장음표시 사용
211쪽
Non ge omni intelligere dicit huiusmodi ipsium esse,quale ipsum sentire.Nem enim illud quod secudum habitum perfectum,cum Possit ex seipsio agere,hutulinodi est. Nam ipse intellectus teipsum cognoscere valet Quandoquidem sientias haud eam habet vim ut seipsum cognoscere pOSsit. eiu eX se,abi. . sierissilium prae sientia excitatur.Mulio P praeterea minus illuct eaequon in eo,quod est, nia,facere:& in eo,quod omnia fiat, collocatum est. Quodqr arti ex Proportione responde Quoa ct abri: ulla aflectione existere manifeste dicitudi5 parabile:& sua ex sabstantia, aftm esse.Id autem intelligere,quod potestate est S cum materia,& ab ipso intelligibili afficitur.Haud igitur de omni intelligere,ac cipere clebemus: quemadmodu nonnulli feceruntiqui postea Aristotelem reprehendunt: quod sibiipsi contrarius esse videatur.Ac ne illud quom pati videatur.haec cle anima inter pretemuriaut ne eo intellectu cuius anima pateticeps estantellectum autem illum,quiaru proportione respondet,eum clictum fuisse fateamur,cuius nihil particeps est: qui sic, iunctas est. Omne nan* illud cognoscere,& sapere quod in tractatione hac.quo investigetur in medium adductum fuit anifeste animae dicitur esse particula Mille huc addicitur intellectus: quo cogitat,at existimat anima. At de eo qui secundum habitum perfectus illud iam dicendum eaequod aliquando quidem fit quemadmodum ipse sciens: de aliquando potest per seipsum agere,at s addistere,ec inuenire. Quae quide Omnia,ei tan tum animae conueniunuquae hominum est.Uerum non tum patientem intellectum, sed auentem quom philosophus in anima collocat Necesse enim esse inquit iri anima huiusmodi reperiri cinerenti asadeoq; tum habitui tum lumini intellectum illum in anima efficientem similem facit. Quo ille qui animam superat,& supra eam eXistit: potaus prope Aristo ithhe ipsi milluminantem permaneat Propositum ita*,ut iam dictum fuit,Aristoteli est,m hae tota cle aia tota tractatione de ea loqai hominum substantia rationis compote quae in his ipsis homitrR Rrt v nibus reperitur Quam sane ipse intellectum vocat. At cum tripliciter eius intelligere Atiis stoteles conssidemiab extremo principium facit:& ab eo,quod in primis audientibus nota. Ac fere id ipsum,quo inquiratur,tri medium adducit,qua inquam ratione ipsium intelli
gere fiat.Ex imperfecto nan omnis Oricis,generatiove fit.ExtremuS autem 1ntellectus illa est,qui materialis dicitatiquil ita vocetur,ut Aristoteles ipse dicturus esti quia omnia patiatur: atm aliunde perficiatur.Nem enim adhuc ipsa intelligibilia existit: Ied quia ea re, cipiat,perficitur.Vt Se sensum quo is ,quia sensilia recipiat,perfici scimus. ideo v ea quo sensui sit mile fecit. Hanc p profecto ob causam S ex positione noster philosophuva pro tulit verba:dun,coniungente usus est coniunctione.Si visentire pim est intelligere hoc est.Si illud intelligere consideretur quod quemadmodiam ipsum sentare existit. Taquam id quod ab illa permansitone in seipso quodcv ab illa conuersione in seipsum longe abest. Sed extrinsecus vergit,tum procul a seipsis,tum ab eius formis,quae eius sint. Licet neque omnino abalienatu fiuita,vinem ulla ratione in seipso maneat neq; illae maneam formae, quae ira ipsis sunt .Q uod propter illum impetum extra,tum a seipso,tum a formis, quae in ipso sunt quisiquam Drtansu icari possiet Ita,ut aliud fit,quod progredit quod ab aliis
manentibus perficitur atq; expletur . Nostra nanS rationis Partaceps anima, cum vna,vtita dicam existat:simul de una remanet,& multiplex redditur,m impetu illo ad corpus.Nariem pure permanetinem omnino recedit.Sed tum quadam ratione mane latum a Geipta recedit.I quia si1iipsius respectu diuersia rectditumquod idem cum seipsa habet,obscurum, ato hebes emcit conuersionem illa in seipsam remittit Nain lapsu illo quo ad secunda nititur:haud ita labitur quin in seipsiam quodam Paclo praeterea conuerti queat. Omnis NariS comprobatio rationis particePS cum conuersione,ut iam dictum sint, existit. Is auteanimae intellectius qui lapsum ad ea.quae extrasequitur:haud ex seipso intelli tineque aseissio neq; per seipsum.Sed qaemadmodum sensus a sensibili:ita is ab intelligibili atm ab
eo intellectri,qui eiusdem ordinis cum illo est excitatur, atq: expletur: tanquam alius ab alio.Quod propter diuersitatem intellectus labentis . eius qui permanet, resipectu euenit.
