장음표시 사용
261쪽
dastimo serme die in Numidiam pervenissento blaesulii. regnum paternum Μasinissae. laeti ut ad regem diu desideratum con-2 cessere. Syphax, pulsis inde praesectis praesidiisque suis, veterea se continebat regno, neutiquam quieturus. Stimulabat aegrum amore uxor Socerque, et ita viris equisque abundabat, ut subiectae oeulis regni per multos florentia annos vires etiam minus barbaro atque impotenti animo spiritus possent facere 4 Igitur omnibus. qui bollo apti erant, in unum coactis equo8 arma. tela dividit; equites in turmal. pedites in cohorte', sient quondam ab Romanis centurionibus didicerat, distribuit. . , Exercitu haud minore. quam quem Prius habuerat . ceterum s omni prope novo atque incondito, ire ad hostes pergit. Et castris in propinquo positis, primo pauci equites ex tuto speculantes ab stationibus progredi, dein iaculis summoti rQcurrere ad suos; inde excursiones in vicem fieri, et quum 7 pulsos indignatio accenderet, plures subire, quod irritamentum
certaminum equestrium est. quum aut vincentibus spes aut 8 pulsis ira aggregat suos. Ita tum a paucis proelio Re EnSO omnem utrinqtie postremo equitatum certaminis Atudium
otiundit. Ac dum sincerum equestre proelium erat. multitudo Masaesuliorum, ingentia agmina Syphaes emittente, sustineris vix poterat; deinde ut pedes Romanus repentino per turmas suas viam dantes intercursu stabilem aciem fecit absterruitque effuso invehentem seso hostem, primo barbari seg- 10 nius permittere equos, dein stare ac prope turbari novo genere pugnae, Postremo non pediti solum cedero. sed netl equitem quidem Sustinere, peditis praesidio audentem. Iam signa quoque legionum appropinquabant. Tum vero Masaesulii non modo primum impotum, sed ne conspectum quidem
signorum atque armorum tulerunt; tantum seu memoria
obequitat hostium turmis, si pudore, si periculo suo fugam 2 sistere posset, equo graviter icto effusus opprimitur capiturque. ot vivus, laetum ante omnes Massinissae praebiturus spee-
262쪽
quam victoria suit, quia equostri tantummodo proelio certatum fuerat. Non plus quinquo millia occisa, minus dimidium eius 5 hominum captum est, impetu in cnstra facto, quo perculsa
rege amisso multitudo Ao contulerat.
Cirta caput regni Syphacis erat; eoque ingens se hominum 3 eontulit vis. Masinissa sibi quidem dicere nihil esse in prae- 6
genita pulchrius quam Victorem recuperatum tanto post intervallo patrium invisero regnum; sed tarn secundis quam adversis Iebus non dari spatium ud pessandum; si se Laelius T cum equitatu vinctoque Syphace cirtam praecedere sinat, trepida omnia metu so Oppressurum ; Laelium eum peditibus
subsequi modicis itineribus posse. Assentiento Laelio. prae- 8 gressus Cirtam, evocari ad colloquium principes Cirtensium
iubet. Sed apud ignaros regis casus nec, quae RetR ESSent, promendo nec minis nee suRdendo unio uniuit, quam rex vinctus in conspectum datus est. Tum ad spectaculum tam 9 foedum comploratio oris, et partim Pavore moenia sunt deserta, partim repentino consensu grRtinm Rpud Victorem quaerentium patefactae portae. Et Masinissa, praesidio circa portas l0 opportunaque moenium dimisso, ne cui fugae pateret exitus, ad regiam occupandam citato vadit equo.
