장음표시 사용
231쪽
DE ANIMAdem igitur sua ex nibstantia actus,dc animatas ille intellectus separatus i sed haud eodem modo,quo qui semper separabiliS.Nonaueriim separatus noster ille intellectas est..uod propter inseparabilem illam cognationem cum secunda fit Nem aetionem cum substantia periecte iungit.& quatenus aPrus est Verii adhuc imperstruas qaod potestate dixit.Qua doquidem se aptus est,ut perficiatu Priorem autem esse tempore eam quae secundum potestatem in uno:in iis quidem quae gignuntur verissimum est.Nam generatio quaelibet ab imperfecto ad perfectum progreditur.Ideo v qaod imperfecta est,tepore prius est. Quod illud est quoa potestate existit:in eo,quod unum idem sit. Quoniam in proxima cauca ne In perpetuis cesse est ut quo actu existat anteta,quod ab ea in eo potestate fiat Recte ita villud i uno fili h uir adiectum fuit.In iis vero,quae Perpetua quidem sunt:qaae aliquando quidem intelligant: pote eme, qa re rursum aliquando non intelligurumet in ipso uno prius quod potestate tempore tarPPtORRtri nan* id potius,il quod actu cum sibiipsis semper mutuo succedat.Ideo p ipse quoiv Aristoteles in anima non censet tempore priorem esse potestatem ipsam.Sed illua vere inesserquod aliquando quidem ipsa intelligat: aliquando autem non intelligat am si iri comP sito homine potestas antea est: intellectus aut is animata est substantia, quae separabilis existitiquemadmodum confestim infert: ubi α simul tertiam differentiam animati intellectus illius praestatioris respectu tradituam ta cognitio eadem cum eo quod cognosici debebeXio stet Separatus enim inquit,qui semper separabilis. Semper autem separabilis esum coces sione ille cuius anima Parii ceps non est. Οιν Se ille cuius ipsia pateticeps est. Ne P enimis animae existit:sed anima ipsiusalle nanis in seipsio firme manens fiuiipsius anima attin git.Haec aute nostra anima est:quae impetu ait inelinatione secundas affert vitaS:quae cum illis colligata est et iuxta eam tantum quae permanet: sed S iuxta illam sita vitam quae recedit,at Progreditur,vivit. Rursum D separatur. Cum prope illud tantum stetit, quod in seipsa firmum,ati permanens.ct id solum est, ut ipse dixit,quod vere inmori aut aliud quidCuiusmodi intelliges illud erat quod in appulsu collocarum erat: quod in vita separabili positum erat.Uel separata ita p,quatenus N inseperabiliter aliquado asata est ad viuendum:haud tunc quod separabile sit,habebit:quale quod semper separabile. Quat inus ergo separabilisc sine materia existenti couenit illud tapsum intelligere.Sulipsius aut intellectio sua ex substantia actus est. uatenus vero separabile illud animati intellectus concedit,at assurgit separabili illi quoa in praestantiori reperitur:ea ratione S conium ill relinquetur ab actione,ipsias substantiae respectu.
ΕΥ ut Blum immortale, sempiternu.Non reminiscimur aut, quonia id quide
impassibile.Passibilis uero intellectus corruptibilis,N sine hoc nihil intelligit.
Scire aequum est: quod cum or ratione philosophus nitatur,at ei adhaereatu substansualem animae intellectum immortalem ,ec Perpetuu enutiat. Quo tam hac ratione simul
huius cum Platone conuenientiam admiremur:tum tractatione etiam eoru ,quae particus laria sunt.Nam quaecurim ille potius uniuersialis c prehedens ait perspiciens tradidit: tametsi ita,ut illi antiquorum praestaritiae conueni Seratahaec eadem nunc quo Aristoteles docet. Nem enim quia in il O minuO,at Partibili actu .motus vocabulo utiturino fore,ut ict animae adiungat quippe cum partibilis anima non sit.Nam cum tu mutes eoiscabulum illud quod per se mobile indicat,in id,quod per se vivens,& per se persecta,& per
se faciem at paties:omnis inde oratio duci videtur.Uel apudPlatonem enim illuct per se mobile quandam animae duplicitatem significat.Nam eiuS quod ipsius animae permanes,sormale,aim efficies est illia per se est.. cum de supremis etia illis loquitur rmis,uti consueuit.Ad illud aut mobile spectauquod passibile,S Progrediens d quodpficitur,at
terminarur. Hinc ita 6 Aristoteles commotus quod in anima efficitat vim habet equori Plato per se dixit: is separabile at v impassibile,& immixtum esse demonstratiNam tari qua principium statuit:&naturam quandam causam afieretem,quae omni materia ato eo Oi Materia pro quod fit,nobilior sit.Materia nata apud hunc pro eo omni quod fit,accepta fuit. Praere eo o1 qi fici reaque illud huiusmodi est, ut sua ex substantia actus sit. Quod propter contractionem
in impartibilem formam ei datum est. Unde cum id philosophus ac eri tanq quod sine
232쪽
materia sit:quia omne quod i materia existit partibile cum ipsum in seipsum agore voluerat:demonstrat,omne id ,quod sine materia sit seipsum intelligere. Cum simul intelliges,at. intelligibile demostrarii di simplexi ita ut haud particulariter intelligat, at sintelligaturaiect totum ambo constituanti quod immortale,aim perpetuum sit,pronuntiavit. Quodnal separabile, o simplex est:quodcv sutipsius est:& seipsum vivum reactir, atm perficit:ita,vriri impetu illo aclea,quae extra, cunctas effundat vitas,ati substantiasς non ilum mortem,aim interitum subire non valet: bed praecipue eam habere vim demora straturavi vitam,at ν Gubstantiam praestet:& propter hanccaasam immortale quo dicio turilla visit, tus syllogismus,dum paucis eam compono talis. Patet queadmodum de nostra anima rogatum fuit:quod in nostra anima non solum ipsum reperitur Patiem sed ec ipsum eviciens principium,&cauta eorum,quae fiunt.Praeterea ipsam efficiens in antra tria seipsium intelligere potest:aestionem v cum substantia in unum impartibiliter reducit.
