M. T. Ciceronis Cato Major, seu De senectute, Dialogus; Ad Titum Pomponium Atticum. Somnium Scipionis

61쪽

56 DE SENECTUTE.nae, nihil est otiosa senectute i cundius. Mori videbamus in stadio dimetiendi pene coeli atque terrM C. Gallum , familiarem patris tui , Scipio : quoties illum lux noctu ali quid describere ingressum, quoties

nox oppressit , eum mane Coepisset y quam delectabat cum desectiones solis et lunae multo nobis anto

Praedicere 7 Quid in levioribus studiis , sea tamen acutis 3 quam gaudebat bello suo punico Νaevius i quam Trucu-Iento Plautus i quam Pseudolol Vidi etiam senem Livium ; qui cum sexunnos ante, quam ego natus sum, fabulam docuisset,Centone Tuditan que consulibus, usque ad adolescentiam meam prOccssit aetate. Quid do

P. Licinii Crassi et pontificii, et ci-

62쪽

DE SENECTUTE. 57 vilis juris studio loquar aut de huj us P. Scipionis, qui his paucis diebus

Pontifex maximus factus est 3 Atqui EOS OmneS, quos commemoravi, his studiis flagrantes senes vidimuS. M. vero Cethegum, quem recte Suadae medulIam dixit Ennius , quanto studio exerceri in dicendo videbamus , etiam senem 2 Quae sunt igitur epularum, aut ludorum, aut Scortorum Voluptates cum his voluptatibus comparandae Τ Atque haec quidem studia doctrinae ; quae quidem prudentibus et bene institutis pariter cum aetate crescunt : ut ne tum illud Solonis sit, quod ait Ve siculo quodam, ut ante dixi, senescere se multa in dies addiscentem :qua voluptate animi nulla certe po-tcst esse major.

63쪽

58 DE SENECTUTE. XV. Venio nunc ad Voluptates agricolarum , quibus ego incredibiliter delector: quae nec ulla impe diuntur senectute , et mihi ad sapientis vitam proxime Videntur aC-

cedere : habent enim rationem Cum terra, quae numquam recrisat imperium, nec umquam sine usura Teddit, quod accepit: sed alias minore, Plerumque majore Cum fenore. Quamquam me quidem Non fructus modo, sed etiam ipsius terrae vis aQnatura delectat quae cum gremio mollito ae subacto semen sparsum exoepit, primum id occaecatum eo hibet , ex quo occatio , quae hoc enficit , uominata est: deinde tepefaelum VapOTe et compressu suo dis.

findit , et elicit herbescentem eX eo viriditatem: quae nixa fibris stirpium

64쪽

DE SENECTUTE. 59

sensim adolescit, Culmoque erecta

geniculato , Vaginis jam quasi pubescens includitur; e quibus cum emerserit, fundit frugem spici, Ordine structam , et contra aVitam minorum morsus munitur vallo aristarUm.

Quid ego vitium salus, Ortus , incrementa Commemorem y satiari delectatione non possum , ut meae senectutis requietem Oble tamentaque pernoscatis. Omitto enim vim ipsam omnium , quae generantur e terra: quae ex fici tantulo grano, auteX aCino Vinaceo, aut ex ceterarum frugum ae stirpium minutissimis seminibus tantos truncos ramosque procreat. Malleoli, plantae, Sarmenta , Viviradices, Propagines , nonne ea essiciunt, ut quemvis cum admi-

65쪽

6o DE SENECTUTE. Tatione delectent Vitis quidem

quae natura caduca est, et nisi fulta sit, ad terram fertur ; eadem , ut se erigat claViculis suis, quasi manibus, quidquid est nacta, complectitur : quam serpentem multiplici IaΡ-

su et erratico, serro amputans COErcet ars agricolarum , ne silvescat sarmentis, et in omnes partes nimia fundatur.