Intranti vestibulum in ipso limino Sophoniba, uxor Sy- llphacis, filia Hasdrubalis Poeni, occurrit, et quum in medio
agmino armatorum Masinissam insignem quum armis, tum cetero habitu conspexisset, regem esse, id quod erat, ruta, genibusndvoluta eius: se omnia quidem ut posses in nobis, di dede- 12 mini virtusque et selicitas tua; sed si captivae apud dominum vive necisque suae vocem Supplicem mittere licet, si genua si victricem attingere dextram, preeor quaeSoque per maie- 13statem regiam, in qua paulo ante nos quoquo fuimus, pergentis Numidarum nomon, quod tibi cum Syphace commune fuit, per huiusce regiae deos, qui te melioribus ominibus accipiant, quam Syphacem hinc miserunt, hanc veniam supplici l4 des, ut ipse, quodcunque fert animus, de captiva statuas neque me in cuiusquam Romani superbum et erudele arbi-Disiligod by Corale
263쪽
15 trium venire sinas. Si nihil nliud quam Syphacis uxor fuissem , tamen Numidae atque in eadem meeum Africa genitit 6 quam alienigenae et externi fidem experiri mallem; quid Carthaginiensi ab Romano, quid filiae Hasdrubalis timendum sit
vides. Si nulla ro alia potes, morte me ut vindices a17 Ronaanoriam arbitrio, oro obtestorque. μ Forma erat insignis et florentissima aetas. ItRque quum modo genua, modo dextram amplectens in id, ne cui Romano trAderetur, fidem exposceret, propiusque blanditias oratio esset quRm preces 18 non in misericordiam modo prolapsus est animus Victoris. sed, ut est genus Numidarum in Venerem praeceps. Rmore captivae victor captias. Data dextra in id, quod petebatur. ls obligandae fidei in regiam concedit. Tum vero reputare secum ipse, quemadmodum promissi fidem praestaret. Quod quum expedire non posset, ab amore temerarium atque impudens 20 mutuatur consilium; nuptias in eum ipsum diem parari repente
iubet, ne quid relinqueret integri aut Laelio aut ipsi Seipioni
consulendi velut in captivam. quae Masinissae iam nupta foret. 2l Faetis nuptiis supervenit Laelius. et adeo non dissimulavit. improbare se factum, ut primo etiam eum Syphace et ceteris captivis detractam eam lacto geniali mittere ad Scipionem 22 conatus sit. Victus deinde precibus Masinissae. orantis, ut arbitrium. utrius regum duorum fortunae necessio Sophonibaesset, ad Scipionem reiiceret, misso Syphace et captivis, ceteras urbes Numidiae. quae praesidiis regiis tenebantur, adiuvante Masinissa recipit. 13 Syphacem in eastra adduci quum esset nuntiatum, omnis 2 velut ad spectaeulum triumphi multitudo effusa est. Praecedebat ipse vinctus; sequebatur grex nobilium Numidarum. Tum, quantum quisque plurimum poterat, magnitudini Sy-3phacis . famae gentis, victoriam suam Rugondo addebat: illum Se regem , cuius tantum maiestati duo potentissimi in terris
4 tribuerint populi, Romanus Carthaginiensisque, ut Scipio, imperator suus, ad amicitiam eius petendam, relicta provincia
Hispania exercituque, duabus quinqueremibus in Africam Diuitiam by Coral
264쪽
