장음표시 사용
101쪽
V Α Μ, ANNUENTE DEO TER OPT4 Μ A X. Ex Auctoritate Amplissimi SENATUS ACADEMICI, Et nobilissimae FACULTATIS ΜEDICAE decreto,
Ad diem ra. Novembris, in Bibliotheca Academiae Edia- burgensis, Hora 3. post meri .ED IN BURGI:
103쪽
Regiae Societatis, Et collegii Regalis Medicorum apud Londinenses Socio; omnibus, non graviorum modo Scientiarum, Sed elegantiorum etiam Artium laudibus ornatissimo; Disiertationem hanc Medicam
105쪽
N toto non minus artis quam naturae ambitu, mira quaedam est series et continuatio. Soli rerum universitati competit harmonia vel symmetria persecta: Similiter scientiae omnes artesque unum, si inplex, absolvere videritur systema. Nisii enim schentia universalis naturae promoVeatur, et a perenni hoc sonte vivae perpetuo scaturigines deriventur, ad scientiarum quasi campos irrigandos, utrunque hae sejunctae sorte expoliantur, et in usum vulgarem magis accommodentur, de singularum tamen incremento minus erit sperandum. Philosophia etenim naturalis, ut cum ingenti Bacono loquamur, Pro magna scientiarum ma-
ire potius haberi debet, quam ad anciliae ossicia de- trudi.' Expedit quidem, atque gravissimae id causae postulare videntur, ut scientiae a se invicem distin-
106쪽
guantur, atque aliquo modo dispertiantur ; sed ita tamen id saciendum, ut mutuam earum intes se cohaerentiam a contemplatione nostra nunquam penitu semoveamus.
Non igitur diversa ratione medicinam imprimis a physica licet dissociare, alitur enim haec non multum praestaret empirica . IIujus rei insigne satis exemplum praebent antiquissimi apud Graecos philosophi, qui disciplinam hanc, ut partem tantum studii sapientiae colentes, primi nobilissimae arti dignitatem aliquam ct scientiae liberalis speciem concilia si e videntur. Hoc
autem aevo inutile esset multis ostendere, quam infirma foret haec ars, nisi in physice sun data ei etiam innita tur. Cum igitur ita se res habeat, neutiquam vel ab academiae instituto, vel officii nostri ratione alienum xideri potest, de Caloris, sive organi illius universalis tam natur ac quam artis, atque principii in mundo maxime actuos, indole, quatenus physicen praecipue haec spectant, quaedam exposuisse : Rerum enim medicarum non minus quam physices maxime interest causae adeo generalis, et latissime fusae, vim et naturam, quantum licet, perspectam habere ; cum, ex his rite perceptis, necessario nexu eadem doctrina ad me dicos usus facillime et sua sponte protrahatur. Nomina haec, calor, frigus, significant, cum ideas illas simpliciis mas ab objectis in nobis excitatas, tum facultatem vel potentiam hanc in objectis, ab occulta minutissimarum corporis partium affectione quadam ortam, qua hae sensationes excitantur. De calore
autem in corporibus, sive posteriori tantum vocis significatu, hic agendum. In
107쪽
In natura caloris investiganda, primum notas aliquas sive characteres indicare oportet, ex quibus ejus praesentia et gradus in locis et corporibus dignoscantur. Duplices autem hujusmodi notas habemus, sensiles nimirum vel in sensiles. Sensiles dicimus eas quae sensum tangendi proxime assiciunt, insensiles, quae
aliarum rerum ope percipiuntur.
