장음표시 사용
101쪽
Particisae quictem hae su haud tamen quales corporatae Id nan dem matu fuit. sed propter digressum ab eo quod imparcibile existit Reliquae autem dixit.Tanquam αintellectus qai contemplandi vim habet particula sitam eo scilicet impetu, qui ad ea, quae
extrinsecus sunt,fit:S in complexione illa,cum illiS,quae deteriora existunt. Verum antismae illae particulae neqaaquam loco inter sese seiunctae, ut Timaeus inquit, concedendae sunt:ita,ut in diuersis habitent corporis particuli Praeclarem noster Aristoteles ex diueris sis actionibus diuersam vitarum illarum quae simul existunt,confirmat proprietatem. Sinant ipsam sentire ab ipso opinari diuersium est,re quod senti edi vim habet ab eo, quod opinandi S sensus quom ab opinione diuersi m qaid. Facit autem diuersitatem anima lium illud: quod aut omnes insint vitae:vt in hominibus aut non quidem omnes:sed plures ut in aliis animalibus.Aut una tantum insit vegetans ut in plantis. Ex quibus mihi viodetur reipsius uniuscuius ν vitae cliserime erga seipsam significare. Nem erum similis est, neq; omnino abs p differentia existit,sensus ille qui cum ratione iunctus est:& is qui fineratione reperitur . Nel ille qui determinatam commouet imaginationem: fc is qui eam, quae indeterminate concipit. uaproptermultiplex est vel secundum profunditatem in unaquam vita diuersitas.Et in ipsa vegetante anima maximum est distrimen: siue instrua menti rationem participatis nutriendi vim habeausiue eius,quod quidem ratione careata sed secudum locum moueatur:siue solum sentie di vim obtineat siue ita vivat ut sensu careatiativ in terra radices defixerit. Hope aut cautam paulo post allaturus philosophus est. VIGESIMA QNARTA PARTICULA.
Q UONIAM autem quo uiuimus,&sentimus duplicitet dicitur:quemadmodu
quo stimus.Ex his autem dicimus,alterum quidem scientiam,alterum uero anima. Vtroq; nan qr horum dicimus scire. Eodem praeterea modo,& quo bene valemuS. Alterum qui dem ualetudo. Alterum uero particula quapiam corporis, aut ec toto.
Quandoquidem anima,ita posita fuit,ut forma quaedam si erum ipsa saltem mortalium anima haud ita constituta fuit ut si ipsius,ati sine materia existat: sed corporis inis strumentarii. Vnde ex his quod vivax sit forma: ex eo quod animatum ab inanimo disserat,philo phus accipiens,distinguit causas at v ea,quae ex causis effecta sint: at x in causarum numero animam collocat.Sed non in earum numero, quae a materia: verum eam
quae a forma sterit.In quas & efficientes,& perficientes concurrunt. Determinat praeterea quod ex ipsa emcitur: at indicat animam primam substantiam in animalibus esse. Subis stantia quidem enim Sc ipsum quom naturale corpus est:quod tanquam materies in animalibus reperitur.Magis autem propria sististantia animatum ait animal est. Qua aclis huc nobilior,aim praestantior,quae secundum seipsam substantia: is anima est . Nan vomnis forma prima est si stantias: secundum seipsam, S multo magis quae vivax est. At distinguens Lane Aristotelas formalem causam ab eo, quodiuxta ipsam affectum este Pr tor eorum contemplatiori , quae nunc proposita sunt, dupliciter illud dici as1 erit,
quo vivimus.Haud tamen,materie ipsa daccipiens Nem enim quo vivimus: et quo viuere possumus,materiem esse dicimus. Quoniam quod potestate sit a materia adducitur. II luct vero quo vivimus eam habet vim ut quod actu vivit indicare valeat.Sed dupliUter, ut inmaa,aut composito.Forma scilicet tanquam actu at perfectione omPosito vzro Leuia quod actu atm perfectum sit.Hoc enim pacto scire ilicimus aut scieritia, tanquam forma ἀut anima:non ceu G.quae nondui sed ceci ea quae sciendi vim omeat. α recte valere Valetudine tanquam forma.aut recte valente corpore.At non eo,quod non participet aptum tamen sit particeps eme:nisi λundum id,wofi potestate.
EX HIS autem scientia quidem,Sualemcto,species,eciam quaedam,di ratio:
N quasi δαδα eorum,quae uim recipiendi habent. Alter quidem et , quod scire po
102쪽
test. Alter autem eius,quod recte ualere. Videtur nant in patienti , at 3 di sito eorum quae emere possunt,inesse actus. Anima uero id ,quo uiuimus,li sentimus, ec discurrimus primo. Quare ratio quaedam esset,ec forma:at nequaquam ceu materia,ec subiectum.
τR 1 PCITER nanq; cum dicatur 2bstantia quemadmodum diximus: eκ quibus hoc quidem forma,illud uero materia,id autem,quod eκ ambabus.