Quoa autem incipit,quod. in causa est eorum quae fiantiquod sua ex substatia actio est,saeparabile,at. simplex est .Quod vero separabile,at simplex sulipsius est, re non ita
altero Quod vero huiusmodi contrarium recipere non valet,ut vitae,at v substantiae Prii Mationem. e. enim in seipi oppositum unquam aliquod recipietunem in altero, quod sui ipsius uolum est.Ipsum ita efficiens,quod inanima reperiturihuiusmodi erit,ut morotem atR interitum recipere non valeat Iccirco p immortale,at perpetaum ex neceSsitat est. Quod haud eam ob causiam ei praecipue conceditur,quia recipere no valeat Sed quia, ut iam dictani fuit,in impetu illo actea quae extra substantias,ato vitas secandas prorum dit. Quae sarie omnia, ut dicebamus,sta ab Aristotele tradita,aim tractata fuere, ut undique cum demonstratione illa Platonis cle anima, quae ex eo, quod per se mobilis sit, sumitur, conueniant. Quod nan de anima loquatur,non autem de intellectu illo cuius ipsa parmeticeps est:multo P minus de eo quem ipsa non participatiis de anima nostra,&iam a nodis in memoriam adductum sumpraeteream ex pluribus sibi aliquis discere posset .Quonapacto,quod potestatae,avi illuctaliquando intelligere aut illuctatiquari separari usqua arabit,quae ultra particularem istam animam existat Arnem quo sine materia, quodcvsimul id quod intelligit & qaoctintei I igitur.aut quod inparabile,vlla ratione omni riO Ois
stris illis vitis conueniet,quae corporum formam referunt. Multom minus aliorum ani vaesium,aut plantariam animis.Id quidem igitur Persepictae,arcu necessario ut mihi persuadeo,collactam fuit quicquid effficiens in anima est,il Iuctimmortale,at Perpetuum esse. Perbelle enim illuct perpetatam admouit:qta admossum S Plato,quod sine interitu in Phaedone.Ne in eam incidamus opinionem quae fuit Eoethirqui animam tanquam aritismatam quandam rationem immortalem Osse voluit:verum ita,ut mortem accedentemno talitatam a. expectaret:sta illa accedente recederet,atque inde viueris periret. Ob quam autem caua Interrogatici
seni id solum perpetuum Nunquid quoniam manifeste insere, Passibilem intellectum Responsis eorruptibilem esse At dabitare aliquis posset , quonam Pacto cumuille intellectus sit, Dubitatio. corrumpitur siqvictem Sille sine materia est Intellectus nanque omnis sine materia pois situs atque costitutus sint.&Propter id, nis quoque intellectas est intelligibilis. Non autem forma quae sine materia estiquia intelligibilis sit,& intellectris quoque est. Nuris nesborisu quid autem passibilis ille intellectus materialis erat &potestate , ct id ipsum passibilis Se imperfectus est intellectus: totum m id existit,donec passibilis sit Propter hanem causam corruptibilis,quatenus passibilis est.Sine materia autem fit,&actu intellectus, arcu intelliis stibilis,in coniunctione illa cum ipsis efficienti .Perfecte vero sine materia , atque perfectus existit'intellectus cum ad ipsum efficientem recurrit. Ita,ut passibilis intellinus interitus o, s6;s iis, sit hauct quia in id qUoct non est, eat: sed quia cum eo, qu ct Praestantiori ratione est, tetieetias iti
coniungitur. amanimata illa substantipa, quae separata est ira seipsam, illam quoque viis teritus. tam quae progressa est,revocat Quae tamen haud adhuc progreditur:fect iri mo manere, tanquam in causa existit. PaSsibilis itaque intellectus quatenus passibilis,corruptioilis est Quemadmodum aut opponit aduersas illud quod ipsius animaeppetuum dem5stratus ait quona pactonoreminiscim Ur,quae arite ortu nobiS acciderinusi ppetuo is praeerist bat Unde etiam rursum patet eum de anima sermone habere:non autem de praestantiori
233쪽
D E ANIMA illo intellei luculusinodi nam in dubitationem veniret, Opter quid nos non recorda muricum perpetua illa nobis praestantiora sirit. Dubitationis v praeterea solatio, animae quadrat.Quoniam progrediens ille intellectris impassibilissc ob hane quom causam imumortalis est.Passibilis vero ille corruptibilis,quatenus passibilis:quemadmodum etiam es nobis dictum flut e quatenuS in id,quod firmum,at permanens adducitur. Sine eo vors,qui passibilis est quatenuS paSsibilis,di qui progreditur ad eas usu vitas,quae Corpora formam reserunt,i ita intellectuSintelligit.Nihil inquam eorum quae memoria comprehedi possunt.De quibus nobis sermo propositus est Quae ut alibi ipsemet Aristoteles nos docet,huiusinodi sunt,ut imaginatione concipiaritar.Ideocv in intellectione eorum, quM memoria comprehendi potantaea ratione omnino egemus:quae ad imaginationem vias progrediatur.Et sine hac ne impassibilis quidem intellectus eorum aliquid intelliget,quae memoria percipi possunt.Nem enim simpliciter illam particulam,nihil interpretari debeamusata ut nihil impassibilis ille intellectus sine passibili intelligere dicamus. Quo nanque Paeto adhuc separabilis quo pacto immixtus quom pacto sua ex siubstantia erit actio cQuoniam dc anima quae corpus id vivum efficit separabiliter aliquando vivit,aim intelligit. odnant Deus inquit ille,semper est,in duodecimo eorum,quae post naturalia dicuntur:id nos aliquando obtinemuriex potestate scilicet nostra. Deus autem semper separabilis est:& nos stam sumus,licet aliquando. os inquam qui adhuc naturalem istam vitam viui mascum anima abs y ullo respectu erga corpus, alip erga secundas istas vi Sς
tametsi breui tempore:sese habuerit,
IN DIUISIBILIUM quidem igitur intellectio in his, circa quae no est salsiam.
