장음표시 사용
191쪽
diuisibile eontraria pati tura i et ita affectio Smotus Iudicium illud sitimininie tamen iudacans ipsium impedietur,quin contraria iudicet Quandoquidem ratione druisibile est. quia iuxta d1uersas iudicet rata es. LOCO quidem igitur, S numero indivisibile est, tanqvnum,atqr idem subiecturariquod iuxta seipsum totum ambo,&plura patiatur. Nam nu merus unum quidem indicatas Ocus vero quod ne P .prope diuersas parteis permaneat. Suo vero esse diuisibile est: id autem est ratione. Quia ex formis,at rationibus, quoruacula I siubstantia determinatur. λCENTES 1ΜAa UADRAGESI MAOCTAUA PARTIC ULA.
AN HAV D pote est.Potestate quidem enim idem diuisibile, de indiuisbile, eccontraria.Ipso uero esse non. Sed ipso agere diuisibile.Et haud pote est simul alta,
Impossibile Aristoteles esse inquit quod numero unum,&idem: et ipso esse sit diuitiabile: contraria simul astu pati.Potestate nari ν itum in opposita ipsium aptum, at natu esse posse vult. Actu vero simul suscipere nequaquam. Quod 1pi esse dixit.Ideo exmi riens quo pacto Irunc eo utatur,quod est,esse actu addidit.haud ipso agere inquies. Quo affectionem di notum indicaret.Idm manifestius vel exemplo significat. Album nan*,α nigrum passibiles sunt qualitates.Magis P adhuc per icue conciuilens,ipso pati usus est.
16,urnei formas patiatur eorumsi huiusmodi sensus,ic intellectio.
Nem enim sensiti 1psa,sed sensiliam sormas sensus atque intellectio suseipit.Si huius modi inquit,ut patiatur, aliunde recipiat:&quia agat:vt ipse dixit. Actia nati v simul opu sita patitur. Ita,ut aut simul ad utrunm matari:aut sim aliuxta eadem affici pote sit.
sED quemadmodum quod uocant nonnulli puctum, quatenus unum, ec qua renus duo,ea ratione N diuisibile.
Ex exemplo hoc,quod a puncto cimitur, satis, supero a philosiopho nostro ostendistur,quod ipsius iudicii Centiendi vim habentis abs p vlla affectione est, Sagendi vim ha, laetiPraeteream quod impartibile:α quod in ipso nunc impartibili collocatum. Eora nam quae indivisibilia sunt,&actiones quoque indivisibiles existunt. Omnis autem motus,ct omnis affectio indiuisione posita est .In conuersione nan v. Ideol utrius D 5 affectiones.&reliquae mutationes sunt.Sola aut latio quae in circulum fertur,licet lia ad eius sit,quod in materia sit:attamen α ea quom eius est,quod forma inestrum'. ideoq; eius, quod diuisibile.Nan corporis est. ne autem quod ex se diuisibile diuisibile quom habet acti
nem .Quo quemadmodum emita etiam agat.Panctum vero indivisibile est: quod etiam situm nactum inmam lineae extremam,at finis est. At* vria cum terminata compreheditur linea: vicum ea,quae cubiti aut alia,quaecari P sit Exsem proprium aliquod affert: a finis,attv principia est.Interda quide enim allius finis est:alsas vero principi u. At Plia: αpeetiaduora aut pluria principia at finis est:quea od circuli ceti.Nalmeae orsitan deductatur alip ail circunfer materiam. Pacto ita via quae sentieti v in habet similis reddua est. Quippe quae sine corpore at Vidiuisibilis sit se statia: sed quae sensorio utatur,qct diuisibile existat:quae v una cum eo clum ict patitur,at mouetur diuersis corporis parcio CuliS agit:quia diuersae quom affectiones incinunt.Ipsam ex se in aetione quadam Coli cata est,quae iudican ivim habetiquae tamen haud omnino a corporibus separabilis existit ouandoquidem S in hanc per instrumentiassemonem desinit. aditamen nem passio est,ri S mUtus,ne v eorum,quae extrinsecus receptio:sed actio indivisibilis,intUS pro αueniens:wκ non es sciendorum, sed cognoscendorum sensibilium facultatem habet. Hanc P ex eorum rationibus in seipia antea acceptis obtinet. Licet aliquando quidem ex
192쪽
xCI LIBER TERTI Usτna aliqua:aliquando vero ex pluribus id nacta sit. Pressertimo quando mutuam ipsoria sensilium cliuersitatem cognoscit.Liquet enim quemadmodum horurationes in ea tunt. Siquidem ex seipsa arauabso sensiliamo materia prope eorum formas subsistit.Quonia gittar pati quidem moueri apposito modo at contraria simul recipere actu per cliniciαle est:agere vero possibile existit: in1biectarem interda in unum redigit, Ecduo quom concedΓ:Sc partibilem at impartibilem ilicitiquo a id,quod contraria simul partiantur, at in fiant,nihil affert. Verum ad ipsum agere pertinet. an parietum,cum lineae princii Pium,aim finis sit: Vnum at indivisibile est:tamRidem ambo praestans. Duo'rarsium, at vilia1 sibile dici valet.ex diuersis prancipii at x finis rationibus. Eadem p ratione Saminma,quae sentiendi vim habet: quae duo sensilia simul cognoscit unaat indivisibilis est. Quandoquidem & unum quod commune utrius P,aim simul Quatenus vero diuisibio hile est bis eodem simul utitur signo.Quatenus iuxta diuersias rationes agit in si nunc, Ee simul Quoniam haud impossibile vel opposita simul agere.