His v ra Prie pati quoddam esse poterit,illud iuxta labentem intellecta intelligere: quipispe cum ab alio perficiatur.Illa enim Particula,quoddam,adiecta fuit,illi particulae pati: ne huiusimodi
212쪽
C LIBER TERTIVS huiusmodi Bran aliquan pati interpretemur, quod corrumpendi vim habeat. Illuctvero,aut licii ut modi alterutquore ab ea affectione, quae sentiendi vim habet,differat. Magis enim proprie ibi id extat propter instrumenti motionem propter diuersitatem illam qaae penitus intersiensilia,ati ipsum sensum existit:&quia extrinsecus illa subsistunt. In ipso vero intelligere,nem aliud omnino ipsium intelligibile estmem foris,seu intus repertatur.Nem corPorea quaepiam motio fit. Mandoquidemnem tanquam instrumento eget. Nam assectio,passiove in eo tantum posita est quod ab altero expleatur. uatenus autem
S a seipso quodam pacto quia Una est animae substantia,huiusmodi aliquid alterum: ita ut simul quidem similitudinem eum affectione seruet quia quasi aliunde, aliquid afferaatur.Simul v diuersium ab affectione sitapropter perseetionem illam, quam a seipso adipia
scitur, de Scinuestigat anima: tanquam ea quaerio habeatata inuenit res, in seipsam inaruens tanquam ea,quae habeat.Caeteriam quia ab aftionibus quae manifestiores sumi, ira substantias ipsas adducendi siumus: iure ab ipso intelligere in eam nos corve lationem Aristoteles perducit quae de eo habetur.quod sic intelligar.At hauct,quemadmodum in ipso sentire sensilia velante actionem illam quae sentiendi facultatem obtinet, sumpsit: ita re ipsa intelligibilia, ante ipsum intelligere accipit..uonia ipsum intelligibile occultius et traipsum intelligere iuxta progrestentem eum intelles tam de quo loquimur. Quippe quoamagis substantiale, ac permanentius sit. Tangaam id quod omnino primum, S supre
IMPASSIBILE pro isto esse oportet Vim autem formae recipiendae habere.
Ex POSITIO. Quandoquidem pati esse dixit,ipsum recipere at maliunde habere quae cognosti debeam ideo iure impassibile esse inquit,quod recipiendi quidem vim habeat:haud tamen a hac consecutum sit.Intuetur nari* Philosophus in vitam eam rationis compotem: qum iam progressa sit: quae v a seipsa recesserit:quael adhuc imperfeeta existat.Cuius inodi ea nempe est,quMimperitoriam existit:&eorum,qui rerum substantias nequaquam cognoscere valeantra nostit etenim vel tunc anima ipsa:fect accidentia cognoscit, de quae subastantiam coris equuntur.Verum hau amma,quemadmodum siensius, at imaginatio.
Sed quae communia sint. Nam cum ratione circa ea agit:&quod mutuo interea seques, aut oppositum,S quod praecedat,seq aturve considerat. Quod ec ex omnes artes Praeis Arres mathectant,quae circaea,quMin materiα concretione Posita sint,versamur. Praetereaqueo illα
quom sicientiae,quae mathematicα dicuntur.Nem enim ha: si stantias,sed figuras,5 magnitudines, affectiones,ta motus,m tuos p illorum concentus contemplaritur.5 sta GaIesi eortam rationes Pr Ctermittunt si ullo interuallo, ac coniunctae siunt. Anistantias at x diuisiones,quae ab iis exierunt nec sine diuersitate progressi sunt pintractant.Verum si haec quoque a mis ortum habent:quonam pacto nonne intellestis Dubitatio. etiam qui extra progressus est,hας ex parriciPauone at s amnitate quadam, quam climrmis retinent cognoscet Ne vel frustra intelligibiles formae matrima insintiquetem nihil in intellectum aganti unquid agentillae quidem vestanci sed ne utariquam intelligibilia, Responsumnem tanquam formae.Intelligibilia rim ,Omnes λrmae,siubstantiae indiciissibiles, at 'termini existunt Antellectus autem in illo eius impetu ad ea,quae extra Particeps intelligi, bilium redditur formarum haut tanquam substantiarum,ne viaquam eorum quae ita cognosci debeant,ut indivisibilia sint: ct tanquam eorum.quae in diuisionem dc affectiois diem desinant:S in eam omnino naturam,quae substantias consequatur. Iurei tam Aristotelex illud impassibile ipsius intelligere interpretaris tanquam id, quod nondum quidem habeat sed recipere valeatmori simpliciter id quod cognosci posset,adduxit,sed formam iptam. cite quidem forma imparti biIis est, ct substantialis,atis intelligibilis terminus.Intellectus natim ille est: quo terminos cognoscimus.
ET potestate tale,sed haud id.
213쪽
DE ANIMA Ne enim quandoquidem ha diam periectus ille animae intellectus est, qui alio vergit:& ita aptus,ato natus est,ut semper sit imperfectris.Nam S perfici quom valet. Quod ei datum est,cam in impetu illo ad Ca,quae extra Permanens, quemadmodum sciens, ex habitu perficitur:qui quidem habitus,substantiae appulsus etiam est. Ideo x ipse in reces, in quodam a si stantia,a extrinsecus collocatus est.Hac ita pratione potestate est, oceanilis,qui aliunde recipiature tanqua adhuc imperfectus de qui nondum receperit.Quoaniam autem inccido loco est intellectus:qui iam digressus ab eo, qui prope primam ipsam substantiam permanet: nem eundem cum illo intellema seruat ordinem , sed remissumet
ideo State, haud ita dictumfuit Recte igitur potestate tale,sed haud M.
E D eodem modo sese habere,quemadmodum quod sentiendi uim habet ad sensilia:ita intellectum ad intelligibilia.