navigaverit, Hasdrubal, Poenoruin imperator, non ip8e modo Sad eum in regnum venerit, sed etiam filiam ei nuptum dederit. Uabuisso eum uno tempora in potestate duos impera-lores, Poenum Romanumque. Sicut ab dis immortalibus pars si utraque hostiis mactandis pacem petisset, ita ab eo utrinquo pariter amicitiam petitam. Iam tantas habuisse opes, iit 7 Masinissam regno pulsum eo redegerit, ut vita eius fama mortis et latebris, serarum modo in silvis rapto Viventis, tegeretur. His sermonibus circumstantium celebratus rex in Spraetorium nd Scipionem est perductus. Movit et Scipionem quum sortuna pristina viri praesenti fortunae collata, tum
recordatio hospitii dextraeque datae et foederis publice ne privatim iuncti. Eadem haec et Syphaci animum dederunt sin alloquendo victore. Nam quum Scipio, quid sibi voluisset, quaereret, qui non 8Oetetntem solum nbnuisset Romanam
sed ultro bellum intulisset, tum ille peccasse quidem sese Ioatque insanisso fatebatur, sed non tum demum, quum arma adversus populum HOuianum cepisset; exitum eum sui furoris fuisse, non principium; tum se insanisse, tum hospitia privata liet publica foedera omnia ex animo eiecisae, quum Carthaginiensem matronam domum acceperit. Illis nuptialibus i 2 saeibus regium conflagrasse Euum; illum larium peStemque omnibus delenimentis animum suum RVertisse utque Hlienusse, nee conquiesSe, donec ip8u manibus suis nefaria sibi arm nuduerSus hospitem atque umicum induerit. Pordito tamen i 3 ut quo afflicto sibi hoc in miseriis solatii esso, quod in Omnium hominum inimicissimi sibi domum ac penates eandem peStem ac furiam transisse videat. Neque prudentiorum neque eon- 14 stantiorem Musinissam quam Syphacem esse, elium iuventu incautiorem; certo stultius illum utque intemperantius eum quum Se duxisse. Haec non hostili modo odio, sed umoris l4erium stimulis, nmutam apud aemuluIn cernens, quum diXiSSet, non mediocri cura Scipionis animum pepulit. Et fidem eri- 2 minibus ruptae propo inter Rrma nuptiae, neque eonSulto nequo exspectato Laelio, faciebant tumque Praeceps sustinuito, ut
265쪽
Liber XXX. A. v. e. III. quo dis captam hostem vidisset, eodem matrimonio iunctam acciperet et ad penates hostis Sui nuptiale sacrum conficeret.
3 Εo foediora haec vidobantur Scipioni, quod ipsum in Hispania
iuvenem nullius forma pepulerat captivae. Haec secum volutanti Laelius ac Masinissa supervenerunt. Quos quum pariter ambo et benigno vultu excopisset et egregiis laudibus frequenti 4 praetorio celebrasset, abductum in secretum M inissam sic alloquitur: si Aliqua te existimo, Masinissa, intuentem in me bona et principio in Hispania ad iungendam mecum amicitiam venisse et postea in Asrica te ipsum spesque omnes tuas 5 iii silani meam commisisse. Atqui nulla earum Virtus est, propier quas tibi appetendus viSus sim, qua ego seque Re 6 temporantia et continentia libidinum gloriatus fuerim. Hanc te quoque Rd ceteras tuna eximias virtutes, Masinissa, ndie cisse velim. Non est, non mihi credo) tantum ab hostibus armatis aetati nostrae periculum, quantum ab cireumfusis undi-7 que voluptatibus. Qui eas temperantia sua laenavit ac domuit, multo maius decus maioremque victoriam sibi peperit, quam 8 nos Syphace victo habemus. Quae me ubSenis strenue ne sortiter fecisti, libenter et commemoravi et memini; cetera teipsum reputare tecum quam mo dicente erubescerct malo.
