laceraesse tantum rostris crediti, sed etiam edisse; mures Antii coronam
Livius ex ree. Madvigii. IV. IS
253쪽
Liber XXX. A. u. c. 55 I. 10 auream arrosere; circa Cupuum omnem agrum locustarum vis ingens, ita ut, unde Rdvenissent, Parum eonStaret, com-11 plavit; eculeus Reate cum quinque pedibus natus; Anagniae 12 sparsi primum ignes in caelo, dein fax ingens arsit; Friasinono arcus solem tenui linea amplexus est, circulum deindo ipsum maior solis orbis extrinsecus inclusit; Arpini terra campestri 13 agro in ingentem sinum consedit; consulum Blteri primam
hostiam immolanti caput iocineris defuit. Ea prodigia maioribus hostiis procurata; editi a collegio pontificum dei, quibus
His transactis consules praetoresque in provincias prosecti; omnibus tamen, vellit eam sortitis, Asripae cura erat, seu quia ibi summam rerum bellique verti cerneliant, seu ut Scipioni gratificarentur, in quem tum Omnis ver8n civitus 2 erat. Itaque non ex Sardinia tantum, sicut ante dictum est, sed ex Sicilia quoque et Hispania vestimentii fruinentumque, et arma etiam EX Sicilin et omne genus commeatus
3 eo portabantur. Nec Scipio ullo tempore hiemis belli opera
remiserat, quae multu Simul undique eum circumstabant. Uticam obsidebat; o tra in conspectu Hasdrubalis erant; 4 Carthaginienses deduxerant naves; classem paratam instruet amque ad commeatus intercipiendos habebant. Inter haec ne Syphaeis quidem reconciliandi curum ex nnimo miserat, si sorte iam satias amoris in uxoro ex multa copia cepisset.b Ab Syphaeo magis pacis cum Carthuginiensibus condiciones, ut Romani Asrica, Poeni Italia excederent, quam, si bella-6 retur, spes ulla desciturum asserebatur. Haec per nuntios acta magis equidem crediderim sol ita pars maior auctores sunt), quam ipsum Syphacem, ut Antias Valerius prodit, in
7 castra Romana ad colloquium venisse. Primo eas condicio- nos imperator Romanus vix auribus Rdmisit; postea, ut causa probabilis suis commeandi foret in castra hostium, mollius eadem illa abnuero ac spem sapere, saepius ultro citroque
8 Hibernacula Carthaginiensium, congesta temere ex syis Diuitigoo by Cooste
254쪽
materia exaedificata, lignea sermo tota erant. Numidae prase scipue arundine textis, storeaque pars maxima tectia, passim nullo ordino, quidam, ut sine imperio occupatis locis, extra fossam etiam vallumque habitabunt. Haec relata Scipioni tu spem lacerant eastra hostium per occasionem incendondi.
