장음표시 사용
241쪽
existeret Neo enim ita potestate ipsum intelligens nuc dictuinmitivi ne ιν intelligens sit. Se tanq intelligens esse ducamuS,S secandum ac iam intelligensLicet iuncstam is,cumeo,qci potestate nil aut est,cum eo,qa imperfectum, S cum propria, at sua priuatione. Quemadmodum enim ipsum intueri imbecilliter, nequaquam est omnino non intuerii sed intueri una cum stipsius priuatione:ita dc ipsium intelljgere,cum implicatum sit cum apsio non intelligere quouam pacto In aurem euenit,cum quispiam sormam,at eiusmotiationem simul ordinem seruando cognoscat. Non ilum enim intelligit: se etiam nota vitelligit. an priuatio,nunquam ex teipsa intelligitur. Qtaandoquidem ne vex se una quam est.Propter hanc causam huiusimodi intellectio imperfecta quodam pacto Vna cum propria,ati conuenienti potestate,seu cum priuatione colligata.
SIN APTEM alicui non est contrarium eκ causis, ipsum seipsiam cognostis, Nactu est,ec separabile.
Quemadmodum paulo ante,cum eam philosophus cognitionem traderet,quae ad inadiuisibilia illa spectat quae in diuisibilibas collocata sunt:cofestim distinxit intellectionem e ,quae pure impar tibiIiae existunt: tanquam eam,quae animat indivisibili fiat: ac sana omne tempus existat. Quandoquidem praecipua eius contemplatio erat de intellectione formaR:5c ex declaratione huius ea omnia accipiebat quae alia quaculo ratione indiaisibilia existunt. Quippe cum ex hac comparatione manifestius param forma μ intellectio nem consequuturi simus.Eodem ital modo de nunc cum diuisionum intellectionem tradiderit distinguit rursum form intellectionem,quasi respecta illius actus. qui cum potestate sit ita qui eandem quasi seruet ordinem cum priuantibus nariiris, ait Ortui obnOMxiis; vae quidem formam intellectio propter hanc causam aliquid etiam habeat,quod oppositam sit illi quoi potestate existiuquod ibi reperitur.lta,ut separabilis, atque purus ista sermaye intellectio actas fitido qui absup ullo opposito elucescat. Dicet ita sui ipsius existate ut aliud quot respiciat Quae quidem omnia diuinius,atep praestantius illi instant intelleia
Etai catas nihil reperitur particeps. Icteocv S sectando loco ei insunt,cuius anima par receps est.Insunt praeterea,6 primae illi animae 1 ab ritimrametsi remissiciquod propter complexum cum reuolutione fit. De quo nunc etiam Aristoteles verba facitiquemadmodum pluribus ex praecedenti sermone declaratum a nobis est. Ita, ut simul intellectus,atq; scientia sit: quod ipsemet philosophus iam determinauit. Qui na praestantior animata ipsa in stantia existit intellectus quidem est:anima vero nequaquam. Unae de animata substanistia rim intellectuit lo qui prope illam stat, nunc Aristotelem verba facere, fatendum est. De etiam determinatur, qJ sine opposito fit. Nam immortalis etiam est. QS natim immortalis sit manifeste dictum fultaquando dicebatur, Et in id solum animae immorta, ie.In iis Dan quae ortui obnoxia sunt,contrarietas, at D priuatio adest. Et quod in cauta sit.Ipse natim emciens erat. Quemadmodum patiens ille est, intellectus:qui extra progreis ditur. sim animae ipsius,vel antea, quoddam e en , quoddam* patiens philosophus esse dicebat. At v ipsum quidem essiciens,principium A causam statuebat.Ipsum vero pratiens materiam iudicabat.Substanda ita v est,ta ista suprema animae substantia. At sua ex substantia erat actus. Licet secundo loco, ut dictum fuit: substantialis animae intellectus . huiusinodi sit.Ideom nune ipsium seipsum cognoscere Aristoteles concludit.Ipse nanque
S formas secando loco cognostit:quod propter innatam illam permanentiam cum intelisiectu illo qui supra animam existit, euenit. Ne enim cum diuersitate, quemadmodum natura, & corpora: sed innate illum attingit, Est praeterea & actus.tanquam is, qui nullo modo cum potestate connexus.Sine materiam insuper existitiubi seiunctus fuerit es set is dis istis vitis. quae prominent, appellunt, at extrinsecus vergunt. Vnde cum Aristoteles ipse actum huiusmodi esse dixerit intellestum addidit S separabilis. Tuc enim actus,atmimnὶixtus,*ea omnia vera sunt, quae de eo nunc determinata fuere r cum separatus fugarit.Ne v emis separabile illud ita interpretandum est:ut id quod semper separatum sit, ira telligamus. Sed tanquam aliquando. Separatus narit,inquit,est,quod vere est
242쪽
EST AUTEM dictio,quidem, aliquid de aliquo, quemadmodum affirmatio Et uera,aut falsa omnis. Intellectus autem non omnis. Sed qui ipsius quid est,iuxta ipsum quid erat esse,uertis: de non aliquid de aliquo.
