장음표시 사용
431쪽
83ue γ Hugonis Donelli Comment. in Cod. 836
nam, si sorte eum sub poena tradendum promisi; cavlIas corpori cohaerentes,s unus ex Comoedis . aut sim phoniacis fuerit; hereditatem, si fuit heres institutus: item quanti est, quod cum magnas fraudes servus in meis rationibus commisisset, de eouaestionem habere non potuerim, ut frauum Participes eruerentur, quae omnia infinitis partibus servi aestimationem ex eis
dunt. Ulpianus etiam in interdicto Unde vi, se definit, omnia quaecunque habitu rus, vel assecuturus erat is, qui deiectus
nent qui babent eertam quantitatem vel naturais, S quatereus. 2. Adem eostractus praeter rem lis stretium, S usum rei S mercedem, continent alias de dolo S de re
S Ed quoniam saeta omnia incerta esse
diximus, ex quibus id totum quod intereti, praestandum sit: in quihus & contractus omnes generaliter posuimus, quorum obligatio in eo ellet, ut aliquid fie. ret, aut non fieret a id ad aliquem modum temperandum esse videtur. Sic enim illae conventiones, in quibus id agitur, ut quid fiat, incertum continere putandae sunt, si hoe solum in obligatione erit, ut quid fiat, neque id factum genere obligationis,
aut adiectione contrahentium artii malum
fuerit. Quod si ita quid fieri debebit, ut ex eo facto tyres certa quaesita sit, quae praeliari deberet; aut utilitas certa eius facti, quae inde percipi pollet; atque ita
in utrunque certum Precium, aut certa merces dicta sit: non dubitabimus, quin obligatio rem certam , sive quantitatem contineat, poliquam res in obligationem deducta certam aestimationem a contra hentibus acceperit. Talis est emptio &venditio: in qua sic agitur, ut res trada tur, quae empta est, idest, ut fiat; ut tamen praecipue res ea spectetur, quam emptor in se transferri, & sibi ex emptione acquiri velit; eoque in eam rem certum precium statuitur, nec sine eo emptio est. Talis locatio & eonductio, in qua sic agitur, ut in rebus locatis dominus his nos frui sinati in aliis, ut nobis operam Prae-heat: ut tamen & usui rei, & operae praebitae certa merces dicatur, qua id quod in obligationem venit, aestimetur. Eo in casibus, qui certam habent quantitatem, est, si vi deiectus non esset, restitui actori, aut eorum litem a iudice aestimari debere, L. I. I. non sum, D. Unde vi. . Hae vero sententia quid aequiust contraria quid
iniquius' ex qua id suscipere cogimur, ut & impune quis iniuriam patiatur, ubi totum quod sibi abeii alieno malesidio,
consequi non poteli, & maleficia contra Reipublicae utilitatem ne coerceantur contra L. Ita υuueratus , D. ad L. Aqui L. Locat. I. quod ι Acite, De publican.
tua praestationes, X eatenas id quod interes praestare debent. 3. 2uare is qui vendit vas aliquod,
integrum praesare debeat i nouitem qui hominem aut tignum vendit vel naturam lustinianuς primos hos numerat contractus , venditionem & locationem. Quam sententiam a Petro Bellaperticensi acceptam recte Bariolus probavit. Ac ne dubitetur emptionem certam rem continere, & talem esse, in qua ex constitutione Iustiniani, id quod interest, dupli quantitatem excedere non debeat: etiam veteres idem in hoc genere iuris esse statuerunt, si forte res esset evicta, ut constat ex L. eum X forte, ε . de a I. e t.' in locatione idem dicturi, si interroga- rentur: quippe quae iisdem legibus & regulis iuris contineatur. L. 2. Locat. Quo de emptione & venditione, itemque locatione Ac conductione, qui contractus similes sellimationes facti acceperunt, recepto: magna quaestio esse coepit de veterum sententia, quae fuit circa eum, qui pecus morbosum , aut tignum, vel vas vitiosum vendidisset , quive haec eadem polleriora locavisset. Seripsit enim luli1-nus, ut Ulpianus refert, & probat in L. Iulianus, D. de action. empl. qui ρecς morbosum, aut tignum vitiosum venλrit squidem ignoraus fecit, id tantum exempto actione praestaturum, quanto mi
noris essem empturus, si j d ita esse scissem; si vero sciens reticari, S emptorem decestit, omnia detrimenta, quae ex ea emptione e tor traxerit, ei praestaturum . Non ultra duplum sortassis, dixerit quispiam. Imo addit; sive igitur aedes v tio tigni eorruerunt , aedium instιmatronem : sive Pecora contagione morbo si ρecoris
432쪽
s ; Ad Tit. XLVs I. Lib. VII. C. de Sententiis dec. 83 s
coris serieruut, quod tuterfuit idonee ve-n pie, erit praestaudum. At quantis tandem partibus aedium aestimatio tigni precium; centum oves, quae contagione perierunt, unius pecoris venditi aestimationem superant' idem de eo, qui vas vitiosi in joeasset, placuit, sive sciens vitiosum ei se, sive ignorans locavisset, L. feda es, g. r. D. Ioc. Quod cum ita sit;
alterutrum fatendum elle videtur, aut non ella venditionem eiusmodi, quae certam
naturam habeat, ut supra diximus: si quidem in ea id quod interest, ultra duplum rei venditae praeliandum sit: aut si est huiusmodi, minuendam esse istam veterum opinionem, de supra scriptis cauilis, &ad luiliniani moderationem revocandam: quia cum res contrariae sint, plus uno verum esse non pollit. Et erat quidem ad haec expedionda dictu proclive, ut quis
ubique emptionem rem certam continere