Cum legatis, quos mitteret ad Syphacem, calonum loco pri- 4mos ordines spectatae virtutis atque prudentiae servili habitu mittebat, qui, dum in colloquio legati essent, vagi per eastra, 2
alius alia, aditus exitusque omnes, situm formamque et universorum ca8trorum et partium, qua Poeni, qua Numidae haberent, quantum intervalli inter Hiisdrubalis ne rogia castra
eRSet, Specularentur moremque Simul noscerent stationum 3
vigiliarum qite, noclo an interdiu opportuniores insidianii essent; et inter crebra colloquia alii atque alii de industria, quo pluribus omnia notn esSeni, mittebantur. Quum saepius si- 4 tuta res certiorem spem pacis in dies et Syphaci et Carthaginiensibus per eum faceret, legati Romani vetitos Eo reverti
ad imperatorem niunt, nisi certum responsum detur; proinde 5 seu ipsi staret iam sententia, promeret, Seu consulendus Hasdrubalot Carthnginienses essent, consuleret; tempus osse nut pacem
componi aut bellum naviter geri. Dum consulitur Hasdrubal sab Syphace ab Hasdrubale Carthaginienses, et speculatores omnia visendi et Scipio ad comparanda ea. quae in rem orant, tempus habuit; ot mentione ac spe pacis negligentia, ut sit, Tapud Poenos Numidiamque orta cavendi, ne quid hostilo interim paterentur. Tandem relatum responsum , quibusdam, Squia nimis cupero Romanus pacem videbatur, iniquis per occasionem ndiectis, quae peropportune cupienti tollero indutias Scipioni causam praebuere; Re nuntio regis, quum relaturum sso ud consilium dixi8set, postero die respondit, εe uno frustra tendento, nulli alii pacem placuisse; renuntiaret igitur, nullam nliam spem pacis, quam reliciis Carthaginiensibus, Syphaei eum Romanis osse. Ita tollit indutias. ut libera fido incepta l0 exsequeretur; deductisquo navibus set iam veris principium eratὶ machinas tormentaqtio, velut n mari Aggressurus Uticam
255쪽
li imponit, et duo millia militum ad capiendum, quem antea tenuerat, tumulum super Uticam mittit, simul ut ab eo, quod parabat, in alterius rei curam converteret hostium animos .l2 simul no qua, quum ipse ad Syphacem Hasdrubalemque profectus esset, eruptio ex urbe et impetus in castra sua relicta cum levi praesidio fieret. 5 His praeparatis advocatoque consilio et dicero exploratoribus iussis, quae comperta Riserrent, MasinisSuque, eui Omnia hostium nota erant, postremo ipse, quid Pararet in proximam 2 noctem, proponit; tribunis edicit, ut, ubi praetorio dimisso 3 signa concinuissent, extemplo educerent castris legiones. Ita ut imperaverat, signa Sub Occasum Solis efferri sunt coepta ad primam ferme vigiliam agmen explicaverunt; media noet septem enim millia itineris erant) modico gradu ad castral hostium perventum est. Ibi Scipio partem copiarum Laelio Masinissum quo ac Numidas attribuit, et cuStra Syphacis 5 invadero ignesquo coniicere iubet. Singulos deinde separatim Laelium ac Masinissum SeductOS ObteStatur, ut, quantum nox 6 providentiae adimat, tantum diligentiu expleant curaque; se Hasdrubalem Punicaque castru vggreSSurum; ceterum non utita ccepturum, quam ignem in regiis castris conspexisset 7 Nequo ea res moratu diu est; nam ut primis casis iniectus ignis haesit, extemplo proximia qua quo et deinceps continua 8 amplexus totis so passim dissipavit castris. Et trepidatio quidem, quantam necesse erat in nocturno effuso tam luto incendio, Orta est; ceterum fortuitum, non hostilem ac bellicum ignem rati esse, Sino armis ad reStinguendum incondium 9 effusi in armatos incidero hostes, maximo Numidus, ab Masinissa notitia regiorum caStrorum ad exitus itineruin idoneis