. ia dixit,at determitiauit philosophus noster de summa,at maXime emessa am, mala u1bstanda,ecae eo intellectu,qui prope ipsam reperitar,quaecanis primo de intelle et illo,qui 1tipra anima existi decernimus: vult rursum,ut ec antea niximus, dilcrimen demonstrare,ac manifeste nobis tradere, discrimen inquam substantialis illius nostri ino ellectus,respectu illius siuperioris. a praestat additione diuision1s rationem particiPRiis. Hanc P ob causiam Psaepe eadem utitur dictione: ubstantiao at actionem substantialis nostri intellectus tradidit. Quo ana cum affinitate, quam cana praestatioribuS illis retimet; S distrimen quo u uideamus: Ee undit in animae medietatem mentis aciem citrigmus
Quoniam autem tum non sine magna dissicultate medietates c5prehendantur: tum CRouloye interdum propriorum inopia obsicariores remanent:ex ambobus eXtΓe S,Par
tim inquae, ex iis,quae ipsas ante dedunt:partim ex iis,quaeipias subseqauntiar, amiqui ribus illis hominibus illuntari,aim explanari solent. Haci ratione a Platone ex Partibili, alli ambili animae substantiam constare dictum fati. Licet haud ex coparatione, in illaiecti xit,sed ex admixtione.C5miscebatar enim inqait, ambobcis. Quod ob id di ir, enunciaret,animatam substatiam totam per seipsam totam piransire:& in eam quoius bstantiam inclinare,quae circa corpora diuisa sit.Nem ita unquam ea interpretancta stan , ut altera ex parte ipsam impartibilem: ex altera uero in ia,quod parabile sit uergere,existime mus. Nam tota per seipsam totam utrum illud obtinet ineatrum p pure allecuta est. At sadeone eope utria libet pmixtum est: sed simplexqaodiam attv pprium,iptum esse animae est:qc medium inter impartibilem si statiam,at eam, quae circa corpora diuisa sit,
existius affinitatem ca utroqr extremom po medietatem Istam seruat,retinet s. t flauuS, exῬli grat a color simplex re uera existerismon aut ex albi,de nigri omistioneiqui extremi sunt colores a natura constitutus: ea Oprius,ati simplex,ut iam cictu fuit,existeris: attraex ambobus extremis constare dicitur. a propter omnium messi Fcii extremis,affinitatem eis daturi tepe o,ut dictum fuit,rieq; Ppriis omnino nominibus eXtrema appella ita meretrie. huiusmodi sunt, ut nostris intellectionibus facile Pcipi, at apprehe&qae
ant:comprobandi praestatissimi illi philoiphi sunt:qui ex extremis media ipsa uenari co nati sunt. Haem farier ratione se Aristoteles,ex intellectu, α scientia, quae actio rati is coapos non sine habitu attv appi su existinanimae substantiam,vcs substatialem eius amo, diem inuenire nitituro Quippe in intellectus simul, at scientia sit. Nam quae tota per se ipsam totam abit nem intellectus est:qualis inpior ille animaeintellectus:nem scietia, qualis cognitio quae sicam habitum re appulsum ex causis existit. eadmodum enim. ipse quom maniQste indicaustientia est anima, aut animata cognitio:quae uni cum re ealem est.Na ex eo qS idem care exim intelligentem animae uim,aim ipsius cognitionis quom manifestabit. Ex ipsa uero scientia:ω' ronisformam restri indicabit:& qifcouolutum este quod in ipsam si statim diuersitatem sistingredit .Propter hac causam mihi ita partis eulam hanc philosophus uides exortas,ut dixeritiDictionem substatialem animae cogni, tionem.Et addiderit illud aliqui de aliquothaud quea odsi ab interpretibus dicta fuit, ab Alexadro,inquam,ates Plutarcho Nestorii filiorqui ctictione pro negatione accepta volat aere aut v disposita quadam oratione. Homnam Utram compositio est.Vbim autAristoteles de ante hac PIam de simplicibus intellemonibus at dictionibus dictionis uocabulato ut titis Vel hoc ita v loco simplicem intellectionem Aristoteles indicat.Ex additione auistem illa,cum aliquid de aliquo dixit riunctionem at compImum substantialis animatae
actionis,cum eo quod conuolutum est,manifestauit.Huiusmodi narim est,ut simple x, atque intelligens fit. Dimittit autem simplicitatem illam ex complexu cum ratione. Nam
haud tum quidem intelligens est: tum uero ratio, is compost sed tota perseipsam totam simpli.de Anima. V ii
Nutrn paeticipent, aut potius expecti a sint. vita .dixit.
243쪽
DE ANIMA utrunm obtinet, at v adeo neutrum Pure habet. Sed media quaedam simplex larma inter ambo illa existit.Ideol ex utrisq; illis conflata est:quippei utrius p rpter medietatem particeps reperiatar. Hanc u ob caucam intulit qaemadmodam affirmatio. Quoniam dictio simplex id totum erat aliquid de aliquo. Quo ex extremis meatum indicet. Affirmatio vetaro quae ex se oratio quaeaam est: in ipsio aliqaid de aliquo siuum habet esse. Quemadmo dum igitur siquis esceret,flautam disgregare visum:vidcalbum facit:quandoquidem proprie albam ii gregat.Flauum vero Ppter affinitatem,quam cum albo obtinet,significationem qαandam prae se fert,quae ipsum disgregare posse indicat.Nam ex se haud eam habet vim,ut disgregare queat.Ita carie, de substatialis quidem animae aetior haud est alio de aliquo. Dictio nam dicta sint. Propter assinitatem autem, alis inclinationem, quam erga ro nem habet huiusimodi sid indicat,ut alte de altero dicatur. Ait id significat illud,quea modum affirmatio.Ipsa na* ex P.ut dic am fui in iunctione alterius cum altero cost: tuta est.Recte v sese res habet,qae nusquam in his negationem assumpserit: sed ipsam affir Negati nεin triationem solam. quidem,ut inquit Parmenides, in iis,quae intelligibilia sunt, naIlibi best, minui qa non est,contemplari debemus, Hac eadem ita iuratione Sti rema animae 9ubstruatia; non bere. & actio illa,quae ne substantiam pinanetaeum seipsa referta sit i ei qJ non est,sienem non pes oderea ei concedit. Tametsi enim Plato in Sophista, vel in intelligibilibus celebret, qae non est alta tae obiectioni men haud id intelligit,ql cum euersione,quod p omnino cum negatione existit. Sed PO-tius illud qd' cum actu,at proprietate,vel ipsa substantia praestantiore. Calusimodi illuctest q. supra substantiam est. Aut ql cum diuersitate diat haud partibilii sed quae formam
