장음표시 사용
251쪽
DE ANIMARγὶς ad eum qui omni iam communis est,referunturiiuxta coniunctionem unam quae omneis com ectitar. ut tamen haud ita sese habet,ut ex omnibus collectus sitised re an te illam multitudinem existit: fc cum OmnibuS simul agit: S cit unoquo speciatim,at comuniter. Eadem ratione de quae in actione Posita, quemadmodum 1pla intelligibilia, ad intellectana illum referian ur z qui omnium communis existens, e e cognoscendo vim habet. Nam ipta quissem sensilia,eo modo,quo in iis,quae de imaginatione tradita fuerunt ab Aristotele dictum fuit:imaginationem comouent:quae vero imaginatione conceapta iunt,aduocant proprium,at conuenientem intellectum in actione vertantem,qui in
quibuscunt di positus est, in cogitationem, quae de ipsis facien a est. Exempli gratia via sum illud, qaod act cibaria lpectat, rationem ad iudicium Puocat si oportet, de quando, α
quantopere,ct qua ratione nutriri:Cam,inq am,rationem,quae eam habet vim, ut haec 1 αxime diiudicet. Quae quidem ratio eum quoi excitat intelleimam, qui comuniter eosa omnium,quae in actione posita sunt iudicando3e vim habet. Ad quem, quemadmodum ratio illa,quae ad cibaria Pertinet: ita,& rationes ali' omnium appetendorum, aut effiargiendope reducuntur.Ita, Ut unum sit quoil horum omnium similitudinem at diuersi talem diiudicet:& alia quidem Phibeat:aliis autem modum una tantum ratione imponat. Id p ante multas rationes existit:haud tamen ex illis collet tum est. Verum coniunctione quadam praestantiore impartibiliter hodit multitudinem praeoccupauit.In suis autem vero bis,talem inquit Aristoteles fecit aer pupillam: quando scilicet diiudicabat:at , ut uno verbo explicem, vivacem affectionem in ea excitabat. Dictum nant abudantius a nobis fuit
in sermonibus illis quos de sensibus habuimus qd haud ita sensorium nostrum patituravi qua sine anima sunt.Ita,exempli gratia,ut ab iis,quae extrinsecus solum posita sunt calefiat i sed non sine aliquo,licet tenui iudicio, Se non sine Ppria actione patitur. Ideo haud passio simpliciter haec erata sed totum id,hoc est,uiuax passio.Ipsa vero alaepe . Quam qui dem passio illa,quae sentiendi vim habet lacessit, ut iam diximus, vitam illam senti edi vim habentem,quae illi proxime inest,quemadmodum pupilla vim illam videre Walentem et de auditus eam,quae potest audire.Patet v quod haud ad haec vis pgrediendo consistunt.
Ita ridiam virum esset extremum Sed cum S hae vitae quae sentiendi vim haberit. ad comunem illum sensum accurrerintaTunc enim unum extremum ipsum existit. um Adem,
quia S comunis sensus unus est: qui ct omnium quom ppria iudicat. De omnibus* fisenunciat tanquam ea omnia cognoscens. Extremit autem dicitur, haud tanquani remisissumi sed tanquam praestantius quidem e sed qd' iis,quae deorsum asscensiunt, extremum adest. Id autem qd' vere unum extremum, Aristoteles dixit:dcvria quom medietas dicitur. Vna quidem , a se illud quot unum est. edietas autem quia tanquam centrum muItorum ab eo Ogredientium: 5 quia eam habet vim, ut complectatur, quae ad ipsum vergiit. Simul v illam possidet facultatem .ut recipere,aim diiudicare valeat.Medietas ita ,quaris quidem de eeritrum medium est. Ac qm medium extremope omnium particeps esse vis detur. admodum ita Aristoteles determinare consueuit unu quidem dc una subieα .Om una εἰ ipsa partibilis anima existit: quae cuncta cognoscit. Nam ratione 5 ipso esse ut ipse dicere soIitus est multaplex existiticum iuxta diuersas rationes, diuersias cognostat sensiliam sprietates.Nequaquam aut. ut dictum fuit instri, oc quod ita sese habeant. quae ad intellectum illu spectant, qui in actione uersatur. Quia . particula illa, queam odum Munc Aristoteles Utirur,aut aliquid praeterea ei redditurus sit: sed potius ita. ut ad ali quidquod antea dictum fuit retulerat.
v NAM AUTEM diiudirat,qua differt dulce,&calidum dictum quidem It, re antea: dicendum autem-nunc. Est enim unum aliquid. Ita autem, eciae
termi S. Cum dixerit unu essem extremam, quod omnium sensilium iudicandom uim habete quodstiam ratione multiplex existit id ipsium piractat. Vbi per expositionem demonstrat ictum esse,qae dictum fuit. Ι-φα antea haec eadem in sermone,quem defensita comunἱ habuR
252쪽
habuit praediXitiquae nunc quo v breuiter nobis in memoriam remeatra propter brevitatem Obscuriorem 1uam philosophus orationem reddidit. Quonam ita ,inquit,ctiva cat id quod communiter tenuendi vim habetadiscrimen eorum,quae cognoreuntur. duoniam haud unaat ν eactem ratione:tametsi ipsum unum existat.Sed diuersi, utitur uom huS,iuxta diuersias rietates coriagnienter cognoscit.Est enim,&ime AristoteleS,inquit, unum quoddam Sipuum iudicans, quema iodum S terminus.Terminum iu appellar, quoa antea dixit, commune puricium cliuersarum linearum, quae simul in unum incictant. Nanqae illud unum, alio imparabile idem existens,diuersas habet, diuertaSergatas neas respectus, TRIGESIMA SECUNDA PARTICULA.
ET HAEC unum, propter proportionem, ait numerum, quem habent erga utrunt:quemadmodum illa inter se.