In quitatu autem falsum,ec uerum, compositio quaedam iam intellectionum.Quippe quae unum sint:ut Empedocles dixit. Profecto multorum quidem capita sine ceruicibus germinarunt. stea composita stasse amicitia. Sic oc haec separata compo
nuntur. quod incommetasurabile,& diametet.
Ex POSITIO, Quando de aliis animatis facultatibus docendo verba Aristoteles laciebat: de naturaliabus inquam, at v iis,quae sentiendi vim haberent:quae iis subiecta essent, tradebat: dc ante substantias actiones ipsas consideraba am ex iis,quae nobis manifestiora essent, ad imo manifestiora progressiebat an tractatione autem ista de anima intelligente,intellectum,
qui Hamo qaalis sit,ante intelligibilia contemplatur. Quia ea ignotiora sint. At cx deinde intelligibilia ipsa considerat.Quo ex his ambobus actionem ipsius intellectus intestigibialium respectu adipiscamur:& intellectus praeterea persectionem,quae ex ipsis intelligibiliabus prouenit,consequamur. uemadmodum ita v in passibili intellectu, cum substanis
nam antea tradidisset:ea adduxit,quae ab eo cognosti debeantiquae duorum genem sunt: tum quae mima affecta sunt:rum sermae,quae illa determinarit:& eius praeterea diuersam circa illa actionem expositit:ita cum substantiam,& Perfectionem,oc aeternitatem emcienistis intellectus antea cosideraritiquaenam ei intelligibilia sint:& quaenam ipsius intellectus actio circa ea sit:ex his nunc nos docet. At quia Intellectum simul atm rationem causam af&rentem S: simpliciter stientiam gignentem,ipsum intellectum afficietem statuit, de duo.
rum generum intelligibilia ei conuenienter concedit.ex quibus altera quidem fiunt indiu, sibiles atm impartibiles formae:quae quatenus intellectui, nceduntur. Altera vero quae convoluta,&quae non sine aliqua compositione ac diuisione coniunctionem participati tanquam ea quaestiri queantiquandoquidem S cum causa iuncta sunt. Atm ipsam qui, dem actionem impar tibilem,ac v eram tantum esse inquit nunquam autem talsam. Illam autem quae in quampiam partitionem deseraturiquae qui em partitio cum composi arie,ac diuisione sit:circa quam verum, at salsium constitutum est thaua huiusmodi esse Uuit,ut scientiam pariat.Nam haec semper vera est. hi aut com sitici,ac diuisio ea quom acti quaeaca sabemquae opinandi vim habet,at exterior est:neque ad rerum
234쪽
LIBER TERTI Us CYTI proscinditatem peruenitiMeta igitur eorum quae proposita sunt, haec est Admodum autepaucis,at v ad breuissime consectim Acistoteles incipiens, ta quae ipsa intelligibilia sint,
o cuiusmodi intellectio:quoniam illa quidem msiae existunt i,metur haec autem Ueraso am:iridicauit inquiens. Indiuisibilium intellectionem circa ea eme: circa quae non est fata sum.Multis autem modis ipsum indivisibile dicitari ut Sipue quoque explanaturus est. Indi uisibile Nanm de longitudo actu est indivisibilis licet potestate sit diuisibilis: α ut purictum,at v fia nis interualli. Quod tamen punctum ignobilius ipso interuallo emat. ita ab eo decidiuvi seeundo. haud ipsum dici queatisiect extremum tantum eius sit.Nunc autem is a indivisibiliS di Q. lib. ista fuit. Iae,ut in primo naturalis auditionis expositam fuit ido adhuc amplius in divina philosophia:de naturali quidem in septimo α Oftauo:de ea vero quae naturalem eXcedit, Fot a in duodecimo substantia prima est. α secundum seipsam perfectio actus, reteraniorius impartibilis. ut quidem terminus eas omnes rationes,quae circa ipsum conuoluunturiat P cias omnes proprietates iuxta quas partibilia subsistunt in ut uriam λrmam reforant,antea complexus est.Simplexi quidem est: sed haud prope simplicitatem illam in angustum redaciam permane sed prope eam,quae illam obtinet vim, ut omnes proprias ait priuatas rationes quae circa eum diuitassint, perferat.Naturalis' naturales tolliciarii maius y animatas.Terminus autem ille,qui secunda seipsum existiciquim fulipsius est: at id vere est,quod imam:ita,ut eos quoque terminos,qui dicti stant,constituere valeati unam informam redigendo vel hos quom antea sumpsit. Terminus Carid animae maxia me primus: uitas humanae omnes animae communiter conlpotcssunt,intellectus est, α qui uniustulust proprius. Quoniam autem praestantiori quadam ratione quam natuoralia,quamq; ipsa natura,animata substantia connexa fuit cum proprio termino, atq; mrma:Propter cuius imparilbilitatem,ec cum aliis omnibus Ωrmis impartibiliter iuncta estiec ipsa omnibus Q is siecundario referta est: quae tamen non permanent, quales reatu raeformae:sed quae commixtae sunt cum praestantissima substantialium rationum comis lutione Ideo ν α ab intellestione post rationem comprehecti possunt.S quemamodum inquit Aristoteles huiusmodi fiunt, ut intelligi,ato mri valeant. Ex quibus anima&cum praecedentibus illis Drmis coniungitur Contemplatur enim Scillas ubi pereas, quae in ipsa existunt,perfectionem consecuta fueritissed proxime coniunctas. Atm hulasmodi intelliuibilia illa' suntiquae substatiali animae intellectui parata sunt:proxima scilicet, at x Prα
stantiora.Substantialis autem eius actio hui moductaiusmodi re ipse qui talis erat. Erat autem intellectas cum praestantissima ratione commixtus. ae S eius actio eodem moudo sese habebit. Inte Ileetio talis eriti qualis S praestantia illa, quae rationis compos est, existit. Et quatenus quidem intellectio impartibilis at eadem sua ex substantia est: re itis