Cum id manifeste dixerit quod scientia,Sc valetudo loco formae acceptae Mere :&proa Dubitarempter hanc causem εἰ iplum uiueris anima,tanquam λrma vivit:hauctetiam manifeste dicere videtur quonam altero vivacilla ut nihil coniunctioni illi,quidem reddat. At licet dis Responsumctioni, verbisque aliquid deesse videatur: attamen res absque ullo defectu exposita: faeis re . Nanque cum λrmam hanc actum eorum, quae recipiendi vim habent, esse dixerit rita ut haud sinipsius, sed alterius sit: inseri quid illud sit, quod recipere valeat. Quoniam illud est, quod scire, atque recte valere potest. Quae scilicet iam acta huiusmodi sint: qaaeque ita recipiendi vim habere clicantur : ut ex eo, quod receptum fuerit , determiis nata sint. Atque patet , qaemadmodum iuxta alium modum his, altero quidem scio mus altero autem recte valemus.Ipsium vero paueris,at v amet tum dispositum e vocat, qaod serma abilutum tanquam id, quod secunctum aliud determinatum atque Perseactum sit. rma vero quae horum determinando-um vim habet,effficiendi quoi facultatem Obtinentanquam ea quae in id quod progreditur in extendit. Sc secundum acta, at persem onem sit: sed alterius. Quemadmodum ita sese si ientia habet,a id, quod ea pasrere potest:ita anima a ipsum vivens. Quare ratio quaedam,ati fora eius erit.Nequas quam autem tanquam materia, tabiectum.Ex comparatione reliquorum AriItoteles manifestius viventium λrmam animae a Pripsit et enim materiam concessit nodum Vruentem nem eam quae iam viciat quam subiectum dixit. Illud significans, cuius alius
principium sit.& quod secundum, at x sub ea collocatum. O aol Nan v primo pers acueanimae tribuitur: quippe quae vita sit,& prima ,α iuxta seipsam substantia. Cum animaista iuxta illam, Sab illa vivant,atcs perficiantur. HIs autem materia quidem poteritia.Forma uero actus. Quoniam autem quod ex ambobus animatu,non corpus est actus animae:sed ipsa corporis alicuitas.
Er PROPπEM id pulchre existimant,qui a suidetur neq; une corpore elle, neq; corpus aliquod anima. Corpus quidem enim non est Corporis autem aliquid ec propter id in corpore inest ,& in corpore tali.Et non quemadmodum qui antea, in corpus concinnabant ipsem,nihil praeterea determinantes in quonam, S quali Licet neq; uideatur,quodcunq; recipere quodcunque. Sic autem Ut, ec secuncium rationem. Vniuscuiusq; nanqr actus in eo quod potestate inest in propria mat
xia aptus est gigni. Quod quidem igitur actas quidam est,ta ratio caus, quod potestatem habeat,ut huiusmodi sit, nifestum ex his.
EX POTENTIIS autem animae,quae dictae fuerunt, aliis quidem insunt om ries, quemadmodum diximus: aliis autem quaedam ipsarum. Nonnullisq; una Pla. Potentias autem dicimus,quod nutrien I,sentiendi,appetendi,mouendi secudumi Cum,intelligendi uim habet.Inest autem plantis quidem,quod nutriendi aim ha
x solam. Als uero id,ec quod sentiendi.Sin autem quod sentiendi uim habet ec
103쪽
quod appetendi Appetitus quidem enim cupiditas,&ira,& uoluntas. Animalia uero omnia unum ha tex sensibus,tactum. i autem sentias inest,et uoluptas,at dolor de sime ac molestum.QuibuS autem haec,N cupiditas. Suavis nanque appe
PRAETEREA uero numtionis sensum habent. Etus. n. tricionis sensus.
Recte profecto,at' pulchre haud materiam id, quod uiuimus,interpretati sumus. In persectione nati v ipium uiuere collocatum est.Materia uero potentia est,ita, ut imper eacta natura sit. At cuiuiam actus anima est animati inquitilarian* illud est quod ex ambabus constitutum.Ac quemadmodum medicum medicina figuramus, ct recte valetem bona valetudinenta de ab animato anquam interminum animam adducimus.Naiv aut in corpuS,aut in animam desimere oportet.Sed corpus indeterminanimest:&opposito 1 se modo habet erga ipsum animatum:quod secundum se sumptu fuerit. Praeterlimitam esset perfectio si per seipsam anima relinqueretur.Uerum vita corporis alicuius, animati scilicet est. Iureatam eos philosophus lauda quinem corpus animam ipsam, neque fila corpore esse putarunt aram quicquid ipsius animae ravonem participatis separabile est. in primis quidem ab ipsio intellectus appellatus fuit. Deinde vero velis quom corporum est actus in illo impetu ad ea,quae extrinsecus,non secus,at v nauta nauagii sit. uoniam autem vivax ille actus duplex eaeistit:alter quidem ceu is,qui instrumenti effingendi vim habet,quo instrumentum sit:Alter auteni anquam is,qui ipso utitur instrumento:dum bus quot modis Sillud haud sine corpore intelligere necesse est: ct illud corporis aliis quid esse.Et in corpore quoi reperiri necesse est, non quocurim: sed instrumentario: Scin Co,quod conuenienter uniculo vitae instrumentarium sit. an quod potestate ubi vhua usimodi qualis aetus est. Atm ratio haec maxime necessiaria existi talia scilicet, ut Uniuia cuiuΩ v astus illi insiit quod potestate existens, par,at conueniens sit. Propter quae rumsum nobis vivaces poteritias in memoriam reuocatiquot ac quales: Oc queadmodum si istum quibusdam pote est inem: quod nutriendi vim habeatianimalibus autem iniper Se quod senure possit:&quemadmodum id dc appetitio quot quaedam consequitur. Ua doquidem sic voluptas 5 dolor; quod suaue,atq; molestum incidunt Illa quidem tanu Passiones quaedam eius quod sentiendi uim habet.Haec autem aquam ea, quae illarum iniciendarum facultatem obtinent. Utrorunm autem iudicanctorum potestatcm sensius adeptus est. At cum dixerit,Squalis appetitio omnibus conuenit quibus &sensus: quoὰ Diam cupiditas.Quae haud boni est,quemadmodum voluntas ne ad victoriam aut honorem aut ultionem spectat,quemadmodum iracundia:sed id intuetur,quod secundum sensum iucundum Cum causam admoueritiquoniam nutritionis sensum obtinam trireonio voluptas,innutrimoni aute lor consequens est:id ipsum confirmat: quia malia nutritionis sensiam habent ipsum scilicet tactum.Qui vel omnibus animalibus adest.