Haec intelligit dulce, Se calidum rex quibus simpliciter sensilia omnia demonstrantur. Haec ita v vn31m,autPportione,autri ero,quem habeant erga utrumvrquatenus illa inter se. Nam qS cognoscedi vim habet,eo determinatur,qa cognosci clebet:vtptape ab Aristotelecteterminatam ruit.Si iram unani at idem numero sit, V dulci ,α calidi cogno, scedi vim obtinet:quatenas cognostendi vim obtineudcilla quo v v nu,at idem numero inter se existet. Maatex Pportione quapiam,rion numero illud unum ei, o cognoscedi vim habeat concessesimustoc in iis quae cognosci debeant eodem modo eXPportione x ipsope respectu,ec respeetu eius, qa cognoiceat vim habeat,videbimus. Ambo v quadam ratione vera Lunt. O numero S proportione unum illud adest tam in eo, qct cognoscendi vim obtinet iniipsi as,'t eo ,qa cognosci aebent, resipecta:tum in aliis sutiph
rum atin eius quos cogno cecidi vim habeat, respectu. Nam quod cognoscendi vim ha bet, numero unum est: quandoquidem α subiecto quo unum eristit. Proportione*no autem numero unum est:propter actionem illam iuxta diuertas rationes similem. uena admodum enim ipsum calidum calicli ratione cognoscit tua re ipsium nigram, nigri ratioane Atm ita cum his ambobus quadrat: tanquan1 idem ipsis numero sit. Quaniloquidem, vidictum fuit, ex eo, qacogdiosci debeat clet atriatur. Ac si ambo simul cognoscit ita ut
unum ipsam sit:ident virio numero erit. Ex Proporatorie autem ruri um, Propier similem
cum illis iuxta cliuersas rationes coagmentationem. uemadmodum enim iuxta calidi rationem calidi tarma ficit ita.ex dulcis racione dulcis formam assequitura am prae terea quae coc nosci lineant,tiam intersie mmcumeo,qa gnoscendi vim habeat,untatis fiunt' aut secundum numeF aut secundum proportionem.Numero quidem, quia amho ita eiust cognostendi vim habeat,caurium at idem numerosit,insant, ut ictaetermina, re valeant.Secundum proportionem autem,quia iuxta diuersas rationes id efficiant.Licet
eodem modo: quia nihil altem magis,aut minus. Sed ut calidum ipsum agitu dulce iuxta Propriam utriciis e F rationem.Illud autem,erga utrumv in ipsa philosophi dictione positum fuitmo autem erga unumquod R dictum: quia duo eran quαsummiuere,ipsum inquam dulce, 6c ipsum calidum.
1 D enim differt id dubitare,quonam pacto quae eiusdem generis simi, iudi
eat: aut contraria ut album, nigrum. Sit sane',ut ipsiam.a. album, ad imm b. ni
grum. ipsam .g. ad ipsem. d. tilla inter se. Quare Neonuersim. Si sane ipsa. g. distini essent inhaerentia: ita sese habebunt, quemadmodum N ipsa.a b.idem quidem, et unum. Ipsum autem esse,haud idem: es illud eodem modo. Eadem ratio,si ipsum
quidem.a.dulce sit,ipsum uero. b.album. Cum gulci,at albo, tanquam exemplis usus Aristoteles fuerit: quae eiusdem quisem generis sunt,tanquam sensilia de longius quom inter se cognationem habentiam contras Simpli. mima π
253쪽
DT ANIMAria dixit:qaia quae eontrariatiam,si unum,at s eundem gensum veniunt. Illam adluersos referantur.Quod tamen nihil differre Aristoteles innuit. Nanq; si re quae longius abissant,cuiusmodi flant,quae eiusdem generis existunt unum quodam Pacto, numero,atcs proportione fiunt:S contraria,& quae eodem sensu iudicantur unum illaci numero aut proportione habebunt quemadmodum illa Nihil ita. differet dubitano,quae de iis quae eiusdem generis sim,&d contrariiS,C mouetur. Propter quae,tanquam de contrariis adhuc per elementa verba philol pilas facit. Nam malbo ipsum quidem.a .sumpsit: in nigro autem ipsam. b.alia D Praet Crea Raaedam contraria subiecit: ut dulce,exempli gratia de amaram.Necpenim ipse manifeste cuiusmodi ista esserit contraria,determinauit. Quo autem ad elementa spectat, ipsum. α ipsum.d.addit. Quemadmodum igitur ipsum. a se habebit ad ipsum b. itat ipsum. g. 5 ad ipsium.d. COtrarietas enim in his ambobus adest. Si ita culpta.a.h.vnta inter se fiunt,eum simul cognoscatata Sipfa.Dd. eodem modo unum reddent ,aut numero aut uortione Numero quidem quia vii6,ati eodem cognosicatur.Proportione autem,quia iuxta diuersias rationes nihil magis,aut minus altem .in ipsia
vero oportione, Sc qi commutato ordine fit, locum habebitiat erit, queadmodum ipsum a. ad ipsam.yita S ipsam b,ad ipsum.d. Id autem sumptum praeterea fuit: quo no solum in contrari: s,sed re in iis,quae eiusdem generis fiunt:qst unum fit,intelligamus. Cum,ut diaetum fuit unum illud sit, quod simul contraria cognostit. Tunc enim de ipsum album S ipsum dulce unum fit: nigrum at x amarum.Quae quidem haud contraria sunt. sed i men&ipsa eiusdem generis, iuxta quoddam genus, qS longius abest,quam color. Qui ergo id concesserit v t quacunt ratione inter se unum fiant ip .a2.aut.g.d.dc alte dcit: Praeterea*,q i conuersim, at s ordinem uariando fit. Omninoi multitudinem cum alia qua coniunctione uidebit. Nam eoR quae in unum rediguntur rationes diueris sani: in quibus ipsis rationibus eoF esse positum est.Eadem p ratio si ipsum a Julce sit spsum uero. album. Sordinem comutanc demonstrauit: qciippe cum haud adhuc contraria, ted quae eiusdem generis longius existenti assumpta fuerint.Id autem,quod per elemenia expositum fuit α exemplis manifestius adhuc Aristoteles facit. Ipsum natam dulce,ati ibum inter se comparat Non autem amplius φ .a.b.tanquam cum contrariis.Sed albo,
IPSAS aVIDEM 1gii formas,qd intelligedi uim habet,inspectris intelligit.