flamma; inulti, praeeipiti fuga ruentes Super ullos alii, in ungustiis si portarum obtriti sunt. Relucentem flammam primo vigiles Carthuginiensium, deinde excitati alii nocturno tumultu quum conSpexissent, ab eodem errore credere et ipSi, Sua sponte 2 incendium ortum; et clamor inter caedem et Vulnera sublatus, Diuitiaco by Corale
256쪽
on ex trepidationa nocturna esset, confusis Sensum veri adimebat. Igitur pro so quisquo inermes. ut quibus nihil hostilo 3
Suspeetum esset, omnibus portis, quR euiqne proXimum erat. ea modo, quae restinguendo igni forent, portantes, in agmen Romaniam ruebant. Quibus eaesis omnibus, Praeterquam 4 hostili odio. Etiam ne quis nuntius effugeret, extemplo Scipio
neglectas ut in tali tumultu portas invadit: ignibusque in Sproxima tecta coniectis. offusa flamma primo veliat sparso semine pluribus locis reluxit, dein per continua serpens uno reponto omnia inpendio hausit. Ambusti hominos iumentaque 6 foeda primum fuga, dein Atrnge obstruebant itinera portarum. Quos non oppresserat ignis, serro absumpti, binaqlio castra clad una deleta. Du os tamen ambo et ex tot millibus Tnrmatorum duo millia poditum et quingenti equites semer- ies. Inngna pRrs snucii amati lite incendio offugerunt. Caesa 8 aut hausta flammis quadraginta millia hominum sunt, capia supra quinque millia, multi Carthaginiensium nobiles, undo im senatore et signa militaria centum septuaginta quat- 91nor. equi Numidisti supra duo millia septingenti; elephanii
sex capti. opto ferro si inms quo nbsumpti. Magna vis armorum capta; en omnia imperator Vulcano saerata incondit. Hasdrubal ex fuga eum paueis Aisorum urbem proximam Ipelierat, eoque omnes, qui supererant, vestigia dupis sequentes,so contulerant; metu deinde . no dederetur Seipioni, urbe Oxcessit. Mox eodem patentibus portis Romani accepti, noe 2 lii loqunna hostile . quin voluntate con esserant in dicionem faetum. Dum subinde urbes captae diroptaeque. En Praednet quae castris ineensis ex igne rapta erat . militi concessa
est. Syphrex oeto millium sermo indo spatio loco communito 3 oonsedit; Hasdrubal Carthaginem contendit. ne quid per
metum ex recenti clade mollius consuleretur. Quo tantias qprimo terror est ni intus. ut, omissa Utica, Carthaginem crederent extemplo Seipionem obsessurum. Senatum itaque sufetes, 5 quod velut consulare imperium apud eos erat, Vocaverunt.
Ibi tribus sententiis certatum: una de pace legatos ad Scipionem si Disiligo 1 bν Corale
257쪽
230 Liber XXX. A. v. e. 55l decernebat, altera Hannibalem ad tuendam ab exitiabili bollo
patriam revocabat, tertia Romanae in ni Versis rebus con-7 stantiae erat; reparandum exercitum Syphacem quo hortandum, ne bello absisteret, censebat. Haec sententia, quia Hasdrubal praesens Barcinaequo omnes factionis bellum malebant, vicit.
8 Indo dilectus in urbe agrisque haberi coeptus, et ad Syphacem legati missi, summa ope et ipsum reparuntem bellum quum uXor non iam, ut ante, blanditiis, sutis potentibus ad 9 animum amantis, Sed preeibus et misericordia valuisset, plenulacrimarum obtestans, ne Patrem Suum putriamquo proderet iisdemque flammis Carthsginem, quibu8 castra conflagrasSent, tu absumi sineret. Spem quoque opportune oblatam asserebant legati; quattuor milliu Celtiberorum circa urbem nomine Obbam, ab eonquisitoribus suis conducta in Hispania, egregiae iuventutis, sibi occurrisse; et Hasdrubalem propediem l l as ro cum manu haudquaquam contemnenda. Igitur non benigne modo legatis respondit, sed ostendit etiam multitudinem agrestium Numidarum, quibus per eosdem dies lirmaequo8que dedisset, et omnem iuventutem affirmat ex regnoi 2 exciturum: scire incendio, non proelio cladem acceptam; eum 13 bello inferiorem esse, qui armis vincatur. Haec legatis responsa, et Post dies paucos rursus Hasdrubal et Syphax copias iunxerunt. Is omnis exercitus fuit triginta ferme