referat.Proprietas autem quaedam praecipua, & ipsa diuersitas est, quae et,qst idem sit,opoponitur. Cum qua conuenit,& pprietas eius,ω non est.Licet haud eadem cum diuersitate sit. Quemadmodum iis quom videtur, qui exactius dialogum illum nomine Sophi, stam,interpretant . Aut dc eam quom accipit actionem,quae causam afferendo eam obtinet facultatem,ut quae aliqua ex parte ab eo qJ est,absunt,constituat.Nam ubi locorum non amestio ,sed Oprietas,dc actio, de psectio, qd' non est, in intelligibilibus a Plesone esse, efferturium celebratur Illud autem,qd non est, qS aci excidium eius,qu est,defertur: exe numero exceptum est,quae vere sunt. Quibusciam etiam illa animae praestantia, attexcellentia insite iuncta est. Quae secundo loco & ipta sulipsius plena redditur.Nam v bi ira seipsiam conuersa fueritiato seiuncta ab iis appulsibus, quae extra tendunt extiterit:& conaicinita pure cum superioribus illis erit:tuc ita vere assequetur.Quamuis igitur affinitatem aliquam cum ratione conuoluta habeatuin id ql affirmandi vim habet potius tedit, quam in id qS habet vim negadi. Illud autem vera,aut falsa omnis. de affirmatione dictum fuit eriori autem de dictione Infert enim Aristoteles Intellectas aut non omnis: S loco dictionis intellei tam accepit:non omnis inquam verus aut falsius. Ille narim qui extra Ogreditur: αqui potestate atm passibilis intellectus ab eo dictus fuit: ali quidem verus, aliquautem falsus.Substantialas aut ille nunquam verus, aut falsias: Ged verusim. Istiani ille est qui qui eam habet vim ut ipsum qil in iuxta ipsum siderat e comprenendere valeat. Id aut estiqui repe substantiam percipit. Id nanq; indicat qae dicimus:eum illam vim obtinere utiptam ad est,iuxta ipsium ud erat eme,c5temple .. a ipsiam λrmam fignificat.Ita,ut ratio sermo ue omnis huiusinodi sit. Intellectus, quisuinantiam percipiendam vim habet in as,falsum recipere non valet.Perspicuum autem est,qct ipsum quidem quid est, sub
I.jud Αii' stantiam apud Aristotelem iudicare consueuit. sum autem quiderat esse λrmam. Ouan significet. doquidem damretiam Aristoteles ponit riter materiales 1psius rei ranas. at pinter ipsius rei esse.Nam alaepe quidem eius quod cum materia sit, substantiam significati ipsium vero' essem am indicatim iis vero quae sine materia sunt,in idem haec ambo deueniunt: Iano dudum autem adi nobis Gaia exposita fuit,propter quam intellec 1sille qui impartibilium substantiarum S materia carenu um,at , utvrio verbo exponam formarum ordine se uato cognoscendam vim habet semper cum cognoscat verus sit.Nem enim illud habet,ut re aliqua sidem ex parre tangatraliqua aut ex pari Π5 tangarum, ut aut mendiat, aut v e dicat iuxta veritateilla quae falsitati opposita est. Nam falsitas,&weritas quae ei opposita est,in
taplexione,atae diuisione collocata est.Coplexio ainta diuisio in rebus quadam rorae paristibilibus,
244쪽
CxvIIL I B U TER Υ a v s tibilibus,m v compositis constituta es: Fomiae vero' in1plices, at vimpartibiles sunt Atiu omnino falsitas in eo posita est Prest, aliqua quidem ex parte rem tingererita, ut aliquid de ea dicatialiqua autem ex parte non. uo Sid ipsum mentiatur. QS autem impartibile est,non concedit tactum illum ex aliqua partei quia impartibile est. Sed totumultotum de iis quae impartibilia siunt,dicere par,at v conueniens est:cognoscitur,aut nuIlo pacto. Atmia illud erat, quod, ut iam meminimus, Plotinus dicebat. Quod intellectus aut tetigit, aut non tetigiti are sine peccato existit. Cum ita D Aristoteles dixerit de affirmatione, quod, aliquid de aliquo:Z aut vera aut falsa: opponit intellectam inquam eum,qui neutrum habeatmel verum,&falsum Lea verum solummem aliquid de aliquo. At ex his oppositis eius rursum medietatem indicat.Nam cum antea philomphus dixerit, dictionem esse aliquid de aliquo,quemadmodum affirmationemnae confestim complexum intelligere, mus in ipsa dictione:demonstrabat & ex ipsb dictionis vocabulo, qae simplex manifestat. Prmerea veror manifestius remouet ab intellectu negatis illud aliquid de aliquo intellis M. Quia,ut dictum fuit,ex oppositis media significat.
SE D quemadmodum intueri quod prπrium uerum. Si autem homo,ipsiam H
um,aut non,non uerum semper in sese habent,quae ni sine materia. Perspicua Aristoteles similitudine utitur,propter inspeetionem intelligibilium,qax simplicia sunt:propriorum scilicet visilium visione: neque alio quopiam utitur sensu. Nam licet omnes propriorum sensilium sensas veri sint: at simpIicium cognitiones existanti atra meri visus opter affinitatem quam cum lumine habet:& quia ea,quae lon dime absunt, comprehendere valet:&propter collectam illam cognitionem:α quia in primis,quatenus sensius assequi possitnuqd impassibile sit, atm agendi vim habeat, obtinet: maxime aptus visus fuit quo camintellectu copararetur. Ipse ital verus est. Nisi enim interuallum,aut aliqua alia affectio impedimento fuerit, semper propriorum sensilium sensus veras est. Exempli gratia,quod album,aut flauum sit qGod apparet.Vtriam vero' Cleonis filius qui albus est,existat rcum haud amplius id simplex sit,nem proprium visius sensisse:haud mam omnino vem est. Hoc ita modo sese habent,S quae sine materia Aristoteles inquit quemaci modum propria. senstita quae simplicia sunt. Nam ex simplicitate Gola similia efficiunis
tur. Ouandoquidem illa substantiae sunt perfiec M. Immo vero perfectiones, α actiones purae. termini omnino impartibiles. Simpliciam existiarit,haud eodem pacto, quo pro,
a sensilia. Propria nanque siensilia simplicia sunt, quia in angustias redacta. Illa vero cum simplicitate quadam repitantur: quM Omnium comprehendendo'e vim habet. Atia ita ictim qd simplex intelligaturiqueadmodum ct ab uno originem habet,ato ad unum refertur:haci ratione Propinquitatem quandam retineat, comparatio haec facta miti
1DEM autem est, quae sectandum actum stientia cum re. Quae vero' secundum potestatena, tempore prior ita uno. Omnino aurein neq; tempore, sunt ex eo quod actu est,omnia quae fiunt.