SICCIS enim,&humidis calidis, Digidis,nutritatur animalia omnia. Ho
Omniana corpora,quae orauitabiecta sunt has qualitates partIcipat.&iuxta has oratuS,atcs interitus alterationeS,accretiones ac decretiones fiunt. Tactum vero eam habere Vim,ut passibiles qualitates percipere queat,perspicuum est.
ALIORVM uero sensibilium secundum accidens. Nihil emis ad nutritionem nUS,neque color,neque odor Humor autem Unum quoddam eX iis, quarra gi Possunt est Fame , sitis cetapiditas Fames quidem calidi sicci. Sitis au tem humidi,oc frigidi. Humor uero ceu condimen vim quoddam horum est. Est quidem Stacuissensus secunctum accidens aliorum sensibilium, Ut sonorum S
104쪽
LIBER SECUNDυS XLVII coloram .Haud tamen id philoi hus,ut mihi persiuacteo,dicere vult.Sed secundum accidens tensus is perci Pir,qua: apta ad nutritionem stant:cun1 vel alioriana simi Leninima imissilia. Quod indicar dum huius rei causam assert,quae ea est mihil ad nutricionem alia Ipe etate. Quoniam autem ad nutritionem aptas dulcis est humoriinfert primo quide quoaeorum quae tangi R eum Vel humor est. anque gustus iis omnibus inest,quibus octaactus. Deinde vero circi quod etiam apta ad nutritionem secundum sciunt,siccum,&huiumidum de quae tangique tab umores autem spectant ad nutritionem,tanquam condiamenta eorum,quae Iaci ut obuia. VICESIMANO NA PARTICULA.
DILUCIDANDUM autem deiptis posterius. Nunc autem quoad id determinatum sit: quod animalibus habentibus tactum,ec appetitus inest. De imaginatione autem obscuru. Postea uero inlaestigandum.Nonullis uero praeterea inest, di quod lactandam locum mouendi uim habetialiis autem dc quod diaeurredisc intellectus.
Non solum in iis dilacidandum est,qaae hoc in libro dicenda si uverum Sin eo, qui
de sensu, ali censilibus inscribitur. Exactius nan ibi de humoribus determinat. At cum antea passibiles qualitates ad nutritionem aptas esse ex eo, quod tecundum iptas, alter tro S fiant,confirmarumunc idem ex vita illa,quae nutricionum appeteiactarum vim haπbet,corroborat.Fames nant ac sitis natritionis sunt appetitus.Ex quibus altera quidem maiorem copiam sicci,aim calidi expetinaltera vero Digidi atm humidi. Nanq; propositis Bigidis,atq; humidis cibariis ad ea sitis mouetur.At sicciora atque calidiora iam S Occias pati scurum atatem Mimaginatione.Non quia non omnibus animalibus insit. Siquis imaginationem indeterminatum illum,at indistinctum vel remotormai tangibilita comiensiam appellandum putet . Verum immanifestam est: quia ea interdum Iola imaginas Imaginatiorio dicitur,quae determinata est,quaeq; iri memoriam reuocare valet: interctum atatem ea, quae commouere tantum quaedam potest. At cum fixerit,iis qui tactum habent,α appetitum quo P acteae,addidit re quos vim mouendi secundum locam habeat. Haud tamen scilicet in omnibus.Sed quia in iis quae sienuendi vim habet, di id,weadmodum, re quos
discurrere,at animo,cogitationeve vertere Ual ti
. EMA DM O DUM hominibus,ec siquid huiusmodi est alterum,aut de Ec
Huiusmodi quidem alterum est,a inlicto hoc corpore seiuncta humana anima.Praete ream quae passibili tenues partes habente utitur corpore.Honoro autem dignius, si re Daemonum Ponatur unquam genusnilud P in Passibile corpus progressiat Sin autem animalia xcoclestia quot tantioc sensum habent at appetitum,haud tamen patiendi vim habentem:nem eum,qui excitetur a sensibilibus illis quae extrinsecus cor tangant: sedi trinsecus cognoscat,ato exornet sensibilia cuncta illud honore dignius interpretari liceoret nonssilum de daemoniis,sed ae diuinis animalibus quot.