diuisibilium hoc est λrmarum existit Solum ac secundam seipsam vera est:veritatem obtinet quae aduersias falsum obiicitur. Nam in complexione alterius cum altero ratR in particularibus iis,quae cranoscantur falsitaSomnis collocata est. Ita, ut aliqua quidem ex parte quod illud co Oscit tangat:aliqua vero ex Parte minime. Quoniam nequaquam, duod nulla ratione tangst,de eo etiam metit de quo nem omnino quicquam opinatur,nem aliquid dicit.Necu quod totam illud apprehenditi amictverum dicere necesse e re iis ita quae aliqua ex parte attingunt,falsitas ct quae huic opponitur veritas, constituta est. Impptibilis autem illa inctivisibilium intellectio quae illud ex aliqua parte propterea duod impartibilis,non habet:aut quasi totum lagitiaut nul Io pacto.Quare ex Plotini senistentia huius di est ut iri nullum errorem incidere valeat:& ut Aristoteles sentite semper vera existiimumquam falsa. uatenus quidem igittar intesIectio huiusmodi est.Quateis nas autem praestantia illa rationis compos, atque scientia , non cum appulsu , sed subis Ransalis haec quo eadem cum ipsa re est.Ita virescientia,&substatialis sit eomitio: sed sectindario. icercu quod idem sapiat obtineatrat non sine diuersitate,aim interuallo quo, piam. Quemadmodum de indicat nostra illa rationis parreceps Micio, quae cum appulissu filiquae indiuisione at v collectione semper posita est. Quod ei euenit, tum quia hauclprope terminum unum simplicem permanet: riuoluitus.Tum quia quae conuenierer atin eodem seruato ordine et,quo cognoscantur, mr--:raciones, non autem λris
235쪽
imae sunt. Mix adeo Brmat νει no sine aliquo interuallo cum rationis his animatis, at substatialibus in idem redactae sunt. Ipsa quidem igitur cognitio rationis particeps vel Luia ipsius resipesta non sine diuisione quα cognosci etiam debent,eodem modo se mustuo habent. Quae vero ambo comprehendit,quod inqua cognoscendi vim habet,& quod cognosci debet,sibi mutuo consequens at s similis est.Et semper vera existit cognitio atthuiusmodi ut scientiam gignere valeat.Sed hau simpliciter laquam rationis compos existit.Immo potius tanquam ea quae ex causis scimam gignere possit:&quae omnino cum rebus totis iuncta,ac conexa sit.Falsum ita ν ,α verum quod ei aduersum est, haud in his suam isdem habent:sed in quibus compositio,apparet. Quae incognitione racionem paraticipante,ati progrediente,collocata est.At quia philosophus noster dixit,intelle monum composition me intelligibiles ipsias Brmas intelligamus: sed pacliculares proprietates, , , quae post formam,rationem partita parit,infert. uemadmodum Empedocles dixit.Prose, , et o multorum quidem capita sine ceruicibus germinarunupostea composita sunt, amicio,, tia dia,S haec separata cis nuntur.ut quod incomensiurabile, diameter,aut quod comesurabile S diameter.Haec quide enim lail forma tetragoni:quae simul Oe indivisibiliter c5plexa est,re latera S diametrum, quod incomensurabile eorum: de illud aequales angulos, aequaliam latera habere. Vnumquodcv autem horum singillatim particularium est rationum proprietas.Ex quibus ea constituitur compositis,quae rationis particeps est.
SIN autem eorum quae fiunt,aut fatura sunt,tempus praeterea intelIIgit, ali co ponit. Falsitas nant in compositione semper. Nanq; si ipsam album non album,ip sum non album composuit.Contingit autemαdiuisionem dicere omnia. Ergo est non solum falsiim,aut uerum,quod albus Cleon est:sed oc quod erat,aut erit.
In iis narim quae perpetua sint,coplexio solum eius quoa dicitur,at subiicitur adeste
in iis vero quae in ortu alis interitu sunt collocata,ves tempore opus est. Quippe catia semper,sed aliquando sint,ac non sint Et oportet nos legerites.Sin autem eoru quae furit, faciat scilicet aliquis compositionem:dc ubi iam punctum interposuerimus,sic inserreaempus praeterea intelligit,ut componit.Ita, ut praeter ict,quod dicitur,at subiicitur,tempus etiam intelligat,atis componat.Propter quae etiam rursum nobis in memoriam reuocat:
quod in compositione omnino talitas posita est.Quandoquidem quod albam est, haud album esse,opinari possumas.& quod non sine diuisione compositio emtaeom S diuisio in iis collocanda in quibus compositio existit.
Q UOD uero unum facit,id intellectus,unumquodq;.
Ratio nati v animae simplices intellectiones connectit: qaam sane intellectus nomine appellat ut iam demonstrarum fuit.Nisi dc illud demostreturiquod pluribus in tradiatio, ne illa,quae post naturalia isquitur,Aristoteles demsistrauit:quemadmodum causa, quae a Qtina stat:ac λrmalis diciturivi ipsius esse: ita Ee eius,quod est,unum esse, iis, quae λυma affecta sunt causa est.. uod in naturalibus quidem verum est. In animis vero intellectus forma est: cuius particeps est,ta qui proper ipsam animae Gubstantiam,quatenus intelo lectus permanet.Nam quatenus ratio,&ipse in unum redigitur. Aristotelis autem verba ita componenda Lant.Quod unam quanis complexarum intellectionum unum tacit, id, ipse est intellectu .
I sVM uero indivisibile,quoniam dupliciter,aut potestate,aut actu.