liciem sere verbis Sc antea sentenrea haec ab Aristotele pronunciata,at literarum mon meritis commendatastait:quae nuc quom tametsi haud frustra, effertur. Quandoquidem tunc sabstantiam, atm esse substantialis animae intellectust qui in remissius ab eo, qui fuispra animam sit,indicaban& est qn sicientia de eo dicitur. Namqd simul sciendi visim haber. atm intelligens est,cedite 1.qd inlumintelligens existit. V E qm iisdem vocabulis Mactionem S substantiam significamus:tunc quidem vocabula illa interpretanda. atuebamus, ut Iintellectu,at scieritia.inquam iis,qux substannas indicare possent, intelligeremus: nunc autem tanquam de iis quae actiones significent accipimus. Ocio renunc intelligeriorem animae actionem,quae conuenienter cum substantia remisia sit a' superiori illainteuligente actione, ex cognicione illa, quae simul scientiae pariendae vim habeat stitelligentes. inde ecfimstantiam quoque subingredientem confirmemus. Verum qualis nari ea est Intenogatio
245쪽
DE ANIMAMsgontiani. scientia,quae in his de substantiali animata actione dicitur Non quae secundum habitum
in nobis fit. Ne quae ex appulis recedit a sabstantia, quae ipsam dimittit: αγα ex diis uersitate cuiusdam, at cum quodam recessu ipsam tot Iit. Sed quae quia eadem, cum ea quo iniuncta est. Censeterum Aristoteles ipsam eandem cum re esse:hoc est.cum substantia illa, quae simul cognoscit, at cognoscitur. Quo rursum medietatem demonstreti eo, quod cum eadem sit,quod intelligibile est, obtineati intellectus nanis ille proprie est, qui sua ex substantia actus est. Ex eo autem qaod omnino scientiam dicitiquod inreuoalutionem rationum vero intelligit Declaratum autema' nobis pluribus supius flatuqua ratione,q I secundum potestatem tempore prius in uno, at eodem est. At renunc quo Paucis inmemoriam ria arari oniam iri iis,quae oriui obnoxia sunt,aliqtrando sunt, id verum est. In quibus ab imperiecto ad perfectam progressus fit.Ex quorum numero Scanima quoctam pacto emquae propter conianimonem illam,quam cum corpore hoc ha. het tanquam exeo,quod testate contemplando ad agedum ad formas,accedit. Nani in iis,quae omnino ortui noxia sunt,nunquam quod actu prius tempore,quam quod potestate in uno,at v eodem. uandoquidem licet pater actu existat ante potestatem filii qui feri debeti attamen haud in uno hm posita sunt. De anima vero haud ita intelligendum Aristoteles censetised re in uno,ante id quod potestate, quod actu esse vult. Tametsi enim non in communi hac vita,quae cum corpore emquod actu existit tempore prius illa poterastate fit,quae in anima est: attamen in anima ipsa, quae una est,prius erit. Τε ante corpus existat:& separabiliter aliquando vixerit:& in seipiam intelligendo conuersa sit. Tempore autem quod potestate prius esse, Aristoteles dixit:quia omnium concessu alia prioris significata huc non accedativi natura,culici,at existimatione,seu dignitate. Antea quidem tur satis super fuit,dicere,quo a non est simpliciter tempore prius quod potestate in amoma.Sed aliquando quidem intelligitialiquando autem non intelligit,ut ibi dixit.Nunc a tem dc necessitatis quo vim raticani admouet:vbi etiam rusum cum Platone in his conis uenit.Nam id quodam in loeo ille dicit,quod naquam ad eam figuram anima perueniete
ut ea quaeian non contemptetur. Quem Aristoteles noster sequens,ex eo, quod actu sit, ea omnia quae fiunt,fieri censet.Ita,ut in iis,quae quacunm ratione ortui subiecta sunt:qd
actu existit tempore imperfectam potestatem praecedat Ira,vile ex seipso fiM.At diuersum quid in anima est,quod in una atm eadem re,quod actu est,prius sit. id enim simpliciis ter qui ctem in aliis clietum fuit,quod potestate est,es prius esse quo actu sit in uno.In anima autem negam r.C5trarium Φ poreus dicitur,quod actu est,prius essecte in ipsa una anima. uod ei darur,quo seipsam perficere possit cum in id, quod impersectum existat, deis lata ruerit iam prius agens:S quia rationes obtineatmem opera multa egeat: ut in seipsiam conuersa, at insulimus altitudinem recurrens, vel rursum eodem modo agat. Opus nancti tam ad huiusmodi actionem eme:& quia perispe iam egerit,aliquid habere quod facile deueniat ad id, ut 6 rursum agat: dc ut assuesicat ad modum hunc, qui cum conuersione fit Quia per Rat adeo infinities conuersa est,cum immortalis existat.
UIDETVR autem ipsiim quidem sensibileWκeo,quo'd potestate sentiendi uim
habeat actu emens.Nem enim patitur,nel alteratur. Ideo ιν alia species haec mo
tus. Motus narus imperiecti actus erat. Qui autem simpliciter actus, diuersus,qui perfecti.