PATET igitur quod eodem modo una esset ratio animae,atis figurae.
Iam determinavimus quemadmoctum in iis,quae ab uno A ad unum dicuntur,neces sarium quidem est,communem quampiam afferre definitionem: sed eam non sufficere sine propria iuxta unamquanis formam exactae contemplationi S gratia Hoc autem mois do te figura de iis quae cis iectae sunt dicitur. e v λIum quae simpliciter figura est: e re quae lineas rectas habet. Quae de iis,quae tres habBangulos Primo dicitur:de 1iis quae Permultos secun loco.Quandoquidem in aliis omnibus,quin treis habet reperitur. At α animade diuersis hoc pacto dicitur animis Inseparabilia quidem igit sunt a si iectis
105쪽
munis est natura diuersa ab iis de quibias ditaturiquae rationes uiipsiasnunquam mutaturiquae quia una est,una quo D racione comprehendi potest.In quibus autem quod primum,ac secundam reperitur,nahil commune adest quod abri: ulla uarietate existati ted ex unaquam inrma da uersum emcitur.Ac propter hanc quot causam neqae unam esse dicimus naturam eam,quae dicituristatinum id , nam multiplicem. Ne Punam esse dici, mus rationem,quae eius, quod commune sit,definiendi vim habeat: sed praeter commuis nem dc speciatim qao iuxta unamquanque formam diuisione egere. Vnde Sconamin nem illam rationem Aristoteles attulit Quandoqui e haud omnino ambigua erant,quae ab uno dicantur.Ne p eam tan exactam comprobat.Sed eam potius, quae de unaqua paruma propria fit,recipit:tanquam eam,quae communem singillatim reddat.
NEQUE enim ibi figura praeter triangulum est ic eas,quae deinceps. Neque hic
anima praeter eas, quae dictae fiant. Esse autem posset ec in figuris ratio communis: quae conueniet quidem omnibus. Propria autem nullius erit figurae. Eodemq/ modo, in animis,quae dictae sunt.
Non quia separabilis non sit,ibi figura praeter triangulum non est: sed quoniam haud
una repetatur natura:quae in Omnibus abs v vlla existatuarietate. Neque hic anima Pra ter eas,qu dictae sunt Neque enim quaelibet eodem modo est anima. Quandoquidem neque eodem modo actus est: ne inseparabiles,aut separabiles a corporibus eoae Lurit Dubit tio, modo.Nunquid igitur neque animal univoce dicitur de homini us atque eq is,quonia sponsum non sine differentiis existit Alibi dasserentiae sunt,quae animalis dici endi uim habcnt,ut rationale,atque irratanale. Hoc autem loco quod univocum sit adesi non ualet: quaedos quidem quae constitutridorum illorum de quibus dictio fieri debet:facultatem Possiidet, diuersa iunt. Quemadmodum de corruptibili, atque incorruptibili animali dicere licet. Ouoniam corruptibile,atque incorruptibile haucthin nocti erant disserentiae, quae animalis diuidundi potestatem obtinerent:sed si stantiam quidem ipsam diuidere poterati quae vero sub ea continentur constituere debetarat. Corrupubile itaque ab incorrupΠbm disiunctam ea differentia est,quae constituere non quae diuidere ualeat .Hac eadem lane ratione,& ipsum separabile,aut inseparabile,& quod tum quidem separabile, tum autem inseparabile, aut omnino inseparabile,& quoa tanquam instrumento utitur, quod itera parabile est,aut quoilceumstrumenti est endi uim habet haud huiusmodi lunt dificarentiae quae animarum diuidendarum,sed quae earum constituendarum facultatem nauctae sint.Substantiam nanque corpore carentem simpliciter diuiderc queunt.Communas autem cle his ratio om ibus quidem conueniet:quatenus haud omnino ambigua sunt. Propria uero nullius erit.Ouae nanque cuiusque ex formis,tanquam formae existit, nequaquam aliis quadraret. Quae autem unius est, haud omnium communis esse potita. Quandoquidem neque uria reperitur natura,quae quod commune adepta sit: quia sciliacet quod clici debet,uniuocum non est.
Q VAPROPTER ridiculum inuestigare communem rationem in his, in aliis. Lae nullius est eorum quae si int,propria ratio. Neq; iuxta promam,at I ato mam fortium:ubi dimiserimus,quod eiusmodi.