Itaque ineunte Vere in iis , quae

relicta sunt, exsistit tamquam ad articulos sarmentorum ea, quae gem ma dicitur, a qua Oxiens uva Sese ostendit : quae et succo terrae et calore solis augescens, primo est peracerba gustatu, deinde maturata dulcescit; Vestitaque pampinis, ne modico tepore caret, et nimios SO-

lis defendit ardores: qua quid potest

66쪽

DE SENECTUTE. 6 Iesse tum fructu laetius, tum aspecta Pulchrius 7 cujus quidem non utilitas me solum, ut ante dixi , sed etiam cultura, et ipsa natura deIectat , adminiculorum Ordines, Capitum jugatio, religatio et propaga tio vitium , sarmentorumque est , quam dixi, aliorum amputatio, aliorum immissio.

Quid ego irrigationes 2 quid ses

siones agri, repastinationesque PrO- seram , quibus sit multo terra foecundior Quid do utilitate loquar stercorandi 2 dixi in eo libro, quem de rebus rusticis scripsi ; de qua doctus Hesiodus ne verbum quidem secit, cum de cultura agri scriberet. At Homerus, qui multis, ut mihi videtur, ante seculis suit, Laertem lenientem desiderium, quod capie-

67쪽

62 DE SENECTUTE.bat e filio, colentem agrum, et eum stercorantem facit. Νeo vero Seg tibus solum, et pratis, et Vineis, et arbustis res rusticae laetae sunt; sectetiam hortis et pomariis : tum PQ-cudum pastu, apium examinibus , sorum omnium varietate. Νec Cori-sitiones modo delectant, sed etiam insitiones; quibus nihil invenit agri ultusa solertiu8. XVI. Ρossum persequi multa oblectamenta rerum rusticarum sed ea ipsa, quae dixi, fuisse sentio

Iongiora. Ignoscetis autem : nam et studio rerum rusticarum proVectus Sum, et Senectus est natura loquacior; ne ab omnibus eam viliis videar vindicare. Ergo in hac vita Μ Curius, cum de Samnitibus, de Sabinis, de Pyrrho triumphasSet,

68쪽

DE SENE TUTE. 63

consumpsit etatremum tempus aetatis : cujus quidem Villam ego Contemplans abest enim non longe a me ) admirari satis non possum Vel hominis ipsius continentiam , Vel temporum disciplinam. Curio, ad focum sedenti, magnum auri pondus Samnites cum attulisSent, Tepudiati ab eo sunt: non enim aurum habere, praeclarum sibi videri dixit ;sed iis, qui haberent aurum, imPe-Tare. Poteratne tantuS animus non jucundam essicere senectutem y Sed venio ad agricolas, ne a me ipso recedam. In agris erant tum senatores, et iidem senes : siquidem aranti L. Quintio Cincinnato nuntiatum est, eum dictatorem esse factum : cujus dictatoris jussu magister equitum C. Servilius Ahala

69쪽

Spurium Μpelium regnum appetera tem , Occupatum interemit. Α viIIa

in Senatum arcessebantur et Curius et ceteri senes : ex quo, qui eos aTCessebant, Vialores nominat i sunt. Num igitur horum sene ius miSETabilis fuit, qui se agri cultione obleC-tabant Τ mea quidem sententia haud

Scio, an ulla beatior esse possit: neque solum ossicio, quod hominum generi universo Cultura agrorum est salutaris, sed et delectatione, quam dixi, et saturitate copiaque omnium rerum, quae ad Victum hominum , ad cultum etiam deorum pertinent: ut, quoniam haec quidam desiderant, in gratiam jam cum VO-Iuptate redeamus. Semper enim boni assiduique domini reserta cella vinaria, olearia, etiam penaria est,

70쪽

DE SENECTUTE.

villaque lota locuples est : abundat Porco, haedo, agno, gallina, lacte, Caseo, melle. Iam hortum ipsi agricolae succidiam alteram appellant. Conditiora facit haec , superVaCanei etiam operis , aucupium atque Ve

natio. . . , ' .

. Quid de pratorum Viriditate, au tarborum ordinibus, aut vinearum , Olivetorumve specie dicam Τ Brevi praecidam. Agro bene culto nil potest esse, neo risu ub Tius, neC SPecie ornatius e ad quem fruendum non modo non Tetardat, Verum

etiam invitat atque allectat senectus. Ubi enim potest illa aetas, aut Hescere vel apricatione melius, vel igni; aut vicissim umbris aquisve refrigerari salubrius.. Sibi igitur habeant arma, sibi