Dictum & a nobis iamdudum sint quod multis modis ipsium indivisibile dicitur. Aliud quidem,tanquam forma,quae nulla ratione diuisibilis est ne potestate ne actu.Alius ero,quemadmodum longitudo,& omne continuum. quod actutatum est indivisibile: potestate
236쪽
admodum quae in generatione Ilocata sunt. Aut quia λla cogitatioe diuidi queat: quo admodum coelestia .Quae diuidi possunt,propteria,quod partibile a corporibus contectata sunt Aliud autem,ut punctum,α ipsium nunc:qam un* tanquam extrema indivisibi Tertio. Ita es IedicimuS-Nariis linea tanquam extremum Luperficiei iuxta latitudinem indivisibiolis est.Et superficies inquam extremam corporis,iuxta prosuriditatem indivisibilis.Quod igitur ita indivisibile,ut ipsum extremum,est quidem S ipsum omnino indivisibile, Non
Olum actu,sea etiam potestate.Uerum opposito modo,at formae,reriami termini sint. Formae nario perfectiones sunt: α omne illud coniuncte comprehendere. Puncta vero, α omnino ipis extrema inquam ea, quae ab interuallis deciderint:&quae hoc, quia eratrema Imt,vel ab iis superenture quorum sunt extrema:in priuatione eorum,quae finiuriitur existunt.Nel enim nunc huiusmodi Aristoteles pacta recipit:qualia Pythagoraei poα fuererrariquam ea, quae interuallorum principia formas referetia sinuato causae, quaed
terminandi vim habeamSed fines ut dictum fuit, atque extrema noster philos hus esse vultadeoqν haud absurde ill1 puncta substantias esse statuebant. Nam ea in ictem cum formis illis:quae partibilium determinandorum vim habent adducebant. Aristoteles p Deiatem priuationibus punicta statuit. Ita,ut sermo,qui de indivisibilibus in medium adducis rursum Paucis exponitur.huiusmodi sit. Duobus modis ipsam indivisibile dicitur, aut Potestate aut ac tu. Quod quidem igitur potestate emacia omnino etia esse potest. Quod autem actu, ud Ommno etiam potestate. Actu quidem enim, ut ipse inquit, longitudiones tantum indivisibiles sunt,ato omne id,quod continuum. testate autem,Sob hanc
quom causam omnino indivisibilia,formae,re termini:& quae tanqua extrema:quae quaπrenus extrema indivisibilia.Ex his vero alis quidem sunt Brmae tanquam perfectiones, S praestantiores iis,quae perficiuntur:&quae omne illud coniuncte compIectantur. At hae primae,&exis substaritiae sunt.Puncta vero sunt fines ac tanquam extrema Coria,quin finiunturiquae ipsum indivisibile obtineritumia ab ipso diuisibili decidant,atin illud assea qui non possunt. Simolexi illuci habent mori quia comprehendant,quemadmodum sermae:sita quia ab interuallis aecidant,ato ea amittant. Cognitio ital indivisibilium, tanqλrmarum, ac terminorum,nost nunc philosopho quocte ea contempletur, proposita est Intellectus enim quatenus intellectus,t substacitas quo animae intellectas horum
comprehendendorum, cium seruando ordinem, vim hahehat.Horum iritellempo,ut ipse tradicliustera ubim est:nem ulla unquam ratione falssam recipit. quo re allia,quae indiuisibilia dicuntur ab iis,quae laqaam ωrmae,indiuisibilia sunt:distinguat:de illora quo intelle mones respectu eorum,quae formarum sunt:necessario quot modis indivisibilia dicantur affert:& quaenam sirit propriae,ac nuenientes eortam intellectiones,docet. Nae intellectiones eorum quae secundario indivisibilia dicuntur,nequaquam purae existunt. Ne enim pinanentiri eo quod pure indivisibile.Sed qaippe quaec oscant quae actu quidem indivisibilia potestate aute diuisibilia:aut quae ex priuatione indivisibilia. α haelabuntur ab illis summis,at v puris intellectionibus:at v in diuisionem quandam,saltem potestate existentem, currunt Aciri id ut haud ex se ed per accideris,fines cognoscant. Nam quia fines cognoscimus,ta quae inde decidant nota,at perspecta habemus. utari modum recto cognoscitur obliquumr&bono malum: & omnino formis eorum priua nones quorum sunt Grmae.Siquid enim haud eundem ordinem seruando,sed praestan nori quapia ratione reseogrioseat: huic nihil est impedimento:quin haud vires illae sunte sed ut intelligeris ipsum existit:ita etiam intelligat amne simul cum iis,quae intelligustar in cliuisionem vemimem una cum illis inficietur:sed causam afferendo,atque in seipso manens intelligit.Nunc autem, ut dictum fuit cle iisὰ nobis sermo habeturiquae eundemoridiem seruaricto Cognoscunt. uoniam is haec antea iam a nobis posita, at expl1cata mere Aristotelis verba prosequamur.
1psUM uero indivisibile,quompam dupliciter,aut potestate,aut actu. Primam diuisione philosophus facitiquoa omne quod indivisibile, aut potestate, aut
237쪽
DE A N 1 M Aaetu. Huiusmodi v haee est diuisio,ut nihil ei desit Quod nan potestate indivisibile estivel alia quacru* ratione indivisibile eXistit Quod aut actu, haud ex necessitate Od penitus.
NIHIL prohibet intelligere ipsum indivisibile,cum intelligat Iogitudinem. In diuisibilis nant actu,& in tempore indivisibili.Eodemi modovi tempus diuisibi le,atis indiuisibile cum longitudine.
Ipsum nanio miliaisibile reperitur in iis,quae potestate diuisibilia sunt: quod actu redadit illa indivisibilia.I ip sane indivisibile cainseparabile ab eo sit, qd ca dimesionibus est,
eam sane habet vim,ut comprehendatmon tanquam cauta,ut sormae sed tanquam sumomum αν supremum eiuS,quod forma amestum sit. uemadmodum de bona valetucto persectio est vicientis corporis.Sed haud inquam causa quae ut finis in .ma collocata sit.