MATENUS quidem igitur indivisibile num ipsum iudicans est,ic simul. Quatenus autem diuisibile est haud unum. Bis nanque eodem utitur signo simul. Quatenus quidem igitur duobus utitur,extrema duo iudicat.& separata stant, tan
quam ea,quae separatorum. Utitur quidem ipsum iudicans.Finis vero ipsa est anima, quae sentiendi vim habet. Cutamen iudicans ipsa quom anima sit: sect quae iam agat.Finis autem, terminus,scindiuisibilis natura sua ex substantia est. Eadem autem ipsa re duobus utituriquippe cum P pC duas sensilium formas permaneat Cum duo simul iudicet:quae ratione, at s Proprietate inter siesie distincta sint. Quae cum sint sieparata, ea ratione diaeriarum rerum fiant iudicia.
YAYE NVS uero unum uno ec simul. De principio quidem igitur, quo dici mus animal eam habere uim,ut sentiat,determinatum sit hoc modo.
Quatenus unum subiecto ipsum iudicans est,&vna quom Gubstantia anima quae sientiendi vim habet iudicans est.Urioch utitur fine ipsa anima quae sentiessi vim habeat. Atm simultanet in ipso nunc indivisibili agit Conueniat quissem igitur unicuicuiIlor aquilam sensuum quae dicta sunt aram unusquis eam habet tacultatem,ut Pliara, at costaria comprehendat Multo aut magis ipsi C5muni sierisui haec eadem quadrant. Quippe qui ea habeat vim ut multo plura, Istas subieetaeo Oscere Ualeat, at v Principata magi obtinerem iis sensoriis ipsis antestati e p enim in multom1 collemone hae quod tamane collocatum est: siectin quada potius contractione quae Praeexistit.Anima vero quae sentimili vim habet principium est,tansi forma.Multo Tmagistana id quod utitur. CENTESIMA in I FI ON AGEs ΙΜΑ 1 ARTICULA.
ONIAM autem duabus differetiis definiant in Primis ampinam:momis eo, qui secundum locum: οἱ ipso intelligere,ati sentire.
Cum ad alteram post sensium animae vim iudicandi habentem potestatem Aristoteles pertranseat:at recto ordine ad imaginatione quae sensui proxima est tendat:primo quiadem determinat qciemadmodum Sc haec animae facultas ex iis est,quae cognoscendi,non autem ex iis quae apPetendi vim habent. Quae quidem in vi illamCuendi secundum Iois cum elucescit. Deinde vero quod haud eadem cum sensita sit demonstrat.Siquidem sensius semper.quo conuenienter agat,sensilibus indiget praestentibus, ct fensorio mouentibus Imaginatio vero, licet illa non adsint interdum ex se excitata a pellit ad ea , quae coismosci clinent. Hacque ratione quodam pacto cum vitis illis, quae rationem particis Pant, affinitatem habet. Nam excitario ad actionem, vitae cogno endiv;m habent istmae ex ea ipsa fiatiquaedam intelligentis est proprietas . Ideo tu Simaginationem intellera impii.de Anima. Q
193쪽
ctum philosophus appellat:cum tamen nequaquam in hoc sensus cum intellectu conueniat sed in vitantum allat dicante.Hanc ob caustam, tam feci quoduecundum locum mouendi quemadmodum Sappetendi vim habet,quoiliunicare valeat, opposuerit: in hoc ipsum sentire at ipsum intelligere comprehendit sed ita ut pro quacunt cognitioirie qaae ex seipsa excitetur,ipsum intelligere siumpserit. Quod autem ad ipsam loquendi rationem pertinetiad illam coniunctionem quonia, logiciscule illud reddidit: quod haud idem ipsum sentire at v ipsium capere, manifes umesse 1 cribens. Propter longiorem libilam redditionem Panicatam,tta p,ibi admouit.
I DEΥUR autem ipsum intelligere,&ipsiam sapere,tanquam se tire quoddaesse. In ambolnas narus his,anima iudicat,ic cognoscit ea,quae sunt. Et Antiquissim sapere dc ipsum sentire idem esse inquiunt: quemadmodum dc Empedocles dixit. Ad id quod adest erunt,cosilium augetur hominibus,dc in aliis. Vnde ipsis semperes Emisere alia adest. Idem autem uult cum his,& illud Homeri. Huiusmodi nanque mens est mortaliam hominum, em in diem inducit pater homi
OMNES nant hi, sum intelligere corporatum,quemadmodum N ipsium sen
Ipsum quidem intelligere,ut iam die iam fuit, pro ea omni vita ab Aristotele siumptum
tuquae cum cognostendi vim obtineat,ex seipsa actionem promit. Sapientia vero pro ea gnitione accepta fuit,quae rationis particeps iit.Quae etiam diuersitatem actionum illas rum,quae cognoscendi vim haberit,indicat.Licet nonnulli non solum intellestionem stare sapientiam in idem cum sensu adducat. ut in id tantum qd iudicandi, at cognoscendi vim habet ut re ipsie quo D Aristoteles infert oculorum aciem dirigunt. ua quidem id vitis illis quae cognoscendi vim obtinent commune est.Quod quidem igitur nonnulli aut naturales aut sophistici homines ita arbitrati sint haud eiusmodi est: in nobis quosque persuadere possiimus.Nanm dc Τheaetetus apuct Platonem iri idem sicientiam csi senissu ducit.Nequaquam tamen Empedoclem,autHomerum in hac opinione statuere debeismus.Tametsi1 Aristoteles ei quod absurde,at imperite dictum fuit,laues quae alia quo ratione interpretari queunt conflatet.Interpretati nant aliquid posset . quod illud quod adest sensibile sit:Nem tamen ita ab Empedocle dictum fuit aut ita sese rerum veritas hasbet.Consilium nan*non sensilibus,sed intelligibilibus sibi semper praesentibus,se in viis ipsius perfectionem tradit.Et ipsium Capere in Gomnis alia adest. Nem id propter reliquias illas quae ex sensibus remanent dicedum est Neiu enim ipsum sapere huiusimodi est. Sed quando ex aliis quihusidam ratio illa diabluta a corporis ristitutione est: praestantior quaedam boni de veri in Gomnis, dum vigilamus,fit cognitio. Homerus vero eandequiisdem mentem esse dicit: sed a sensibilibus mutari.Nem simpliciter mente intelligit: sed eoru hominum, qui terrerie,at*,ut ipse dixit,quasi abs P vlla accurata cogitatione vivunt.