Hauct simpliciter ridiculum esse philoχphus vult eommunem inuestigarermonemrsed inuestigare communem ubi iam dimiseris quod iuxta propriam at pa Petae. Quoni/m iri lixquae univoce dicuntur,vel ex ipsius Aristotelis sententia communi Srano inuestiganda est Quoniam uniuscuiusdam propria est eius scilicet quoa communiter dicitur In his autem nullius est. si ultra comunem &propriam quo Pac piRmu Ne venim,eius,quod commune est,esse potest:quia unum non est. ne* alicuius atomorum
106쪽
P R OXIM E autem sese haberit cum eo,quod de figuris, ta quae circa animam. Semper enim in eo,quod deinceps inest potestate , quod prius, in figuris, in ani malis. Exempli gratia in intragono triangulas in eo,quod sentiendi, quod nutriendi uim habet. Quare iuxta unumquodque qua reduna,Fae tantus iusque anima. Ur qciae plantae ec quae hominis,aut belluar. Propter quam uero causam ordinatim ita sese habeant inuestigandum. Sine eo,quidem enim quod nutriendi uim habet, qtrod sentire ualeat, non est. Ab eo uero qaod sentire Useet, paratur quod nutrire potest in platis. Rursusque sine eo, quod tangendi facultatem possideat,alloria seri suum nullus inest. Tactusque absque aliis inest. Italia nanque exanimalibuS, Qque Uilam,neqUe auditu habent,neqtie odoris omnino sensum. .
EX IIS .E quibus sentiendi uis data est alia habent quod secundum locum
molaere potest:aItaque no habent.Postremum uero quod minimum ,ratiocinatio nem, atque discursum inibus quidem enim inest ratiocinatio ex corruptibilibUS, hiis re reliqua omnia.Quibus aute illoria Ouquod ,baud omnibus ratiocinati .
In omnibuS quidem iis,quae ab uno dicuntur,quod primum atq; secundum, Stertita inest Et quod in primo reperitur,in aliis quom,quae de1nceps sequunttar,CXtat Licet mu ratum sit Salio at δε alio modo sese habeat. Quod autem primo particeps eius est , quod Commune: haud omnino . ipsum in iis existit,quae sequuntur.Substantia ita S,QU*primo id quod esst,est,in accidetibus non reperitur.In figuris autem triangulas extat in ROHO, M quod nutriendi vim habet in eo quoa sentire potest.Neque in his eoaramos . Neq; enim in tetragono triangulus acta est ut per se existebat.Ne in eo, quod sentiencti vim habet ipsum nutrire valens,cea ex stactest. nino quidem enim in plantis inii arabiliter collocatum est.In ipsis vero animalibus manifestius quod uritur, indicat:atq; Couenienter cum sensu se habet.Tota nanq) per seipsiam totam aliorum seriti erigi vim habetium anima pertransit.Quare & quod huius nutrieradi vim habet una cum facultate lenσtiendi fere exortum est.Recte itam h1nc colligitur. Ortere propriam iuxta unamquam sermam rationem afferre. No in ea tantum acquiescamus, α communi ei. At cum Causam deinceps philosophus noster ut in iis,quae praecesserunt, pollicitus est, adducturus sit:propter quam nonnullae quidem ex vivacibus potentiis absque alius pei arienti mohauctabs illis antea quama utrae sint tradit .Perspicua' sunt,quae dicta meTe. Diam autem ratiocinationem 5e ipsa quo perpetua participantaratiocinatio P agenketricii Catintellectum:agerem vel ipsa in libris de coelo coelestia Aristoteles inquit:patet' modum riem ratiocinatio imperfecta in illis existit, P usitas gratia amo ut sit: itaeo rem harid in iis omnibus, quae ratiocinationem habeant,reliqua quot Ineue denunciat: lea in iis tarintna,quae corruptibilia sint.
S ED his quidem neque imaginatio. Alia uero hac solum uiuunt.
Imaginationem nuc appellat eam,quae determinata sit:&quae memoriae particeps exis stat Sequae assuescere queat.
DE CONTEMPLANTE autem intellectu,alia ratio. Quod quidem igitur
rie horum unoquoi ratio,ea maXime ContaenienSst,ta de anima patet Haud de eo intellectu contemplari valente loquitur,qui in iis reperitur, quae corrum pinori pomanused de eo qui in nobis extat. Nan S de ratiocinatione addidit: quemas modum quae in corruptibilibus existit,haad sine aliis est:oquamis,qui haud haec de illa
107쪽
DE ANIMA ratiocinatione commentando.at inuectigado loqueretur:quae in iis reperitur:quae ne, quaquam interituto,ioxia sintasia de ea,quae in nobis apparet. Licet enim aliqua vel in
illis ratiocinatio siuhaud tamen imperseeta est: nem in voluntate,atis ambucitate conmistum. Quemadmodum Sc Plato de ipso loquens effectore inquit. De eo ital intellectu loὰquitur Aristoteles,qui in nobis existenS contemplari vaIet. Quippe cum rael in incorruaeptibilibus illis is sit meo eodem sese habeat modo,quo agens ille,qui in nobis est:aat qui pati potest.Ex quibus ille pati valens cum reliquis vitis implicatur. Ille vero agens utitur.
is autem contemplandi facultatem obtinens,neutrum agitta uare de eo diaeria est ratior de ab eo qui in pr*stantioribus existit,Η 'ΟPenos:S ab eo qui de aliis vivacibas faculta tibus in nobis existentibus,dicitur.Ceu ille quidem in nobis si1uhaud tamen ei ac lusco a niat.Uerum cum illud in conclusione at huius orationis exitu posuerit: exactissiimam scilicet de anima eam esse rationem:quae propriam de unaquam complectitur definitio nem:quandoquidem&quod commune singillatim ex unaquam comprehendeturimo dum,ac viam deinceps eius cotemplationis traictandae,quae ad unaquoa* sipectat, tradit. ΤRICEI IMA TERTIA PARTICULA.