Nihil nan quod partibile sit,aut si sistere valet ita,ut impartibile quippiam in se non cotineat: aut secundum natura sese habere fine perfecti one,quae in iis si sideat.Intellectus vprofecto ille,qui ordine seruato cognoscit,quod astu quidem indivisibile , potestate autediuisibile:cognoscet id ipsum profecto quemadmodum est:quatenus inquam actu iridia Uisibile Pores nanis idem intellectus est,illud intelligere,vel ubi iam diuisum fuerit. Verum cum tanquam unum totum illud intelligat:de haud adhuc diuisum : tunc tanquam indivisibile intelligit. Recte ita villud Aristoteles dixit.Nihil prohibet. Quandoquidem αquatenus indivisibile:& quatenus iam diuinim potest cognoscere .Quando igitur tanquaindiuisibile intellexeri tunc de in tempore indivisibili. Et confestim quod demisium fit incognitione ista,quae hortam ordinem seruat, Aristoteles indicauit. Nem enim in illo nunc impatetibili,quod omni tempore praestantius existit:id agit.Si nunc appellare fas est:quod omni tempore praestantius Sed in tempore quidem: sed quod indivisibile secundum actu existit.Patet autem,quod intellectus ille qui ordinem seruando tim intelligit: haud fimopliciter est intellemi sised uni cum conuolutione illa rationis compotet quae primo inigris uallum adaucit,tmpIicitas est:atm simul agitaliua naninin tempore agere, ei conuenit vitae, tam rationis Particeps est Intellectus v attamen est:quatenus quod indivisibile est a distantia,atcs interuallo isto rationem participate seiungit. Quous D enim ipsum continua, tanquam indivisibile intellexerimus,ne ipsum quidem tempus diuidimus. Vtram enim diuisierimus siue longitudinem in dimidiam, siue tempus, consequens est, ut & alterum
quom simul diuidatur. ant si dimidium longitudinis antea deinde alteram partem postea cognouerimus:profecto es tempus quom uni cum priori,at' posteriori illo diuidistur.Rursum tempus,cum iuxta id quia prius,at posterias diuiditur: alia m etia paristem habU ,quae iuxta id,quod prius,aliam v quae iuxta id,quod posterius cognoscitur. Ita,ut de actu quom diuidatur .Quare dil ipsius quom logitudinis alia erit pars,quae prius, alia quae posterius cognoscitur.Recte stam philosophus infert.Eodem natam modo tSapus clivisibile,aim iniuisibile cum longitudine. Nam quemadmodum sese habuerit lonagitudo,dc omne continuumtita & tempus quo*.Manifestet id ex his confirmatur.
HAUD igitur licet dicere n dimidio aliquid intelligit utrol. lenim est,niis si aeuisiim fuerit. At nunquid potestatet Separatim autem utrunq; intelligens,diui
dit de tempus simul.Tunc autem quas longitudines. Si n autem laquam ex ambo. bus,ec in tempore eo,quod ex ambobus.
In quocun quidem enim,ut indivisibile cognoscitmem tempus ipsum diuidet. mriori queat dicere,quid quidem in priori dimissio quidque diuersum in altero cognscat. Quo ac tu ipsa intellectione diuidat tempus:tanquam aliud quidem prius, aliud aute posste Scognoscens. Oninan cum continuitate id absco ulla varietate cotemplatur:haudasti tempus diuiditised potestate solum tempus in quo intelligit, indivisibile esse ΠOuit. Quoniam tempus quom ipsiam Suideretis utram iv ex particulis longitudinis in Pariicialis huius tetraporis,alteram quibem prius,alteram autem posterius cotemplaretur, Quo niam si longitudinem vel mente diuideretio alteram quidem eius partem prius, alteram
238쪽
LIBER TERT 3vs autem posterius consideraret:vna de tempus omnino diuideretiaria illud prius, at possterius.Atm tunc nequaquam tanqciam indicii sibile totum cognoscetur. Ide is perPuli chre Aristoteles dixit..uasi longitudines. nino enim quod unum est,m a facit:quia mente ciuisit.&propter hanc cautam,quasi dixit. Quoniam haud nostram mentem, at sintellectionem diuidentem illud omnino seqaitur: quodecipis iam res diuita sint. Licet igitur non adhuc sit multitudo: sed tanquam multitucto intelligatur. Nam si non laquam mesta:sed tanquam unum,quod ex utrom conflatum est, intellexerimus,ct in indivisibilistempore Omnino ipsia videbimus:ac secundum actum inae uisibili inquam.At s recte is ne noster philosophus facit qui hac ratione quod in ipsis diuisibilibus indivisibile reperio tur ab eo distinguit,quod sor male existit.Non solum quia illud in tempore cognoscatura sed is quia clividi possitipraeterea 3 qaia ex partibus expleatur.Iaeo quod ex ambobus dixit:tanquam is,qui duas parte is stataat. Indiuistbile nano ilicia, quod formale dicitur, omnino impar tibile esimarteiis nullas habet.
avo D autem haud secundam quantitatem indivisibile,sed forma,intelligit in indivisibili tempore,dc in indivisibili animae.