S Scipionom, velut iam debellato, quod ad Syphacem Carthaginiensesque attineret, Uticae oppugnandae inlotatum iamque machinas Rdmoventem muris avertit fama redintegrali belli; 2 modicisque praesidiis ad speciem modo obsidionis terra mari- quo relictis, ipso cum robore exercituη ire ad hostes porgit. 3 Primo in tumulo quattuor millia sermo distante ab eastris regiis consedit; postero dio cum equitatu in Magnos i ita vocant campos, Subiectos et tumulo, degressus Auecedendo ad stationes hostium lacessendoque levibus proeliis diem absump-4 sit. Et per insequens biduum tumultuosis hinc atque illinc excursionibus in vicem nihil dictu satis dignum fecerunt; Duiligeo by Cooste
258쪽
quarto die in aciem utrinque descensum est. Romanus prin- 5cipos post hastatorum prima signa, in subsidiis triarios constituit ; equitatum Italicum ab dextro cornu, ab laevo Numidas Masinissamque opposuit. Syphax IIasdrubal quo, Numidis Gadversus Italicum equitatum, Carthaginiensibus contra Masinissam locatis, Celtiberos in mediam aciem adversus signa legionum accepere. Ita instructi concurrunt. Primo impetu Tsimul utraque cornua, et Numidae et Carthaginienses, pulsi; nam neque Numidae, maxima pars ngrestes, Romanum equi-iuium neque Carthaginienses, et ipso novus miles, Masinissam, recenti Euper cetera victoria terribilem, sustinuere. Nu- 8 data utrinque cornibus Celtiberum acies stabat, quod nec in fuga salus ulla ostendebutur locis ignotis, neque speS Veniae ab Scipiono erat, quem bene meritum de se et gente sunmercenariis armis in Africam oppugnatum Venissent. Igitur, scircumfusis undique hostibus, alii Buper alios cadentes, obstinate moriebantur; omnibusque in eos versis, aliquantum
ad fugam temporis Syphax et Hasdrubal praeceperunt. Fatigatos eaedo diutius quam pugna Victore8 nox oppressit. Postero dio Scipio Laelium Masinissamque cum omni suomano et Numidico equitatu expeditisque militum ad persoquendos Syphacem atque Hasdrubalem mittit; ipse cum 2
robore exercitus urbes circa, quae omnes Carthaginiensium dicionis erant, partim spe, partim metu, partim Vi Subigit. Carthagini erat quidem ingens terror, et circumserentem arma 3 Scipionem, omnibus finitimis raptim perdomitis, ipsum Carthaginem repente aggressurum credebant. Itaque et muri 4 reficiebantur propugnaculisquo armabantur, et Pro se qui Sque, quoe diutinae obsidionis tolerandae sunt, eX agris eODVehit. Rara mentio est pacis, frequentior legatorum ad Hannibalem Sarcessendum mittendorum; pars maxima elassem, quae Rd 6 commeatus excipiendos parata erat, mittere iubent ad opprimendam stationem navium ad Uticam incaute agentem; sorsitan etiam navalia castra, relicta cum levi praesidio, oppressuros. In hoc consilium maxime inclinant; Iogatos tamen ad TDiuiliaco by Corale
259쪽
Hannibalem mittendos censent; quippe classi ut felicissimo 8 gerantur res, parte aliqua levari Uticae obsidionem; CKrthaginem ipsam qui tueatur, neque imperatorem alium quam Hannibalem nequo exercitum nlium quam Hannibalis super-9 esse. Deductae ergo postero die naves, simul et Iegati in Italiam prosecti; raptimque omnia Atimulanto sortiana agebantur, et in quo quisque cessasset, prodi ab Eo salutem