Cum sermonem de eo omni,vt opinor,intelle ictu,qui contemplandi Wim habet, Aristoteles iam confecerit.Nam exordium quidem summi ab eo,qui impe stus est,qui xv pDAE testate solum adhuc existitiad eum sibi schalas secu,qui extra etiam progreditur:sed Perinctus ex habitu,aim appulsu est e per hunc in ad substantialem illum intellectum perueis rituquem Omnibus etiam modis perscrutatus est. Nam eius substantiam at s actiones, α quod vina uis hilms obtinet,*quod separabile, ait perpetuum consideram, diei
246쪽
CxVIII LIBER TERT 1 vs assinitatem, insinuationem ad ea, quae superiora sunt, ex inclinatione ista, quae ad ea,
quae inferiora,ati secunda dicuntur,vergit,explicans:rii hir , ut uno gestorem complein char,earum contemplationum quae ad apium pertinerit,praeterminens ad eum inde inteli lectum accedit,qui in actione positus estiquem comtationis etiam nomine appellat:&imaginationeyti vult:&circa bonum,ati malum vertarii quemadmodum de circa saluum,tave ,quod huic aduersum est.Nem enim quemadmodum supremus,M P excelsissimus ille cotemplandi vim haberis,ad veritatem iolam Oechat. Vel progrediens nan pille, cum adhuc imperstinor siud ipse tanquam contemplandi vim habens,in Uero,ct saluo collocatas erat.Nondum autem bonum,aut malum istud assequi traditum Haltequod in iis:qum ad actiones spectant,r erituriOmnis quidem enim cotemplatio non tantiam eius existit. quod ve sit: sed oc ipsium quom bonam omnino resipicit. Tametsi bonum ipsum haud tanquam aliua aliquid praeter veritatem psequit-Nam veritatem potius ipsam,tanquam praestantissimum fine cu'm dc boni quo compos si statuit Illua 4 quoa nos Aristoteles in tractatione illa, quae post naturalia sequitur, docuit, amerre inmisum possumus. Nam mathematicas scientias ibi docuit causa illa contineri,quae finis ilicitur. Oct ex ipsi ous cognitionis veritate, certa notitia illis datam fuit. Intellectus nanque is, qui in actio. me consistit,haud in eo,quod est bonum cognoscent cium posuit finemi sed in ipso face.
re,aut iuste agendo, aut tempariter vivendo aut fortiter res tractando. De huiusinodiitam intellescta,cum verba iactaras Aristoteles sititurium ex sensu,t Quam nobis notiore, nos
in eius contemplationem adducit. Quemadmodum etiam fecit,cum de eo intellectu,q Contemplandi vim habet,loqui volebat. Nam ibi sic quodam modo incepit. Si est ipsum iri istelligere, queadmodum ipsium sentire, aut pati quoadam esset ab intelligibili, aut aliquid ,, huiusmoli alterum.Nunc j sen uis laquam imagine utitumhaud quia simpliciter ω gnoscendi vim habeat:sed quia suave atm molestum quicquia offfertur coprehendere valeat. Quo similitudinem hanc accommodet eum intellecta illo, qui mactione positus estrqui non tum cognoscendi vim habet: sectuquoa bonum aut malum fit,inquirere vaoleat.Vbi etiam qua ratione illud dictum antea fuerit quesilia quod Lentiendi vini habet, ipsis sensibili patiatur,exponit. Quoniam hauil simpliciter iuxta imperfectum illum Inoatum,qui ab eo in naturali auctitione definitus fuit:qui eius,qae potestate est,actus sit. Nam
imperfectam illactest,ql potestate est.Nem enim ita via eum motum mouetur quod senatiendi vim habet,ab ipsis sensib1li.Sea siqui ira mouetur, fensorium tantiim ita mouetur. Ipsa vero vita, quaesentiendi facultatem obtinet, quae perfecta iam existit, sensile illud, qae
sibi occurrit,iudicat:prope perfectam actum manens. Intus nam iudicium ipsum adeste nihil .praeterea aliunde accipit.Indiget autem sensili, tanquam praesente,atq; sensiorium mouente Nem enim sensus, quemadmodum imaginatio,S ad id excitatur,qcrabest: sed inicissilum cietur quod praesens est,ctim ad actionem prodit. Hac ιν ratione dicitur,cum antea potestate esset actu ab ipso sensili fieri. Atmita, ut nem quicquam ab eo patiatur, Nem enim mouetur inquit, EX motu illo impfecto.Verum quia antea non agebat: postea quialam sensile ipsum adest tactionem iam collectam pro tream' impartibilem,at Omnem simul Ideo ν haud quemadmodum motus re sensus quo in ciuisione e continuitate collocatus est:sed persectae iam potius rei eristit:&.ut ipse inquit quae absoluta sit. In ipsis autem philosophi verbis recte illuct,videtur seu apparet,adiectum fuit.Nem enim reuerastrifile inta,quod sentiendi vim habet facitised videtur tantiam: quia in Censorium agit Ideo 5 ipse Aristoteles,causam reddens ob quam,illuctvidetur protulit:coiunctione illa enim quae ad causas rectilendas accommodata est,utitur.Nem enim patitur,nem alteratur, inquit. Sed videtur quidem ipsum sensile ex eo, quod potestate sit, illud Raeta, cere quod sentiendi vim ha at i haud tamen vere. Pateretur nati v ab eo, quod statiendi uim habet. Quod autem Patitur,iuxta imperfectam quandam mutationem mouetur. Oct vers sentiendi vim obtinet dum agit,nequaquam mouetur r sed prope actionem simpli, citer permanet tus enim, totum id, hoc est, actus imperisitas existit. Actus autem iIM e. lai simpliciter abs v vlla imperfectione dicitarrimpatetibilis est actio. Huiusinocti vers iniuescium existit,qaod sentiendi vim habet:vid antea dictum sint.Μorus autem non en α
247쪽
ANIMA in hoc quom, eonuenire videtur:tametsi, inquit philosophus noster esia haee fit motus species quia aliquando ab ipso non agere,ad ipsum agere in sensia mutatio fit. Discimus nan* ut de hoc motum haud tamen eum qui pertranseundi vim habeat:sed collei tum illum motum. Iaxta qaem de indiuiduam atm particularium formarum praesentia, at in absentia perfici traditum fuit. At affert praeterea Aristoteles causam,apter quam a monem hanc, quae sentiendi vim habeat, nequaquam in ullo motu collocandam censet: de qua Sc nos quoq; iam mentionem fecimus.Motus nancv inquit,imperiemοῦ actus est:eius enim,qd' potestate sit. Quae vero: simpliciter est acriorid aut est: quae ita actio est ut vel sine
illo impersecto solum altio sit:diuersa ab imperfecto illo actu existat. Ac qua ratione diuersa sit declarauit, cum addiderit philoisphus diistionem illa pse'. Quandoquidem haud imperseetae sed psectae rei existit .Haec ita v iccirco dicta sunt quo exponantur, quae antea dicta fuere. Q uoniam pati quodam modo ipsam sentire existit: pati inquam, ita ut ei qS
sentiendi vim habeat,secundum rei veritatem quadret,at conueniat. Nequaquam vero ita,vire uera patiatur. am Psectam quidem agit altionem:& aliquando id est,quado serifile ipsium adseuerit.Ideo v & a sensili pati videtur. Qis autem deinceps sequitur,sensus sis militudinem cum intellectu illo, i in actione positus est,exponit.
