Praxis medica, sive commentarium in aphorismos Hermanni Boerhaave De cognoscendis et curandis morbis / pars quarta

101쪽

Vera. IOInon accipit sanguinem , est inaequalis, unde non facile cognoscitur Peripneumonia in Praxi in illo statu, sed tantum in primo statu; unde nonnulli dixerunt Peripneumoniam esse sine febre, sed si sanguis iranslati, febris fit violentissima. lRespiratio di ilis. Quia pulmo ob infarcta

vasa explicari nequit, non enim hauriri potest aer, nisi pulmo extendatur in suis cellulis Mvesiculis, pulmo autem extendi non potest , nisi cedat aeri irruenti, cum autem canales hic infarcti & exinde pulmo intumefactus sit, aeri lassicienter cedere nec vesiculae aereae satis expandi poterunt, ergo aer ob resistentiam majorem dissicilius intrabit, ergo fiet dissicilis respiratio, cum vero etiam in respiratione vasa obstructa premantur., non potest non esse , 'quin oriatur dolor vel major vel minor, aut potius gravitatis sensus, eo quidem plus, quo majorem simul aeris copiam hauserint, ergo aegri ψut istud praecaveant quantum possunt) citissime elispirabunt, ergo fiet respiratio dissicilis & simul celer, quia natura urget, ut pulmo explicetur, & quia hoc fieri non potest, hinc permultas vices suppletur. Erecta. Nam dum homo erectus sedet, abdominalia viscera deorsum ducunt abdomen. sed simulac aeger decumbit, fit tanto pejor ;quandI vero morbus sic invaluit, ut caput erectum tenere non possit, suffocatur. Deinde occurrit tussis vel sicca plane vel cum sputis variis, quae signum constituit individuum pulmonum affectorum vel partium iis annexarum, quemadmodum singultus in affectionibus Ventriculi, de iussi lautem sci habet Belb- cum autem inquit) assuefferimus, quae

102쪽

1oa Peripneumonis.

molesta haerent fulmonibus per tussim arripere, conabimur igitur tussiendo molestiam inham mationis amoliri & violentia iussis secum aera liquid arripiet, si materies jam cocta fuerit, Vel quomodocunque se habeat , potuerit in folliculo, & asperam arteriam derivari, & ab aere per tussim acto asportari, eritque tum proinde tussis cum sputo vel purulento, san guineo favo vel cujus libet alius coloris &c. vel sine sputo seu tussis sicca , materia enim in pulmonibus haerens ibique molestiam creanserit quas stimulus, unde homo tussire coge

tur, ut hac ratione pulmones liberare materiamque peccantem foras excludere teu

tet.

Calida. Aer qui pectore ingreditur, est semper frigidior pectore aut . animal moritur ; quo

plus aeris venit in pulmonem, eo minus calet ille aer, quando exit, & e contra , unde si opponatur manus ori talis aegri, sentitur summus Calor exspiratu aeris. Alterum symptoma, quod observamus, est febris Acuta Continua, inflammationis validae individuus comes, cujus haec mihi ratio videtur; sanguis pulmo' num vascula stagnat liquidissimum per vasa

lateralia absorbetur, ergo tantum crassiora in Obstructo loco remanebunt, quae ibidem a Crimoniam concipere queunt cor autem sanguinem propellere non definit, ergo fiet con tinuo impulsus & attritus in locum obstru- m, unde & fiet & major calor, qui reliquo sanguini partibus acribus & infectis sex loco inflammato duasis) mixto communicabitur , ergo inde fiet motus praeternaturalis & acceleratus humorum, qui mihi febris dicitur, hic Continua Acuta ob causam non intermittentem

103쪽

Vera. Iogagrem, adde quod obstructis partibus quibus

dam motus per reliquum corpus liberum sit major; ne autem hoc paradoxon videatur , ligetur vinculis arctissime arteria quaedam puta cruralis ita ut sanguis per illam fluere haud possit, & observabitur certissimo indicio febrim exinde oriri, quae solutis .vinculis denuo fuga- tUr Postea adelt dolor gravativus cinalaffocationis metu, quia sanguinis in pulmone gestus eius molem auget, unde non ita quidem dolorem, quam onus pectori incumbUAS seiitiunt aegri, quod pectus veluti premit, &quia suffocari dicimur, cum premi Ita 1169 ad