I profecto intelligeris,de quo sermo est.Quod Spropositum fuit ad inuestigandum, re antea dictum fuit.Si sane est ipsum intelligere,quemadmodum ipsum sentire. &a quo fit ipsammtelligere ui recte adiungetic eum qui iam ita tactas sit quaeliberetquemadmodum sciens, i secunctum actum factus esse dicitur. in sane cum adhuc effectus nomeriueodem modo in habet ad ipsa intelligibiliat quemadmodum quod sentiendi vim habet adsensibilia Nam sentiendi vim habere inquit,quoa sentire quiuem potest:hauctramen adhue sentit.Ita,vidi ex iis,quae aliunde adueniunt perficiatur: α ex eo quod possit. simile reddat praeterea ex eo,quod haud eadem:sed huiusmodi qualia unde exempla sumitur,quae innascantur,sint Nem enim sensilia ipsa in eo, qu sentiendi vim habet re periantur:secthorum formae, quae accidentium formae sunt.Neus ipsa intelligibilia in hu di Wς β iusiuiodi lintellectu reperiuntur:sed quae talia. Praeterquam quoci,quae quidem sentiendi, vim habent praestantiora ipsis sensilibus sunt tanquam vivacia,6 quae inta,quod imparis sum tibile adducta. uae vero intelligere valent ipsis intelligibilibus cedant: quippe cum haec
seema' remaneant illa vero ad ea quae extra progrediantur Et quoniam ipsa quinem sensi, Tritia 1ia omnino ciuersa ab iis,quae sentiendi vim habentiipta vero intelligibilia simul diuersa, aloe eadem.No solum enim inteIlectus ille,qui lapsius est,cliuersus exiniusta ictem quom cum eo qui permanet.Et quoniam ipsa quidem sensilia per sensoria, quod sentiendi vim habet excitant:dum inseri rium agunt: Nam anima, quae Lentiendi vim habet, appulis couuenientium rationum,prope sensilium sormam persistit.Intelligibilia vero absq; ullo medio ipsum perficiant intellectum Qui tamen ex ea actione quam in se reconditam hauhet inde perficitur.
NECESSE'quoniam omnia intelligit, immixtum esse, quemadmodum inquit Anaxagoras,quo imperet. Id autem est,quo cognoscat. Quod enim prope apparet prohibet,quod alienum ti obstruit.
Dilucidum est quod Shaec de eo dicuntur intellectu, qui nunc propositus est i qui Seprogressus est Sin1perfectus existit. At v is nullum ex intelligibilibus est.Sed eorum omisinum respecta immixtus est..uod eam ob causam factum Hiciquo ea omnia participanscii. Haesti, do intelligat: ne P ex se id agat Sed CX ea parfecti One,quam aliunde adipiscitur. Quoniam
Ne tres illos intellectus ille qua quemadmodum sciens,quaelibet se fit:haud immixtus etiam est sed implicii ec quaelibet existit. Itom magis id ille consecutus est qui prope primam animae substa tiam permanet: qui siua ex substantia,actuSest.Ueruis,qui iccirco omnia intelligit, quia aliunde ad eum traducuntur: mixtus eorum omnium respectu anteaquam intelli t, est.Nam tanquam materia iis subiicitur,quae intelligit. Abscv vlla forma vero id omnino est:quo pure,atio syncere a materia stat,materialeve eximiadeo v naquaquam in corporibus concedimus unum aliquod reperiri eIementorum: minime aliquid quod forma affectiam sit,primam materiam esse.Nam inter formas mutuaqu-am insita contraistietas.Ex qua illud sequitumquod quicquid ex quavis earum constitutum fuerit, impodietur,
214쪽
LIBER TERTIUS dietur,quin reliquas re erevaleat.Sesenal opponit,aim obstat,aut obstabit,quae meri illis Onanibus. Quo ita v imperet,atq; pure quaelibet cognostgt,immixtas huiusinodi inistellectus reliquorum omnium respectussit.Quemadmodum Anaxagoras quo intelles clum similium illarum particularum resipectu immixtum seruata quo illis omnibus prans stetaso ille est,qai cantia Plutarem efficit,at v intelligit. At noster iste animae intellectus, qui materialis dicitur,remisse agit.Ita, ut abs vlla prohibitione tum particeps efiiciatur.
ITA ,ut neq; ipsius sit natura ulla quaepiam:At nuquid hare,quod possibilat Qui
itaq; uocatur animae Intellectus.
Illud ita ut nem ipsi as,haad ita,ut Semateriae intelligendam. Lariarim abis ulla Brama existitare ex eo tantum constituitur,quod corporatarum is arum recipieQarta vim habeat.Intellectus autem is 5 ipse quom ex ea constituitur anima, quaerationis compos
est.Sensilia ,ut iam dii hum fuit,cognotat.Nequaquam ita ,verba illa,ne ipsius ta inaterpretari debemus:vr dc sensus quom nullam habeat naturam. Nam tum intelleistus ipse una sensus proprias quasdam habent naturas.Verum verba ista ita statuere,ac collocare oportetavi transporiamus illud,eius,quadam ratione sic. Ita, ut nem fit natura ipsius viola. e aliud aliquid tanquam ei simile comparare cogamur.Nullam autem ipsius natura eme,vertim est:si naturam accipiamus intelligibilem,& intelligentem. Ne enim intellio git,nem intelligitur altu.Potestatem tantum in horum utrunm vergit riteaquam intelligat:donec imperfectus sit.Licet enim sensilia cognoscati attamen nequaquam inrelligibiπlia comprehenditiquae substantiales terminos referunt.Ne intellei has quidem igitur esti Quandoquissem intellectus intelligibilium cognicio existit.Intelligibilia vero sum quora cognoscendorum vim sensius non habσ.Nam in duas quo parteis res omneis diuidere Consuevimus in intelligibilia at sensibilia. Iure ita vocari Aristoteles inquit, huius moili animae intellectum. ippe qui haud a huc siti quia actu non sit. Sed tamen vocestiariquia potestate intellectus solum silmihil ex intelIigibilibus ipsis inmis existat. Quas Philosophus in eorum numero quae esse dicunt ,collocar: tanquam eas, quae proprie actu sint anteaquam ille intelligat. Quod nanque iuxta aliqui intelligit omnino ab ipsis intelligibilibus determinatur est quale octintelligittar.