NECESSARIUM autem vim qui debeat de his considerationem facere, accipere quid est unumquodq; horum.Deinde sic de iis,que iusta sunt.Si autem opora
tet dicere quid unumquod horum,ut quod intelligendi,aut quod sentiendi, aut quod numendi uim habet, antea etiam dicendum,quid ipsium intelligere, ec quid ipsum sentire.
Ex vos ITIO. Considerationem hoc in loco eam appellat cognitionem,quae veram scientiam gigne re valeat.IPLanal cum ea sit: quae sermam Scipitim quid erat esse intelligit: hinc*quod definitur,dc quae ei per se insunt considerat Forma autem ipsum qiud est significat. Ex iis
vero quaesitantiumcla,quae definiuntur: etaea quae aliis insint intelligimus.CaetCru quo
pac ipsiam quid erat esse unitacula intuebimur ex opere respondet philosophus, at v actione. uod nant animal sit ex vivacibus eius nouimus actionibus: ct quod ra*tionis particeps ex iis,quae rationem participant.&quid ipsi Ini animal,quill quod ratios ni sparticeps hac intelligimus ratione. Deinde vero dc causam quoque admouet, propter quam ab actionibus in substantiam reducimur
PRIORES nanq; fiant potentiis opera,& actiones secundum ratio in Sin au
te siciliis uero adhuc priora ipsi opposita oportet inuestigasse:de illis primo oporteret detexminare, propter qua causam. Vt de nutritione ,ec sensibili,a , intelligibili.
VARE ptimo de nutritione,atque generatione dicendum. Nutriendinaque uim habetis anima sc aliis inest. Et prima,atque communissima uis est animae Iuxta quam inest ipsum uiuere cuncta S.
Reiecta nan nostro priora existunt,quae fomais absoluta sunt, uipis sint BrmmAt ita oportet nos ipsiun quid erat esse uniustinuis accipere,ut in id quod λrma absolutum sit intueamur.Quod vero forma affectum,aim absiolutum est aliquario quid agens est,aliquando autem minime. de patet,quod tanquam agens, ipsiam in P dicti a M' manifestius ipsi redditur cognosteti. Quod nan*potestate existit,ttae , quod lusit, perfectius est:tumnem adeo notum ilici potest. At in unoquo P eoru , qu Privi subiecta fiunt,aliud quidem reperitur tempore prius: aliadvero rati Ne mireriuS. O Dd quidem ex eo quod perfectum est,quod imperistum existit, tum tur, tum e Priatur,ati declara,riSin autem sic.inquit Aristoteles . Hoc est, si mrionibus cognitio ipsius quid est nobis insierinii 3camones ex iis, in quihus imis versantur actio nes, gnostim Quae* niuriendi uim habet ex nutinione perspicua fiuceu quae illius est erandae
108쪽
XLIX LIBER sECUNDv Salteranda facultatem obtineat. Quae veto gignere,at cognoscere valet, tanquam iuYta formam agente Sinan cssae reciduntur:altera quidem in eo quoa gignitur,eficiendo Occupata:altera vero in quod cognosci valet iudicando.Illud colligitur, ut de iis antea trach
re necesse sit. Quae opposita quoq; philosiophus appellat. Ex Oppositione scilicet ea, quae
in illis reperitur,quae actaliquid dicuntur Hac enim ratione opponitur ipvina nutrirnS erga nutritionem: α quoa cognosci debet erga cognitionem. Quemadmoctum enim in eo libro qui praesicamentorum nomine insicriptus circunfertur,dictum fuit: coloriarisi serissi, bilis a inrisu non recedit:ceu vero color natura prior est erum id quidem consideratiorie dignum est.Vel in iis scilicet quae ad aliquid dicuntur, ausiam eo priorem esse, quod de Ves in iis, et causa efficiatur. Vt Sin illis quo dictum sint. Quodnan cognosci debet,ceu Petaeris, in ΤΠ 'adidum illud praecedit quod expetere aptum est:& ceu terminus ante ict,eXistir, quod termi* oo , 4tio igno fini indum.Quod ei tanquam Patara priori euenit. Caeterum nobis ex inferiori Parte catas ausipicantibus id datum est,ut vegeta sanima prima, arcu maxime communi S APPareat. Quae in cunctis mortalibus ex necessitate reperitur:& ex qUa ipsum vivere,vtα antea discium fuit,datum est.Huiuimodi autem vivere ut ab animalium vita distinguatur.
