장음표시 사용
141쪽
huie operi imponam, declarabo paucis 8c hippotatrica. Mulo medici
enim Graecorum ut suas habuerunt mensuras, sic quo pondera in hunc modum: u μναγγγίας ιε.ήδε λιτραοφαγυι--ἡγγια δραχμας δ. ucsi δρα σιηγ. Ῥῶ δίμαριον ΠαμμUM A PH Λαμια- ὸ γλους δυο. quod est, Mina habet uncias m v. libra drachomas nonaginta,uncia drachmas septem & dimidiam, drachma scripula tria, denarius scripula quatuor scripulu obolos duos. Sic traduntur hippotatrica pondera in libello Demetris & ponderibus a quodam ignoto Graeco, cuius uerbis res est probanda. scribit uero sic: ἡ μνα is
msi id est, Mina habet uncias xv. holcas cxus. libra habet holcas mc.denarius habet scripula mi. Idem paulo post: η νγγἰα ἔχει δραχή μἀGIp. κγ γ. ὀβολους s. hoc est. Uncia habet drachmas septem & dimidia. drachma habet scripula tria, obolos sex. Sie ille sentit. Uideamus primo quonam modo fiat mina unciaru xv. Vt illi qui medicam minam statuerunt unciam sedecim, distribuerunt Henarios in drachmas Atticas: ita hi quia uncia asserunt dracaeharum septem esse & dimidiae, detrahunt de sedecim unci js unam: unde haec
opinio,siue persuasio, siue quo alio nomine appellare Iibet,uidetur nasta,minam esse unciarum X v. Sequitur libra quae non dissimiliter istis unciarum est X Ii . nam quod scribitur in exemplari excusso: κλi μολ-s s. id est.Libra habet holcas sex ' deprauatu est. Nam libraorius notarum assinitate, quae est inter c, nonaginta significantem,& s. sex, deceptus, unam notam pro altera scripsit: Errorem uero suum ex minae explicatione ubi holce omnino drachma significat,facile deprea hedere potuisset. Nam ridiculus autor ille fuisset, si holcen modo prodrac.modoo unc. sumpsisset in uno quasi cotextu uerboru. Quinetia
exeplar, quod paulo correctius uidi, sic ut lego habet. Videt aut librarius iste indoctus secum in errore rapuisse, eum qui quaeda De mensuris Sc p5deribus Nicandro adiecit, siue fuerit illius interpres. siue alius quispiam. Is enim scribit: λίτρα s. hoc est. Libra habet holcas sex. Quonia uero iste intelligebat libram esse unciarum X H. in eam opinione necessitate quada uenit, ut holoe interpretetur uncias duas. Praeced ut enim haec uerba, uri πγγίας δυο. id est. Holce uncias ti.
Quod nemo alius tradidit. Sed ita solet error ex errore plerum oriri per inscitiam,aut per negligentia. Nam holce pro pondere drachma legimus, pro duabus unciis minime. Porro nec in Graeco ignoto qui hippotatrica tradit sine mendo legitur. ἡ νγγία εχει δραχμας η.id est. Vncia habet drachmas octo. quod eorruptu esse quisquis minam in drachmas ibidem redactam considerauerit, facile obseruabit, etiamsi nullo emendatiore codice iuuetur. Postremo denariu iste dicit esse scrivulorum quatuorvdem sentiens quod Priscianus Caesariensis: quem
142쪽
secutus est Portius, uarietatem denariorum asserens. quod tametsi M. rum non est, minus tamen ipse aberrat a uero, qj Nicandri interpres,