diceret, qualem eme venditionem conlit tutio innuere videtur: verum ipsa constitutione emendatam esse illam Iuliani sententiam , postquam Iustinianum veterum hac de re altercationibus finem praescripti te constaret. id quod nonnulli secerunt . Sed quidvis admittendum potius,qi: am utilissima sententia de eo, qui sciens
empto tem decepit, mutanda: cum neque
sat iniquius quidquam, quam dolo venditoris Patrocinari, ne cuius damni sciens prudens caussam dedit, id praestet: neque
aequius, quam emptorem, non Poenam,
sed quod tibi abest persequentem, id consequi. Neque vero constitutio repugnat: sed videndum est, quatenus emptionem certam habere naturam dicamus. Non enim si emptio casus est, qui certam naturam
habet, ut est in constitutione Iuttiniani, ideo in omnibus partibus, id ell, in omnibus iis, quae ex empto praelianda sunt, talis est. Ut certam naturam habere ideo intelligitur, quia res certa in eam deducitur, quae praestanda sit, eademque certo precio ae iii metur: sic hactenus talis esse iudicanda est, quatenuς id agetur, ut ea res praeitetur a venditore: scilicet quia si forte non praeliabitur, intelligetur, quanti
sit, quod praestari debuit: ut si in id quod
interest, eo nomine agetur, duplum eius
simpli, quod intellectum eii, excedi non
Sed praeter rem, quae tradi debet, est,
, & quod i de se, & quod de re venditor
recipiat: quae sunt eius generis, ut si ea non facit, nullo modo aliter aestimentur, quam Pro eo, quod facta fuisse interet . Haec quae sint, videamus. De se hoc recipit, nihil se dolo malo in ea re factu- Tom. IX. rum . id iudicio empti naturaliter continetur. L. ea 'i .e in I. D. de contrab.e t. L. teuetur, I. penu . S ult. de aes . e t. Hoc autem quanti tandem est,
a venditore dolum abellet Plane incertum, ut exemplo superiore tigni vitiosi venditi admonemur: in quo fieri potest. ut non multum hi pra aestimationem i gni nostra interiit , ut si non. adiunxerimus aedibus, sed aut combullerimus, aut ad leviora onera adhibuerimus: fieri pote ii, ut in immensum intersit, eo quod in aedes preciosas contulerimus, quae pollea ligni vitio corruerunt. Totum igitur hoc quod evenerit, ut incertum praestandum. Rei quidem venditae, quae tradi debet, precium dicitur: & recte, quoniam pol eli: quanti autem sit, dolum adli: bitum non esse, neque a principio'slatuitur , neque
cum ex eventu adeo incerto pendeat, aetii
mari potest. Duo autem haec inter se diversa, quae venditor praeliare debet, rem tradere, & dolum malum a se a belle .lia unius aestimatio alterius aestimationem non continet. Ac dolum quidem praeitare venditorem in eo, si ieiens rem vitiosam vendiderit, quidam concedunt; in eo autem, quod sciens rem alienam vendiderit, ii postea evicta sit: e diloms nomine ultra duplum non putant eum damnari oportere. Ego autem non video, 'uid referat, quomodo abs te deceptus in fraudem inciderim, utrum quod res vitiosa ellet, neque me admonvcris, ut caverem: an quod cum aliena ellet, idque scires, me celaris: cum & hic propter reticentiam tuam factum sit, ut rem emerem, & in eam tamquam meam sumptus facerem: quam, si abs te eidem monitus, aut non emissem. aut certe non temere, ut in re aliena, quid impendis lem . At enim in evictione eo nomine agitur, quod res tradita non est, quam tradi certo precio aestimatum eli. Imo duplici nomine hic agitur, & quod res tradita non est. & quod emptor dolo venditoris inaudatus est: nam alioqui et ii dolus non interventilet, ob evictionem ageretur. Quod res tradi debuit, sit sane certo precio aestimatum. Dolum autem aut hic, aut alibi usquam a venditore a belle nulla re plane potuit aestimari. Demus lamen partem hanc emptionis qua de dolo suo venditor recipit, hunc a se abesse, ab suturumque ei se, casum esse certum ; non ideo magis hunc casum ad definitionem tulit niani, quae eii dehcalthus certis, pertinere existimem. Iam primum omnem dolum publice expedit vindicari : sed iummaxime, cum iudicium bonae fidei ei l.
433쪽
s 3' Hugonis Donelli Comment . in Cod. 8 o
& iid agitur, ut emptori suum restituatur, quod illi propter dolum venditoris
abest. Quod autem ad constitutionem lustiniani attinet, ita statuo: non in hac solum, quae ad moderandam minuendamque rei condemnationem facta est, sed in omnibus legibus omnino, quae ad aliquem sublevandum pertinent . perpetuo hanc' exceptionem ex mente & sententia legis inesse: praeterquam si qua in re dolo tuo, ego, quem lex adiutum es la v
luit, deceptus, fraudatusque sim: hoc enim
quanuis non caveatur, exploratum este
debere, deceptis, non decipientibus iura opitulari. Cum in Senatusconsulto Velisiano generaliter ita scriptum ellet, ne mulieres pro aliis reae fierent, & si fierent,
Senatus auxilium citra exceptionem pol liceretur: hac tamen exceptione ab omnibus tum Iuris prudentibus, tum P tinei-Pibus acceptum est: si modo illae callide non essent versatae. De quo hare Ulpiani
verba sunt in 1. I. υerba, ad Senatusc. GII. quippe deceptis, nou decipien-ribus iura Vituuntur. Et eli egregium
Severi rescriptum. TM. . .. a. σι αγμα - συγ--.- .A. 7. Iu mstas enim forminarum , nou calliditas auxitium meruit.