CVIVS stini opera generare,atq; nutritione uti. Maxime nant naturale Operibus,quae in uiuentibus:quaecunq; perfecti,ac non diminuta,nec ortum scia sponte habent:&cere alterum,quale ipsum. Animal quidem animal. Planta uero plantam. nimium semper,at ipsam diuinum participet,quatenus possunt. Omnia enim illud appetunt:& illius cauti agunt: quaecunq; secundiam naturam agunt. .
a cum nutritione accretionem quom Aristoteles complexus est. Spectat quidem igitur vel nutritio ad ipsium esse.Verum maxime naturale vegetantis vitae opus est, ipsa ge rata O. Hoc est primum at praestantissimum.Quippe cum ad illud spectet, ulmortalia, quatenus eis fas est,semper sint.Quod sane tanquam diuinu recte celebratur Refriari meave quae sunt diuinitatem parrecipataquia suntrati multo magis quia semper.Qua Pter quia diuinum illud omnia appetunt:& sempiternitatem quom omnia,quatenuSeis pote est omnia cupiunt Sed nonnulla quidem ex indiuiduis sub aliqua forma existenti huS diminuta at mutila esse:quae aut natara oblaesa sinitul quae sterilia sunt:aut extrin. secus.id eis accideri equaquam actmiratione gignum est.Totas vero reperiri, at S intes gra Sipecies:quae ponterua,aim adeo casia,Ortum consecutae sintrita ut nullum unquam indiuiguum in eis ad alterius generationem pertineat: aliquam meretur consideratione. Liceret enim quo ad extremam illam Perfectionem pertinet vel totas,atiu integras reperiri animalium species:quae ita progrediantur:vt omnia in iis sine semine existat indiuidua, Ecita,ut in animalibus sint omnia diminuta at v manca. aeterum plantae quot diuinu illud appetunt,ex comprehensione scilicet illa cauta viciaciter excitata dieque era appetiationem ita interpretari debemus ut eam cognoscendi vim obtinere dicamias.Sed potius retentio quariam eius,quod praestantias sit : ex vi insita credenda est. Siquidem materiam quoi diuinum appetere,dictum fuit.
IPSUM autem cuius causa duplex. Alterum quidem cuius: alter- autem quO. Quoniam Uero participare non potest ipsum semper,ac dii inum continuita te:quia nulliam ex corrtiptibilibus potest idem,ec unumniamcro Permanere: qua
tentis participare potest unumquodq;: ea ratione participat. Id quidem magis Di id autem minUs. N permanet non idem, sed quauidem. Numero quidem lis
Unum:specie uero unum. Saapropter semen animalium,at e plantagiana instru
109쪽
Quemadmodum id quo vivimus duplex est:alterum quidem tanquam ErmataItem vero laquam id quod λrma affectum,ati abiturum est:ita Sid cuius causa, at finis.
Alterum quidem,ut perfectio,ac bonitas Alterum vero,ceuta,quod perfectum,atque bonum effectum.Ex quibus iterum quidem Ut virtus,at s bona valetudo existit: alterum vero ut qui studiosus,acreete galeS .Et alterum quidem,ut id cuius:cuius scilicet adeptio.
Alterum ut ipsum quo:quo scilicet participatio fit.Quael sequuntur per aeua,at clarasimi. Quemadmodum scilicet corruptibilia ista secandum ctrinam non autem continuitate perpetua sunt.Quoniam haud secundum numerum eadem permanenused inter se se diuisa sunt.
ESτ autem anima uiuetis corporis cause,5 principium. Haec autem multis modis dictitur. Attamen anima iuxta diuisos modos treis causa. Naal unde motus ip siim cuius causa:& taquam substantia animatorum corporum anima causa.
Quatuor quidem modis cauta dicunt .At ea excepta,quae a materia stat iuxta aliastreis animam eorum,quaevium causam esse inquit. TRIGESIMA SEPTIMA PARΤICULA.
Yo D quidem igitur ut sta bstatia,patet. Causa nanq; ipsius esse omnibus, stib,
stantia. Ipsam uero umere uiuentibus,tpsiam esse est. via autem, principiam horum anima. Praeterea uero eius quod potestate est,racio,aut perfectio. IHanifestum autem,quemadmodum S cuius gratia,causa amma Quemadmodum enim intelle
ctus gratia alicuius agit: eodem modo se natura:ecis est ei finis.
Ut substantia hoc est,ut forma.Cauta natim ipsius em omnibus substBia est. Ad eius nata v esse omnes spectant causae curus sunt cauta. Verum causa quae materia est: atque ideo materialis dicit huiusmodi est,ut recipiendi vim habeatata qualia sitne. aula Uero efficiens huiusmodi est ut per generationem in ipsum eme deducat. Quae uero finalis appellatur eius,quod persecte constitutum sit, & quod fecundum naturam cristat cauista est. Forma uero ea est, quae simpliciter ipsius esse causa est. Quandoquidem ex forma composito ipsum adest effer quemadmodum ex uita ipsi viventi: & ex anima
ipsi animato. Quoniam itaque causia ipsius esse simpliciter absque additionc aut eius, quod est persecte esse, aut eius, quod per generationem: sed ipsius in primis esse stiscundum in forma est:uiuentibusque absque additione ipsum adest esse quoctipsum uiauere emipsius p uiuere causia anima est:erit ergo anima tanquam λrma ipsis uiuetibus Causa merum ex ea quo definitioe animae,quae iam tradita fuit,ta nobis philosophus inmemoriam reducit.Aetus nant quilibet eius,quod potestate sitformalis causa est. Potestate nan compositum est,quod ex causa effectum fuit. Actus uero forma est. Anima autem eius actus est quod potestate uiuit. Ore forma quo erit. Quam tamen substauam uin anDemonstrat autem Aristoteles praeterea quemadmodum &taquam finis anima uiuensum cauta est.Licet haud illud cuius causa sumpserit, quod in iis reperitur in iiS quae undum rationem,at intelle ictam aguntiquae sane uires in nobis elucescunt: sed α quod in iis,quae natura fiuntiquemadmodum in secundo naturalis auditioni S de*monstrauit. Quoniam ipsu cuius causa finem esse inquit.