1Ρ s PM quidem igitur sentire,simile ipsi dicere selam,dc intelligere.
Quod sane diximus S ipse quom Aristoteles innuit: qui qd' sentiendi uim habeat,ex ipsa
Ma cognitione simile essici inquit. ipsa similitudo erat: quae eius actionis respecturantum tamebatur:quaerationis particeps sit,s intelligeris,at cognoscendi uim habens. Illud quidem enim,atarmare,aim negare eius est contemplationis, quaerationis compossitantelligere intelligibilis proprium.
VAN D O aut suave,aut molestu,ut affirmans,aut negas,psequitur,aut fugit.
ET E S r ipsum laetari, agere, dolere rum sentiendi uim habente medietate,erga bonum,aut malum,quatenus talia.Et fuga sene,re appetitio id,quae sedm actum.
Ea nunc Aristoteles in medium a ducit ex quibus indicaturus est: quado quod sentiendi vim habeat tanquam similitudo eius intellectus, qui in actione versetur,accipiatur. Nam quando haud simpliciter sensile ipsam diiudicansiect 6 tanquam suave aut molestum.Iudicium tian illud ,ql Lentiendi vim habeat:q I ut auis ratione in ipso sensili collocatum sit:siue quod suave siue quod molestum est,persequatur ut affirmationem dixit. Quemadmodum etiam negationem voluit,viriuslibet com recutationem. Namnum in comple, in quodam pacto. S: huiusimodi quo P ipsius sensiliis iudicium constitutum est: δc tanqeius,quod cognosci debet,ct tanquam Pprium:' Propter hanccx cautam,ut amrmatio, di, clam sciit.lllacu particula,vt,adiecta fuit:quoniam Pprie,amrmatio-negatio in conuolatione illa collocatae siunt quae rationis compOS existat. Quando igitur laquam suaue,aut molestam iudicat ipsum sensile tunc insequitur aut fugit. Quoniam sensius,quod suacie quidem est, tanquam bonum insequitur. Quod uero molestum, at insiuaue anquam malum,fugit. Ad eam autem diiudicationem,quae rationis particeps est, qst bonum sit ab ipso suaui ctistinguere persiae .ptinet. Quod malum ab co .quod molestum. At insecuistio quasi dilectionem, alio inqssitionem prae se sert. Fuga vers auersionem, at recessum.
Sensus p cum laetitia arcu uoluptate afficitur, Propriam actionem tanquam bonum quis nancisiciturcum uero Glet,tanquam malum renuit.Haeccv illa indicant uerba ca philo,, lophus inquilini est ipsum laetari,atat dolere agere sentiendi uim habente medietate:erga ,, bonum aut mala, quatenus huiusmodi. Ubi medietas illa uim sentiendi habens, accepta fuit,tanquam ea,quae utrius. recipiendi uim habeatis uis inquam arcu molesti.Atat, ut
ominus dicam, I us laetitia,& dolore assici. Nam ea praedita est ut, ut utriunx iudicandi facultatem otianea Quia enim sensoriam corporato omnino initur instrumento: ideo uis
248쪽
quam congruas,aut incongruas has quidem amat: illas autem effagit.Illa autem particu a,quatenus talia adiecta fuit eisiam dixit, na,aut mala: quoniam nunquam sensus, bonum tanquam bonum,aut malum tanquam malum iudicat: aut altem quidem inisequi, turialtem autem effugi Sed quod siuaue,tanquam bonum, quod molestum,tanquam
malum,insequitur,at xv fiigitquaeuam similia sunt honoμ malo,suave,inquam,& molestum illa pariicula talia quae adiecta fuit,indicat. Primo quidem igitur sentire portet:&acta fieri quod sentiendi vim habeat.Secundo autem loco,iaentia,aut moerore ameetum ecse.Iudicium narit affectionem illam quaecum voluptate, aut dolore fit,antecedit ritam sentire qui ctem abs Woluptate &dolore quilibet pota Laetitia vero aut lore ab cognitione affici non potest. Hancm ob causam prior natura ham affectionum coMitio est. Tertio aut loco appetere,aut effugere positum est. Id aruestunseqai oblectabile sit. aut omnibus viribus vitareqst molestia afficiat. Ictqst nomen illud fugae significat,queis modum & appetitio insecutionem praeseserta Nam cupiditas est:αν adi ,- suave sit comouetur aris concitatur. Haec ita ιν actio est. Quia haud simpliciter in ipis pati queadmodum ipsum laetitia affici,collocata est sed re in ipso insequi.Insecutio vero non Sectio,inclamo est.Fuga ita ,α appetitio,i aDR actio. Nequaquam vero,quεadmodum ipsum,vOI Ptate, Gerore affici. Haec dem enim rariu affectiones,qd' quidem se insequendum, aut effugiendum offert.Insecutio vero eius quod suaue habeatur,est. Et fuga,ab eo,qd -πlestum,fit.Tanquam actio ,ea quidem appetitio,illa vero fuga existit.