Prima idea vel notitia caloris nascitur a sensu ; quae tamen adeo fallax est et aequivoca, ut saepius vix aliquid certi doceat, cum sit Res respectiva, sue in or-ε dine ad hominem, non ad universum, atque effectus caloris tantum in nervos vel spiritus animales ',' qui varie praeoccupari vel assuefieri possunt, ut ejusdem caloris diversissimas in nobis perceptiones producant. Omni experientiae genere id compertum habetur, neque in re notissima opus est ponere exempla. Corpora nimiium ad tactum humanum percipiuntur calida, cum organo sentiendi applicatur calor major eo qui viget in ista corporis parte cui applicatum sit calidum :Sin aequalis fuerit, nullus sentitur; contra, si minor, frigidum appellamus. Quamvis autem calori S notae ex sensu perceptae non admodum prosint ad ejus naturam dignoscendam, eae tamen usu suo aliquo non destituuntur, nihilque impedit quo minus vulgare re tineamus vocabulum, itemque per ignem, loquendi modo satis recepto, caloris et lucis in eodem corpore conjunctionem intelligcimus: Quippe res veteribus suis et notissimis nominibus fraudare necessarium non
Secundi generis characteres caloris sunt thermo metra. Haec instrumenta ope liquorum quorundum le- M viorum,
108쪽
viorum, mobilissimorum, vel maxime fluidorum, intra vitra hermetice clausa, fidelissime indicant gradus incrementi decrementive caloris in quocunque loco vel corpore. Iamdudum etenim observatum, fluida haeca calore expandi, frigore contrahi, satis perspicue, ideoque ascensu suo vel descensu in hisce vitiis ostende re effectum caloris in se. Conitat ex experimentis Falirent, ei lii, a Cl. Boer-haavio memoratis, frigus artificiale longe supra summum naturale frigus hactenus exploratum in insula
Isiandia intendi poste ; unde verisimillimum videtur,
calorem eundem, tuperioris vel vehementioris respectu, frigus saepius appellari, inferioris vero vel Janguidioris ratione caloris nomen Obtinere, neque limites frigoris decrementive caloris poni posse ; unde thermo metra tantum inclicant quanto major sit calor in uno quam in altero loco vel corpore, non ejus quantitatem absolutam. Hoc loco non necesse habemus horum instrumentorum Varia genera, aut Varios modos ea conficiendi, recensere, ut accuratae sint observationes ex iis
factae, simulque utiles atque idoneae ut cum similibus aliorum experimentis possint conferri ; neque vitia quaedam notare quae in iis detexerunt viri in rerum physicarum studio versati : Sussiciat hic animadverti sie, quod simul ac liquores thermo metrorum ebullierint, eorundem subsistat expansio ; unde alio artificio opus erit ad magnos caloreS explorandos, quod ferri Can-dcntis ope perfecit Ct Newtonus in Adti Phil. Iror. Scalam etiam ibi tradidit variorum graduum caloris a frigore glaciali usque ad ferri candentis summum ardorem, et ex hujus methodi congruentia cum aliis suis experimentis, thermo metro ex Oleo lini captis, quoi dammodo
109쪽
accuratam eXhibere mensuram variorum graduum .
caloris, sive iisdem esse proportionales quam proxi
Expansio haec, in sui dis thermo metrorum primo observata, omnino est universalis in corporibus omnibus tam solidis quam fluidis ; obtinetque non minu S in cor poribus ponderosiissimis et durissimis metallorum et lapidum, quam in liquoribus levissimis; ita ut sempercrescat expansio pro caloris gradu aucto in singulis. Fluida tamen plus, solida minus, ab eodem caloIe ex panduntur, atque liquores leviores, ut plurimum, magis expansiles sunt ponderositoribus. Caloris autem imminutio, vel frigus, semper contrarios edit effectus. Om- ne enim corpus contrahit et cogit in angustius, adeo ut per intensa frigora clavi excidant e parietibus, aera dissiliant, vitrum etiam calefactum et subito po- situm in frigore dissiliat et frangatur '.' Item, pro gradu aucti frigoris corpora semper in minorem molem rediguntur, et pondere specifico augentur. Hanc vero notam sive signum caloris universale intellexisse videtur nobilissimus Baconus, egregius ille omnis verae scientiae instaurator, humanaeque libertatis vindex, in tractatu suo de forma calidi, ubi primus de hac re egit methodo experimentali. Calor. inquit ille, est motus expansivus, per quem corpus nititur ad dilatationem sui, et recipiendum se in majorem sphaeram quam prius occupaverat.' A Cl. autem Boerhaavio, in sua chemia, omni experimentorum genere haec prorsus stabilita habemus. Expansiones
110쪽
, porro aquae congelacentis, imprimis ex experimentis quibusdam philosophorum Hetruscorum, magnus hic vir contendit oriri posse ab aere inde separato, et in
majores moleculas elasticas adunato, adeoque non esse Contrarias regulae huic generali rarefactionis. Non tamen omne genus expans Onis corporum videtur esse signum individuum caloris, ast illud verisimiliter quod simul comitatur motus quidam celer, reciprocus, et Vibrans partium minorum corporis, uti etiam observaverat Cel. Baconus supra laudatus . Aerenim idem condensatus, et postea in ingentem molem expansus, non calescit; neque aer in antlia pneumatica ex rarefactione calescit. Aer etiam alterne condensatus et expansus, in generatione sonorum, nullum sensibilem contrahit calorem. Corpora quaedam in menstruis soluta multo majus occupant spatium quam prius ; neque tamen necessario inde calescunt. Calor se in per Conjungitur cum motu aliquo, ut ex omni ejus
natura et essectibus constat; isque est partium praecipue minimarum motus, non totius: Id quod vel hoc exemplum demonstrare potest, ferrum nimirum lima interrosum notabiliter concalescit, cum lima haud sere ullum calorem concipiat, propterea quod lima serro citterendo multo longior sit, unde ejus denticuli vicinsim tantum ferro applic9ntur, atque motum illum intestinum, quem a ferri attritu acceperant, cito amittunt. Hujusmodi vero motus vibrans intelligi potest ex ipsa natura caloris, qui semper habet actionem quandam permanentCm, non transeuntem ; atque hunc in omnibus corporibus aliquo modo oriri poste praeterea cognoscimus ex doctrina sonorum : Corpora enim elastica maxime idonea sunt ad sonos vehementes excitandos,