ET sentire re sapere simili similla,quemadmodum in sermonibus prope princi
cipium determinauimias. In quibus S a nobis determinarum fultiqua ratione antiquora sermo verus sit, qui sis mili simile cognosci statuiture qua ratione eum recte interpretari posse Aristoteles Putet.
AT VI oportebat simulta de ipseMeceptum esse , ipsos loqui conuenienta . Nant Malibus de plus temporis in his permanet anima. Ideo necesse,arat queadmo dum nonnulli dicunt omnia quae apparent esse uera aut ipsius dissimilis tactionem, deceptionem esse. Id nan contrarium et,quod est,simili simile cognoscς - .
194쪽
XCII LIBER TERTI vs Haud sane mihi videtur tanquam confutationem,illam ex deceptione rationem re aduerseus eos,qui simile simili cognosici inquiunt.Sed aduersus s.cum de deceptione non determinarint,instare:ipsem Aristoteles quod positionem illam consequatur,videtur inferre. Aut enim de deceptione non deterininarunt quippe cum ea nem sit, eorum sententia qui quod apparet verum existimanti Aut concedentes &fallam quo P opinionem fieri possie: in tactione eius quod dissimile sit, ipsam collocant. contraria connas riis impertianta
VIDETUR autem Ndeceptio scientia contrariorum eadem esse.
Id interpretes, tanquam absitardum positioni illi adiectum esse, inquiunt. Non solum enim simile simili cognosci inquiunt,in contemplatione illa, quae scientiae pariendae vim habeat:sed Sc contraraum .Eodemque praeterea modo se utrian in deceptione ignoram Ouandoquidem unum est quod utran cognoscit aut ignorat.Sed unam quidem iubaiecto:quod vero adesse sipectat ut ipse quo D Aristoteles dicere eonsueuiuai rLum: quia ex diuersis rationibus oppositorum utrunm attingit. In ea ita contemplatione,q ae sicientiam 'ignere valeat,simili simile tangere in ambobus vult.Inaeceptione vero dissimiliter, quo G utrunq; spectat,sese rem habere no quidem igitur scire oportet.Quoniam nunc
haud eam intelligit deceptionem,quae aduersus sensium opponitur: sedeam,quae adueri fus sapientiam Sempernarim verus ut inquiet est qui propriorum sensilium Lemus. In ipso vero decipi plus temporis inquit anima permanet. Altero vero tenendum, nuta ritenti non in anima:sed in ipso animali collocata fuit. Quoniam in Q ita illa,quae cum corpore est plus temporis in imperitia anima contamit. uandoquidem vitae IIlI, quaerata αnis particeps existitain qua re ipsum sapere reperitur:verum dicere maxime conueniens, atur proprium est:ide in Sei quom animali,qu gratiotiem participat. Ouo igitur pae quod contrarium ei est maxime conueniens esse asserit: Quoniam,vt ipse quoque concedit. plus temporis in hoc permanet anima.Id autem ei eventuquia cum ortu at s Interitu obnoxium animal sit multum temporis ita permanet,ut peritas, at rectas an Imma IIoaries recipere non queat.Dium Postea aperturbationibus illis,quae in eius mente incrctum, impeditum.Praetereaque Sillis distrahitur sollicitudinibus, quae hominum vitae quotidie accidere solent: Unde Meo prohibetur ociorqvola veritatem inuestigadam anima quatis
m acum vehementia vergitiaim implicatio illa cum ortia eam ab ea couersione remouet: quam in seipsam facit.In qua tisium sapere,veritas P secundum rationem consistit. CENTESIMA N VAGESIΜA SECUNDA PAR TICULA.
V D quidem igitur haud idem est ipsiim sentire,& ipsum sapere, manifestia.
Illius quidem enim omnibus copia concessa est.Huius autem paucis animalium.
Prudentia siue communius,&de ea omni contemplatione . quae secundum rationem fit intellizatur:siue magis proprie de ea,qua: ad illa,quae in aetione collocata sunt. spectati omnino de recta,aim vera coni latione S de ea quae non sine causa fia fritet Iigitur, at dicitur de cv paucis animalium eius copia facta est. Neque enim vel hommibus omni bus sed ex his perpaucis. Ipsum vero sentire non statam horbas, sed re animalibus quo datum est. At quoniam hac ratrone rectam contemplationem secundum ratronem a seri su distinxit: sieparat &aliam quaricunsp contemplationem , quae tamen secundum ratio, nem fiat,a sensu,subiungens.