fauces . vel pectus sentiamus, ut nec ducere: nec reddere spiritum valeamus, oritas 1υ1 cationis metus in Peripneuinonia, quod re vera nil aliud est , quam quod pulmo resistat, ct ab aere inspirato haud 1atis seuplicari queat, nodvidemus v. g. si aliquis externe ag pectis nos premit vi quadam , tum quasi suhocari mos disimas , cum tamen nil agitur , nisi quod costae cum sterno intus cogantur, sicque cavitas pectoris vel thoracis imminuatur , unde pulmo non satis loci obtinet , ut commode ab aere irruente extendatur, adde, quod Galenus etiam dicat pulmonem non sentire , sed membranam, quae ipsum investit, sensus nouescte expertem ; ultimum quod hic annotamus, est faciei rubedo , quia pulmo obstructus di instammatus sanguinem iecipere non potest, ct fanguis ante cor dextrum sistitur praecipue ii inflammatio haereat in ipsa arteria pulmonali ergo vena cava tandem se in illud evacuare non poterit, vente Jugulares & vertebrales etiam languitiem suum expellere non valebunt,

ergo implebuntur justo plus,' elo omnes par-

104쪽

tes quarum venae se in has evacuant) a sanguine distentae rubebunt. Delirium. Quia sanguis per internas jugula

Te S venas redire non potest.

Mors. Hos aegros mire angi videtis, paulo post delirare incipiunt, hoc delirium per dimidiam horam durat & sunt suffocati. Porro Nec inutile erit, ut symptomatum aliorum quandoque non semper tamen praesentium causam & originem investigemus, ut Medicus hac ratione oculatus certus reddatur, quid si accidant) exinde concludere, quid judicare, uidque tandem agere Oporteat, pr adter ergo jam tradita in Diagno si dixi respirationem principio magnam & frequentem, mox frequentem di parvam fieri, principio enim morbi magna nondum est inflammatio, crescente autem crescit, & in de pulmo plus sanguine in farcietur, ergo extensioni vel explicationi minus erit aptus; hinc ratio patet, dixi autem cum steriore , quia sanguis inipulmonibus aggestus tumorem creans vias aeri dicatas an ullat &comprimit, unde aer majori impetu per angustias transit, sicque sonum producit; exspiratio calida unde fiat ex praecedentibus liquet, dixi enim per frictionem & attritionem in pulmoni . bus majorem produci calorem, ergo aer iis receptus magis calefiet, ergo calidus exspirabitur : sensus autem gravitatis quandoque ut dixi, sub omoplata ad jugulum & mammam prorepit, si nempe inflammatio eo usque augeatur& procedat, anxietas autem & corporis jactatio fiunt a calore & aestu interno, quam aegri sentiunt, unde se ut plurimum nunc in hoc nunc in illud latus Vertunt, ut hac ratione tentent invenire situm aut decubitum quendam, qui

105쪽

Vers. Iosqui ipsis quoddam levamen adferre potest; sitis

ut plurimum magna, subinde tamen minor P neu monicos infestat & non mirum sa*e, aer enim calide nimis exspiratus partes humidissimas exore secum arripiet, cui acrimonia humorum tanquam stimulus succedit, ergo os siccum manebit, quam etiam ob causam aegri assiduo potum aeremque frigidum haurire desiderant, ut hac ratione os scilicet caeteraeque partes humectentur & aestus internus dometur. Pulsus autem vehemens & celer eadem ac febris ratione Oritur; morbo tamen in pejus Vergente, non

nisi erecti respirare & vix loqui vel deglutire possunt, quia si erecti sede adt, intestina & reliqua infimo ventre posita ut & diaphragma

deorsum descend ent, ergo capacitas thoracis augebitur; si ἱ autem decumbant supini vel in latus , poterit di aphragma ab contentis tu infimo ventre sursum premi, sicque amplitudo thoracis minui & pulmonis expansioni resistere; si autem nec loqui nec deglutire possint, denotat tantam adeue inflammationem, ut Viam aeri intercludat, & aesophagum proxime subjacentem comptimat, Unde etiam respiratio sublimis, quia aegri omni modo, quod molestum

haeret, amovere aeremque, quanta possint copia, haurire conantur, unde summum thoracem cum scapulis movent, naresque eX pandunt, Oculi autem interdum obscuri vident & quasi exsiccantur, quia a vasis sanguineis nimium repletis nervi optici premuntur, pulsuS tandemst languidus , mollis , inaequalis &c. quia tantum parva eaque fere serosa superest circulatio , crassiori omni in pulmone aggesto, unde & externa frigent, interna vero arden, & instam matione ad ipsum cerebrum provecta fient de-