E T QVE M A DM O DUM in illis determinatum es es, quod insequendum,oc uitandum,ec extra lanium, in in uita sit,mouetur.
Persipieue post sermonem de sensa, ad intel Iecisi illud philosephus transit, qui in actione uer inur tanquam ab imagine ad exemplum censecto ipsitam,ql insequendum, alcueuitaridum est,aliquando de in ipsis sensilibus praesentibus determinare. Vt uidens faces, quae mouentur,sc qi hostes tamultuentur per icies: quod per ipsum sensile cognoscit, deliberer ut ipse dixis, qUid agere opus sit. Utplurimum autem contingit, qd' cum in uisis, at spectris sensilium simulachra intellectus ille qui in acti orae uertatur,videaturatiocine , atq; deliberet.Nam tametsi interdum se 1 Iia adsint,anima illa, quae discutredi uim habe dum in seipsam Couertitur ratiocinationes illo, circa ea qiage ageda sunt,eXCirat. At vim e essione ima in seipsam ex necessitate nQm ipsa sensilia: sed in imagines illas,quae ex illis prodeut inspicit Nisis utitur:ita ut syllo simi partes in minori ex .ppositionibus fianta Ict m ea necessitato,imaginatione utitur Vel hincitam Pspicuum ese potest, I haud de illo qui coteio aridi vim habeat, Aristoteles locutus est cum dixit: naquam si a ne imaginatione ipsum intelligere: sed de eo, qui in atrione ueritat. Quemadmodum re ex aliis,quM antehac dicta merusinouimus:&ex his quaensic dicta sunt manifestum est.Praetctea uero magis curri Leti sibilia ipsa scul abfuerint in ipsis uisis, ea ospicientur de quibus actiones fiui. Nam particularia sunt,ati indiuid sc sensilia quodam pacto Ha P ob causam,aut
254쪽
cam,aut sensu,aut imaginatione,ordme seruato,cognoscunt .At cum vel liget sane philo sophus tradicterit: formas inquit,quod intelligendi vim habet in ipsis visis intelligere.Fortuas D vocat,i ensilium figuras. Iam enim PCaepe dixit,d rursum cieturus est, I nauctipsissensilia,sed eo formae in sensu,attv imaginatione nascunt an eo quidem,tanil tensiliaan
hoc autem,tansi visa.s cete ita p,6cnuc λς mas dixit: siue senssilium interpreteri S,siue eo , quae actione tractant . Nacp ea quae in actione posita,senssilia quodam modo sunt. Nam Cum metapsius,aut alicuius alterius morem ornare u Olo:Sc ipsis mos quia In particulari homine existit senssilis fit. At a eo magis,quia inde sensu cogno cit ,cuiusmodi sit,ex motia, ait actione illa aut recte,aut non recte costituta.Ipsium aut intelligendi vim habens,id acti
est,in action: positam Id nal illud est ,qil' insequitur,aut effugit. Dicit ' aiat fuit,qua ratione in visis formas eo ,ouae actione tracta da excipiens,intelligit in ipsas spectans Haria quia imaginatione concipiant , is intellectiones:Ged quia aliae do in ipso intelligente, tractent: quae ex inspectione in ipsa visa excitant.Manifeste enim S ipse dieturus est,qS ne vhae intellectiones vita sunt:sed non sine visis. Intuentur aut in ipsa vita, cum a 1ensilibus re Cesserintiquae aut adhuc praesentia rao sint aut*praesentia sint. 11pter inclinationem illam in seipssam. J enim dc in ipsa sensiilia aliqn intuens infiicat philos phas scribens. Et qiae admodum in illisdeterminatum est ei 9 insequendum,Sqd est iendum. Inilii S intelligens sensibilibus. Aeadmodum ipse manifeste interpretat:cum distinguat, ali initan
gat ab his qaae extra lentam. Quae ea Gunt,qaae imaginatione concipiunt. enim in visis N qait sit trioaetur.Id autem est,excitatur ad ratiocinationem, arcu deliberationem ciri Ca ea. M inifestius autem explicat illud aliqn quidem ipsium iri sensilia intae ri,aligia autem in ea,quae imaginatione concipiantur,eXhis,quae sequuntur
VT' S E NTIENS faces,quod ignis communi cognoscit, cernens quod mota tiar: quoniam hostis. Aliquando autem in iis uisis, quae in anima,aut intellectioni
bas. Quemadmodum cernens, ratiocinatur, deliberat futura respectu praesentiri.