ΑΥ NEavE ipsam intelligere in quo est ipsum recte Nipsiam no recte.Ipsum
quidem enim recte,prudentia,& scientia,& opinio vera.Ipsum uero non recte, con
traria horam. Nel id sane est idem eam ipso sentire. Ipse quidem enim senis Pro
Priorum semper uetus:& omnibus inest animalibus 1impi de Anima. Q.
Dubitati Responsum, Cur longius
in errore ala permamar. Prima causa Secuncta. Tertia, Quarta Quint Sapere, eri
195쪽
Intelligere qui em nunc ipsum sin litaters unda ratione agere appellat. Quod ea hahet vim ut re quoa recte,& quod non recte Plecti valeat xt ipse quoiu Aristi eles manis seste exponit. Ab huiusmodi itam intelligere sensum philosiophus disiungi Haud tamen quia veritatis sensius expers habeatur Nariis aut semper,aut ut plurimum propriora setiusilium sensus verus existit.Verum quoniam siensiuSPrimo in actione illa, quae in corpore versatur circunscriptus est.Cum ipsum sane intelligere multum profunditaus possideatrato separabile existat.In iis. cogntrionibuS collocatum siti quae semper verum dicant:vt scientias prudentia S in iis quae aliquando id aganucuiusmodi vera opinio existit. Deinde vero propter sensiliam angustias illud sensius obtinet,ut de propriis sensilibus semper veramicatiquia pauca percipit Ne P ei accidit,quemadmodum opinionitquae aliqua
mentitumquia cum quadam ratione,aliqua ex parte,in cor latione aliora quot mulo torurearinga interdata ea,quae minus quadrent,de re dicat.Praeteream quia sensius eratrema est illa vita quae cognoscendi vim habeatiquemadmodum illud quom indicio esse potest,quod iis atat animalibus,quar omni promus dignitate,nm existimalione careant. Ipsium autem intelligere iis tantum inest,quae rationem participanti
C OGITARE autem confingit,ic falso:&nulli inest ueui non te ratio.
Cogitatio. Illam rationis a tionem,quae percurredi vim habea cogitationem philosbphus appetis lat. uae quidem omnino verum dicit,cum causis coniuncta percurrat.Ubi vero sine cauis sis id agit,interdum mentitur.Cogitatio quide igitur est rationis illa actio, quae percurredi vim habeat.Verum qiii haud prope terminos percursaSiste fila mica continuitate que admodum naturalis transitus: probatim illa animae in V noquom termino, ait quasi in Erisimari, uno termino permansio, istimatio est . uaeca hoc tam vero,conuenit.Ita, Wthauclide cogitatis,at. existimatio sint acet simul elucestan Sempernant in percursu ea posita est actio,quae rasonis particeps est: Scin coprobatione eius,quod verum appareat. At necu cogitatio necu existimatio sensus est. uorum alterum adipiscino potuit: quia rationis paraticeps no fuit Nam oc aliis quo animalibus ratione carentibus ipse adest. Alterum vero, quia non percurrit.Nem enim fierisus ex aliis Mia colligit.Nemita werudicit, ut seipsum vetarii dicere coprehendat.Propria nant sensilia vere cognoscitavi quod alba sit, visio. Quossvero cognoscat,sensus ipse percipere non valet Nel enim ide est rei ipsius cognitior almea perceptio .quae huius rei cognitione veram esse nouit inustia odi existimatio ipsa apparet:quae post rei intelligentiam, tru intelligentia illa vera sit,iudicat: tu Scoponit. t. coisplentur,quod cognita fumSerisas atat solum,quod ei occurrit,cognosti tilicet vel falso occurrat queadmodum in imaginibus,simulachriSUe euenitam diiudicare non valet. Licetitam in propriis verus semper sensus siuattamen haud se verace esse sentietcogitatio vero siue vere siue falso in ea quae cognosci debent,incidat,nequaquά illi appulsui acquiescit. Nem componit,nisi&quod vera sit intelligentia adiudicet. Quod tum recte, tum no recte facit.Nam aliquando in adiudicatione hac aberrat Tametsi ita cogitatio aliquando me, reatur haud tamen eam ob causam sensu deterioremqui iri propriis sensilibus verax exiis stitio uod narim illa aliquando mentiatur,ea ob causam euenit: quia multa simul intueatur.Illud Praeterea verum,aut talsum dicere nori ex Primo appulsu,rei illa intelligenisti ipsi datum est:sed illius intelligentiae adiudicatione. GE NΤESIMA Q UINCLUAGES 1ΜΑ ΤERTIA PARTICULA.
IMAGINATIO nan diuersiam&a sensu,&a cogitatio .lasanan non fit sine sensita sine hac non est existimatio.