Quod cum incertae quantitatis rem elleollenderimus, si quis dolum a se a belle Prom illat: cur amplius dubitemus, quin ex mente & verbis luiliniani, quanti interest dolum in omni re adhibitum non fuit te, praestari debeat, vel ultra duplum rei eius, quae vendita elli Quamquam &hoe ipsum de evictione testati videtur Paulus, si quis sciens. alienam rem vendiderit, quantamcumque in summam emptoris intersit rem evictam non elle, venditorem omnino teneri. Nam cum in L. Titius, circa fluem, de actio. empl. scriptum ellet, praestari emptori quod interest eius, rem non evinci, modo ne in magnam quantitatem venditor obligetur.5 additum ellet in fragmento sequenti, id est, ne ultra duplum teneatur: paulo post in capite rursus sequenti, cuius initium est, Idque, in quo reliqua attexitur Pauli disputatio, ita ad extremum definit : In omnibus tamen his robus, siniens quis alienum vendiderit, omnino teneri debet. Cum & in omnibus his casibus, & omnino dicat: neque ullum casum de iis, de quibus egerat, excipit,
neque ullam quantitatem. Hoc de se venditor . De re ipsa recipit, quod de re a Trmavit: hoc enim recipit ita scire, ut assirmavit. Aut igitur
hoc ita praestabit, ut dixit: aut si non sa- Cit, non aliter iis adversus eum aetiimari potest, quam ut quadratur, quanti emploris interiit futile in re, quod dictum est:
huic rei neque alia aettimatio conlii tuta ab initio est, neque constitui, ut maxime vellemus, potuit. Quod si ita est; consequens est superioribus, ut tolum quod intererit, praestari debeat. Recte ergo Ulpianus in L. Iuli auur, de a ZIo. e t. haec duo inter se comparat in eo, quod interest aestimando , & quod servum furem sciens quis vendidit, & quod furem cum ignoraret, at severavit bonae frugi .& sdum,
ut caro venderet. Et lade parum hoc a
dolo differt, si quis quod nescit, temere amrmet: quod eodem loco significat Ulpianus, subiicit enim: atqui 1guoravitefod non debuit facile, quae Uvorabat, affuerare. Inter hunc igitur, & eum, qui scit, interest: quoniam qui scit, praemonere debuit furem cite: hic non debuit facilis este ad temerariam indicationem. Quae omnia de eo qui scit vitium rei, &qui id in re non elle alseveravit, ita a no- his ex Iuliano & Ulpiano dicta sunt, ut iidem cum illis ipsis negemus haec eum praestare debere, qui ignoravit. nec quicquam amrmavit. d. L. Icilianus.
Quid ergo de eo dicturi sumus, qui lvas sive dolium vitiosum vendidit, aut loaca. it' Nam hunc quidem placuit, emptori conductori ve praestare debere . quod eius interest, ii vinum, aut aliud liqua men precio tum, infusum effluxerit: quan-
vis ille & vitium valis ignorarit, & de
integritate eius nihil praedixerit. I. . tenetur. I sed si vas, 'D. de aes empl. L.
sed addes, 3. i. D. locati. Quis autem nescit, vini generos, aut unguenti preciosi aestimatio quot modis vilis forte vasis aestimationem superet ' Itaque non tamiam in eo laboratur, ut explicetur, cur hic quanti interest praestandum sit , de quo nunc agitur: quam quomodo priores illas species tigni, caeterarumque rerum vitiosarum cum vatis vitioli emptione conciliemus: cum in illis.id quod interest
praestandum cise negetur ab eo, qui vitium ignoravit. In quo dici non potest, quantopere ab omnibus sudatum iit, dum illud explicare conantur, quid valis vitioli emptio ab emptione vitioli tigni disserat:
9uod quam recte illi expediant, licet ex
ipsorum seriptis cognoscere. Sed quae res facit in vase vitioso, ut id quod interes praestandum sit: eadem intellecta & harum
cauilarum conciliationem asseret, & cur
totum id quod intereis praeliandum sit. docebit : simul quam in hac specie omnia superioribus lint consentanea , declarabit.
Quae igitur caussa est, cur ab eo qui vas
434쪽
s.1 Ad Tit. XLVII. Lib. VII. C. de Sententiis Occ. gla
vitiosum vendidit, id quod interest prae-lletur Z Quia non solum in id obligatur exemptione, ut vas sic tradat, ut habere emptori liceat, sed etiam ut praulet integrum& nee vitiosum. Vide L. tenetur, I. sed si vas, D. de a I. empl. Cur potius. quam qui tignum vendit, aut res caeteras' Quia recipit ita elle: vas tale ei te amrmat. Qui tandem' cum de eo qua illo proponatur,
qui de vale nihil plus assirmarit, quam de ligno' Vis ipsa verbi hoc facit. Qui vasse vendere dicit, hoc dicit, idoneum se,
idest, nec vitiosum vendere: quoniam vas pertusum vas non sit: est enim vas init rumentum ad aliquid capiendum idoneum.
L. cum aurum, I. argento. T de auro
S argen. L. Non est autem idoneum ad capiendum, quod immillum continere non potest: ne vas quidem igitur. Quod si verum est: non modo hac re non praestita erit emptori eo nomine actio in id quod interest, cum id receptum sit, quod in faciendo erat: sed etiam ad eam regulam, quam de receptis posuimus, hoc pertinebit , ut quanticunque intererit emptoris vas integrum traditum fuisse, cum id solum in obligatione fuerit. tanti lis aeuli metur. Nihil tale in homine aut tigno, &caeteris rebus recipitur ah ignorante, & eo sui nihil nominatim amrmav t: quae resacit, ut his uniosis traditis, non modo in omne id quod emptoris iniere ii, venditor non teneatur. sed ne in id quod interest quidem. Etenim homo vitiosus, nihilominus homo; & tignum vitiosum, nihilominus lignum est. Neque enim tigno ad aedes sutriendas contignandasve lanium utimur, sed & ad alias res. Et ut ad aedes eo quan vis vitioso ritamur, non flatim inutile est: non potest totius domus Oncraferre, non potest gravia' At feret aliqua, certe quidem leviora. Quid si etiam in imo laeetur tignum' iive integrum sit, sive vitiosum, quidquid superstruxeris, consistet: cum terra a standamentis sustineatur, ne satiscat. Ex quibus inteli ur,
quos in omni genere obi gationum calus certos, quos incertos accipere debeamus: quorum in his quod interest, totum praestetur; in iliis non ultra duplum luiliniani
x. Supli ratio in hac consitutione quae Uni totum praestandum est, de modo
eius nulla qua fio. Ubi non supra dupli quantitatem , circa dupli rationem haec quaeruntur, quid dupletur, tum an in duplo limplum iniit . necne. Duplum,