ET HAUD diuersum,quod appetendi i effugiendi uim habet,nel inter se)nel ab eo,quod sentire uakat,sed ipsum esse aliud.
aandoquidem cum eo,quoa sentiendi vim habeat,appetitionem,at euitationem CS iunxi anteaquam traderet,qua ratione intellecta illum,qui ira actione positus est similem faceret,inriurtaquemadmotum subiecto quidem,quod appet , re quod vitandi vim habet unum,arm iclem existunt. Ambo haec cum eo,qd' sentiendi vim obtineat, ueniunt. minant iudicium illud,quod sentiendi facultatem obtineat, collocatum sit: id autem in anima ea quae sentire valeat,positam emibi oc appetitio, at euitatio adtarit. Nem in alio quidom iptium iudicium, in alio aut ipsum appetere, aut effugere, existurata sed incoctem. Ratione vςro at gniusculais eoF proprietate: id nam ilhact etae,indicat,multitudo,at varietas apparet.Narim ipsum euitare alicia praeter ipsum insequi existit: & hm vitula praeter ipsium iudicare. Licet omnino ea quo non sine iudicio fiant. Certa vero, at ν sufficies diuersitatis nota est,quod de sensus,absis appetitione,at B euitatione interdum fit. Inisterdum cum appetitione sola,sine euitatione:interdum v econtrario. Post phree cotemplationes illas quae ad eum intellectum sipetrat, qui in aetione collocatus est, Aristoteles tradit.Similitudo. iam antea ab eo,accepta fuit.
D1sCURREN DI uina habenti animae,uisa,tanquam sensa insunt. ndo
uero bonum,atat malum, seria ir, aut negauerit,iugit, aut insequitur. Ideo nati
Discuirendi vim habere eam animam Aristoteles intelligit, quae pagit Seirea partibilia conuoluitur:queteriori solum agerido,sed contemplado quom id efficit.Quar haud amplius formam ipsarum collecte comprehendendam vim habet:sed circa rationes eas quarcirea ipsas diuita fiunt,m Oluitur,at percurrit:quia partibiliter propria re iuxta unumis quod tractaurursum B in unum aliquod comune,& ea quo colligit, quae proprie coagnita faerint. Exempli gratia,ipsum animal deincte,qae rationis compos, ct postea ipsum inortale.Et haec quom tria simul cognoscit.Huiusmodi itam amorii cognoscendi .im habmu.quae imaginatione percipi potant,quae visa c nostrophilosopho dicunturahae auis tetri sunt magines illae, quae in vita illa innascuntur, quae imaginatione utitur subiiciuna
249쪽
D E A N I M Asmsti tamquemadmodum sensibilia sensuraseniana pro sensilibus ab eo accepta fuere:cim, tamen non sint quae imaginatione consisPiuntur,qua: Vere ea lunt,quae in elligetia acq runtur. Manifeste nanis Postea PhilosophuS demonstrabic,quemamodum V ita hinnequaquam cogitationis ipsiuSintellectioneS sum licet non sine visis hae existant. ob quam autem catatam non sine, riuest igandu est Quandoquidem huiuimodi animae actio,qua: partibiles rationes ambit,& circum eaS conuoluitur,nauci tala S erat, qualis, quae ipsa F ibramaram existit Sed per ipsam Parrauonem,iuata exiesionem actionum ad ea, quae extra fit. Cui ex necellitate,quae e tra re PCriuntur,adium Quibus Plaepe quidem cogitatio via est. Cum de ipsoν sensilium,S imaginum earum,qum in i Pila imaginatione rcperiunturiaut propter solam cognitionem: aut α quo expleat 3PPesizonem illam rerum, praetereamdi Reat.Interdum vero ipsa quidem non utitur. Conrequitur autem necessat io exterissionem illam eius, ad ea,quae extrinsecuSstant, ut dici iam iuitiactio quot eius,ql extra est,quae si
mal mouetur. Ideo D illud AristoteleS inquit,st nunR anima sine imagionatione intelligit: non a,.qigia non sit,assierit. Pateti queadmodum ea nunc intelligit anima,quae discurrendi vim habet. De qua etiam antea dictum fuit. Ac quia dixit,qa tanu sienta, inlunt vita, animae isti,quaepcurrericli vim habeudemonstrauito' postea aicturus est qJ haudiunt intellectiones.Sed tanqicaaria quaedam substrata seunte vidcipia sentilia Lensui. Hoc iuxta similitudinem illam senius, quae antea sumpta fait,fit. an ibi praece5ebat qd' iacti candi vim haberet,ante ipsum laetana,aut mcer re affici Hic D cogitarionis iudicium, tanqeius, qa simpliciter cognosci debet,praecede ruanteaquam id, ut bonum,aut malum percipiatur. Ouam quidem pceptionem haud amplius anquam:sed simpliciter affirmationem, neationem vocat. 1ia cogitatio coniungens ipium bonum,aut malum,cum eo,qae cogniati debet affirmationem molitar. Utraque libet ab eo Leiungens,negationem facit. Eoae praeterea modo in sensu,in tertio illo ordine,actio ea sequitur,quae iniequendi,aut cultandi vim habet. Insequens,inquam,bonum: effugiens autem malum. Vita nan illi,quα sentiendi v im habet, ipsum suave atq; molestum,insiequendum, at* euitandum tete obfert. Alteram quidem tanquam bonum:alteriam v ero inquam exitiale. Ei v ero vitae, quae rationis compos,bonum Praecipue,tanri finiSOccurritMalum vero effugiendum T ametsi fuaue quippiam ipsum malum habear:aut molestum qi bonum existit. . a aut ne
quaquam de ea cognitione nunc Aristoteles verba faciat, quae contemplandi vim habet; uasppe quae nunquam sine imaginatione sit, quemadmoctam peripatet1ci qudam interis pretanturiindicant taea quae antea dicta fuere.In quibus lummam, arcu supremam illam
ex illis cognitionibus,quae contemplandi vim haberent separari dicebat: atm id sistam es se.qS . ea siti eandem cum re existere:ne cum diuersitate quadam cum ea iungi. Suam ex tabstantia actionem esse:& impassibilem, at immixtam Permanere.indicant praeterea S ea. quae nunc dicuntur.Nam alzem quidem ea dicta fuit anima quae discurrendi v Tm hahealmon aut intellectus,aut contemplatio. Alte F vero ipsa est eius couersio circa donum S mala:quae opposita sunt:quaecs in ortu,atcs generatione S in extrema partitione subsistunt. Nam intellectus ille qui contemplandi vim habet:qui haud ex habita perfectus:aut queadmodum ipsie sua ex substantia est:vna tm forma haberi um bonum, qa opponiis tur vitio quemadmodum & vem illud obtinet,quod aduersatur falsio.Non solum enim ex substantiali illo intellectus: sed Sc ex eo qui sectandum habitum scientiam acquirendo perfectus est falsum ipsum eiectum fuit. dem modo Ec malum.Iri intellecta aut illo qui mactione v satur ex necessitate vel malum aliqn rePeritur: honul qae huic aduersium est.