n enim confestim cernit faces,& comuni utitur sensu: patet, qS in ipsium sensile intueoturiopinor aut cum nunc comunem accepisse ferisum loco eius, qui comunium sensiliuexistit. Quom quidem S. visus exieipso est.Ita primis atat communis ille videt ,tarisi is,qui comuniam popaendo vim habeatactam Sc singillatim ciam UriOQUO 'simul agat Comurae asit sensile motus est:queia clam dc color ignis, lumen pprium visus sensile existit Et cognoscit qui intelligit,c mPone S,alte Razm ab ipὶ sensibili alte vero a ratione, ouae circa haec versas referens ad illud:faces P sentiae hostium,indicium esse.Faces nam
quae mouens, sensiles sunt Illud V ero, cui S hoc indicium,ex ratione Cumptum fuit: quae solitum eius usium sepectar. Hac D r ne legericlum est,ita ut mutemus parum P clictionem. Vt sentiens faces,qd ignis,comuni cernenS,UlmOrief.Hoc in loco punctum facietes,iΙlud inferre debemus:cognoscit qa hostis. Cognoscit non Goliam ex ipso senure, sed & ex ratione.interdum quidem sic iri ipsum siensile in icit:interdum aut in vita, aut in intelleis eliones quae in anima sunt,inquit. Et aut ipsa vita, intellectiones vocat:quia Se imaginationem intellectionem dixit: ut inpius demonstrauimus. Aut diuidedum est: cte ipsa quidem . ita in imagiriatione statueda.IntellectioneSaat eas actiones putare clebemus quae in ipsis intelligete sunt. aae etiam determinatur Brmis intelligibilibus eo quae aetione tractaritur.Omnis nan cognitio ronis particeps,licet eius, qae extrinsecus existat sitiatin dum in seipsam coaertituri& miipsius intelligetiam iudicar,fit. Ideo v fidem opinioni omni conseisquetem esse dictum Mit. Recte itam in ipsia vise aut in intellectiones dictum fuit eum intueri qui ratiocinetur aut deliberet de iis,quae aetione tractatur.Qui haud cliui us est alim erga has .aliqnerga illa: sed simul ad utram aciem clirigiti licet magis his A illis animam aduertat Ratiocinatione aut α cosilio colligit futura respectu e N ,quae Praesentia sunt. Na praesentia ex sensu accipitasutura vero ex cognitione illa,quam depinibus assequutus est..uae Oem cognitio r5nis copos existit.Ob id D Particulas illas,vita .at intellectiones, aequauita interpretati coaenit: vitandidem significantes, ibiponaturased illa quidem imaginibus:
255쪽
D E A 1 M Ahas autem huius intellectus actionibus ascribere oportet.
ET CUM dicat,quemadmoduna ita,quod Saue,aut molestum,tunc fugit, aut Prosequitur:& omnino in actione.
Nem enim intellectas is,qui in actione vertat ,praecipue qst suave aut molestumsibi finem statuitiqueadmodam sensus, ta vita illa, q uae sine rone est. Sed ipsum bonum, rama insequendam:malta tansi etaitandum adeo cumvoluerit philosoph us ex iis,quae vel serisui notissima sunt, determinare,quae intellectui illi,qui in actione versat ,expeteda aut euitanda sint,ab ipsio saaui, at v molesto ordisivi ibim dixit, in sensul intellent. Qnitam ita iudieatrem, non solum tam eam, qax cognota debeat: sed quatenus hinoit cui usinodietat qae in ipsis sensilibus suave aut molestum:hm5il quod in ipso bonam aut malum. Tuc,hoc est,in tali iudicio,aut fugit malum,aut insequis bonam:α uniuer aliter aliquia agit. Id nant indicat illat,omnino in artione. Agit autem,aut boni adeptionem inseques,
ET a UOD sine astione,&uerum,dcfalsam: in eodem genere est cum bono ec malo.Sed ipso simpliciter differt,ec quopiam.
Q ct quidem tanq insequendum,at' effugiendum,ω in actione positum,non soluieta
in intellectione,sed 6c in visio, aut de in sensili consideras a Ua in ratiocinationibus illis, quae in actione vertans quae 3 de bono,ati malo agat:illa quae minor dicit Ppositio,particu, laris omnino est:demonstratam fuit.Statuit aut nunc Aristoteles, qS Sc qii intellectus ille, qui i nactione versat,in seipio cotemplationem illam comouet,quae de iis,quae actione tractans fili licet haud tanq insequendum, aut effagiendum, attanil id G cognosci debeat:& uniuersaliter contemplet : qualem,exempli graua eam ciuitatem esse Oporteat,quae praetclare instituta sini cuiussmodi legibus uti debeate aut omnino in qbas actiones collocatrusint ac circa quae ex iis,quae sunt ratin haua in iis vertatur,qum senio eodem modo sese hasbeanusta in iis,quae nrutant ,at s contingiit.Tunc u sine actione existit hoc est, abs p eo. qa aliquid agat.Nam cum cosideret,at inuestiget.qnae actrone tractantur: ec cuiusmodi quae in iis veritas,ac falsitas,tansi is qui agendi vim habeat,& tunc agit: haud in tanu tunc aliquid ages.Sed ita,ut si agere oporteat: ea tunc usurus sit veritate, quae et v niuersialiter apparuerit. in eodem ita v genere,inquit,est,cum bono,& malo. Haec aut in eo repiuntur in
tellecta,qui in actione vertatur. Quare dc vem id ait falsiim in illo eodem intellectu exiis stat. .at necu tunc abstu imaginatione agit.Qnquidem Sc v niuersiales cotemplationes ei, limoisum:cuia Iodi communes illae,quae in particularibus reperiuntur. Cum, exempli gratia s omnis ciuitas praeclaris legibus sit instituta,dicat:auto omnis vir ornatus,aut aliqui hmoi.Nem enim intelligibilia anqintelligibilia alius contemplans, quae in siensibili, bas uniuersaliter inueniunt sumet:nech vero,atcs falis,quae ex Pportione bom,aim maIo resipodeant usurus est:sed ve ita dicit ,ut falso sese opponat:& honam illud videbit qSaduersius mala stat.Intellectus natam ille qui in aetione Vercat irca ea quae opposita sunt,
vertit equia i circa ea quae contingunt at s mutant ,existit. Omitam quis uniuersaliter desis,quae actione trai tantur sermonem habeat thaud in omnino a' particularibus recediuila in his uniuersalia collocata sunt: ideo ab imaginata one omnino discedet. Ea nari meam habet vim ut particularibus inhaereat: cum quibus S ipta quocu uniuersalia existat. Sine actione aut v em,at falsum existere dictum mittamnqui non agit uniuersalitas,ut dio Xi,de iis quae amotae tractans,ratiocinas iuxta sicientiam illam,quae agendi vim habet.Disseri aut solum intellestio illa uniuersalis de iis, quae in aetione posita, ab ea quae in agendo posita est:qm Sc particularia comprehoiere necesse est,eo simpliciter 5: quopiam. Altera quidem enim simpliciter existitequippe cum ex duobus uniuersialibus existat. Altera vero quaedam quippe ea ex particalari,aim uniuersali Particularem conclusionem concludat.