quod iam supra diximus, intelligimus silmpli duplum. Simplum id, quod in obligationem deductum eli, cuius testimatio
certa sit, aut natura, aut conventione contrahentium definita: ut si, quia id non praestatur, in id agatur, quod interest, idque longe egrediatur precium rei, tum id ultra Precium rei non exigatur . Quid ergo si
rei precium certum dictum sit, ut in venditione, res autem quae distracta est, pluris, aut minoris valeat, ut non idem sit
quod dictum est, & quanti res valet Utrius potius rationem habebimus in statuendo duplo' Nam pro ratione eius quantitatis quae duplatur, sit quidem varia est maius aut minus si duplum, necesse est Puto precii eius, quod dictum est, habendam rationem, ut ne ultra duplum eius preeii in id quod interest, venditor damnetur, utcunque res pluris sit, aut minoris. ita fiet scilicet recte, ut in re quae ex con sit ineunda. sensu valet. non tam quid sit in re, quam, quid contrahentibus placuerit, conlideretur. Sic duplam ex caussa evictionis cum praestandam esse dicimus, duplam aestimationem non ad id quod res valet, sed ad precium quo res distracta est, referri constat ex L. si fundo, de evies. Id i plum& ex eo colligitur, quod cum in L. Tirius, circa flv. N. de a I. empl. Scriptum esset, re evicta praestandum esse id omne quod interest, dummodo ne id supra modum precium excessitIe proponatur: in fragmento sequenti subiectum est. quod ad horum verborum eXplicationem pertineat, non ultra duplum periculum subire venditorem oportere ζ quo loco hoc, ultra, aliter accipere non pollumus, quam ultra precium rei, de quo nimirum quaerebatur, quatenus id excedi pollet. An in duplo simplum insit , an vero eo quod interesse coepit, his precium rei, sive quantitatem obligationis excedente, id ipsum praestetur, & nihilominus rei precium; quaestio est, non ad hanc tantum, sed ad omnes leges pertinens: in quibus actio, condemnatiove in duplum, aut
435쪽
Huetonis Donelli Comment . in Cod.
triplum, aut quadruplum statuitur. In qua ita definiendum videtur, semper in duplo triplove simplum id quod duplatur, contineri: nisi si clare ut dupli, ita separati in
& simpli eius, quod obligationi caussam
dedit, actiones constitutae sint, quod fit in furto'. Id iustinianus aperte probat in I. ult. Insiit. de oblig. qtiae ex detic.
t. auae ratio Iusinianopsuit modum
satuendi in casibus certis eius quod intercis.
Q Uam rationem huius iuris constituendi habuerit ius linianus , videndum ell: non abs re : cum potius contra illud existimari potuerit, quod mihi abest sacto tuo, id mihi ahs te dependi aequum elle, meque abs te indemnem reddi: aut si qui hus in casibus id aequum non eli ,
consentancum eandem aequitatem in omnibus servari. Et quod ille t eius quod inter ell, flatuit modum, hancyhabuit cauta lam, ne poena iusto plus culpam excedat: cum ne illae quidem poenae, quae conventione constant, & promittuntur hac conditione, si factum non sit, quod fieri opo tuit, aliter quam cum competenti moderamine proferri debeant. id enim voluit illis verbis constitutionis; cum sciamus, & quae sequuntur. Sed hoc moderamen quod ut, & num has poenas inici-Γgat, quas dixi, mihi conititulum eii ad extremum dicere. Nunc de ratione lustiniani loquor: quae si eo pertinet. quod
dixi, utAmihi nunc concedi volo, recte colligit. Nam si id totum, de quo convenit , non temper praestari aequum est, quanto minus conveniet id praestari, de quo nihil placuit, ac ne cogitatum quidem esit Esl enim genus prunae, ne er retur, ii quis quod creditor consequi potuit, praestare cogitur, ubi ex eo ad ipsum,
cum quo agitur, nihil pervenit. Quod si quis poenae modus esse debuit: iam hiei ustus elle visus est, si praeter id quod ex obligatione'praestari debuit , ideo quia
PraeStitum non est, altero tanto amplius a reo inseratur. At enim quod creditori
abest, id illi dependi aequum est. Si de Patrimonio eius quid abiit, sane aequissimum. cum suum repetat. Sed si in eo quod interest, id etiam persequitur, quod sibi abest, ubi consequi tantum potuit , non debet sic huius ratio haberi, ut graviore poena a reo id exigatur. Non enim eandein placuit rationem esse repetitionis.& adventilii tueri. L. non debet, 4 I. I. 1. de reg. iur. abundeque creditori elle
α. Quid novi hactenus statuit de mori
eius quod interest Insiurantis , quod fuerit veteribus 1 uortim. debet, quod non modo in damno non moretur. sed etiam eius quod extrinsecus obtingere potuit, partem Optimam consequatur.
Quid tamen quod veteribus de modo
eius quod interest, idem placuit . ut idemi a Iustiniano ea veri supervacuum: certe non in eius constitutione novum quod ille existimari vult, sutile videatur ' Paulus evicto homine vendito, in aestionem ex empto venire ait, non procium tantum, sed etiam quod interest emptoris servum non evinci; ita tamen, ut si in tantum plectum excestille proponatur, ut non iit cogitatum a venditore de tanta tum ma , iniquum si eum in magnam quantitatem Dbligari : vetati pouas , inquit, agitato empostea factum, vel paulomιmum eo tum esse eum. qui minimo precto veniti. haec in L. Titius. i. iv D. D. de act. empl. Deinde modus ex Africano statuitur in fragmento quod sequitur, his verbis: cum forte idem mediocrιum facti Datum sit. non ultra duplum ρ riculum subire eum oportet. Sed neque in omni caulla admittit Paulus, ut omne quod i mercii non praenetur: neque Africanus in propolita specie aliter, quam si venditor, qui ob evictionem convenitur, mediocrium forte sit facultatum. Iullinianus sine catularum exceptione de genere toto eius quod interest, statuit. Quod autem ille in iis casibus qui certam quantitatem habent, vel naturam, hunc modum praefinivit, in aliis non item: rerum ipsarum conditio in caunsa eii, quae idem constitui non patitur. In calibus enim certis duplum intelligi potuit : cum in obligationem veniret a principio, quod duplari pollet. in incertis aut nihil, aut totum quod interest, praestari necesse est: cum nihil aliud in obligationem venerit, neque fieri possi, ut cum id exsolutum erit, ultra duplum alterius rei, quae in obligatione nulla est, exsolutum videatur.