9 Syphax populi Romani auspiciis victus captusquo est. Itaque ipse, coniuX, regnum, ager, oppida, homines, qui incolunt,
id quicquid donique Syphacis fuit, praeda populi Romani est, et
regem coniugemque eius, etiamsi non civis Carthaginiensis esset, etiamsi non patrem eius imperatorem hostium videremus, Romam Oporteret mitti, ue senatus populique Romani do ea iudicium atque arbitrium esse, quae regem socium nobis Hieli nasse atque in arma egisse praecipitem dicatur. Vince animum; cavo deformes inulta bona uno vitio et tot
15 Masinissae haec audienti non rubor solum suffusus, Sed lacrimae etiam obortae; et quum so quidem in potestate laturum imperatoris dixisset orassetque Eum, ut, quantum Duiliaco by Corale
266쪽
ros sineret, fidei suae temere obstrictae consuleret promisisse 2 enim so in nullius potestatem eum traditurumi, ex Praetorio in taboranculum suum consusus concessit. Ibi arbitris remo- 3 iis, quum crebro suspiritu et gemitu, quod Deile ab circumstantibus tabernaculum exaudiri posset, aliquantum temporis consumpsisset, ingenti ad postremum edito gemitu, fidum o 4 servis vocat, sub euius mιstodia regio more ad incerta fortunae venenum erat, et mixtum in poculo ferre ad Sophonibam iubet ac simul nuntiare, Masinissam libenter primam ei 5 fidem praestaturum suisso, quam vir uxori debuerit; quoniam eius urbitrium, qui possint, adimant, secundnm fidem praestare no viva in potostatem Rotiannorum veniat; memor patris Gimperatoris patriaequo et duorum regum, quibus nupta fuisset. sibi ipsa consuleret. Hunc nuntium ae simul venenum serena minister quum ad Sophonibam venisset - Accipio' inquit 7-nuptiale munus, neque ingratum, si nihil maius vir uxori Praestare Potuit. Hoc tamen nuntia, melius me morituram fuisse, si non in funere meo nupsissem. Non locuta est 8 ferocius quam acceptum poculum, nullo trepidationis signo
dato, impavido hausit. Quod ubi nuntiatum est Scipioni, no squid aeger animi serox iuvenis gravius consuleret, accitum eum eXtemplo nunc Bolatur, nunc, quod temeritatem temeritate l0 alia luerit tristioremquo rem, quam necesse fuerit, secerit, leniter castigat. Postero die, ut a praesenti motu averteret lianimum eius, in tribunal escendit et contionem advocari iussit. Ibi Masinissam, primum regem appellatum eximiisquo ornatum laudibus, aurea corona, aurea patera, sella curuli et seipione eburno, toga picta et palmata tunica donat. Addit i 2 verbis honorem, nequo magnificentius quicquam triumpho apud Romanos, neque triumphantibus ampliorem eo ornatu esse, quo unum omnium externorum dignum Masinissam populus Romanus ducat. Laelium deinde et ipsum collauda- l3tum aurea corona donat; et alii militares viri, prout a quoque nuVnta opera erat, donati. His honoribus mollitus regis id Diuitigod by Cooste
267쪽
animus erectuSque in spem propinquam, sublato Syphace, omnis Numidiae potiundae.16 Scipio, C. Laelio cum Syphace aliisquo captivis Romana misso , cum quibus et Masinissae legati prosecti sunt, ipse ad
Tyneta rursus castra refert et, quae munimenta inchoaverat,2 permunit. Carthaginienses non brevi solum, Sed prope vano gaudio ab satis prospera in praesena oppugnatione clasSispersusi, post famam capti Syphacis, in quo plus prope quam
in Hasdrubale atque exercitu suo spei reposuerant, perculsi, 3 iam nullo auctore belli ultra audito, oratores ad pacem potentam mittunt triginta seniorum principes; id erat sanctius apud illos consilium maximaquo ad ipsum Senatum regendum 4 vis. Qui ubi in castra Romana et praetorium PerVenerunt, more adulantium succepto, credo, ritu ex ere regione, ex quRb oriundi erant, procubuerunt. Conveniens oratio tam humili adulationi fuit, non culpam purgantium, Sed transferentium initium culpae in Hannibalem potentiaeque eius fautoreS. 6 Veniam civitati petebant civium temeritate bis iam EV Sse,7 incolumi suturae iterum hostium beneficio; imperium ex victis hostibus populum Romanum, non perniciem petere; paratis 8 obedienter servire imperaret, quae vellet. Scipio et VenisSeea spe in Africam so uit, et spem suam prospero belli eventu