At cu hactenus sermonem illum Aristoteles consecerit, qui de illo habes intellectu qui in actione
256쪽
CRRUILIBER TERTIUS actione Uersatur:rursum v ad supremum illum contemplandi vim habentem accedere vo eris,Per eos,qui medii existant,sibi ascensum parat. Proxime autem ab isto,qui in actione vertatur progressu Sest:qvi mathematicam rerum contemplandarum negocium sumpsit. Quae et cum materia sunt Taetsi est hauctici ea materia,quae ortui subiecta sit:quae v alia Salia ratione se habeat attamen in materia san Nam indimensione, at x partitione quadam subsistunt. Hanci ob cautam Sipta halasimodi sunt, ut imagine concipiantur: intelleinctus qui iPOS contemplatur,termicium ato ordinem ipsis imposuit: ct quoa opportunum esset admouit: dc qi si eruacaneum est amouit:S ipsas tanquam eas,quae imaginatione escipiantur,considerauit. Nam intellectas ille qui in actione versiae quae imaginatione concipiuntur,ex relatione alea quae sensilia sunt,mouit. Hac ratione mathematiocus ille intellectus eum,qui in actione versatur,superat.
QUAE UERO in abstractione dicantur, intelligit, quemadmodum si simum,
quatenus quidem simum,non separate. atenus autem cauum,siquid intelligereta ,siae carne intelligeret,in qua ipsum cauum: sic mathematica.
NON SEPARATA, tanquam separatamtelligit,cum intelligat illa.
si κP OSI ΤI O. Parumper, si ita videtu gradam sistentes,quaenam ea sint, quae in abstraetione posita: Bd 1 pter quam causam ita vocentur: Sc quaenam ea cognoscedi vis fit, quaecum ipsis in eo Ecm ordine semaneat, conderemas δεμ illuct antea nobis Lumere debemus: quod ea quisdem quae cognosti queunt Pcipit,& vis illa,quae eadem cum ipsis seruat ordinem: at mulato magis,at praestantioriqaadam ratione, qaae haud in eodemvmanet ordine: sed Ppe Id,qa 6αPera proficiscitur. um tamen potest S una cum ea,qVae eiusdem ordinis est riterdam agere:&ex seipsa etiam Gola. Ita,ut sicci aist a vel cam cauta tollat. Hoc eadem ita mpacto ,α ratio illa nosi ra,quae naturalium cognoscencto vim obtinet, sensibiles affectio ἡnes cognosicit Aliquado qαIctem Una cam Gensa agens,ati cum eo contaricha:hoc mora sese ipsis sensilibus adiunges .Ali autem sine sienseu naturalium formam L staritias: atin substantias e e compositop , qaα sectandum ipsas determinata Lunt,cognoucis. Ubi ex si stantiis,tanquam ex causis,ita affectiones,at accidentia,quae circa eas vertantur,cuiusmos quaedam sint,aiiudicat. Qua etiam ratione differre naturalem a mathematico in siclo naturalisa aditionis libro dicebatur.Mathematicus enim Pppe qui iuxta ipta accidentia ut figuras magnitudines S minus,i numeros,&eas rotaes,quaerionsi concentu,
atin harmonia existunt uestigado vertatetquo cognosicat vel sensiusso inuiget.Natarais lis acti ex is is tarisi ex causiS,arcs ex ipsis compositissabstantiis tanu ex substatiis tum fi uras tum reliqua,quM PPrie,at sconuenienter substantus euenere, contemptae. Ideo philosiophia quaedam ct naturalis quom tractatio est: tanquam ea quae circa sabstantiam conuertitur: relinquam eZ,quae eX causis,quae inde effecta sint,cogrioicat. Mathematica autem peritia nequaquam philoλPhia dicenda. At ιν adeo, ut Plato inquit, ponti similis est. Principium nam ei praebent,ut ipse Philosophus asserit,quae non rioiast. Media autem,ex, trema ex eis coficiuntur,quae etiam riori nouit. Ideo P i causixaeseritur ι quia substantias non inaestigat. Quae ria proprie cauta est,Omnino substantia est, aut α ea praestantior. Ubi illud non ignorandum, qae nunc mathematicam peritiam appello,non eam,quam Pythagorei olim constituerunt:eam inquam quae iuxta vivaces rationis, quae dimensiones, aloe figuras promere valent,siue in naturalibus corporibus, siue in imaginationibus inna antur suam considerationem facit. Ea nal philoχphia existit. Sed eam dico, quae tota circa ea quae pinuntiar,ut circa figuras,&magnitudines S motuS, ouoluitur. Quae ex abstractione vocare Aristoteles contaeuit. am cosiderantur qnidem in corporibus illis quae
Scin natura subsistunt Protenduntur autem re aclipsam imaginationem vis. Ex abstra Simpli de Anima. x iii
rationecti fierat natraratis amat
257쪽
ne quae Cffcur ex amRxactione dicantur,
DE ANIMActione autem dicuntur, quippe quae absique substantiis ipsia ex kset considerentur. tametsi haud ita omnino Lubsistant: na accidentia sine substantiis exies sit stere non valent. Ac
cidentia autem huiusin i ea Omnia sunt, in quibus mathematicorum tractatio versa, tur. nis Nant circulus, inquitant, aequales eaS omneis habet, quae a centro pro eunt. Et omnes motus, qui circa centrum reperitamur, iuxta unum, asque eundem existentem polum simul deducantur, siue maiores, siue minores sint. Et omnis pariter par numerarus ad unitatem vim in duas diuiditur parteiS,S omnis a lex proportio ex tes qui, Cc epistrito componitur. Accidentia v ero omnes sunt figurae,ic motus, di ingulares numeri, ocrationes illa: cum resipectu, quae ex abstraetione dicuntur.Quoniam non quatenus cum substantiis sanused tanquam a substantiis separata per stapha cogno1cuntur. Nam S cum in imaginatione omeraritur,simul cum vivacibus illis rationibus a quibus producuntur, existant.Ita, ut ab eis seiuncta videantur: atqae in eis, tanquam finibns Laum esse statue, rint. Quemadmodum Cc accideritia illa, quae in iis reperiuntur, quae natara siubsistant, substantiarum furit extremitates. Nequaquam, ut nonnulli ex peripateticis uentire videriitur dicendum est; qui Raae imaginatione concipiuntur, tanquam ea , quae sine substantia omnino existant, ex abstractione v ocarunt: quia se laricta ab illis sint tu stantiis quae in Lenssibilibus apparent. Quod enim Sc quae imaginatione concipiuntur, circa vivaceis