DICO autem intellectum,quo cogitat,eceristimat anima:nihil in acta eorum quae stant,aoteaquam intelligatari transita narim illo rationis, qui percurrendi vim haberiquem quia cognoscedo peragit cogitatio indicat:Z in contemplatione illa,quae non sine aliquo recessu fit:quam existimatio significat:quod impersectum ita contingit,ut nem intelligatide quod secundum ti bitam persectum,quando potest rum alia ex seipso,tum se cognoscere.
VAD R OP TERMel miκtam esse, aequum est ipsiim corpori. Qualis nati quidam fieret:calidus ut frigidus. Et instrumentum aliquod esset, quemadmoOet,quod sentiendi uim habet. Nunc autem nihil est.
Quandoquidcira potestate solum mellei trum eum de quo Iocuti hactenus sumus, Aristoteles esse dixit:& nihil eorum quae Gunt,ipsitam actu esse: nullam v eius esse natura sed id potius tantum quod possibilis existat:nunc non illud nobis significadum putauit ne ipsum sine substantia aut sine vita esse duceremus Vita nan onmmo,at si1bstancia ea est,quae cognostere,ct sapere potest:quael intelligibiles formas cognoscendo recipere valetua id igitur nos monere voluit.Sed potius ne substatia aliqua,& vita, intellectruxiS esse putaretur,quae corporis inmam reservet. Oniam in corpore in primis, quoa po
215쪽
DE ANIMA restate,aim imperfectu reperitur. At mutationes demonstrant ipsum ab ea omni vita,quae Inseparabio a corporiqus inseparabiliS sit, ieiunetiam. In parabilis nari ν vita duplox est: inera qui cte quae vivax ipsium instrumentum essΠgitasecundum quam vivens est. Altera vero, quae Peima. vivente ipseo corpore,tanqMam instrumento utitur. Quemadmodum nauta utitur naui. Secunda. Quae quatenus utitur insic PArabili Squo est. Quarum neutra cum intelligibilibus conis cinnari potest. qem inquam,vita est,quin instrumeti es :quae P ca corpore mixta: quae p.
coniuncta cum qualitatibus,quae io ipso sunt Corpus ria D naturalibus formis ceditimulto ergo magis intelligibilibus cedere debet.Passibiles v qualitates, cum ab omni substanisua excideri procul ab intelligibilibuS quoi reciesserunt. aare vita illa,quae cum his iacta est: quael cum corpore mixta, nunquam cum intelligibilibus conueniret.Totu riari illud q a corporis fit:qaod admistio v ere inclican& ab ea superatur serma, quae genitos rum communiter determinandorum vim habetiNondum autem ilico ab iis . quae sieiuno elassant.Deseritur praeterea S ab ea conuersione quae in seipsum fit. Ita,ut nem intelligere queat.Multo* praeterea magi S id qualitatum illa expletio fert. ute se minime aptam ad intelligentem illam aetionem:minime P accommodatam act intelligibiles krmas, prae se serti ationem nan D eam,quae λ ales substantias recipere,comprehendereve et,ab accidentibus nudatam,atque remotam esse oportet. Ab illiso postremis in primis: quales
passibiles qualitates scinti moris v resipecta immixta esse debet. Quo 5e quae indivisibiis Dubitatio. Ita sunt,intelligat:MP in seipsam conuerti queat.At unde illud ostenditur, quod nullum Responsum, adsit 1ntellectui ipsi instrumentum: ita ut omnino a corporibus separabilis sit Nunquidia postea manifeste Aristoteles demonstraturus est: v bi paululum progressus fuerit Quoarunc praestabit cum discrimen inter vacationem illam ab assectione: quae tum truellectui, tum ei quod sentienti vim habea data fuit,declarabit.
ET RECTE sane dicentes animam esse locum formarum. Preterquam quod non tota:sed quae intelligendi facultatem habet. cia actu ed potestate,formae.
Laudat philosophus eos,qui animam formarum locum esse enunciarum. Simul itilua indicatiquemadmoriam haad de eo intellecta ab eo verba fiebant,cuius anima parti ceps existit Ille nanque non anima sita praestantior quaedam substantia est.Simuim illud am indicauquemadmodum formas non ipsa accidentia vocat.Nam eorum recipiendos rum vim ea habet anima:quae seruire galet.Sed eas substantias ita appellat:quae ex se sunt: aut quae omnino,quae sutipsarum existunt:aut ex iis,quae determinantur, constituutur. Locus autem anima dicitur:tanqua ea,quae illa,quae adueniunt,& trinsecus sunt quo,
dam pacto recipere potest. Quo cum loco eo,qui corporatus est: seruetur proportio. Sin autem id ita siese habet:nem ea anima tota,quae intelligeridi facultatem obtinet, locus erit. Sed ea quae diffla fuit:quael omnino extra labituri uoniam illa quae permanet. iam idecum semis illis,quae cum ea eundem seruant ordinem,emrion autem eas recipittat potes state,non autem actu ea existitaquae quodam pacto a seipia recessitiquael in seipsam tota conversia est. Nam quae talipsius substantiam permanet, haud potestate adhuc,sedacta est.Immo vero ipse potius actus existit. SEPTIMA PARTIC ULA.