Anteaquam perfecte compleat Aristoteles sermonem illum,quem de intellectione inaruisibilium in ipsis diui Ebilibus habet:nobis in memoriam reuocat discrimen huiuS, eius intellectionis respectu quaesormis ascribitur. uo dccausam Ostendat:Propter quam Omnino intellectio de iis nunc sumpta fuit. Quoniam, opter dilaciditatem, ait Aillinctione formalium intelIectionum factum fuit.Hae nan*,nem in tempore existumme cliuia tur ullo pacto,aut actu aut potestate.Sed quemadmodum ipscessirmae lunt impartanilesοῦ
quae s ne tempore quidem eXtendumvrmem ulla ex interuallo separantur rata Sco rurationes ii quae ordine seruato cum his conueniunt: impartibiles omnino erut . Oct CIS probe conueriiticum ne P v Ila ratione distantiam asciscanimem conuoluant mecs ominnino in tempore fiant. Tametsi enim in tempore Aristoteles dixerit: at illud, in indiuisitilla admouit Ouo illud quod supra omne tempus est,significet. Omne mari S temPuSbile est. Ut ruitur lapictet alicuius adiectio in eo quOct Iapictea nauis exictat: nauime1lectes mattrita 5 additio ipsius indivisibilis si tempori admoueatur:ex eo extrahit,quod tempus sit Secunctum quantum igitur indivisibile est:quod quantum quidem est:secthauct cliuio indivisibile sum.Ita via tu quidem indivisibile sit:sed potestate nequaquam.Ouod autem haud huis ym quantu. iusimodi sed forma indivisibile, oc est tanquam fiorma est indivisibile,intelligit,inquat In indivisibili temporeactautem est aut in ipso nunciaut quod verius enunciare possumus, maestantiori modo,quam secundum tempus:S in indivisibili anima: .Perbellem Aristoteles no ait quae a Platone dicta tantaquemadmodum ex ambobus anima constituta est:ex partibili inquam substantia,atcs ex ea,quae circa corpora diuisa est. uicquid igitur inis diuisibile at D impartibile formis egregie quadrat. At D rectam seriem custodiendo ipsis cohaerescit quia ex eo quoil ipsarum indivisibile cum indivisibilibus coueniunt Rursum dilucidum est: quod haud de eo nunc Aristoteles intellacta agita ui praestantior,qua prosor animam existens:nem de eo cuias ipsa particeps est:multo minus de eo siermonem habet:quem ipta non participat sed de intellecta illo animae substantiali, at permanen a te an in nunc porspicue,indiuisibili animae dixit: tanquam is,qui nouer', α quod eius Quodam pacto diuiditur.At cum haec de intellectione formarum in medio philolophus collocaritidi rim crim nobis tradiderit cam intellectione eorum,quae alia quapiam ratisone indivisibilia dicunturirursum excipit sermonem de illis,haec scribens.
SECUN DUM accidens autem,ec haud quatenus illa diuisibilia.quo intellio, N in quo tepore. Sed quatenus indivisibilia. Inest enim ec in his aliquid idiuisiotae.
Repetit ut iam dictum fuit,sermonem, qui ad indivisibilia,quae in diuisibilibus colloea
239쪽
DE ANIMAta sunt,speetati quo intelligatur.At quia in medio distinxit,at segregauit intellem onem illam de formis atm eam in indivisibili animae fieri dixit:& iri indivisibili temporem hac quae ad indivisibilia in diuisibilibus collocata spectamem simpliciter alae diuisibili fieri inaumem simpliciter in ipe indivisibili. Sed indivisibili eo,quod sim actu n5 atat potestate sit. Quicquict enim alae diuisibile ali quide & aetum in contematione diuiditam Iiquarido vero potestate solum diuisibile est:actu autem nequaquam. Quando enim singillaum
animal alip rursus rationis compos,deinde mortale consideret:actu hominis contemPIM
tionem diuidit. Quando vero simul omne id contrahat: actus eius qui cognoscedi vim habet,indiuisibilis e equaquam autem potestate. Aptus naiam est ut diuidatur:sed solum acta. Atqui eum diuisibile sit animae illud quod horum cognoscendorum vim habet: αcum natura in tempore,quod diuisibile sit,cognoscat:hauct tamen tanqua diuisibile: nem tanqαam in tempore diuisibili cogno dicam id quoil cognoscitur. tanquam indivisibile percipiat:quod natura S ipsum quom diuisibile est. Ideo in secandum accidens philosi phas dixit.Nem enim tanquam diuisibile quod diuisibile est:sed tanquam indivisibile coognoscit.Nem ranquam in tempore diuisibili tametsi diuisibile siti sed tanquam indivisibili. Ne tanquam diuisibili animae cognosscitis eff&hoc tanquam indivisibili. Ne' enim resspeetu eius,quod diuisibile sitam tam fuit illud secundum accictens esse quod in ipsis indiuisibile. em enim quatenus diuisibilia Gunt:ea ratione etiam indivisibista existiit. Et proopter hanc cautam tanquam diuisibilia,secundum accidens habebat, quod indivisibile sit. Ne-illud secundum accideris,quicquam nune indicat,quod deterius siti sed quod iuxta aliam rationem,at. praestantiorem. Secundum accidens ita Maae diuisibilia sint, cognoscit. Illa natam panicula illa eam habet vim Ut quae diuisibilia sint.apud Aristotelem significet. Quemadmodum & ipse inseri,inquiens:& haud quatenus illa diuisibilia: cum quod eorum indivisibile est considero.Illud autem secundum accidens censiet non solum de iis quae cognosi untur,quae diuisibilia sint,interpretandum esse:sed & de ipso intelligente, ecde tempore:quia,quo intelligit at iri quotiriquit.Nam id ipsium Larie admouitiquo intellirit,& in qao tempore. uod eam ob causam Scit,vidicebamus,quo indicaret,quod agit eo ipsius animae quod diuisibile emquod intelligit quae huiusmodi sunt:haud tame qua, tenus diuisibisse est.Ouod ita in iis indivisibile est secundum se quatenus indivisibile cognoscit Quae vero diuisibilia sunt secundum accides.Quoniam ex alia ratione obtinebat, quod indivisibilet& haud quatenus diuisibilia.Indicat autem secandum se quod indiuisiis bile cognosci.quia addidit illud:sed quatenus indiuisi1b1lia. At cadixerit sed quatenus incliuisibili confirmat ex iis,quae sequuntur:quod est aliquid in ipsis diuisibilibus indivisibi ile.Est enim S in his aliquid indivisibile.
SED forsan haud separabile,quod facit unum tempus, ta longitudinem. Et id
eodem modo in omni est continuo,& tempore,ec longitudine.