rationes, quae fabstantiae sint, versentur:quod exactum in eis apparet, indicat. quod scio pra sensilia existit:& additio eius quod desit quae ipsis fit:&ablatio eius quod Luperuacastaeum in iplis reperiatur. Quae haud extrinsecus innavicuntur, S ab eis quae deteriora sint,quod praestantius est,assequuntur. Sed perspicuum est quemadmodum proxime iseipsis vivaceis rationes Promunt . Quemadmodum S ea eorum indicat aetio, qUae iuditi
candi vim habet: cum iudicium illici nunquam a recto sit: sed amo pura, de quae intus
non autem eXtra Commouetur. Dictum itaque a nobis,atque declaratum est quae ea sint, quae ex abstractione dicuntur . Quod inquam mathematica ipsa sunt. Haud tamen,quM causis, neque quae tanquam stabstantiae: sed accidentia, quae porriguntur, atque extemduntur. Huiusm vocabuli cauta est, quoniam haud tanquam cum substantia, ted sine ea conssiderantur, ab iiS, qui ex v ulgi consuetudine mathematici vocari consuetaere. Hic autem sensilibus, atque his, quae cogitatione concipiuntur, quae accidentia sunt, seriosius atque imaginatio illa: cognitiones existunt,quae ordine iunctae sunt. Hae nant ex ilis iis sunt, quae accidentium, non autem substantiarum iudicandarum potestatem habent.
Ratio etenim S intellectus ea sunt,quae substantiam comprehMere valeant. Haud enim compos substantiae percipiendae,inquit Plato sensus es;.Praeterea P persipicuum est,quod circa qualitates, Sc quantitates S Passiones, sensus omnes v ersantur. Quare de imagines illae quae a sensilibus in imaginatione innascuntur,siubstantiae non sunt. Quaeautem hiauiusimodi nori solum ut dictum fuit,lis cognitionibus perspiciuntur,quae eundem sum iis ordinem seruant: sed S a nostro quoque intellectu. Qui aliquando quidem cum sensita,
atque imaginatione connexus est: Sc circa haec tantum agit, absque ulla tunc substantia rumipsarum cognitione. Quem sane mathematicum 1ntellectum aliquis dicere posset: ea nempe ratione qua a vulgo illi mathematici dicuntar.Aliquando autem haud in ipsa in tuetur: sed in ipsorum causas quae substantiae sunt cum formales, tum compositae: SE ex his tanquam ex causis accidentia excipit:quae de causis effecta unt. Praestantior pinmiel, Iectus est cum siubstantiarum comprehendendarum vim habeat. De quo etiam 1amduo dum Aristoteles locutus est: cum intellectiones nobis tradiderit:intellectus illius,qui pro gressas quidem est: Uerum per monem adeptus fuit. Quas quidem intellectiones dupli ces fecit. Nam alias iuxta infra clam quandam rectam posuit: quas etiam formarum agnoscedarum vim habere voluit. Alias autem iuxta incisam lineam, quas composita Peris Pere credidit.Verum haud de hoc intellectu nunc sermonem habet. Nam de eo loquitur qui una Cum sensu at', imaginatione connexus est. Ideo haud sine imaginatione vel is intelligit,cum ita intelligat.quemadmodum se ille,qui in actione versatur . Quando enim ex substantiis,α accidentia ,tanquam ex causis excipitreianc iuxta perfectiorem intellectiois nem profecto contemplatari et amplius,quae in abstram ecollocata fiunt Quoniam
258쪽
sciangens iraelligit.Quemadmodum cum simum cernens, hau iuxta utruniu Percsit: iuxta cauitatem inquam, re carnem eam, quae stabiecta est: sed ex cauitate sola perspexit. Qὶ ita fimum,quatenus simum intelligi on separatam intelligit intatem. Qui v Crosecandum ipsam cauitatem in agit:tanquam separatam eam,quae 1 arata non sit, intelli
git. Alcum dixerit Aristoteles simum,quatenus simum,non separater ciam inferre debueo rit,ac quatenus cauum: quonia simitas uitas in naso est: loco caui deflexu, curuum us,
quoil huic contrarium est,attulit. Quoniam qui caruum perspicit, in ipsa simi inspecti me,patet quod haud Per se intelligit. et enim poter est,in eodem, S cauum ipsium,sideis sexum,seu curuum existere.Ex positione autem pronactauit illud, siquid intelligit acta. Qiaoniam potest quispiam re quoci curuum sit, cum alia carne nouisse. ut in iiS, quae naifum haberit aduncum.& ipsum quo per te. si1 quis igitur intelligat,quod curuum siti, Perseipsum:nem potestate,sed actu:qu separatum nori estinem aptum est, ut separate iudi sistacitari quam separatum cogno eret. Illua autem in qua mitim cauum : ad id, quod ismum sit reuenens philosophus,dixit: in eo transitu permanet, qui ad id, quoa curo Mum ectet , factus est. Eodem iram modo & ipsa mathematica. Dictum autem fuit cultatam cti vocet mathematica.Nam quae nequaquam possunt abs' ipsis substantiis subsiste/rerque quidem substantiae praebent sedem tm retinent, S excipiunt ipsa:tanquam separara massa ematicus conficterat. Duplex autem hoc in loco reperitur scriptio tum ita,non separata Rariquam separatareum non sieparate aquam separate. Indicat autem ex hac scripUOM ae ipsium Intelligeris,quod secundum naturam sese habeat, substatias praecipue assequi: mel separate sola accidentia in huiusmodi contemplatione separate tractare. Ita,ut intelliis gens ipsam in secunda hac cotemplatione a seipi recedat ab actionibust illis, quae ei seo undam nataram in primis conueniant. Vel antea vero iam ab ipso Aristotele dicta fuit. quod ut res a materia inparabiles fumita re ea quae act ipsium intelligens attinentia uarido
ergo,quae separabilia surata substantiis hoc est,ipta accidentia.tanquam separabilia intelis lectos intelligat litana inseparabiles sui ipsius actiones, at cum extremis connexas,agici qua quidem procul absunt ab iis,quae substantiae cogrioscendae vim habent.