436쪽
s ue Ad Tit. XLVII. Lib. VII. C. de Sententiis Z c 3 6.C A P. X.
I. 2uemadmodum damul, sis lucri habenda ratio es an eo quod interes. 2. auidam veterum Dei, qui videntur in oeeiem contrarii, evticantar
Dixi de modo eius quod interest, quod
ad intelligendam Iustiniani de ea re constitutionem satis esse videbatur. Deinceps illa videbimus. quae duo reliqua de
re quaeri dixi. in quibus prius illud erat.1 utrum in eo t quod interest reputando , quemadmodum si quid de nostro deminutum est , damni : ita si quid lucrari potuimus, neque fecimus, eius lucri ratio habenda sit: et si id quod interest nostra quid fieri, id quod utile est
recte interpretamur: ae fieri aliquid duabus hilae de caussis utile est, tum uti de nostro nihil decedat, tum uti eo facto aliquid consequamur: constitutum hoc esse debet, utriusque rei in eo quod interest,
pariter habendam esse rationem . Recte igitur hare sententia a luitiniano comprobata est hae constitutione: quam eandem
veteribus placuisse dicit. Quod ipsum ex innumeris locis Pandectarum sciri potest:
quorum in aliis haec eadem sententia expressa est: ut in L. x. in M. v. de eo quod cer. Ioc. L. si Dudus, P. Ioe. L. s commissa, D. rem rat. hab. in aliis exempla suppeditantur earum rerum, quas consequi & lucrari potuimus: quae omnes praestari debere dicuntur , ut L. proinde si servam. L. Inde Neratius, v. ad
L. si procarator ratam, D. rem. rat
his . Et hine scilicet id quod interest ,
initio definivimus. Res iam supra consecta esse poterat.1 nisi nos loci t quidam in Pandectis impedirent, in quibus aperte lucrum removeretur ab eo quod interest. Ex quibus duo hi plane refragari videntur. Paulus Cap.
16. D. de dam. ins. Proeulus ait: eum ais iure quid in suo Deeret, qua ηυis promisisset damni infecta virino: non ta men teneri eum a stipulatione: vetati si iuxta mea aedificia habeas aedificia, ea. que iure tuo altius tollas: aut si in vicino agro tuo, cuniculo veI fossa aquam meam a voces. 2uasvis enim is bie aquam
mihi abdueas , is tute luminibus o cias rramen ex sipulatione actio mihi a em 3. Lucri sciticet habenda ratio quod quis iure suo facere potuit, πon eius quod sit eam alterius imuis
fus te, qui damni infecti mibi caveris.
non competet: siticet quia non debeat videri is damnum facere, qui eo veluti luero, quo adhue utebatur, prohibetur: mauumque interesse, utrum damnum quis faciat, an lucro, quod adhue faeiebat, uti ρrohibeatur: mihi videtur vera esse Procuti sententia. Haec Paulus de ratione damni & lucri, & quidem in damni infecti stipulatione, in quam quanti ea res est. venire constat, id est, id quod interest L. in have. D. de dam. ins labolenus in L. si is eui. 71. I. uu. D. de fur. Eius rei, inquit , quae pro heredes Ndetur, farti actio ad ρ essorem non pertiuet, quanuis usseaρere quis possit: quia furti agere potest, cuius interest rem uousurripi . Interesse autem eius videtur,
qui damnum passurus es. non eius qui Iucrum facturus est. Est & tertiuet Pauli locus in L. si seritis, 2 I. g. cum per
venditorem, D. de a I. e t. in quo ille lucrum aestimandum esse negat. Cum per venditorem, inquit, steterax, quo mιn
rem tradas, omnis utilitas emptoris inaestimationem venit, quae modo circa remii am consistit, neque euim s potuit ex vino stata negotiari, is lucrum facere id aestinaudum es. Sed ut intelligatur hoc
loco Paulum non ideo lucrum excludere, quia putet damni tantum, non lucri hahendam rationem; non solum id lucrum removet quod circa rem non consistit , sed etiam damnum, quod sit eiusmodi. Addit enim non magis id Herum aestiman dum me, quam si emptor triticum emeriris. S ob eam rem quod non sit traditum, familia eius fame laboraverit. Nam pretium tritici, nou servorum fame necatorum eum consequi: quod cur de damno huius generis dicat, paulo post videbimus: nunc hoc agitur, tune in eo quod interest ita damnum aestimandum, ut lucri, quia lucrum sit. ratio non na- beatur, quod prioribus lantum duobus reis spontis e mei videtur. Damnum enim admisisse illos, lucrum simpliciter excepisse constat. Et quo magis Iustiniani eonstitutioni
437쪽
s ιγ Hugonis Donelli Comment. in Cod. 1 g
iloni ad .ersari intelligantur, non in unae aliqua re id exceptum eis; sed generales sunt eorum locorum definitiones: multum interelle, utrum damnum quis faciat, an lucro quod faciebat, prohibeatur: item interesse eius qui damnum passurus est, non qui lucrum facturus eis. Ergo, dixerit aliquis, quia Iulliniani constitutioni contraria responsa sunt, ea abrogata esse sesamus, neque amplius laboremus. Et quidem hoe restabat, si eorum locorum auctores ab aliis iurisconsultis dimensisse, voluisseque in universum non eandem esse rationem lucri, & damni constaret, se ut contrariae veterum de hac re sententia fuisse proponerentur. Sed si veteres in ea re unum idemque senserunt, ut qui id quod interest, ex lucro quod facere potuimus, aestimant, tamen iidem superiora responsa probent: ipsa constitutio repugnat, quo minus ea abrogala esse existimemus. Tantum enim abest, ut veterum
sententiae, si modo haec una fuit, quidquam contrarium inducere voluerit lusti,nianus, ut hanc ipsam secutum se esse ostendat: qui ideo dicat se id quod intem
est, ex lucro & damno amplexum esse, quia veteres idem statuerint . Quod ut
non fecisset: tamen si quid recte in hoe