auctam, Victoriam 8e, non pacem domum reportaturiim Se s tamen, quum Victoriam prope in manibus habeat, pacem non abnuere, ut omnes gentes sciant, populum Romanum et
captivos et perfugas et fugitivos rostituant; exercitus ex Italia et Gallia dedueant; Hispania abstineant; insulis omni-ii bus, quae inter Italiam atque Africam sint, decedant; naves longas praeter Viginti omnes tradant tritici quingenta, hordei 12 trecenta millia modium. Pecuniae summam quantam imperaverit, prerum convenit; alibi quinquo millia talentum, alibi quinque millia pondo argenti, alibi duplex stipendium militi- id bus imperatum invenio. -His condicionibus' inquit -plaeentne PRX, triduum ad consultandum dabitur. Si placuerit, Disit ed by Corale
268쪽
mecum indutias facite, Romam ad genatum mittite legatos. Ita dimissi Carthaginienses. nullas recusandaa condiciones id pacis quum censuissent, quippe qui moram temporis quaererent, dum Hannibal in Africam traiieoret, legatos alios ad Scipio- l5nem , ut indutias facerent, alios Romani ad pacem petendam mittunt, ducentes pauco8 in speciem captiVos perfugasque et fugitivos, quo impetrabilior pax eSSet.
Multis ante diobus Laelius cum Syphace primoribusque i
Numidarum captivis Romam venit, quaeque in Asriere gesta essent, omnia ordino exposuit patribus, ingenti hominum et in Praegens Iaetitia et in futurum spe. Consulti indo patres 2 regem in custodiam Albam mittendum censuerunt, Laelium retinendum, donec legati Carthaginiensos venirent. Suppli- 3catio in quatriduum decreta est. P. a litis praetor, Sennium isso et contione inde advocata, cum C. Laelio in Rostra escendit. Ibi vero audientes, lasos Carthaginiensium exer- 4 citus, devictum et captum ingentis nominis regem, Numidium omnem egregia victoria peragratum, tacitum continere gau- 5dium non poterant, quin clamoribus, quibusque aliis multitudo solet, laetitiam immodicam significarent. Itaque praetor 6 extemplo edixit, uti seditui aedes sacras tota urbe aperirent, circumeundi salutandique deos ngendique grates per totum
diem populo potestas fieret. I ostero die legatos Masinissae Tin senatum introduxit. Gratulati primum senatui sunt, quod P. Scipio prospere res in Ahion gessisset; deinde gratias 8 egerunt, quod Musinissam non appellasset modo regem, Sed fecisset restituendo in paternum rognum, in quo post Syphacem sublatum, si ita patribus visum esset, sine metu et certR-mine esset regnaturus, dein collaudatum pro contione samplissimis decorasset honoribus, quibus ne indignus esset, et dedisse operam Masinissam et porro daturum e8se. Petere, l0 ut regium nomen ceteraque Scipionis beneficia et munera Senatus
deereto confirmaret. Et ad hinc, nisi molestum esse , illud liquoque petere Masinis8am, ut Numidas captivos, qui Romae in custodia essent, reuiitterent; id sibi amplum apud popu-
269쪽
Liber XXX. A. u. c. 55 I. 12 lares futurum esse. Ad ea responsum legatis, rerum gestis