OMNINO, autem intellectas est qui secundum actum res intelligit.
Vul toc nunc , quoa Persae se anteaeaixit rursum dicturias est, iri memoriam nobis .
reuocare. Quod omnis iri quam intellectas ctam agat, ictem cum iis, quae intelligatur est: Sia est quod vere quae intelliguntur,existunt. as autem est,quo manifestari, ilictio, nem hanc reddamus,oraiUem Param pertransiponendo mutare: at ita legere. Omnino autem intellectus est res,qui siecundum actum intelligit.
N UN UID autem contingit separatorum aliquid intelligere: eum sit ipse no
haratus a magnitudine,an non,inuestigandum postea.
Cum extremas ipsius intellectas noster philosophus actiones', ex complexu illo cum Getisci atm mi agina ne inspexerita quae accidentium inluna, at eorum per se existentia coprehendendorum vim habenti quali cauenS, ac seu icaris , ne a corporibus inseparabiis Iem 6 iptam intelligetis sabstantia,ex huiusimodi actionibus arbitremur, nos gractu sistes re cogit at hortatur ad consideraridu,ri unquid impossibile sit,ca intellectas ipse insepa, bilis existat ea vim obtinere,ut separabiles formas percipiat. Antea nam dicta fuit, quem, admotisi Se is,qui extra progrediturire ex habitu illo emissis persectione i substatiali intes, Iectu adeptus est:ta seipsum tu separabiles formas cognoscere valet. Ne p.ri nisi separabilis esset ca iis, quae separabilia sunt,qdraret:ne P Iipsa sepabiIia agedo couertereCULN.qui valetudinem intelligit: prope valetadinis forma permanentia ec qui quod separabile periscipiet prope ita,quod separabile fulcietur.Nequaquam etenim pote est, ut quod insepara,
bile id separabile fiat. philosophus autem noster inuestigatione hanc distulit, vel ea mris fari ob c ,quia vel postea id demostraturris est.Tametsi haud pspicue,ato aperte id Cois Ret.Forsan aut ita inafitione ista iis Q legat proponit:vt ipsi debeat ex eis, et ab ipso Pispedicta Gunt,explanare, 'propositu est. Nam illud ia dci mitiqd' veruitellectus aliquos
259쪽
D E ANIMA corpus confineat, atque coagmentet, vel fingere dissicile est. Et quod sensus instrumento utitur corpore semper:intellectus a Utem nequaquam. Et quod seipsum intell1gere potest. Conuersio vero illa in seipsum corpori omni toti, per seipsum totum impossibilis existit. Caetem Alexader vel eum intellectum qui inseparabilisssit: eam habere vim inquit, ut quae separabilia exis ut cognoscere valeat Nam ab iis,quae inseparabilia sunt ad separabilia ab eo relatio fit.At relatio ista,neqaaquam eadem cuintellectione est.Relatio enimtanquampcussio, at P excitatio quaedam est. Intellectio vero finis existit. Exordium quidem igitur hinc atm ex iis quae inseparabilia surit,anima capit:.ppter impetum illum,qui omnino ad ea quae extra sunt tendit.Nam haud amplius potest erga seipsam,aut erga ea quae praestatiora sunt agere,ypter multum impetiam ad ea quae eXtra. At ubi ad ea, tanquam ad ima
gines sese adiecerit,in prima illa, quae quasi exemplaria sunt, seipsam reuocat. Ne p enim, quemadmodum qi inseparabile est,separabiles aetiones habere non potestista se quod separabile nihil inseparabiliter promit. Nam quadocum secundis, at inseparabilibus istis vitis implicitum estitanc inseparabiles actiones educit. Quemadmodum vninerialis spositio quae unicam pateticulari colligaturiparticularem ppositionem perfici. Particulari vero neque utiquam secundum sessium, neque una cum uniuersiali. uniuersala quidpiam
NUN C autem,quae de anima dicta sunt,summatim colligetes, dicamus russum.
Illud summatim colligentes hauil ad illud dicamus, adiungendum est ta,ut dicat,qd
summatim arcu breuiter iceridum sit. Ne enim infert, quae de anima dicta fiunt, neque summatim colligit. Exempli gratia quae cle naturali vita ficta sunt:aut defensa,aut de ima Rinatione e de intellecta illo qui in actione versatur.Sed quae dictassierunt,omnia,inqait sitammatim colligerites:hoc est,abibluentes atm perficientes. At hicinterpungentes illud inferre debemus. Dicamus rursum quae etiam dicit.
OUOD ANIMA. ea quae sunt, quodam pacto est omnia. Auterum sensibilia sum, quae siunt, aut in ligibilia.Est autem latentia quidem, quae sciri possiunt quo
dam' pacto. Sensus autem ipse sensilia.
AUTEM PACTO hoc, oporteat inuestigare. Sectatur igitur scien tia &sensus in ipses res. ii quidem potestatem ea, quae potestate. Qui uero actu in ea quae actu. Ipsius autem animae, quod sentiendi, quodque taendi
utiti Liber' potestate haec est. Alteram quidem quod sciri ualet, Alterum uero quod sensile.