qui scribit: δουναριορ hoc est. Denarius sesquidrachmam habet. Isto modo feliciter crescerent denarij in arca. Alii igitur de legitimi denarii Romani pondere detrahut. alii nimium ad pondus ipsius addunt,quanquam si Nicadri interpres de ueteri Romanos rum denario sentit, non de legitimo uera scribit. Sed dimittamus bonum istum interprete qui plera in mensuris & ponderibus corrumo
pit,ut alias ostendimus. Diuidamus autem pondera hippotatrica misiora in minora quod idcirco facere consuevimus, ne res iterum tam facile deprauari possit. Mina secatur in libram & quadrantem, id est unis
Vneia secatur in drachmas septem & dimidiam, scripula xxus. ob los XLV. Drachma in scripula tu. obolos vi. Scripulum in obolos u. Tantum de hippotatricis ponderibus. restant postremo notae. μνει est liteo A. superne positum habens ν, hoc modo M. λίτρα est λ ha, hens supra scriptum i, sic λ' .quidam uero linea obliqua secantes dexterum ipsius cornu idem significat, isto modo alia inter cornua eius
ponunt ι, hac figura di σννίας est D habens appositum siue impossitum in angulis ipsius ο, hoc modo Io. Δραχιιῆς, obliquum λ, in doxtrum cornu inclinans sic, et . ιλκης uero, quae eadem est quae drach. mae, λ in cuius medio est inscriptum O, hac figura . no ut m aut γadiunctum habens e, quod secet recta linea,isto modo N. οβολου linea in obliquum flexa,habens ex utraCp parte punctu, sic. - μου κολ ιν duae eiusde figurae lineae κεῖα s, κ, cuius inserius cornu accentui acuto similis recta linea secet,addito si hac figura 1ς. superne scriptum habens ' isto modo ηιάπιος nota est, cuiuscun* ponderis fuerit similis sere ei qua nonagenarius numerus significatur. ut i stur alteram ab altera distinguant,Graeci supra notam nonagenarii nus meri unam uirgaeam in modum accentus acuti formatam scribunt, supra notam autem ulci ς duas eiusdem figurae uirgulas hoc modo ς', quae in antiquis codicibus quibusdam emendate scriptis obseruare tiacet. Haec mea sententia est de mensuris & ponderibus, non paulo dis uerse ab alqs: pro qua confirmanda contra tot uiros & tantos disputa, re ueritus fuissem,nisi mihi iamdudum persuasum esset, nullam autoritatem tantam esse, ut ei ueritas iure cedere debeat: cuius, ut saepe dixi, asserendae causa magis, cp quod ullum ex ijs nec enim merentur hoc illoru studia reprehensum uelim, liberius disserui. Ipsi,ut uiros bonos dc doctos decet uel contra mea refellent testimonris ueterum: uel, si id non poterunt facere, in ueristate acquiescent.
143쪽
144쪽
Primus est De externis mensuris. Secundus De externis ponderibus.
145쪽
num Ducis & Electioris Maurici j consiliario
Georgius Agricola S. D. Obili genere nati, uir optime, communiter magis Φ caeteri apti sunt ad maximas praestantissimas uirtutes.nam ex bono semine, quod plerunq; est generosis parentibus, procreantur foetus, in quibus existit bonum corporis temperamentum. Itaq; Hos merus cum sciret uires ingenerari hominibus a se/mine paterno, scite scripsit, Ulysiam filio Telema.