rum prospero in Ahica communem sibi cum rege gratulationem esse; Scipionem recto atque ordine videri fecisse, quod eum regem appellaverit, et quicquid aliud fecerit, quod cordi foret 13 Masinissae, id patres comprobare ae laudare. Munera, quae legati serrent regi, decreverunt angula purpurea duo cum fibulis aureis singulis et lato clavo tunicis, equos duo phaleratos, bina equestria arma cum loricis, et tabernucula militaremque supellectilem, qualem praeberi consuli mos esset. 14 IIaec rogi praetor mittere iussus. Legatis in singulos dona ne minus quinum millium, comitibus eorum millium aeris, et vestimenta bina legulis, singula comitibus Nuinidisque, qui ex custodia emissi redderentur regi, ud hoo aedes liberae, loca, lautia legatis decretu. 18 Eadem aestate, qua haec deerota Romae et in Ahica gesta sunt, P. Quinctilius Varus praetor et M. Cornelius proconsul in agro Insubrum Gallorum cum Magono Poeno signis 2 collatis pugnarunt. Praetoris legiones in prima auio fuerunt; Cornelius suas in subsidiis tenuit, ipse ad prima signa equo advectus; proque duobus cornibus praetor ac proconsul milites 3 ad inserenda in hostes signa summa vi hortabantur. PoSt- quam nihil commovebant, tum Quinctilius Cornelio: si Lentior, ut vides, fit pugna, et induratus praeter spem resistendo hostium timor ; acJ ne vertat in nuduciam, perieulum PSt. 4 Equestrem procellam excitemus oportet, Si turbare ac Statu movero volumus. Itaque vel tu ad prima signa proelium Sustine, ego inducam in pugnam equites; vel ego hic in prima acie rem geram, tu quattuor legionum equites inb hostem emitte. Utram vellet praetor, muneris Partem Pro consulo accipiente, Quinctilius praetor cum filio, cui Marco praenomen erat, impigro iuvene, ad equites pergit iussoSquos escendere in equos repente in hostem omittit. Tumultum equestrem auxit clamor ab legionibus additus, nec AteiiSset hostium acies, ni Mago ad primum equitum motum Puratos 7 olephantos extemplo in proelium induxisset; ad quorum stri-Disit ed by Corale
270쪽
dorem odoremque et adspectuin territi equi vanum equestro auxilium fecerunt. Et ut inter permixtos, ubi uti cuspide, uti eo minus gladio posset, roboris maioris Romanus equeS erat, ita in ablatum paventibus procul equis melius ex intervallo Numidae iaculabantur. Simul ot peditum legio duodecima, 8 mctgnta ex parte caesa, pudore mugis quam viribus tenebat Iocum; nec diutius tenuisset, ni ex subsidiis tortia decima slegio in primam aciem inducta proelium dubium excepisset. Mugo quoque ex subsidiis Gallos integrae legioni opposuit. Quibus haud magno certamine susis, hastati legionis undecimae luconglobant sese atque elephantos iam peditum aciem turbantes invadunt; in quos quum pila confertos coniecissent, nullo illaruie frustra omisso, omnes retro in aciem suorum avert
runt; quuttuor gravati vulneribus eo erunt. Tum primum i 2 commota hostium acies, Simul omnibus equitibus, ut aversos Videre elephantos, ad augendum pavorem ac tumultum offusis. Sed donec stetit unte Signa Mago, gradum sensim referentes ordines et tenorem Pugnae servabant; postquam 13 femine transfixo cadentem inseri quo ex proelio Prope eXS-guem videre, extemplo in fugam omnes versi. Ad quinque millia hostium eo die caesa et signa militaria duo et viginti Capta. Nec Romanis incruenta victoria fuit; duo millia et ill recenti de exercitu praetoris, pars multo maxima ex legione duodecima, amissi; inde et tribuni militum duo, M. Cosconius et M. Naevius. Tertiae decimae quoque legionis, quae postremo ibproelio assuerat, C. Helvius tribunus militum in restituenda pugna cecidit, et duo et viginti sermo equites illustres, obtriti ab elephantis, cum eunturionibus aliquot perierunt. Et longius certamen fui8set, ni vulnere ducis concessa victoria
Μngo proximae silentio noctis profectus, quantum pati 19 Viae per Vulnus poterat, itineribus extenti8, ad mare in Ligures Ingaunos pervenit. Ibi eum legati ab Carthugine, paucis 2 unte diebus in sinum Gallicum appulsis nuVibuS, ndierunt, iubentes primo quoque tempore in Asrieam traiicere; id et 3