106쪽

liria, vel sanguine iacerebro subs stente & net. VOS comprimente sopor & tandem quando cor non amplius quid accipit , per consequens nil dimittit, sed omnis in pulmone sistitur sanguis pulsus deficiet, & circulatio totaliter subtulit, o fiet ipsa mors. f. 8ao. Si igitur quis consideret eg hactenus traditis morbi naturam, hoc est, inflammationem, causam, id est sanguinis stagnantis attrithm& partem, quam morbus occupat hoc est pulmonem, hunc morbum in genere periculo ligi mum, acutissimum, & nullis fere tol le hinremediis, audacter pronunciare, ΠOn est, quod haerebit, est enim tanto caeteris morbuS periculosior, quo pars affecta reliquis praestantior estiti nobilior; quid enim ρ certe pulmo tenerrimae plane & intricatissimae est structurae, ut patuit , ergo facillime destruetur, dein pulmo ipsi cordi quam proxime ad acet, ergo & illud cito & facile assicere & in functione sua laedere

poterit; ulterius pulmo maximam cruori S co p am maximo etiam impetu perpetuo suscipit, perpetuo mo Vetur, praeterea pulmo summo pere ad vitam sustentandam , respirationera; circulationem & nutritionem peragendam est requintus; tandem pulmo in lGeo haeret, qui immediatam medicamentorum applicationem .& revulsionem fere recusat; certe haec matu-νa mente ponderanti, nullum quod scio poterit esse dubium , quin cum C se mor-hum hunc plus periculi quam doloris habes easserat , eo tamen periculosiorem, si instammatio valida in arteriis pulmonalibus haereat, totumque fere po monem infestaverit , tulIcenim cito lethalis, eo tamen minus periculosum,s in arteria bronehiali solum, vG unum tan

107쪽

Vera. Iorin m alterumve lobum occupaverit; In senibus debaibus, gravidis & puerperis caeteris paribus )periculosior; exercitata & coacta corpora celerius a Pleuritide & Peripneumonia intererunt , quam quae in otio conflictantur. Exquisita Peripneumonia sedem habet in arteria pulmo nati, quae si per paucas horas duret, producet mortem. Omnes Medici die uni hunc morbum facile sanari posse, sed a Vera Per neumonia difficulter credo ; remedia apti phlogistica sunt tantum tria, magna dilutio crassi sanguinis, secundo magna dilatatio vasis constricti; tertio magna sublatio impetus vitae ad vasa ob structa, haec remedia nil Juvant, quia inter arteriae pu4monalis finem & cor dextrum sanguis haeret, ut uans stuere possi t, summum remedium est venae sectio, sed si omnis sanguis tolleretur, non id cirgo Medicus sanguinem ibi haerentem attenuare, educere & resorbere posset , in omni reliqua inflammatione vires minuuntur, sed hic materiam in locum urgens hic retrogredi non potest, & si retrogrederetur, aeger in instanti moreretur. Quo plusa eaque graviora simul ex caussis gravioribus concurr diat symptomata, eo perieulosior

morbus; sequitur enim illa semper inflammationis magnitudinem . cim primis in hoc tanto

Viscere pulmone,i utpote qui raro medicameniatosum vim experitur, quoniam haec ejus actionem adeo ne eessariam tu ac percipere nequeunt S proinde materiae i morbis cae corrigendae ine

pta.

g. 8a I. Pone quatuor ramos esse arteriae ma gnae, pone unum esse obstructum, tum manent tres aperti, ex hypothesi nunc tanta danguinis copia per tres ire debet ac antea per qua

108쪽

io 3 Peripneumonis.

tuor, hinc major attritus, major calor , 'pulmo destrueretur sed si tantum de viribus.& de copia sanguinis demam ἰ partem , tum lentius transjicitur sanguis , & aeger Vivere

potest, sed tamen non est certa spes, quia non scimus, an ille locus etiam non sit compressurus vicina loca. g. 8aa. Si Medicus advocaretur ad duos homines, quos nunquam vidit , quorum unus