cho multum roboris instillasse. Nec uero qui pecuarias habent, nec qui colunt uineam,olivetum, pomarium, ignorant res in naturae habitu alijs excellentes, ex egregi is & eximijs nasci. proinde hi ex optimauite, oleo, pomo semina petunt: illi ex quoq; genere animantium gesnerosos mares & se minas eligunt ad admissuram. Generosi autem parentes non modo procreant liberos sui similes corporum liniamentis atq; serma,sed, quia corporis temperationem animi mores sequuntur,etiam moribus at uirtutibus. Unde Euripides prudentiam acceptam bono & nobili generi retulit, fortitudinem Horatius.qui canit,
Fortes creantur sortibus,& bonis. Est in iuuencis, est in equis patrum Virtus, nec imbellem feroces Progenerant aquilae columbam. At has ob caulas Grsci generis nobilitatem εὐγfειαν uocarunt. Tametsi uero illa ita,ut dixi, sese habent, tamen nunquam negarim, o ducationem & disciplinam multum ualere ad uirtutem: nimiam constra patrum indulgentiam & malam disciplinam deprauare liberos. at que hae in causa sunt, non fatum, ut Demosthenes & Stoici sentiunt: non coniunctito stellae cum stella, ut astrologi se inniant, cur uirorum uirtute 8c literis praestantium fili j interdum degenerent & improbi fisant. Sed quanquam ager, qui sertilis esse solet, non cultus fert tribulos, carduos, lappas, tamen sicuti Theognides exstilla rosam non nassci ait, ita Euripides uetus illud Graecorum prouerbium laudat: proohum filium ex improbo patre n5 gigni. Verum generis nobilitas praeclara res sit & honore digna,tamen uirtus magis laudabiles efficiti etes nitri multi infimo genere orti hac una uirtute ex obscuris clari euadusi& quali stellae sobolem a se propagatam illustrant: qui sanet iccirco alteris praestant quod initium nobilitatis sint. At qui ex honesta&an liqua stirpe generati maximis clarissimisq; uirtutibus praelucent suism a maioribus
146쪽
maioribus hi,quod praediti sint nobilitate duplici quarum altera a pa
rentibus ad eos manavit,alteram sua uirtute sunt ast ecuti proximis antecellere uidentur. ut minus multis laboribus corporis,& animi colentionibus, tanquam gradibus, in altiorem dignitatis locum ascederint. Sed & merito & iure illis non antecellant, in suis ciuitatibus & regio nibus magis gratiosi sunt, & minus habent inuidiae.Huius tertii generis uiri nobiles cum multi patriam nostram augeant ato conseruent, tum tu in primis. qui grauitate, prudentia, rtitudine, fide caeteros exaequas: cura,vigilantia, diligentia, studio superas. quare apud Georgiuum Saxonum principe magno loco Histi, & nunc apud Mauricium Electorem fere primu tenes. certe iuuenis in Hispania inuictissimi lira, peratoris Caroli quinti, uir in patria illustrissimoru Saxoniae ducum utilitatibus & commodis seruiuisti, at bellis intersuisti. accedit ad
tot 8c tantas uirtutes tuus amor erga pios & doctos homines singula, ris 8c amabilis illa humanitas cum grauitate coniuncta. quam diligenter animum attendens toties uidi,quoties reip. nostrae causa ad te adio ui. Ita patieris, spero, non moleste hos duos libros in tuo nomine apparere:&si minus tuis studi js congruant. Sed cum Romanas & Gricas mensuras ac pondera quin m libris explicauerim,ut hunc locu uberius tractarem imd uero ut totum hoc argumentu, quantum possem, absoluerem, externas quoque mensuras una cum ponderibus,quibus