Quod quidem in continuis aliquid fit indivisibile,confirmauit eY eo quod omne constitiuum unum aliquid sit Ipsum nati unum indivisibile est.Et quod particeps est ita sahoraturivi haud ipsium unum sit:sed coniunctum,na partibile existit.Quod philosophus demonstrans aliquid dixit Illud autem,sorian non separabile protulinquoniam haud ipissius subiectim amesed ipsum subiectum.tanquam in unum redactum contemplatur.I1lud nan in omnino inseparabile est:qaia ipssus subiecti aliqvid est.Nam λrma aliquid qa
separabile sit obtinet. Ouemadmodum Sipis quos in naturali auditione vult: ubi natu Tales normas separabiles inquit.Ouoniam substantiae sunt:&subiectum perfici utinequa, quam autem ab eo perficiatur.Hanc ιν ob causiam,vi mor,& illam particulam, λrian,
admouit.Id innuere voles: quod si id quidem indivisibile sumas,quod i forma stetiac formale dicaturrici quoda pacto separabile existeusin aut quod subiecta respicit,inseparabile.
PUNC 6M autem,ec omnis diuiso,dc quod ita indivisibila, indicatur, ut m uatio.ec eadem ratio in aliis. Exempli gratia.quonam Pacto malum cognosiat: aut
240쪽
LIBER TERT 1ν snigrum.Contrario enim quodam modo cognoscit.
Post intellectionem de iis quae actu soIum indivisibilia suntleonfestim de eam philosophus tradit, quae ad ea ipectat, quae omnino quidem indivisibilia Ilante sed indivisibile issolua Obtinent, quia ab iis, quae diuisibilia 1unt, decidunt. Superficies enim, ct linea,MPων istum,& ipsum nunc,propriam quandam habent λrmam. Hi haua omnino in priouatione collocari queunt.Sed quatenus indivisibilia id obtinent,quod priuatiam sit. Que. admOctum enim superficies, quo aci longitudinem, ato latitudinem mediat, id quod D ma affectum sit,consecuta est: quo vero ad profunditatem, quod cum priuatione Gistit ita de aliae omnes diuisiones:quatenus d diuisibili desierantaricuius extrema inmaea rati ne in Privatione existunt. Rursum ita , qui ordinem custodiendo extrema intelligit et ea quo P cognoscet tanquam ea quae proprie Lubiretis prauata sint.Quod propter cotempla tionem illam,quae ordinem seruat, mrmae priuatione accidim Nam qui formam intelli gitto quod ea priuatum fuerit intellemone assequetur.Quippe cum id,quod aptum est, 1 ut ei priuatio adsimilius formae particeps fit,eius inquam quae gigni valeat. Quoniam Perpetuo bono nullum adest malum.Nem alii Ulli exppetuis sormis priuatio inest ulla. Noriam ita in odo Privationes,t aquam priuationes cognoscimus.Exempli gratia,tenebras, quia lucem non intueamur .Et malum,quia bonum iri eo non videamus.At ex boni intelIemone,notione ue,&luminis tum malum,tum tenebras cognoscimus. Queadmodum re ex regulae restit ne obliquum.Nam nigrum,at album ita nunc Aristoteles accepit τUt altem pro lumine,alterum pro tenebris potiuis Ie videatur.Nam re ipsum nigrum m aEst. Quantum vero ad dic tionem ipsam spectat adnotandum est:ω' haud simpliciter pactum per priuationem intelligi vult. Neis enim diuisionem subire credite sed tanquam id statuit: qae a dimensione,at interuallo euius finis est,deseratur: ex quo S Privationem quo P passum ess .Puni tum enim inquit,&qd ita indivisibile,ut ipsum nunc, dc omnis dῆMisto,ea ratione est diuisiorquaterius L ppria dimensione desieriturii dicatur P,tanquam, quae omnino existit diuisio wt ipsum mala.Licet enim malum omnino tanquam malum tignificanoni ipsius boni aduerteturianameri quatenus malum in absentia boni suum hahet esse. uemadmodum H,quod non est:inquantum nouit natura ia,quod non est: haud id quod nullo pacto est Nam id quod non est, quatenus Doest,in absentia eius, O est,collocatum est. Licet alicui quod sit, nitaturiatis in hoc subsistat.
OPUS AUTEM cst,potestate esse ipsum cognoscens:ecianum essem ipse.
Dictum id videtur mihi rursum manifeste demonstrare,quod securida haec est diuisio num istara intellectiorct longo interuallo deseritur es contemplatione substantiarum. Ea natam pr et actum piam permanet: h. autem cum eo, quod potestate est, connexa est. Nanet, haec eius formae existiticum qua de priuatim subsistit.Qn formam tanquam priua titie dentem cognoscimus. Id autem est, qn intelligimuS formam illam,quae ab iis, quae ima amecla sunt abesse potest.Olmmtellectione illa quae iuncta cum eo est,qci potea state existit fit. e. enim psesto nem puro existit acturina imperfecto. Nem ad Qtiolum se anoellit, infacta tantum sit:sed S ad id, qd' possit, quod priuatione affectum reperia. Idm cum cognitione illa,quae Ordinem cum eo seruat.Rursum id si 'ificandum philomta putauit.Ne aliquis praestantiorem illam,quam res sint, cognitionem proponens, aloe in medium adduces:&quae seiuncta est:& quae haud ordinem seruando sed praemistiori quassam ratione ipsias cognoscit,dubitare Ea Na huiusmodi, cuiusmodi ipsum cooriostens est. Necv ita,ut ea qua cognoscuntur, conseqUatur: attamen praestantiori mois
do ipsa nouit, qua m illa sint. Opus itaque est, inquit Aristoteles, potestate esse, ipsum inisies is ens timet. Ia autem est,imperfectius esse, quam quod λrma intelligit. at cum eo, ouod potestate sit, connexum esse debet. In ipso i intelligente, quod potestate inesse deis hei Id auem addidit: quo non solum potestate ipsitam intelligens esse, cognoseamus equalem eum intellectam docebat, qui extra progrederetur: atque adhuc imperseetias simpli.de Anima. V