Octod Dpter conuersionem illam circa generationem,ac circZ ea,qum partitialia tant accis est. Nam actiones in his collocatae sunt. Licet enim appetitionem illam, quae in nobis est, temperans existens, atat in iustam actionem ex tans, perficiauattamen circa parrecularem
Fem agit Non autem queadmodum, ut contemplandi vim obtinet, circa tu,quod siemper eodem modo 2se habeat. TRIGESI M A PRIMA PARTI e VLA.
OVEM A D EI O D v M autem aer pupillam talem reddidit: imuero alterum
250쪽
rec auditus eodem modo. Extremum autem unum, ec una medietas. Ipsum uero es se ei plura.
Meta F,quae propositasian eadem quoi est.Ex sensia,inquam,tanquam nobis notiore,nos ad unam quandam animae intellectionem excitare:q- comunI quadam ratione, quM quo uiu pacto intelligibilia tunt,diiudicet. Madmodum enim quilibet exquirique sensibus propria sensilia,quae plura, Sciuersa sunt,cognostitu& mutuam quo se
sviam similitudinem, atq; diuersitatem una, atm eadem fac altate. licet iuva diuertas ratio
mes,diiudicat,ati determinat. Visus quidem albam ct nigrum, medios P horum colorem GustuSaatem calce,αamam medios p hope sapores.Et unusqius vi eodem modo Ppria sensilia percipit. Ita,re qui comanis diciti sietifas,omnia,quae simpliciter sensilia,mutua se e similitudinem,ac diuersitatem in eo qd cognostendi vim habeat,impartibili existete, R P indivisibili tempore cognoscit. aoniam simile est,at v si id, o quidem,illud autem tu sentires ut in tertii libri principio dicta fuit.Hi iv fine Aristoteles censet,ad unam quae .Piam animae intellectionem nos adduce sesse. Quae iscipia eam habet vina,vrea omnia, quae in actione posita sunt colligat, at cognostat. Ne v contraria solum, ut bonum, at
maliam:μ in rebus ad Venerem,aut gulam pertinentibus polusit.Sed &id quo ,qa ad possidendam spectaucto id qu in rebus horressis alio fidentiae plenis,reperitur. AliaR pr
terea omnia eodem modo Pcipit.Naιν ipsium intelligens dicet, at v adeo dicit:quemadmotidum ego temperanter vivo,ci iuste,&fortiter,i liberaliter .Dii criment eo Me ubiast OR Lur,nouitimutuaq; eoN cognationem:qppe caminiinpartimili alio indivisibili eoNirite Ilectionem Pagat. Αterit& praeterea quodciam adhuc colus intelligens in anima:qa simul in LellectioneSeas,quae actioni subiectae sunt,de eas,quae conleplationi,contrahit. aediuersi
ratem, at s assinitatem mutuam,Com quae inaestione, ecquae incont latione Posita,vides diti rursum una existit,at B idem impartitate Sea habet vim,ut multitudinem, Si Partibiliter coplectat. Unum udem est,iaxta ipsam intelligente vitam Ratione aut multi Plex,sia iuxta diuersas nes,adiciersa,quae cognosci debeant, sese adiicit.Adhmcti ita, intelle sones,ad eam,inquam,quae una est communis,qaae eom Omnium,quae in actione Posita sunt, comprehenderi m vim habet:& ad eam, quae maiorem adhuc comPrehens dendi vim,quam haec habetiquae ad ea omnia spectat, tam i nobis simpliciter,intelliguriis
istorum verbo meta,atmppositum existit e clamorditur noster philosophus ita strihit. Quemadmodum autem aer pupillam talem readidit:ipta autem altem. Et videri poGset ita incepisse,tanquam is,qui reddere debeatilli particulae,queadmoctum aliam particulam,sicita ita exempli gratia dicat Et id quod in actione positum, aut id intelIigibile intellectionem. Haud in reddidit. Neintanquam is,qui redditurus esse, dixit illud, quemadmouctum autem. Sed tanquam ad id Actiam notum fit retuli Quandoquidem enim iam intellectui illi,qui in actione versatur sensum similem fecit.quippe qui eius, ql suaue,aut moiectum sit habeat vim comprehen ericli: vi illa,qua bonum,&malum Alucticare Walet: Et modum Libscribens addidit nunc, qua ratione sensus, ql saaue, at v molestum mutuo comparat.Hoc enim.pactio,ic cogitatio illa,qax in aetione versas, diuersa,at oppositam actione posita wiaebit. Particulam itam illam queadmodum, haud inquam aliquid reddisturus, Aristoteles Ptulit.Sect potius act ea quae iam dicta fuerant retulit. Habet autem simia itudinem sensitas cacogitatione illa quae in actione posita re eX alia adiectione . quam philosophus ipse subiungit.Nem enim abscv ullo medio,extrema,ct maxime particularia sensilia, ut in actione posita ad id,qSc5muniter omnium con1prehendendope vim habet reis feruntur: d per Opria ato ProXima quibuslibet instrumenta,&Per vires eas quae Mostendi vim haberit. Ita enim aer qui illuminatris est in pupillam aperte agit. Haec aut vim tam quae intuendi Cacultatem habet,iri actionem euocat. Ea comunem sensum como,
uet. Sonusim in eum spiritum agit, qui audiendi vim habet. Spiritu is eam mouet vim quae audire valet:quM rursum Ginanem sensum excitarEOdemomodo &alii quinque