genere & consentanee veteres statuissent, id ipsum & post constitutionem eius manere oporteret, quod neque illum immutasse probaretur, neque caussam fuisse, cur
immutaret. At ut appareat, qui ex vete-- rihus hoc, quod Iustinianus dicit, censuerunt, eosdem illa quae retulimus probavisse, itaque unum sensisse: Paulus est,
qui illam Proculi sententiam refert, & sibi veram videri dicit: cuius ipsius illa sententia & definitio est, quam supra posuimus: id quod interest esse quod mihi abest , quodque lucrari potui. d. L. si
commissa, rem . rat. hab. Adde. quod
eonfirmat Iullinianus veteres id quod interest, isto modo statuisse. Quod declarat omnium unam hane fuisse sententiam: alioqui re in diversas sententias distracta, non minus vere dicetur, veteres id quod interest ex luero non statuisse, quam statuit te. Relinquitur igitur, ut quaerendum sit. quid hac de re veteres senserint, quod Iuttinianus secutus cum sit, nunc quoque retinere debeamus: unde haec disse ultas, quam dixi, nascitur . At enim ut superiora responsa scripta sunt, quis consensus, dicat aliquis, inter illos videri potest' Summus . Recte enim sentiunt. si modo etiam id quod sentiunt, satis expli-3 carent, qui t monent, veteres id quod interest ex damno & luero statuisse, sed
lucrum cum dicunt, iniustum excepisse: id vero superioribus responss indicari. ut
animadvertis caussis quae proponuntur, earumque ratione intelligi poterit. Qui tandem' quia in altero proponitur is, qui ueratur vicinum facere quid in suo, quo
acto adimatur agenti ea commoditas,
quam ex illius vicini patientia & beneficio antea percipiebat: in altero is . quirem alienam, quam in hereditate reperit,
pro hereditaria, id est, sua possidebat, ut hoc pacto prosit ei possessio ad usucapionem, & ea sublata, ideo hane tibi abeisequeratur, quod eam usucapere, & ita lucrifacere potuerit . Quorum in utroque lucrum ex re aliena captatur invito domino. Hoc vero eiusmodi lucrum est,&quod antea nullo iure feceris, & quod nunc cum facere postules, intullum ideo sit, neque probabile, quia aut invito domino quaeratur, quem ius gentium mode ratorem esse vult & arbitrum rei tuae, L. in re mandata, C. maud. aut cum iniuria domini sit coniunctum. Ex quo intelligi debet. quod modo dixi, sie lucrum
veteres eme interpretatos, ut i ullum quod
esset, id est tale, quod quis iure tuo facere . quod parare sibi ex re sua a ui ab eualiberalitate potuerit, id reputandum esse vellent. Si quod autem nullo iure facere potueris, aut debueris, id non putarente M aestimandum. Quod profecto eiusmodi est, ut quan vis Iuttinianus de veterum sententia ni nil Ioeutus praecise lucrum aelii- mari iussisset, in eius tamen conititutione esset intelligendum: scilicet quia luerum
lex nominet: non habeatur autem lucrum,
quod iure facturus non fueris. Sic ea, quae contra ius fiunt, nec fieri potuisse rL. Mius, de condit. ins. se non tulti
metus, non iusti erroris nullam esse gestimationem dicere solemus. L. 6. quod met.
quod si ides. D. de iur. S Def. Qu. Sed haee fortassis recte & citra controversiam potui ite diei videntur, siquidem exemplis iniusti lucri allatis, qualia in superioribus responsis proponuntur, id ipsum, uti proponebatur, in his aestimandum esse
Proculus, aut labolenus negavissent. Sic enim intelligeremus eos, cum de certo genere responderent , de Caeteris. quae in eadem ratione non ellent, non idem iudicatse: at hoc contra ab illis factum est. Non enim in iis speciebus quae allatae erant, chnstiterunt, sed ab iis dilaedentes, definitione gen cris usi sunt, ut in his ideo
negarent lucri habendam rationem, quia ita definirent, non eandem caussam esse eius s
438쪽
8 9 Ad Tit. XLVII. Lib. VII. C. de Sententiis icc. sso
eius, qui damnum passus sit, & qui lucrum non secerit: huius etiam non inter-elle videri . qui lucrum facturus fuerit: quae definitiones ad omnes species lucri
pertinere videntur . imo definitiones ad species propolitas accommodatae sunt, nec
de alio lucro, quam iniusto, quale proponi. illic diximus, accipi possunt: quod an ita sit, conlideremus. Non debet, inquit Proculus, videri damnuis facere is,
qui eo veluti Iucro. quo adhuc utebatur,
prohibetur. Cum de stipulatione damni infecti agat,& illud quaerat, an ex opere vieini damnum vicino datum sit: sententia cogit, ut illic & damnum inteligamus, quod a vicino praedio opere facto inseratur, ed tu crum quod ex eo loco fiat: ut sit sensus, non debet videri damnum a vicino praedio facere is, qui eo veluti lucro, quo adhuc ab illo utebatur, prohi-hetur. Sed ne sententiam seri hentis spectemus, quae ex re proposita mani fella eli, verba urge us. Ait Proculus, qui lucro strobιbetur, quo adhue utebatar. Si verba sequi volumus, is lucro uti dicendus et , cuius id proprium lucrum non est, sed in eo nihil amplius est, quam usus: quod ita fit, si aliena patientia de li-
heralitate eo utamur: quod enim lucrum noliro iure invitis aliis facere potiumus, id vere nostrum pollumus appellare: unde& hoc non absolute lucrum, sed quasi
lucrum Proculus nominat. Ait ergo non
debere videri damnum facere, qui hoc veluti lucro prohibeatur. Recter is enim damnum iacit, cui aliquid de patrimonio deminuitur, sive id iam habuit, sive certo
habere potuit, 3. de dam. i . in alieno autem heneficio nihil amp: ius no-ltrum eli, quam quod dominus nostrum esse voluit, & quandiu voluit: voluntate revocata nobis non datur quidem quidquam, sed nihil adimitur: ian diuque ae quum eii nos alterius liberalitate uti quandiu ille patiatur. L. x de prees U. lal, lenus ita definit, interelle eius videri, qui damnum pallu rus sit, non eius qui lucrum