Coniunctio illa,nan quae eam habet vim, ut causam reddat,nunc posita sui quia dii ctum fuit,in iis tantum quat rationem participant,cogitationem inesse. Tanquam si intinalissetaquo haud eadem imaginatio cum c lationetquemadmodum nem eadem serisu.Addit enim Sicl.Quandoquidem S de imaginatione ei sermo propositus est: de qua sermonem habens illud dicitequod re a sensu,rea cogitatione diuersa est Inlisis,quae potastea philosophus insert:simul quidem causam affert ob quam non is imaginino nihil a se i
196쪽
a gerisu differre videaturiatas acum cogitatione atque existimatione conuenire. Qu*ea nempe est:qaia simul insit aliqaando quidem cogitatio,aliquando asit existimatio. Nam ita actionem eam,quae rationis particeps siit appellat. Simulm ex his philosophus noster distinguendam imaginationem ab utro censet hoc est a sensu,ato cogitatione. Quarii doquicem enim haud sine sentis.sed eo omnino praeexistentae,fiunt imaginationes.Quo niam in distantia quadam,at partitione,&diuisitone,ac figuris modi isti, qui imaginariodi vim habent,collocati iunci quae ν huiusmodi Lensilia sunt. Quae vero sensilia ex sentiunobis nota fiunt.Cum p quidam ad intellectum non peruenian sed eis istis supercu sit ex causia dc extrema eorum, quae inde emiantur cognoscere:ideo iure nonnulli decipiatur: qui non diti inguunt,quoa accedit,at' aduenit ab eo quo haud sine. Qui vero distinguut hanc imaginationem a sensa cognoscunt.Eodemo praeterea modo re ab existimatione. In illis nata P animi S quae totae extrinsecus vergunt: quae* ab adlione illa secanda se Omonino recedanuquael in sola sensilia directae sunt:cum Segeneratio ad auersionem illius vitae qaae secandum rationem fieri debet,simul aganopus est cogitationi primo quide serisa:postea vero experientia at* memoria. Quo quocuniuersiale adhuc eorum quae ex ea forma determinantur,cognoscere queant:ati inde re ad eam recurrere Drmam, quae iba Iorum determinandorum vim habeat. Quorum cognitio eiusmodi est,ut cogitare, atque intelligere valeat Ita ut Schiciis qui non distinguunt, quoa memoria tenere valet ab eri quoi quae uniuersialia sunt,colligit,amborum confusio accidat. At iis qui hac in re gracta sistunt,illud certum occurrat diuersitatis inditium:qaod alterum quidem tanquam finis elucetat. Alterum vero tanquam id,quo haud sine.
yo D autem non est eadem imaginatio,&existimatio,manifestam. Haec dem enim affectio in nobis est,cum uelimus.
Existimationem quidem .ut iam dictum fuit eam cognitione Aristoteles appellat , quae rationis particeps site intel Iectionem vero nunc imaginationem dicita uam etiam affectionem vocatare in ea iacultate,quae recordari queat collocatam esse vult . Quo igitar pacto
licet haud sine hac existimatio fiat:attame eam ab existimatione distinguit Quoniam huiusimoni assectio in diobis,est cum voluerimus. Quod haud eam ob causam ictum tint, Cuia omnis imaginatio iri potestate nostra collocata fit. Nam quaedam vel nobis inuitis fiant.Sed quia quaedam in nobis ita fiam,vives arbitram nostro expromaturis acet nequa uuam ad eas reprimerictas eandem vim habeamus. Affectio ita ea imaginandi vim ha,
bens est quia partibile aliquid obtinetarerum v umbraS,aim imagines consequitura at a corporibus inseparabile quid habet.In nobis aut nostram potestate posita est:*B haodita
semper imagines effingimus:vt omnino cum rebus conueniant i ne i ita im nationes promimus: ut nulla ex Parte rerum veritatem negligamus. Quemadmodum enim serasius
eam habehat vim ut tanquam verum Perciperet sed quod sensibile tantum comprehedeis re poterat eodem modo ec imaginatio haud elusinodi est: vi verum semper assequatur sed circa imagines tantum attv adumbrationes eius OmniS actio collocata est. Quae praeis ter sensum id tantum assiumite quod haud semper eorum sensilium praesentia indigeat quibus illae imagines similes sint.Sea ex seipsa eas promat. Neque iis omnino acquiescit, quae a principio vita fuerunt:sed tum addit tum adimit,rum mutat, tu arbitratu suo qua
A NTE oculos enim licet constituere:quemadmodum qui,in iis, quae memoria constituuntur,collocant:& qui simulachra effingunt.
Illud ante oculos constituere,est rerum imagineS promere, at secundum eas agere. Quemadmodum inquit qui in iis,quae memoria seruantur,colloca atthoc est qui remini λοῦ volunt. Ita ut pro reministentia memoria posita merit. Nam sic Alexander exponit. Aut Potius.quemadmodum crim recordari velimus,per e secundum imaginem a mus.
Illud vero εe simulachra emrigere illud indicat: quoa haud omnino rebus similis illa imaginum depromptio appulsusve sit.
197쪽
OP1NARI autem haud in nobis.Necesse enim aut mentiri, aut uerum dicere.
Existimatio latius opinione patet.Opinio Vero pro quacul existimatione sumpta ruit. Caiasin commune est,uerum,aut talsiam dicere.Qaandoquidem incomprobatione Omnis existimatio collocata est comprobatio vero non solum in intelligetia eorum, quae in i R,talsam cidunt vertatur Pa& in distinctione veri ato falsi. Nant in ipsa rerum conuenientia, SV P xxx β' conuenientia verum Disium consistit.Res vero iri nostra potestate minime sunt. CENTESIM Ac INQUAGESΙΜ ΑαU AR.Τ A P ARTICULA.
PRAETEREA uero,cum quidem opinemur,horrendum quidpiam, aut for midandum,confestim una patimur. Eodem p praeterea modo ec si fideliae plenia sit.