non solia Graeci & Latini scriptores,sed etiam Hebraei & barbari me. dici usi sunt in his exponere decreui. Qui libri, ut reliquis optimarum artium studiosis exiguum utilitatis seu etiam praebeant: Theologis &medicis,quibus Arabes placent,accomodati & utiles erunt. Sed quaerat aliquis ex me quς causa sit cur in aliis libris cotinenter sermone Latino uti consueuerim in his de mensuris S ponderibus non utar. cui ad haec respondeo: Quoniam M. Cicero ait, Latino sermoni Graeca uerba inculcantes iure optimo rideri, non magis si Latine scribimus, Graeca cum Latinis putamus esse commiscenda quam si Graece,Latisna cum Graecis . nemo enim, nisi necessitate coac tus, in sermonem uerborum discrepantiam conferre debet. cogit uero tunc necessitas cum aut altera lingua caret uocabulo, quo rem aliquam nominamus: aut sotera habet magis proprium uel usitatum . quibus modis M. Varro &M. Cicero interdum Grscis utuntur: contra Galenus & Plutarchus Latinis. Sed ut praeterea Cicero in Epistolis ad Atticum saepe usurpat Grsca,qudd ille Grscis institu tioibus Athenis erudiretur ita ego, ubi tracto locos de Graecis potissimum mensuris 8c ponderibus,Graecorum uerbis meam sententia assirino,ubi de Hebraicis, Hebraeorum testimoni j s. & quidem iccirco, quod etiam his,qui student Graecis ac Hebraicis literis, scribam:&quod, quemadmodum qui diligenter no stra legerit intelliget,aliter no potuit fieri ut quaedam satis explicarem:
147쪽
eum omnia I sc plane & perspicue expediri debeat. Verum quia mulisti medici 5c theologi non sunt studiosi Graecarum literarii, plures Heshraicarum,utraq; etiam Latine reddo. Haec si cui propterea displicem quod ueteres scriptores bis ead)m dicere non solean Ksed tantummo. do uel Graeca ponant , uel conuersa de Graecis, is translata de Graecis uel Hebraicis ad finem libroru rehciat . multo certe facilius potuissem meam de his omnibus sententiam Latinis uerbis explicare quam La tina ad uerbum de Graecis uel Hebraicis exprimere. sed id iplum mulistis,ut ego arbitror, tam utile non suisset. Postremo caliginem Sc tene, bras,quas quorundam errata ostuderunt mensuris & ponderibus diis scussi, ut harum rerum studiosis quam possem maxime prodessem. quanquam autem quidam docti uiri,atq; inter eos etiam Theologi ueteres, interdum opinionibus aliorum rapti sunt in errores, tamen eos
rum erratis uenia datur: quod omnes de literis bene sint meriti,& illi theologi in decretis famissimae nostrς religionis errasse non opinor. couincenturi ut aliquas alias res ignorauerint. Vale. Kempnicii Hermundurorum siue Misenorum tav. Cal.
148쪽
nis inensuris &ponderibus Iulius Pollux
D.Ambrosius Actuarius Aristophanes Aristophanis interpres Avicenna Cleopatra
Cornelius Celsus David Κinibus Dioscorides Epiphanius Euangelistae
Fannius Festus Pompeius Flauius Iosephus ii missi ii an diei ii nil tib
Galenus Pergamenus Graecus ignotus
Herodotus Hesvchius melici D.Hieronymus Horatius M.Varro
Nicandri interpres Ouidius Palladius Paulus I ineta Plinius Polybius Rasis
Sacrae Hebraeorum literae Salonio Hebraeus Scribonius Largus Septuaginta interpretes Serapio Stephanus interpres Hali Suidas Vitruvius Xenophon
149쪽
Ensuras tam Graecas quam Romanas, iter, pondera quin libris explicaui: nunc similiter externas mesuras & pondera exponam. sed primc mesuras externas:deinde reliquas: tum Graecas quasdam.quas, quia ne me cae erant,neque Georgicae,nec hippotatricae. ' consulto in harum numerum transtuli. pari ratione externa persequar pondera. quinetia interdum quae contra me scripta uideri pose sint argumentis refellam. sed ea pauca sunt. nam meam sententiam de Romanis & Graecis mensuris ac ponderibus,qua quae nunc trado insnituntur,me no solum medicis, sed alijs uiris doctis probasse quidam libris editis testantur. Andreas Alciatus solus ex omnibus Italis ei res
Dagatur. cuius opinionem de integro ex hominum studiosorum antis 'mis euellet uis argumentorum,quae asseret liber, qui istos duos consesquitur. Mensurae aute exterae sunt Persicae numero tres : AEgyptix rquatuor: Syriae totidem: HebraicaeS Arabicae plures. de quibus sinis gulis dicam orsus a Persicis. quae sunt acliana, artaba,capitha. Achas . . i. na quidem capit medimnos Atticos πLV. arista uero unum medis .ia. .mnum Atticum,& tres choenicas Atticas: capitha autem duas choenicas Atticas. Verum achanam Persicam mensuram esse ex Aristophane intelligimus,qui in Acharnensibus sic ridet Petias. ἡκ, c ' ἁλανας Miar. λέγει. Id est Non iste sed auri achanas dicit scilicet. Quo in loco interpres capacitatem huius mensurae his uerbis decla re e rat. αχανημLII m*ψσιμον,ωc spurii u ποφλ αθυ-ιοις. t pliau est μεθύμους αῖκπς. με. ως μαρτυρει αριωτι f. hoc est. Achana men