facturus sit. Videndum est . ubi licio dicat: nempe enim de furti actione loquens, antea posuerat actionem furti competere ei, cuius interest rem non surripi: hoc interpretatur, cuius intersit rem non surripi: hoc enim quaerebatur: & ideo quan vis ita smpliciter subiiciat, interesse autem eius videtur. lamen id sie accipiendum eit quasi adieci illat: interelse autem eius videtur rem non surripi, qui damnum paliurus sit, non eius qui lucrum facturus sit. Unde obse vandum elt eum non definire quid sit hoc, interesse: sed cuius intersit, quod in quaestione positum erat . Hoc vero recte, &prioribus convenienter, in actione furti in interes Te eius, qui damnum facturus sit, non qui lucrum: quoniam in hoc genere, aut
damnum tantum agentis futurum est, aut si quis luerum in re surrepta facere vult, non potest id, nisi iniustum lucrum videri. Etenim si res surrepta nostra est, hoc quidem aperte damnum eis, ubi res nostra de patrimonio aufertur: si aliena. cuius custodiam praestare debeamus, &hic quoque damnum nobis paratum est, si hac non recepta damnum luere domino cogimur. Quod si ea non recepta ni hil aliud eo nomine nobis ablaturum est, cur nostra interesse diramus eam recipi, non alia caussa a nobis reddi potest, quam
quod possidendo eam quaerere poluimus,& hoc poste Ilionis lucrum facere. At hoc, ut supra ollendi, ex re aliena non hone-lle obtenditur. Ita fit, ut hae quoque definitione quan vis generali, tamen quia adactionem furii tantum pertineat, nihil nisi intuitum lucrum ab eo quod intereti, excludatur . Sit ergo conliitutum. quod proposuimus: id quod intere it, non ex damno
lotum, quod quis pallias sit, dum quid de
suo amittit, sed etiam ex eo, quod con-le qui S lucrari potuit, quod quidem iure facere potuerit, elie aestimandum: & quod idem valet, antimandum ede quod , si factum et set quod oportebat, is ad quem ea res pertinet, habiturus fuerit : live quid de suo salvum habere & retinere potuit, quod alieno facto a milit: live quid parare aliunde, & in patrimonium redigere. quod eadem iniuria non fecit: in summa, quod habere posuit, quod ei nunc abest. Tom. IX.
439쪽
gue 1 Hugonis Donelli Comment. in Cod. 8sa C A P. XI.
x. 2uid sit in Constitutione damnum
quod tu ei revera dicatur, adeo
Dt, duplex, arraque qaalis stae a. 3. . Contra qualis ea utilitas quae circa rem consistit. s. Utilitatem omuem quae eirca rem consistit, cum de eo quaeritur quod interest, in aestimat onem venιre.
6. An S illa stilitas aestimetur quae NU. l omne sine exceptione . quod quis liabere potuit, aestimandum sit.& hoe quid sit, cognoscendum eli: hoe
enim erat alterum, quod de re, quae verisbo continetur, quaereremus: eX lrthus autem propositis tertium. Et scriptum hoc a Paulo eli in L. si seritis, I. eum per
venditorem. D. de aet. empl. Cam per venditorem steterit, quo miuus rem tra dat, omnem utilitatem in asimationem venire e fed eam quae modo circa rem
eous stat. Eam quae non consiliat, excipit.& eam quam intelligat, exemplis docet. Neque enim. inquit si potuit ex vino puta uegotiari S iserum facere, id Mimandum est, non magis quam si ideo , quia triticum datam non est, familia 1 fame laboraverit . Quid Iullinianus tΕt is hunc locum attingens in hac constitutione, & quali decidens, si quid damni inducatur, id ut praestetur, iubet: sed addit, si quod re vera inducatur da mnum: idemque se in lucro quod absit, amplecti dieit. Ex quo intelligitur esse. quod quis habere potuisse dicatur, quod tamen cum non habeat, non continuo illire vera abelse dicendum sit. Id lustinianus non vult este aestimandum. Horum utrunque quid sit, magna quaestio est: quam si explicamus, operae pretium facimus. Nihil enim ex omni hus quae in hoe genere quaeruntur. minus intellectum , aut explicatum est. Sed utrum Paulus de omnibus caussis idem senserit, quod scripsit. de vini & tritici venditione; & adeo an id dicat, quod conveniat cum sententia Iuliiniani, quando uterque iisdem ver- his de hac re non utitur . dubitationem
habere potest. Illud non potet dubitari. quin tui linianus id dicat, quod in omnes
s. liuae sit aucroris ea de re vinio, Squae utriusque Dei facta ab eo
ro. Adiectio loci non tantam, sed Stemporas S personae Iacta foΛ-tiom. tu eaussa es cor omne quod tuteres ae metur, sotatione nouita facta. caussas , in quibus de eo quod interest agitur, valeat, & Cum valere debeat, ad id etiam sit, quod Paulus δῆ veteres dixerunt, revocandum. Quare recte atque ordine fecerimus, si quid sit hoc re vera in Iuliiniani conititutione spectabimus. ita etiam facilius, quid sit illud. quod Pau- Ius dieit, intelligetur. Quod re vera inducitur damnum, inquit luilinianus, id praelletur. id habet hanc sententiam, ut non continuo quod haberi potuit, eo prae-ilito quod debebatur, id quati abiit, aestimetur: sed quod cum aberit, dici possit
re vera abesse ideo, quia datum, factum non est, quod debuit. Huius genetis no- his id videtur elle, in quo haec duo sint, ut & haberi certo potuerit, & potuerit ex eo solo quod praeliandum erat , non aliunde : utilitas enim quaeritur propria eius rei, sive facti, de quo agitur: quae tune futura elIe videtur , cum duo illa concurrent, quae dixi. Ex quo intelligimus duas utilitates his vel his removeri .