Comprobationem illam animae,quae in existimatione posita fuit, ex affectionibus illis c5firmatiquae ea c5sequutur.Timet enim,&confidit,quia arbitratur.Na in fide arbitratur.
IvXTA imaginationem autem eodem modo nos habemus, quemadmodu qui intuentur in pictura,quae horrenda,ec fidentiae plen
Cum similitudinibus nant maximam conuenientiam habet imaginatio. & quemada modum quae inpietura aliorum sunt imagines: ita sesse habent, de quae in imaginatione collocata sunt.Ideo v haud ita anima iis complicatur,Wt tanquam vera ducat: quo aut deritia impleatur,aut timore afficiatur Laetatur nancs,aut dolet,haud tanquam ea,quae in. ipsiis rebiusiusta tanquam earum memoriam retineat.
SUNT autem 5 ipsius existimationis differentiae,scientia,& opinio,&prudelia,
quae contraria his. Quandoquidem ab existimatione imaginationem distinguere philosephus sibi prosposuerat: opinionem Pro ea Omni existimatione accepit,quae in medio collocata est Cis muniternant cuicurim inest,non autem opinioni soli,tum fides:tum quod haud in no bis.sed in ipsis rebus de his veritas posita siutum afleetiones illae,quae ob eas res, tanquam verae habeantur,excitantur,fidentiae scilicet,at v timores.Ιdecim existimationis species di, uidit. o communis eme,quae de ea ni dicta fuere,ex formis prVredientes cognoscamus.Prudentia quidem igitur cognitio quaedam est, quae cum causa agendi vim habet. Scientia vero quae contemplandi.In utransv vero partem Uergit vera opinio,cum utraque ex parte causae expers fuerit.Opus nan v est hoc loco eam interpretari opinionem, quae vera sit.Quandoquidem in eadem acie cum scientia,atis prudentia statuitur. Praeterea quoniam contraria in parte ut imperitiam,ati imprudentiam habemus:ita falsam quo opinionem collocemuri
DE quarum differentia alius est sermo.
In ethicis nanque,quas nunc existimationis differentias dixi apertius diiudicat. CENTESIMAco IN NAGES 1 MAGNINΤΑ p ARTICULA.D E ipso autem intelligere,quoniam diuersiim est ab ipso sentire. Huius autem id quidem imaginatio uidetur eue.Id uero existimatio,de imaginatione determinantes,sic de altero dicendum.
Ex POSITI . In ipsa anima,&intelligere &sentire interpretandum est. Neque enim intelIigere illud Praestarireusa secundima anima aut imaginatio,aut existimatio est.Sed interpretari oportet quod dictum fuit. non secus ac si ita dicatur.De ipso autem intelligere animae.
SI SANE est imaginatio,iuxta quam dicimus hctium aliquod nobis adesse, non.Siquid per transsationem dicimus.
198쪽
XCIIII LIBER TERTI USO ueni admodum ipsi sensim quod sensibile: α scientiae quod sciri queatrita Se imaginationi spectriam conueniens est,quoa ab ea cognosci debeat. Quemadmoduma quilibetorasuum ex propriis conuenientibus p sensibilibus aeterminatus fuit: ita de nunc imagiis nationem quo D Aristoteles destribit:ex qua spectra nobis adstant.Eam distinguit ab ea quae pertranssationem ex hac sumptam,dicituri uancto in eo,quod apparet imaginario ne utimur,ta in sensu,atq; in Opinione.
VN A quaedam est horum potestas ut habitus: secundum quem iudicamus, reuertam dicimus,aut mentimur. Haec autem sunt,sensus, inio,intelleistus, scientia.
Cum diuers sint animae potestates,ut quae nutriendi,secundum I ammouendi, cos os cenat,appetendi facultatem obtinet:imaginacio quisam est vis quae cognoscedi potestatem habetiquae iudicare valeuhoc est eam obtinet vim ut spectrum comprehendes re ali cognoscere queat.Uerumnicv aut falsum dicit. Nam spectra rei cuius est Oectra, simile effragens verum dicit.Quod si dissimile extiterit,mentitur.Siue id contra voluntate1aam ei accidat,ut propter obliuionem.Siue sua ex appetitione,aliquid iactat, aut adima aut quacunt ratione variet.Ex quibus illud confirmatur:quod imaginatio vis quaedam
est quae iudicandi facultatem affectata est.Cuiuscanionarii facultatis cognosicendi vim habentis ipfium verum dicere propriam estLicet ad huiasi oli aliquam Niptrum quocumentiri,Pertineat.
ν O TES PAS habitus juxta quem iudicamus scueram dicimus, aut metimur.