10 Seipio gravem iani spoliis multarum urbium exercitum trahens, captivis aliaque praeda in vetera castra ad Uticam msssis, iam in Carthnginum intentus occupat relictum sugali custodum Tyneta. Abest a Carthagine quindecim millia sorinoi 2 passuum locus quum operibus, tum Suapte natura tutus. et qui et ab Carthagine conspici et praebere ipse conspoctui 10 oireumfusum mare urbi posset. Inde, quum maxime vultum
Romani iacerent. conspecta classis hostium est Uticam a Car-2 thagine petens. Igitur omisso opere pronuntiatum iter, signa- quo raptim ferri sunt coepta , ne naves in terram et obsidionem versae ac minimo navali proelio aptae opprimerentur.3 Qui enim restitissent agili et nautico instrumento aptae et armatae classi naves tormenta machinasque portantos et aut in onerariarum usum Ver8M Rut ita Rppullam muris, ut pro 4 aggere ac pontibus praebere 'dScensus possent 8 Itaque Scipio. contra quam in nrevali certamine Solet, rostrati8, quae praesidio aliis esse poterant, in poStremam aciem recepti' prope terram 5 onerariarum quadruplicem ordinem pro muro adversus hostem opposuit, easque ipsas, ne in tumultu pugnae turbari ordines
possent, malis antenni8que de nRVo in navem traiectis aevalidis funibus velut uno inter se Vinculo illigatis compren-6 dit, tabulasque superinstravit, ut pervii ordines essent, et sub ipsis pontibus intervalla secit, qua pro uri ero speculatoriae 7 naves in hostem ac tuto recipi possent. His raptim pro tempore instructis, millo ferme delecti propugnatores onerariis imponuntur; telorum missilium, ut quamvis longo certamini 8 sufficerent, vis ingens congoritur. Ita parati atquo intonii Duiliam by Cooste
260쪽
hostium adventu ni opperiebantur. arthaginienses. qui. si InniurasSoni. omni u permixta turba trepidantium primo impetu oppressissent, perculsi terrestribus cladibus at tuo indo ne smari quidem, ubi ipsi plus poterant, satis Mentos. die segni navigations absumpto. sub occasum solis in portum s Rusu mona Afri voeant) elassem reppulere. Postoro die sub orium 10 solis instruxero ab nito navos velut ad iusuim proelium navale et tanquam Oxituris contra Romanis. Quum diu stetissent, i lpostquam nihil moveri ab hostibus viderunt. tum demum orarias Aggrediuntur. Re8 Prat minime eortamini navali 12 similis, proxime speciem muros oppugnantium 1invium. Altitudine aliquantum onerariae superabant: sex rostratis Poeni l3vκnu pleraque, utpote supino iactu. tela in locum superiorem mittebant; gravior ac pondere ipso libratior superne Ex on rariis ictua erat. Spoculatoriae naves fae levia ipsa navigiaJ, 14 quae sub constralis pontium per intervalla excurrebant, primo ipsae tantum impetu et magnitudine rostrnti rum obruebnntur; deindo fetJ propugnatoribus quoque incommodae orant. 15
quod permixtae eum hostium navibus inhibere saepo tela cogo-bant. motu. ne ambiguo ictu suis inciderent. Postremo asseros issferreo unco praefixi harpagones vocant) ex Punicis navibus iniici in Romanas coepti. Quos quum nequo ipsos neque t Teatenas, quibus suspensi iniiciebantur. incidere possent . ut quaequo retro inhibita rostratu onerarium haerentem unco traheret, scindi videres vincula, quibus alia aliis innexa eriit. 18seriem etiam simul plurium navium trahi. Hoc maxime is modo laeerati tandem omnes pontes. Et vix transiliendi in secundum ordinem ianvium spatium propugnutoribus datum est. Sex serme onerariae puppibus abstractae Carthaginem 20 sunt. Maior qunm pro re laetitia, sed eo gratior, quod intera siduas clades ne lacrimas unum quantumcunque ex inspernio gaudium assulserni, cum eo, ut appareret, haud procul 2i exitio suisso Romanum classem. ni cessatum a praefectis 8uR-rum navium foret et Scipio in tempore subvenisset. Per eosdem foris dies, quum Laelius et Masinissa quinto 11 Diuiti rod by Cooste