o D autem non similis passibilitas eius,quod sentiendi,& eius, quod intelli
gendi uim habet:manifestum in sensonis,lc in sensit.Senis quidem enim non Po test semilae,ex eo,qUod admodum sensibile:ut sonum ex magnis 2nis. que ex uehementibus coloribus,3c odoribus, i intuerimem odorari. Sed intellectus cum aliquid intellexerit admodu intelligibile: no minus intelligit inferioraesed id maS 'Ouod quide. n.sen di uim habet:haud sine corpore.Intellectus uero separabili
Vult quidem philosophus ex his demosti are,quod antea dictum fuit. Quod in quam nullum est instrumentam in intelligibilium λrmarum contemplatione.Demonstrat au
216쪽
CHI LIBER TERTI Ustem id ex comparatione intellectas cum ipso sensit. Quo ubi in sensu cognouerimus, quid patiatur omne id quod per instrumentum aliquid cognoscit tubique quoa intellia geriai vim habet liberum aba emone Douerimus:d ab ea quoque contemplatione,quin pG instrumentum fit,ia seiunctum statuamus.impassibilitatem autem Aristoteles vocat, receptionem illam,quae nondum in eo facta sit: quod alicuius recipiencti pineuatem habeat. Si itaque nequaquam similis est impassibilitas illa quae in eo,quod sentiendi,&ine , quod intelligendi vim habet,reperitur: neque quod recipiendi vim habens in ambobus existit,simile erit, neque ipsa etiam receptio. Quae igitur hic dissimilitudo adest Quo, niam receptio eius, quod sentiendi vim habet non sine conuersione quadam mutatio ne,*corporata asseetioue fit. Affci nanque pati ue ipsiam sensorium a sensilibus opus cstisi sensus agere debeat. Receptio autem eius,quod intelligendi vim habet, absque ulista mutatione est . Acceptioque non sine propria actione huic adest. Id autem inde Patet. Quoniam sensius,qui gehemens aliquod proprium sensile comprehenderit:vt visus lucio dum colorem minime potest confestim tenuiora comprehendere. Intellectus autem γα tis est,excontemplatione eorum,quae admodum intelligibilia sintatum haec, quae admodum cum forma iuncta sunt: t transirendentes termini, α praestantiores persectiones, α substantiae puriores: tum minora quoque intelligere. Atque adeo magis qua mantea maiora intelligere potis est.Intellectio enim confirmatur ex contemplatione illorum praestaritioram,in secundorum istorum comitionem. Unde praestantissima, atque optima , e rum quae cle principiis atque causis ducta sunt ex ipsis principiis atque causis cognitio habetur. Quae igitur huius diuersitatis causa Quoniam quos Lentiendi vim habet,haud sine corpore agit:&recipit formas, ita gi in illa receptione di regetur , aut congreget , aut omnino aliquam instrumentum ipsum toleret assectionem Lapertissime percuria tur in vehementia illora sensilia assem onibus.Vbistas admocta, ex li causa dii grega. tum sensiorium fueritiabeo quod minus disgreget pati non potest: neqae illam mouet actionem,quae act vitam sentiendi vim habentem,circa ipsum spectat Intellectus vero qui separabilis ab omni corpore est,riihil conuersione, aut assectione corporis λrmam rine, reme indiget.Ideoque dieque quo ad contemplationem eorum, quae inlariora sunt , ima pedimentum ei ullum assertur. Nam ex propria cia actione, α quae a praestantioribus ortum habent,recipit.Neque corpus patiturased diuersa agit. Licet pati dicatur.
AN D O quae ni fiat,ut sciens,disrur,qui secundum actum.
Intellectus ille,qui quactam ratione I seipso receditiquique in id, quod extra progrediaturialiquando quidem totus circa sensilia conuersus enmullam ratione, neque inrmas, neque substantias intelligit. Maea ratione,α ὰ praestantiori illo intellecta comprehendi debent. A sensu autem nequaquam. Ideoque intelligibilia dicuritur. Quandoquidem de ipsam quoque rationem intellectum Aristoteles appellat. Cum potestate intellectus sit,ee imperfectas,ec materialis:atque huiusmodi,ut aptus quidem sit ad intelligibilium illa,
rum in arum receptionem at v ad earum intellectionem:sed haud adhuc receperit. Aliquando autem iam persectus ille est intellectus:atque intelligibilium formarum plerius. Ouatenus tamen ei intelIemai qui iam progressias sit, pote est. Qui haud a sensibilibus perficitur:sed in his tanquam in extremis Drmarum vestigiis insidetiinde ad ipsam forismarum inuestigationem ori sina quadam inclinatione in seipsum excitatur. Hacqi r tione iunctas cum manente,at prima illa animae substantia a Q is in illa existentibus perficitur:& ab illa quo cognitione quae cum ea in unum rectasta est.Licet haud id quia de fiat qci substantialis eius cognitio emnem in illas minas euadat,quae iri eius sub is permanet. At ex formis iis,quae his proxime appeta sunt:α ex cognitice ii Ia, quae ei quae si statialis est,coiugitur,e letur .at pficitur.Simul in ta ab aliis pmarietibus, uterius
Progressus est,diuersus redditus fuit.Simul &d seipλ. quide unus quota pino, Simplitae Anima. S
217쪽
idem manet atque progressatur.Perfectio itaque,quae in eo, qui progressius est, reperituri haud huiusmodi est, qualis quae substantialis est i sed ex appulsu, atque secunda, post earn quae in substantia ,substantialis uerre secundum habitum existit. In sita stantia namque habitus vertat mori autem ipsa est substantia. A posterioribus igitur ad priora, in
conteniplatiorie hac quae tanquam de animae partibuS habetur: per ea,quae proxima, at .
que coniuneta sunt Aristoteles ascendit:ab intellectiaque illo, qui materialis, S impe eis eius S potestate est ad eum accedit,qui Progrediens vel ipse quidem est: sed perfectus ea perfectione est quae ex appulsu habetur. Qui quaecunque ita fieri dicitur, ut stiens ille, qui secundum actum:homo inquam Id quidem igitur dictum fuit: ne in intellectu isto, qui ita perfectus actionem ipsam, ut eandem cum habitu aut semper sequentem starua mus. Caeterum quemadmodum sese habet,qui secundum actum sciens:id autem est, is, qui perfectio iam habitam adeptus emtametsi non semper secundum eum agat: ita Ecperfectum quoque eum ponamuS intellectum,qui iam progressus est. Qui propter pro, gressiim,quemadmodum ipse a substantia sciungituriita Ecaictionem ab habitu diuisam habet. Quae quidem actio nem semper sequitur: sed aliquando. Quia & ipse quoque aliis quando perficitur. Recte ita sparticula illa,quaecunque de eo dicta fuit : propter divi, tam illam formarum collectionem,quae in ipso eristit.Illud vero fieri propter perfemorieulam, quae aliunde venit:quael haud perpetua est:sed aliquando in eo reperitur.