Haec autem sunt,senstis,opinio,intellectus,stientia. Potestatem quidem nunc philosophus dicit eam omnem formam, quae substantialis
est: ex qua omnem hominem rationis compotem esse inquiunt. Habitum vero vocat,emimentem illam cli sipositionem.At imaginatio substantialis quaedam est potestas, at v emionrns quaedam dispositio. Iuxta qua determinata aut indeterminata spretta emngimus:S aut vere, aut falsiorec aut non sine ratione,ato gia aut absis ullo Ordine.Propter quae potestates illas enumerat Raae cognosteridi vim habeant: sensium, pinionem,sicientiam,inteflectum:a quibus imaginationem differre sedemonstraturum proponit.Sensium appeI latcomitionem illam quae excitatur exiristramento, quoa prius recipit a sensibili aestiolariem clamore ipsiorum quidem sensilium existit:sed omnino conuenit cum sensilium forismis uuae in i is Censoriis adsunt opinionem autem existimationem eam dicit quae in iis nosita quae aliter quom sese habere Possitant:α fidem quom eam intelligit,quae in iis,quae necessaria sunt abso ulla cauis inquisit De Versaturiscientia vero ea est couolutio quae rationis particeps non sine causia est:at s eorum eristit, quae semper eodem sese habeantino antellectus cenim contemplatio illa terminorum, collecta, at vimpartibilis ab Artastotele accipituri
cocio quidem igitur non est sensissim natio patet ex his . Sensus quidem
mim, aut potes aS,aut actus,ut uistis,ec uisio.
Primo huiusmodi quadam ratione imaginationem a sensiudisiungit. Sensus inquies, aut actus est,qui semiendi vim habet,Vt visio:aut Potestas,qn non agit,queadmota visus.
APPARET autem aliquid icet neutrum horum insit,ut quae in semnis.
Haud ita,ut in animali,necv qui actu neq; qui potestate insit sensus:quoil fieri non poistest sed ea imaginationibus neuter adsit apparet aliquid:hoc est,spectrum fila quemadisinorum visa illa somniorum Plena,quae inter dormiendum occurrunt. Ne ιν sensus ille. qui tanquam actu est,ictem cum his existumam serisus dormiendo non agit. Ne v pote , Ras adest quae non agat Quandoquidem actu spectra adsunt. Ita ut imaginatio quidem agatisiensius autem minime. Ideol halia idem cum imaginatione sensius.
Sesus qui ab Arist. cticae. Opinio. Scientia. Intellectun
199쪽
DEIN DE sensus quidem semper ades rimaginatio autem non.
Confestim enim ubi in lucem hanc edita animalia saerint,actio illa quae sentiendi vim habeat adessepote equaquam vero quae imaginatione concipere valeat. Adfuisse n insensum opus fuit: atq; adeo persaepe si rata Posterior ita S imaginatio est neq: semper ea ob eausam adest.Siquictem post sensium: at ab ipsd pocias mouetur sensu. Haec itaqi se, cunda fuit ratio,quae vires has sieparauit.Tertia vero ista.
51N autem asta idem omnibus contingeret feris imaginationem inesse. Vide tur autem non. ut formicae,aut api,aut uermi.Deinde hi quidem ueri semper. Imaginationes autem simi plures falis.Postea mi dicimus,cum agamus exacte circa sensibile quod uidetur nobis id homo:sed potius cum haud exacte sentiamus,tunc aut uetus,aut falsus. Et quod sane dicebamus antea,apparent dc dormientibus visa.
Tertia haec est ratio quae a sensibus,at D imaginationibus secudum accirum, potestates, at substantias eorum distinguit tribus ordinatim ab ipsis actionibus sumptis utitur argumentis. uorum una illud est,quod haud in omnibus animalibus, S uniuscuius sensibilis imago innascatur.Nam in cane omnium confessione existit:Scin equo,qui eum etiam cognoscit qui sui cura habeat:& in aliis quo P permultisFormicae v ero,ct api, at Dadhuc manifestius vermi,non uniuscuiuis determinati imaginatio ademsed comuniori quadam ratione nutritionis.Aut si ta eius nutritionis imaginatio adsit quae in isto reperiatur nemore,quemadmodum in apibus apparetiat nequaquam tame de ea quae huius Eooris,qui in hoc existit indiuiduo. Ita nan* interpretari illud debemus,quod haud in omni bus imaginatio insit.Nequaquam vero ita,quasi nulla iam ratione iniit.In omnibus enim reperit ilicet haud determinata sit.Sensius vero ipsius,atomi, indiuiduive semper secun
dum actum ess .Quare actio illa,quae imaginandi concipiendive vim habet nequaquam eadem cum illa erit quae sentire valeat.Secundam autem huius rationis argumentum ex veritate,&falsitate sumptum est Siquidem aetiones issim quae sientiendi vim obtinent,utplurimum verae sunt,nisi distantia aliquodve extrinsecus,impedimentum afferat. Aetiones vero quae ex imaginatione proficast in maxima ex parte falsae. Contingit autem illis, tu erum dicant,propter angustias in quas redactae sunt. His aut ut falsum proponantiquia ex appetitione quadam indeterminata excitantur.Tertium autem argumentum ex perspicuo at obseuro sensilium cognitionis modo sumitur.Exactiora nam sunt speman Gensilia vi reeta planum,figura:sed amo ipsius sensus, qui circa sensilia versatur, perspicua Actio vero imaginationis procul abest,ativ obscura est.Ideo &de ipso sentire per trassatione dicimus ipsium apparere,dc ipsum imaginatione concipere de eo dicitur,quod haua per icuum. uando confingit haud omnino verum dicerer inici dum vero ut re sensius quom mentiatur.Visa vero re dormientibus apparere dixit,ut in imnis. Visa nan* α ea et ra eorum quae visibilia sunt,intellexit. CENTEsIMAc a ΝαVAGAsIMA SEPTIMA PAR TIC VLA.
AU QUI neq; iis, quae semper uerum dicunt, ulla erit,ut scienG,aut intellis
ctus.Est enim imaginatio etiam false.