Unum genus t eli, si quid ita potuerit a
haberi, ut potuerit etiam non evenire: quantumvis eius habendi spes obiecta fuerit, sitque tale, ut saepe alias ex eodem facto consueverit parari, atque etiam is, qui agit, saepe idem alias fit consecutus inon eo magis aestimabitur. Non recte enim
se quis habiturum fuissse dicit, quod se ita habiturum fui iti non probat. Neque id probat quisquam , nisi ubi eonstat id ita tui iIe futurum. Quod si quid re vera quis
habiturus non fuit. ne aheli quidem revera: quoniam id aheli cuique, quod cum habere posset, amiserit. id in retibus ruptis circa legem Aquiliam ah Ulpiano positum licet ad res omnes eiusdem generis transseratur. Is in L. qaemadmodum, s. Me
440쪽
gue 3 Ad Tit. XLVII. Lib. VII. C. de Sententiis icc. 8s
idem ae Labeo, P. ad L. Aquiι. seribit
ad hune modum: si culpa nautarum navis in retia piscatorum inciderit. & retia fregerit . quae alioqui ad pisees captandos erant disposita: agi ex lege Aquilia adversus naulas, ut aestimetur scilicet, quanti ea res est. Sed in lite in iuranda, re-rrum, ποu piscrum e qui taeo e si uouisat. fieri aestinationem: eam lacertum fuerιι, inquit, an eaperentur. Idem ae ait & in venatoribus S in aueustibus str bandam. Nihilo ergo magis & in negotiatoribus pecunia. aut merce quae de-hebatur, non reddita. ea lucra sorte aesti
mabuntur, quae adhibita aliqua indultria obtingere potuerunt, quae quihusdam ob tigiise aliquanto certum sit. in iisque quaerendis rem aliis bene eessisse: sed ita, ut non sit exploratum ita futurum fuisse,&saepe aliter res cadit. Plane si in contra- etla actum sit, ut incertus captus piscium aestimetur; is aestimandus est propter con ventionem . Quod accidit . eum iactus piscium emptus est, & piscator venditorrete iactare noluit. Hic. inquit, Celsus, incertxm ei.s rei astrinandum es L. si iactum 'D. de as. empl. Quippe id actum in hac venditione apparet. Hic enim venditur non iactus, sed quod capietur eo iactu. Unde hoe agi intelligitur, ut id captum praestetur. Non potest praestari, cum
piscator rete non iecit, quo caperet, Restat igitur, ut quod capi potuit, aestimetur, praelieturque ea aestimatio ex conventione . incerti autem huius aestimatio
ad id quod consuetum est capi, redigetur. arg. in L. I. iu stria.. D. de afur.
L. quo. si s. quia, D. de aec ed. Alterum genus t removeri putamus. siquid est eiusmodi, ut quamvis petitor certo habere potuerit, potuerit tamen Dnnminus aliunde habere, quam ex en, quod
debebatur. Non est enim ut diei pollit.
ex inopia rei debitae magis, quam alterius rei, utilitatem aliquam nobis perii Dis. si eam utilitatem ex alia re nihilominus, quam ex ea, q ae debebatur, cape. re potuimus. Exemplis res plana fiet. Atqui huius generis exempla esse arbitramur. quibus Paulus utitur in eo loco, quem modo retulimus. Quod si verum
eli: quid causta est, quin superioribus illis verbis utilitatis idem Paulum, quod Iullinianus . sensiste: uel potius quod a Paulo dictum erat . idem luilinianum e primere volui ste, & quod Paulus in uno genere exempli gratia seripsit, id in omnibus, in quibus de eo, quod intereii, agitur, itidem ut in venditione, locum
habere existimemst Sed exempla Pauli
Tom. IX. expendamus. Non, in aett. s potait --ptor ex vino puta, negociari, is lacrum faeere , id aestimaudam es non magix, quam si ideo, quia triticam datum nones, famrita eιus fame laboraverit . Quod
vino tradito potuit emptor negociari, &luerum facere, utilitas est ea, quam emtor re tradita consequi potuit: verumaec, quamvis constaret haberi eam potuille, ex re non naseitur: si quidem pluris vendere , aut permutare emptor potuit, quam res communiter valet i sed ex
negociatione . id est, ex opera & induinuria negociantis, qui ideo lucrum facit. non quia res tanti sit, sed quia alii indigeant, qui eam rem emptam velint: ea.
que occasione nune ulli ur. Quod profecta nemo ex re proficisci dixerit : cum ei si in re nihil sit. possit quis hoe modo luerum facere, puta, si quis hereditatem, qua
non sit solvendo, quia alius eam habere velit. vendat. L. 3. S. ad L. Favid. Et ut maxime res sit, quae veneat: non queat tamen venditor hoc lucrum ex re percipere, si quis rem quanti est, aetii mare
velit, non aliena indigentia, aut ignorantia emptoris abuti: quae ut contingant. in casu tamen posita sunt, non in re. Denique aliud esse ex nego latione nasci, aliud ex re, aperte Paulus docet in L. venditor . vor. nam si, 'D. de bere υει act. venae. his verbis: si homιαem tibi vendidero is needuis tradito eo alii quoque vendidero. ρrectumque accepero: mor ins est, videamus, inquit, ue .uihil tibi debeam ex empto. M moram ia traden.
do non feri r & addit: ρreeium enim Bois minis seuditi non ex re, sed strVter negotiatiouem perciριtur. Iam illud, quod tritico accepto, familiam alere potui, at que ita consequi. ne familia fame labo. raret, quis neget utilitatem esse, quam tritieo Iobito percipere potuerimi non tamen hare ex eo tritico, quod mihi trade. re debuisti potius. quam ex alio. Indicio erit, quod non magis ea utilitas mihi amisissa est, id est, non magis familia mea sa. me laborabit, quia triticum a te non habui. quam quia aliud non habui: quod si aliud quodvis haberem, aeque familiam
salvam habere potui. Non igitur utilitas eiusmodi. cuius ii fiat damnum, dici pos-st id vere inferri venditionis cellatione, quando id rei non solutae assignare non possis potius, quam emptoris inopiae. Cur ergo dependatur, cum si dicas hoe damnum acceptile te, quod tritico meo. quod debui, carueris, hoc ego seque vere dicturus sim . .propter factum Titii id