HVIVS M ODI autem in animalibus anima secundum naturam. nia naninam lia Corpora animae instrumenta: quemadmodum quae animal :ucq Placitarum inquam causa animae sint. Huiusmodi
110쪽
LIBER sECUNDUS L quidem dicta fuit,pro eo quod est cuius causa,&finis. Voctilemonstra intexeo,quod viventium,ato plantarum corpora animae dixit instrumenta essedlastruis merita narim eius Causa sunt,quod ipsis utitur.quo illud agatituta vero re secundum naturam adiectum fuit:quod alterius demonstrationis Ousidem rei occasionem praebet. in iis narim quae natura Constant, ipsum perisclum,at acleo ipsa adest perfectio.Quod vero persectum secundum naturam dicimus. Quoniam autem quod praestantissimum in viventibus naturaliter reperitur,anima est ure propter hanc quo causam secundum naintueamtid p finis esse dicituriiure ita v anima erit finis in iis,quae naturaliter vivum.
DUPLICITE R autem ipsum cuius Causa,ipsumi cuius, ipsilm qu . .
Rursum de his mentionem philoiphus faciti quotan causam aiam: atrio tanΗ praesstantissima perfectionustatuamus. Nan ille finis ut quo.Aia vero,ut cuius. Qua quidem haud ipsius vivere solius fiscl Sipsius perfecte vivere causa est viventibus anima.
Ara V1 ec unde primo qui sectandam locum motus,anima. Non omni nas aut inest uiuentibus uis haec Est praetereamalteratio,& accretio secundum anima. Sensus quidem enim alteratio quaedam esse uidetur Sentit autem nihil,quod haud inimam habeat. Eodem praeterea modo,dc de accretione,atq; decretione sese babet. Nihil enim decrescit neq; crescit naturaliter,quod non nutriatur. Nutritur autem ni his,quod non participe uitam.
EMPEDOCLES uero non recte dixit hocaeam addiderit accretionem contingere plantis,deorsiam quidem radicibus actis,quia terra sic feratur fecundum natu Tam.Sursum uero quia ignis eodem modo. ecp enim quod Sisiam, re quod deorsum belle accipit. φ enim ide omnibus quod shrsum ec quod deorsum, ec quod laniuerso Sed quemadmodum caput animaliam,sic radices plantarum. Si oportet instrumenta diuersa dicere,ic eadem ex operibus.
PRAETEREA uero quid quod continet,quae in Contraria feruntur,ignem,re terram tDiuellentur enim,nisi aliquid erit,quod prohibeat. Sin autem est,id est anima,S causa augendi,atis nutriendi.
Est quidem ipsum iniciens, quod per generationem costituit. uoniam quod sine generatione est,non efiiciens,sed finale Arinoteles appellat era cum inuestigaret in octa tio naturalis auditionis libro.quid illud sit quod elementa motu secundum naturam moueat ripsum constituens esse enuntiat.Cui quom consequenserit animam quae animalia intrinsiecus,5 λIa appetitione secundum naturam moueat,eam quo vim possidere, ut ipsa constituat. Ne v enim ea ex sola vi sua atq: Gola appetitione moueret: nisi eam quom facultatem Obtineret,ut ea constituere posset.Verum i mortalia corpora haud perpetua sint patet,quemadmodum per generationem eorum constituendorum facultatem habet. Vel effectricem ita. causam eorum quae sunt, Aristoteles animam θρο strat: CX eo, ipsia secundiam naturam tanq uiuentia moueat. nia quidem,taPH ea, us augenturi quae diminuunturire qum,ut uno verbo dica nutriatur. Ouae N securictum quantiam, S iecundum quale mouentur. Animalia vero omnia secundum quale morientur. Senstiendi nanq; vim omnia habent atm alteranitar dum sentiunt. axima vero eorum Pars, vel motum secundum locum intrinsiecus adepta est. Uerum quod ille quidem motus.quim rinsecus motiendi vim habet &alterano illa, qtax sentitat,m a1a fiant Persipiculi est Nu Dubitati tritio vero alicui victeri posset haud ab anima existere: quia vel notaraulla anima carentia
nutriri videntur.Quandoquidem dc augeri quo P,atcs ctiminui.Et quia nonnulli elemeSimpli de Anima. I D