New enim scientia,neque prudentia ulto p minus intelleistus ipsa imaginatio e II. ludnam P verum semperaicere,intellectui at iis adest cognitionibus quaecum ratione sunt:quaecurim cum causis iunctae sunt.Nam omnis causa est substanua. Ac si causa prooprie,5 Prima quo D substarea est.Imaginatio vero Ocul tu a cauta tu ab in substatia abest.
R E LIN VI TVR ital uidere,utrum opinio. Fit na* opinio uera,ec tilia. Sed opinione quide consequitur fides. Neq;.n.licet opinati, quibus uidetur fidem non adhibere.Bestiarum autem nulli adest fides.Imaginatio uero PermultaS.
200쪽
Differentia illa quae nunc ponitur inter opinionem,rim imaginationem, eadem mihi videtur cum ea,q Maritea quo dicta futtilbinatim ipsium opinari haud in potestate Πομstra potitum csse dicebatur qaia ex necessitate mentitur aut verum dicit.lnhi S Vero quod opinionem fides omnino sequatur,asseritur.Fides autem est comprobatio quaedam ei,m Fide M/Cognitum fuit,tanquam verum. Ideoq; iis,quae sine ratione sunt,non adest.Fides nanq Classicium illud est,rationis particeps quoa rei,tariqaam verae intelligentiam consequitur. Nouit narii de intellectasinem veram esse:sed impartibiliter,at D unius Brmae appreherisione utrans . illa vero cognitio rationis compos quae virum intelligentia vera sit,iudicat: ita C probat Vr omnino ratione nitatur aut necessaria aut probabisti,aut Perina stato
quente, tanquam ea cui fides adhibenda sit. Alcv id secundum quandam rationem iudi acat.Utαde ipsis sensibilibus duplex adest cognitio qaarum altera Lentiendi vim habet: alazera Vero rationis compos.Ιn iivir qui procul conspiciuntur duplicitas ista elucescit. Ne venim hominem esse comprehendo nisi quod moueatur duos habeat pedeS,at B reditum incedar,ratione colligaman iis vero quae prope tant,latet:quia confestim cognitione eiuS, quod cernitur,cognitio eius v, dc vere cognostamus,consequitur. Ne v enim idem est, ea de qaac iv re sit intelligentia:at intelligentia de ea st vera sit:quam comprobatio consequituraqaae veritatis comicilium est. Ueritatis natam studiosa anima est ἰquae nunq am RDIIo affici tolarat.Sed prope id quod werum apparet omninos confestim permanet. Ut iudicatum ita fuit iri omni existimatione quod ipsius comitionis cluplex sit.Verum cO gnit nem reriam notitiam gignere valentem:quae certa atq; exacta sitaconfestim re quoavera sit cognitio consequitur. Quemadmodum Sc visionem illam,quae prope fit. Inc Κm tione autem illa,quae vim opinandi habet ex eo quod videtur,ct in superficie positum est, ac fere tongius abeaequia rael a profariclitatem accedit neque cum primis causis iuncta est,micrimen apparet .Rectem Aristoteles dixit quod fides opinionem sequitur. Quado; quidem cum fides opinionis constituendae vim habeat,latius ea paret. Ouemadmodum Sanimal amplius,um maius homine est.Natim fides scientiae Sintellectui inest, Prude rix ,α ipsi praeterea opinioni.Iri his narim duobus opinio suum habet esse:tum inquam an illa rerum intelligentia quae haud admodum penetret:tum in ea comprobatione, quaera quam Uera sit.Fides vero quae quamcun cognitionem rationis compotem at intelligentem consequitur bestiarum nulli inest. andoquidem comitio illa quae sine rattione evi haud eam habet vim ut rem tanquam veram comprehedat:sed rem solam, cum eius etiam cognostendae vim habeat percipere valet:atq; ita ut vera quissem silaid autem ipsum .hoc est utrum vera si nequaquam iudicat.Idriam eius cognitionis munus est quae
eam habet vim ut in seipiam coaertatur.Eius inquam,quae t ipsum omnino cognostatrquod vere aut falso percipiat Ea narim Geiptam cognoscet.Omnis autem vita, qtam ratiotanis expers est in id tantum tendit quod extra collocatum fuit. Orioniam quae exum secus etiam 1unt,siolum appetiteat ea sola cognoscit.Neque appetitio eorum, quae extrinsecus sum tanquam lacriorum fidissed tanquam suauium solum.Nem cognitio eorum est,tanquerorum.sed tanqaam sensilium solum.In consensu nantv illo rei. aut tanquam bonae, aut tanquam verae,referre oportet,quod seipsum aut utile aut verax Ostendit. Ne venim in iudicio eius,quod cum cognosti debeat extrinsecus positum est ipsum cognoscere omnino collocatum suilariem iri alicuius ossis consensu quod delectet. Contrariarim potius euenitavi animam nostram Uehemens illa voluptas circa ea quae extra sum,ita afficiat: ut G intensus quom eorum sensius,qui eam a seipsa recelere cogit.
P RAETEREA omnem quidem opinionem sequitur fides: fidem uero ipsi m
periasum esse.persuasionem autem sermo. Belluarum uero nonnullis, imaginatio quidem inest,sermo autem nori.
TY eassem quidem sententia haec quo elicitur ratiorquae tamen haud abla: vllodia scrimine cum illa,quae antea posita fuit eadem est.Illa quidem enim a fine: haec autem ex ea via quae ad finem tendit sumpta fuit. Quoniam fides finis est. Ipsum vero persuaderi