ID AUTEM contingit, cum possit agere per se. Est quidem consimiliter, ec
tunc potestate quodam pacto.Haud tamen eodem modo,& anteaquam discat, aut
Illud quidem posse per se agere, eius intellectus proprium est, qui progressus quidem
sit: sed perfectus existat.Materialis nanque intellectus perficitur etiam a seipsio, quatenusvnus,ec idem est,animae ille intellectus,qui permanet, qua progreditur.Haud tamen ex seipsio agere, atque cognostere ipsa intelligibilia potest: donec imperfectus sit. Nam ubi perfectas faerviqui ille est,qui nunc quo de eo,contemplemar,propositus fuit: licet neN1ubstantialis sit,animae intellectus:tanc per se agere valet.Neque enim in potestate: sed in eo,quod iam aga suum habet esse.Isque praeterea in potestate quoque est quia non semper agataccirco P ec ipse quom potestate quodam pacto est:& tam is,quino semo agat:&tan is qui aliunde perfectus M. ueadmodum re corpus,quod iam vivit, potestate vita habere dicitur. uod ei datur, propter aduentitiam illa vitae acceptionemrquae non solam aliunde accedit: sed oc aliquando ei conceditur. Sed haud eodem modo, & anteaquam diis scat aut inueniat. Qualis erat imperfectus ille intellectus: qui de ante ipsam persectionem potestate eratrati ab ipso perficiente maiori,atis manifestiori diuersitate differebat.
ET IPSE praeterea ipsum tunc potest intelligere.
Haud secundum accidens id intelligere debemus:quia intelligibilia habeat, ato idem
quadam ratione cum formis illis:quae intelligi debent,sitata,vr praecipue sormas, non auorem seipsum intelligat:quemadmodum Alexander v ula.Nam seipsum praecipue intelligeare debetio uoniam ubinam aut Alexander aut nos cle eo aliquid scribimus, tanquam dei lo qui neque seipsum intelligat,neque intellectionem,aut vitam, aut si stantiam suisasius Nanque intellectus esse debeturion autem sensius: qui ad alia extenditur, se ex exteriasione illa ad alia,seipsum quoque senui.Non Goliam enim is intellectus est: sed intelligibiis lis quoque. Qui quemadmodum alias intelligibiles Qrmas sonitur ex iis, quae in animae substantia infimit ita se intellectus, ec intellectio i substantiali illo intelligente, atque matellecto fit. Verum nihil, inquit Alexander, ipsum esse ipso patitur. Ipsum vero intelia ligerem eo, quod intellectus ab intelligibili patiatur, collocatum esse videbatur. Haud simpliciter illud werum est. Sta de eo , quot cum ipso sentire similitudinem naactum sit. α quoa aliunde quodam pacto perficitur. Licet ex stra almone illam aliariade accedemem Perfectionem recipiat. Paretur igitur 5: materialis ille intellectus: α
218쪽
qui iam ex appulsu perseetus est:quatenus i substantiali intelligib1li perficiture dc quate, nus intellectus,atque intelIigibilis fit.Vbi vero seni et perfectus fuerit,ipse seipsam, α foris mas illas,quae in ipsos latis P vlla ameetione ex perfecta sua actione vitelligit. Afiectionarii illa in acceptione,ato expletione,quae aliunde fit,collocata erat: non autem in m latione conuersione ue quapiam. NONA PARTICULA,
QUONIAM autem aliud est,magnitudo, ipsum magnitudini esse:N aqua,ec ipsum aquae esse. Ita autem dc in aliis multis sed haud in omnibus. In Mnullis enim idem ipsum carni esse,ec carnem. aut alio aut alia ratione sese habente iudicat. Caro enim no n sine materia.Sed quemadmodum ipsum simum hoc in hoc.