pessima Asthmate, alter pessima Peripneumonia laboraret, & si nil de historia praegressa sciret, 'ille Asthma laboraret, nam in Peripneumonia non sentitur, pulsus, ergo minor febris, sed cognoscitur primo, si aeger laboraverit febre, ante inquam Peripneumonia correptus sit, secundo si febris habuerit symptomata vulgaria febrilia, tertio si nunquam Asthmate laboraverit, & si dissi- Culter respiret cum erecta cervice, livida facie, cum tum molli & dissicultate in respiratione, si haec signa adsint, & corpus prius non fuit Asthmaticum non est dubitandum. Quemadmodum enim omnis morbus inflammatorius, sic & Peripneumonia vel in sanationem vel in alium morbum vel in mortem transit. Hic Hippocrates adeo certus fuit, ut nemo posterior vel unam micam addiderit, adeoque haec ex illo auctore contraxi & legibus circulationis applicui, sie dicitur Peripneumonia incorpore nata, aliquando sanatur , id est . restituitur, sic ut sine ullo morbo remanente aeger fanu S sit, hic egregius vir observavit, annotavit , digessit , &collegit omnes modos, quibus aegri sanaban

tur.

f. 8a 3. In sanationem abit vel per benignam resolutionem , Vel per coctionem & evacua tionem criticam materiae morbineae, quod vel

109쪽

Vera. Idunatura vel artis ope perficitur; per resolutionem benignam, si materia morbifica ita subigatur & attenuetur, ut cum reliquis humoribus aequabili circulationi obedire possit; quod fiet; si aeger morbum alacriter ferat, doloris vacuitatem habeat, facile respiret; nulla sit sitis, corpus aequaliter molle & calidum sit, ulterius si teger vasa habeat laxiora, id est, mollis & delicatus sit in otio vitam degens, sanguis si fit fluidior, alvus haud ita constipata inflammatio non magna & caetere symptomata non nimis urgentia, vires non prostratae, sed integrae & morbo praevalentes existant per coctionem ' evacuationem criticam materiae peccanti S , quod contingit, quoties materies fluxilis quidem reddita, non tamen. adeo subacta est, Ut debite cum caeteris misceri & circumvehi possit, sed bonitate naturae e corpore eliminetur,

quod fit primo per sputum citum , ad estό morbi ipsius principio, ante nempe quartum diem, liberum, id est, sine tussis molestia ac doloris acerbitate, flavum & pauco sanguine mistum, hoc est, in quo humoris morbifici evacuatio cernitur & satis copiosum sputum cum sanguine guttatim est lethale , tenue est pessimum, nam tenax es. debet instar mugi narium, coloris subalbicantis, & flavescentisa ac si pauxillum tincturae croci inesset; sanguis, non ibi guttatim adessse debet, sed spatam in lineolas, tunc videtur malum haerere in bronchialibus arteriis, intra quartum diem sputum album esse debet, nempe prius stigmata. dein flavedo abire debent, hanc anacatharsin vix aliquis cognoscit, sed Hipporeates eam in omnibus observavit; sputum oportet Pleuriticis omnibus & Perip-neumonicis tuta ex facili, tum cito eXpurgari, ac

110쪽

1 Io Peripneumonia. favum sputo exacto permixtum ; & sputdinvero flavum pauco permixtum sanguine Perip neu moilicis ineunte quidem' morbo editum, salutare est , maliumque confert , septimum

vero diem agenti aut provectioribus securitati, lminus est; ibidem debet autem & tale sputhin

dolorem lauare, respirationem faciliorem redadere & in album blandum cito mutari, omne vero sputum, quod dolorem non sanat, pravum est, quod autem sanat beneficum; ergo

tale sputum, ii quantitate & qualitate debita adfuerit, bonam exhibet Prognosin. Ios. Vasa, quae in caVa aerea pulmonum , aspersa arteriae, bronchiorum, & vesicular sim suos humores deponunt, Veniunt a bronchiali arteria, & materiam deponunt, uti vasa mucosa in naribus ea iciunt mucum, & illa fia-vedo muci sanguinem in se habet, quo citius haec

materia in naribus elicitur, eo citius tollitur, Icogitate nunc cararrhum pulmones oceu pare &vasa, quae mucum faciunt, tendi, ut non trans

mittant purum sanguinis, sed materiam flavam, sed per impetum sanguinis vasa tam Iaxa sunt , ut sanguis ex gutture egire possit, haec nunquam e corde dextro sed de corde sinistro perbronchialem arteriam deveniunt, quae ita Omnibus inflammationibus internis obtinent ; tum oritur Dysenteria, sed si materia flava cum QII-guine exeat, aegri sanantur, e contra si pus sanguis exeat, pereunt, ergo sedes huius morbi est bronchialis: arteria, & credo, hi aegri semper sanentur , nam a sanguinis missione, frigidis adti tingentibus semper moriuntur , sed emol liantur vasa, suppeditentur blanda liquidae, ni materia oriri pGIs,i tam semper estis an

hilis.