Illa nobis ex his in memoriam Aristotelas reuocat,quae iam dicta Rae rei propter quod α dicamus ruinam, dixit. Quoniam cognitio secundiam potestatem, ea, quae cognoasti ebent, quodammodo ex stit. Idrimque indicat apud hunc, illud. quodam pacto. Ouando quidem ut dicturus est, non sensilia apta sensus este sedi e sensilium formae. In sensu quidem igitur, qui sientdium formas agit, inhaerent e non autem extra possit aestant. Nam intus ex sessistantia educuntur, inamone ipsa, quando iam agit. Ipsa nanisque actio, quae cognoscericti vim habet, intus tota excitatur. Quare dc formae illae, ex quibus determinatur , inde gemunt. Verum deceptionem quampiam illuct inducere test: quia cum respectu erga ea, quae extrinsecus collocata, tum actio ipsa, mmea re cognostantur, sese adiiciant. At quem,dmodum actio haudextrinsecus existit: ita
260쪽
LIBER TERT USnecv mmae illae, iuxta quas cognoscit.In ipsa uero scietia ea quae sciri potant,reperitatur
Quae intelligibilia etiam appellat. Quoniam cognitionem eam quae scietiam Pariat et tae Ramodum se actionem oem,quaeronis particeps existat, intellectionem Aristoteles uocata Et supremus ille animae substantialis intellectas, octam pacto,isentia erat,1 Pter inclinationem illam in ipsam ronem.Illud aut non ignorare par,atS c uenienSelr,st
quidem sensu manifeste sormas illas philosophus distinxit quae in eo innascunt, ab illassensilibus,quae extra posita 1unt. Nem enim ipsa inquit senius existunt: sed ho tornax Hauct in in scientia id quom agit.Sed quae sciunt ipsam esse vult.Id aut fit: quoni scien tia,S eocte quae remissa sint,iudicandope vim habet. Q admodum cum natur iacot d
Pletur,aut mathematica.Et ea quom cognoscere valet,quae eudem cum ipsis Ordit em te Mat. Atre ad ea etiam quae praestatiora sint,tendit.Patetq; queadmoctum ne P praestantini ra,rie remissa illa est.Sed ea, quae ordine seruato, ab ea cognosci valeant. OGM remminquidem talia sunt,qualia prima ipsa. Praestantioriatu modo,qualia,quae postea Auna earia ,quae in iptare tantur ec ad prima illa tendiu&secuωμ quom contemplanope vim habet.Quare scientia ea existit,quaestiri valet.Sed allia quidem ita,ut cum iri exacti me eadem sit.Alia vero scio loco.Aliam praestantiori modo. Ideo x cu dixerit philosophuS,icietiam q odam pacto ea esse,quae stiri debeatifensam* ipia sensilia:moda inuestigarictum censuit. Quo siensium quidem haut ipsa sensilia,sed eope formas,esse cogostamus:inmotiam aut ea ipsa quaestiri debeat.Itam eadem sit, taut exalto,iniam dicta fuit.aut parce,re remisse.At cum distinxerit iuxta ita qa potestate Sqae actu,scientiam,at seruum:& Mab his cognosci queunt. Ita,ut quae cognosci ualent aliqn quidem potestate,alim aut actu sint. Accam determinarit noster Aristoteles, qn potestate scientia,&seritas existantaniam no stiens, ipsius animae uim cognoscenni habens existit, necu sentiens:Ied mendi, at P sentieriaitane uim habere dicimus: nunc quo pacto sensius via sensilia siti scientia θea,quae stirigebeant,declarat,ita stribens.
NECESSE AUTEM , aut ipsa ut formas esse. Ipsa quidem enim sane nequaquam. Nel enim lapis in anima: sed forma.
Sensus quidem ex omnium cossessione non ipsia, deope formar est.Nam omne sensita P ricisse existit.Impartibili m substatia Dollia rone inrisisIiMIdeo. cliuersum in his ipsum in re esse ei Vt& ham manifeste 2 philosbpho Aeterminata fue e. in iis aut, quae sciri ualent, aut intelligibilia tantisi dem si statia composita ea fuerit, quae sciri debeauipsa in scientia non existettsed eius formacognitionao omnis eXλ-rS determinata fuit non aut ex iis, uitae forma assecta sint. aut ipta formete sint, aae sciri debeatasii naturales sint siue substantiae quae sine materia existantaqueadmodum anima ipsia, iuxta ea, quae ipsius animae praestantiorassant:harict diuersum ipsum, S esse ei,dc scietia, quae iuxta esse, ipsam rem M. O uradmodum tum sensus ita omnishmoi cognitio est. Onquidem rebus his idem de esse ν erit.Non ilum scieriti cum formis,seata carebus ipsis eadem existit.Ideo p rein sensu manifeste distincta fuit. Quoniam iuna λrmas,quae extra sunt,sensus cognoscit nonatat 5e quae in ip r iuritur. At haua ita in scientia res sese habet. Aliqn quidem enim repaλrmas obtinebit:qst incognitione e F quae forma affecta sunt,fit. Aliqn aut res ipsassseques qd in contemplatione eope,quae impartibilia sunt,fit.In quibus idem est ipsum p. deesse ei. Scientia nam licet eo ,quae extra collocata sunt,sit,iuxta PrmaS,quae in ipsa eYistyliat&ea quo vinspicit quae in ipsar iurid Me cum id hactenus nouerimus ad ea quae se utine accessamus. Quoniam scieria,cum cluplex sita Altera Rdem eius intellectus. qui pro seiretia au essu est qui piemonem adeptus est: Altera vero substatialis ipsius,at* pficietis.Haec dem ita cum formis colligat,ut in unam λrmam cum iiS redigas. Illa uero non sine aliis se Sintiqua ai erfitate id naciscitur.Et utram potestate aliqn fitaVem ita ut quaepficiendi uim haisbet ita fiat ut hauct unquam conuertatur,qSProgreditu sed quasi ligatum, atin firmum ex Platonis sententia sit: Altera uero hmoi est,ut conuertat qd' progrediturict ut ipsia omnirio praestantiori quopiam,quo Perficiatiar,indigeat.