Aristotelis quidcm propositum in his est: diuersas tradere intellectiones eius intelles eius: qui progressus quidem ultra substantialem permansionem est:1ed perfectus fuit inacundum habitum ex Iubstantiali illa perfectione quae in anima reperitur. Quarum qui dem intellectionum altera compositarum atque diuisibilium substantiarum viraltera vero simplicium,S indivisibilium. Quod ob eam sane causam facitiquo dc hac ratione diiudicet si stantialem animae contemplationem. Quae quatenus ei pote est, in simplicibus, atque impartibilibus permanet. Quemadmodum praestantior ille animae intellectus, haud a formis ad ea quae formis ameeta sunt, pertransiensi quo Schaec quoque cog oscat:sed in i pharum formarum intellectione: ex intellectione illa, quae cautam affert: coognostit tanquam ex causis,&quae formis affecta sunt,& quae his eueriere: &,vt Urio versho complectar,omnia quae de causis deducta funud materiam quae earum extremarum recipiendarum vim habet:& quae his, quacunque ratione adfiunt. Qua quidem intelle imone in Qrmis, quae caussim acterendo complectuntur ea omnia, accepta suere, quae a causa deducuntur. Quem sane intellectum re anima ea,quae in sui ipsius substantiam re curritaquatenuS ei pote est miratur.VNote,quae ei innate iuncta est:dum in supremis iis lis inii ius rationibus permanet:α in id quod extra nulla ratione progreditur. Sed cum illis formis colligata est,quae in ipsis intellei tu existunt Atque in his 3P1 a quoque, quae 2
causis ecticiuntur, iuxta simplicitatem illam causas reserentem,contemPIatur. Nequaqua wero Mariima quae a seipsa Progreditur,licet iam vel Perfectam Induxerit contemplatio
nem:in simplicitate illa formali permanet.Sed per persectionem quidem, quae a substanistia ei tradita fuit coniurastioriem illam cum ea assequitur. Tanquam altera quodam pacto ad alteram tendente. Neque enim cum coniunctione appellit ad sormas. Tametsi vesIongius illa absit, quae pure in ipsa Permansit. Per progressum vero eorum quae mira, non solum ex causis,sed Sordine seruato ipsa iam progressa,ad ea sese adigit, quae ex causis deducta iam progressa sunt.Sensu qui ctem seris1lia assequeris. Cognitione vero rat anis compote substantias compositas,ec omnino forma affectas. Quae quidem cognitio tum cliuersia ab ea est,quae λrmarum comprehendendarum vim habet :&eadem quo que ista quae quasi deflexa sitiatque ita quae terminantur, intelligat. Terminos nantique recte α absque ulla fiexione percipit. Termini nanque persectiones sunt. α eoisium intellectio prope Persemonem permanet. Quandoquidem S omnis quoque coismilio prope id existit, quod cognosici debet. Quae vero forma affecta, pereecta sunt. Qui vero ordine seruato ad haec appellit, intellectus est: non autem pereectiones ipsae rsed pe sectionem participare dici potest. Nam refractio participationem indicat. Mediis etis enim medicina quasi reflexa est. Quod propter permanentiam illam euenit: quae ex medicina quidem oritur: sed secunda, atque iam egressa est. Ouoniam id quos in participando illari est, quod vere est: diuersitam ab eo, cuias particeps existit, este Iieet iuxta illud B. Et ita recta, quae rectasta est: hoc est, Rux deflexa, ita utari alum faciata ab ea, quae extensa erat facta fuit. Sed cum exierit quod simplexe ac lassi Simplide Α- a. S ii
219쪽
DE ANIMAdiu,sionem fere subingressa sit. Haec itaque in his de perfecto ipsis intellecta, in ipso pro,
gressu philosiophando pertractat AractoteleS. Ante omniat nos de eo cemores factuquod cliuertum quia a forma,quod Θrma affectum est,existi Magnitudo quidem igitur.Scaro,Naqua,λrma affecta tunlapsum VCroesse uniuscuius v eorum ipsa uniuscuius Qrma est.Forma nans in ipsis,quid erat esse,aefiniri consueuit. aandoquidem ex ea ,α iis, quae forma affecta sunt itium Rdest esse an quibus ital forma non manet eadem, ac sinis ipsius est sedeam habet vim ut alterum definiauin his a Iterum est ipsium,hoc est,quoad finitur:&1psum eme quod quidem eme est terminus iuxta quem definitur.Ira quibus autem Prina absque materia extanta quae propC seipsam maneat: neque alterius terminus sit in his idem existit ipsum, de esse ei. ut caro, de carni eme. Licet haud veram Aristoteles sumpterit exemplum. Unde infert quemadmodum caro in materia est:&est quemadmo dum ipsium fimum Nerum quoa ita sese habeat,quod sine materia est, indicare voluit. Dubitatio. At quonam pacto dicitur hoc in hocicaro inquam,&simum:& ut uno verbo dicam: quod compositum ex materia,atque forma Siquidem alterum quidem hoc hoe est, ipsius for Responsum. Alterum ver in hoc Nunquid id ex natura formae in materia existentis habeti aut Scinus unque resipectuSest,qui in alterum,tanquam in id, quod determinetar, desinat Neque enim idem est, quod irma affectum est, cum forma, quae in altero reperiatur. Haec quidem enim terminus emicet oc alterius sit.Illud autem quoa terminatur existit: licet sine materia sit. Quemadmodum coeleste corpus est. Hatid idem igitur simum cum c uitate illa, quae in nare reperitur, est. Neque animal cum vita illa, quae in corpore est. Quemadmodum neque medicus cum facultate illa curandi, quae in homine reperitur. Ex causis nanque illis elementariis,atque proximis scientiam pariendo cognoscitur. Naara ex rma,quae eius steterminandi vim habeat:& ex materia quae hanc recipere queat.Illuctvacv hocm hoc:quod ab Aristotele positum futuriora ipsum compositum: sed composita causas indicat.Nam formae positio in materia,compositum perficit.
EO QUIDEM igitur quod sentiendi uim habet, calidum&frigidum iudicat,
ec quorum ratio quaedam caro. AIio uero,aut 1eparabili,aut quemadmodum res a
m se habet in seipsis cum extensa fuerit,ipsum carni eue iudicat.