sera est Persica, sicut artaba Agyptia. capiebat autem medimnos Ato με ἡ ticos XLv. ut testatur Aristoteles. Sed artabam etia Persicam men V V suram esse de tam capacem Herodotus his uerbis explicat in libro pri ino,qui inscribitur Clio. καρ cum a1 σικον --. hmras istis χλειον χίMb Nicri λῆκουσι. Id est. Artaba uero mensura -- est Persica capiens medimnum Atticum Sc praeterea tres choenicas Atticas. Quod autem capitha recipiat tantum, quantum dixi,asse c rit Xenophon libro primo de Cyri ascensu ad Babylone. ud Uπὶθκ δυο ρ' .a κῶ ins hoc est. Capitha uero capiebat duas clice e
150쪽
nicas Atticas . Xenophontem secutus Hesychius scribit. ..He. Pas ειον χωρον μῆοιας χἰrii Is ιρ . id est. Capitha uas est capax dua, runt choenicum Atticarum. At artabam etiam Medicam mensu. eI ῶι M .ram esse in quinto libro I lybius scriptum reliquit. erant enim Medi Persis finitimi ac uicini dc utrim in eodem regno & ditione.sed tunc in - --.- . iase continet Atticum medimnu . nam Suidas & Hesychius sic memos riae ac literis prodiderunt. G uis pM ' quod est. Artaba mensuraMedica,ti uineti Atticus medimnus. Quin artaba AEgyptia erat mensura & coprehedebat modios qui α- ί -- que.scribit enim Aristophanis interpres in Acharnensibus de artaba. -τ αιον si κω αινύῆορ γ ονομα. hoc est. Persicum autem & AEgypti e uni nomen. &Graecus ignotus in libello de mensuris N ponderibus. - eo, e O di μίδὲγ ραινι ιπηο λιάα ' V δ si .u. id est. AEgyptia artaba capit modios quini. modiuS ue
ro AEgyptius & Italicus continent choenicas octo. In cadem sententia est D.Hieronymus, cuius haec sunt uerba lib. u. commentariorum in Enaiam.Et pro triginta modi js,quos nos pro coro posuimus,qui Hesbraice dicitur 'ran LXX . uerterunt H mβας εἱ. quae mensura AEgys'--- ὸ - ptia ei & facit modios triglata.etenim si sex artabae capiunt modiose -- ω - triginta, quaeq; capit modios quin . Triplex igitur est artaba: in μο - xima capax Attici medimni & trium choenicum Atticarum, quae est Persica:media Attici medimni, quae est Medica: minima qui iam mos Lac ' diorumquae est AEgyptia.cum autem medimnus capiat modios sex, AE , A M.ί AEgyptia artaba modio uno minor est si, Medica. Artaba autem prima ex AEgyptiis mensuris est. secunda uero dicitur aporrhyma, tertia oephin: quarta inium. sed artaba recipit modios quin , aporrhyma,sextarios undecim: oephin,octo: inium, unum. De prima satis
dixi. De altera scribit Epiphanius Salaminis urbis Cypri, quae Consstantia dicta fuit, episcopus cognomento Magnus . is enim omnium tam ponderum grauitatem quam capacitatem mensurarum, que sunt apud LXX.interpretes & Euagelistas explicat. α' siluam, inquit, μονοις θηβαίοις ριασυ 'ει ποσαιτν. ο δε αλιαμος σαιτες bsωμκβ. hoc est. Aporrhyma apud solos Thebaeos mensura est.dimidia saltae pars. uerus autem saltes sextariorum est duorum Sc uiginti. Aporrhyma igitur,cum sit dimidius sestes,cotinet sextarios undecim. Tertiam mensuram Aegyptiam declarat Hesychius. ει pis, scribit lai Koμ πιτι α et νινυμ αθυάῖον. Id est. Oephin mensura quaedam Aegyptia est quatuor choenicum. Apud eunde Hesychium est. τῶ τιμ' GΠορ RUO Oliri is p. hoc est. Topin mensura decem choenicum. sed nationem,quae hanc mensuram usurpaverit, non proseri nominatim. ato hae duae uoces quodamodo conueniunt cum Hebraica,quae epha
dicitur. O hin autem si quatuor choenicum capax est,ocio recipit sex rios