Quandoquidem alio aut eo,quod aliter sese habeat iudicare dixit magnitudinem, &ipsam magnitudini Me,distinguit,qaaenam quidem alio:quaenam* eo,quod aliter sesthabeat Quaecunque quidem enim sensilia sunt,ut qualitates,colores,figurae,&magnituadinesse quemadmodum ipse dixit,quorum ratio quaedam caro. Ia autem est, quorum cauta proxima, substantia, quae definitur. Perstipe enim,ut d a Platone in Gorgia, & in Theaeteto,ita dc ab Aristotele ratio, pro proxima causa ampla fuit. Proxima autem cauista accidentium omnium, ea est substantia quae determinatur. Quoniam in ea, E circa eam de ex ea iubsistunt.Caro igitur siumpta fuit,pro ea omni substantia, quae determina, tur.Sensilia quidem igitur sensu intellectus iudicat Accidentia enim Sparticularia sensi ita omnia sunt.Quorum conuenienter comprehendendorum vim sensus habet. IntelI ctus autem si stantias percipere vaIet.Ideo pin his alio iudica ensu nanque iudicatiqui alius praeter intellectum est.At intellectus eam omnino habet vim: ut determinatam subis stantiam ladicare valeat.Quandoquidem 5 rationem intellectum Aristoteli appelIare, vita antea dictum fuit visum est Isigir haud alio terminos iudicat. Sed seipso quidem: earum aliter sese habente iudicati uod tacta fit:quandiu intellestia illo,qui progressus este quique in nobis per feestus 5 sormas iudicemus. Quan quidem anima,quae infulipsius substanuam recurritiquar prope perfectum permansit actum quae formis iuncta est: quae v omnino seiuncta ab isto secundorum appulsu diuersia ab illa existit vita, quae eratra progreditur.laeo hic recte adiectiam fuit illud, Aho vero,aut separabili, aut quemadis modum res acta sese habet erga seipiam, cum extensa fuerit: vitium carni esse iudicari
220쪽
CULIBER TERT I USAI1 quidem enim cum separabili hoc est cum contemplatione illa, quae separata est ab aftionibus,quae Oxtra Prominerit,at in habitus, potestates proVediuntur,krmas iudicat.Nisi profecto,&tunc non alio,sed eodem quod tamen alia ratione seie habeat, dicere velimus.Nam Sc una quois tota anima est quae manet,at progreditur.Omnium itaque concessione,eodem quictem dicere possumas:fect quoa aliter sese habeat. mintellectus ille, qui progressus est inparatas cognoscat substantias, reformas ex se determinet Quod ita sic alia quadam ratione habeatuque mactmodum sese habet recta, respectu eius
quae rectam sit.Nam ea quaere ista est ut iam determinavimus,cognitione eorum indiscat,quae eiusdem ordinis existentia forma aflecta sunt.Quae vero eXtenta tanquam recta S abscv vlla deflexione existens nori secus ac nota signum uecognitionis terminorum, perfectionum sumpta fuit:propter eas quas superius diximus causari UNDECIMA PARTICVLA.
RURSUM uero inus,quae in abstractione sunt,ipsiam rectum tanquam sim. Cum continuo enim. Ipsum autem quid erat esse,si est diuersiam ipsum recto essescipsiam rectum alii Sit nant dualitas,altero ital,aut alio modo sese habete iudicat.
In abstractione mathematica collocata esse di opinari, de dicere Aristoteles consueuit. Licet haud,quemadmodum Pythagoraei fecerant eminentes illas mathematicarum ima ginum rationes in imaginatione inuestigetiquae substatiales sunt in vita illa anim*, quae corporum Prmam referatas in ipsis imaginibus,quae imaginatione concipiuntur,ea collocata dicitari quibus revera suam omnem tractationem mathematici posiverunt. Pyth gOraei igitur,qui in prominentes illas,ato vivaces imaginam rationes inspexere, Hubstantias,resistas mathematicas esse Woluere.Aristoteles vero ab imaginibus substaciam remouetin ex abstrastione imagines fieri inquitiquippe cum eas anima recipiat, eximitationC quadam sensilium respectu. Haud quia ex propria act1onere has anima promat. Indicat autem id circunctaetio illa,quae inta,quoa Werum,aim exactam fit.Nem enim vere cuba figura illa quae seri filis sit,resetinem sine latitudine exacte recla,naturalis est:sed quae mathematica. iratus quidem igitur re imagines hae sunt:sed haud sine sensilia cognitione e naanima est,quae ipsas promit. Tametsi hausita promit,qaemadmosum prα antiora illa, quae sciri aut intelligi possimnNam propter maximam similit ine quae interea est, quae imaginatione concipiuntur cum ipsis sensibilibus,quoa abstractionis est proprie in iis seisdem atq; Iocum sortitum est:quae concipiatur imaginatione.Ita,ut eadem cum sensilibus sine naturali tamen materia sint.Quoniam S illa quom imago quae in imaginatione est, haud tanquam forma,sed tanquam in quod ma affectum fit,existit.Omnis narim forma impartibilis atq; indivisibilis est. Magnitudines autem in partitione,& numeri in diuissione collocati sunt.Recte itam de ipsum redium tanquam simam dicitur:propter cottriuiatatem at D partitionem. Quia nexu forma,neq; ipsum quid erat esse sit:quod est ipsum reis Elo esse: sed praeter ipsum rectum Philosisphus autem ex positione:si est altera dixit: quoaniam nequaquam haec nunc tractanta proposuit amin iis,quae post naturalia dicatur, haec retrac2auit S declarauit.Nun mira memoriam reuocauit dicens. Sit nan dualitas. ipsum scilicet rectum. uas quidem enim ipsium recto esse quia iniuisibiliter una Duaolitas autem ipsitam rectum,hata tanquam duo Nam re ipsium quom unum est.Sed contis nuum re diuisibile quod hac ratione dualitatem reserat. Vel mathematica ergo anima altero,aut alia ratione se habente iudicat. Quemadmodum in iis,quae exposita fuerunt satis ita percu declaratum fuit. E Y omnino nempe,ut separabiles res a materia ista quae circa intellectum.
Non circa omnem intellectum nunc intelligit.Nem enim circa eum.qui ab anima seisiis ictus est Ne circa eum,qui in anima reperit sed cum illo innate,in unum redactus est. Simpli de Anima. S m