Praxis medica, sive commentarium in aphorismos Hermanni Boerhaave De cognoscendis et curandis morbis / pars quarta

111쪽

Vem. III 3. Aisi fluxas Oe est, ante quartum diem integris adhuc viribus , fatis copiosus, nec tamen nimium levans, id est, dolorem &respirationem fanan S , Omniaque symptomata mitigans , & ut Hinocrates , Aletaeus dicit, si alvus feratur liberaliter bdiosis deIectionibus,

qηod fit a forti contentione natu se, cui, cum in anacatharsi molienda irritus labor fuerit, aliam invenit viam, qua ducitur ad conservandam sui, crisimque exhibet insuetum per iter & moltis ignotum ue omnes feru Medici, qui Jam diu Optimi censentur, dicunt omnem Diarrhaeam in morbo pulmonis esse bonam, at obloquitur Hippocrates & tape contrarium videm VS, nam si materia aliena, erit sanguis semi- corruptUS,

qui per hepar specie bilis abit in intestina tenuia,& redditur 'alvo, tum, non adeo res tuta est , sed si aeger ante quartum dilam morbi alvum habeat laxam reddentem materiam mucosam,

subvisciuam , flavam colore intermisti s paucis strigmentis, semper sanratur , non ergo Ve rum est, quod la omni Peripneumonia alvi fluxus noceat, sed debet esse ante quartum diem nee debet esse 1erosa, tum-enim est e remo, sed si sit mucus haud pauco sanguidi permistus,

postea albus redditus & levat aegrum tum semper sanantur, Ernde hoc fit ' 'novi , quod Me ciei di eatit, arteriarum bronchialium fines in pulmone a materia sic fuisse obstructos, ut sanguis in venas ire non possit, nunc arteriarumbronchialium fines sic disponuntur, Ut maperiam obstruentem transmittant; ergo illa male

tia sis ira vetioso permiscerum a pulmonibus reducibili, quod ad venam agugos deferri'd bet, hinc transit per arteriam pulmonalem , &iu mrtam arteriam transmittitur,'& quia bid

112쪽

I I 2 Peripneum a. longe dissicilius transsit, abit in arterias mesentericas, & ad eorum fines deponitur, sed quod

hi fines facile dilatentur, hoc docent dejectiones plethoricae, quae per haemorrhoides fluunt, Quando adest fluxus alvi, tum sputum exit deorsum, ut ita dicam, & per arteriam splenicam perpluit in ipsum intellinorum caVum. . Urina copiosa &c. Secundum Hippocratem crassa, multi sedimenti participem ante quartum vel septimum diem, id est, antequam suppuratio fuit facta, emis a sanat omnes Peripneumonicos, tum materia subacta transit & facit

talem urinam hypostaticam rubram , dein albam, hoc notat pulmones integre es. resolutos v. quoque Aretarus. Haemorrhagia larga pernare S, uter Um, Vasa haemorrhoidalia &c. est optima, hac tamen etiam lege, ut sanguis evacuatus sit & quantitate & qualitate bonus eum leva mine & caeteris signis optimis. Si respiratio facilis, nec febris magna, laxitas & mollities toto corpore aequale S cum libera diaphoresi, calore& somno blandis adsint, Medicus recreari &.consolari se certa salutis spe poterit. Id est, aeger non multum sitit, felix natura, quae succurrit morbo per unum horum quatuor, & sapiens Medicus, qui disponit corpus, ut natura uni ex hisce viis insistere possit.,

ct felix teger, si non turbetur, nam omnis subsequens curatio est incertissima. Humiditas &C. Oportet praesertim ad hoc attendere, & nullum signum minus fallet quam hoc, quod est optimum , nam hoc denotat jam sat singultiis distribui per totum cor.

9 814. In alium transit morbum, qui vel pendet ex natura inflammaticinis ut in suppuratio

113쪽

rhum, licet nunquam exspectanda sit Suppura tio, nisi sanguis sit blandus, aliter mors fit, vel ex. functione trusa ipsius pulmonis munus

suum rite exequi non potentiS , si C. V. g. pulmonis munus est sanguinem a corde deXtro per arteriam. pulmonalem recipere, per Venam dem in propellere ad cor sinistrum, ergo si sanguis jam in finibus arteriae pulmonalis stagnet, ibique inflammationem creet, poterit tandem

stagnare ad cor dextrum usque, ergo cor se evacuare non poterit, ergo omnis sanguis a capite descendens per venas sistetur, ergo intra Cranium accumulabitur ibi inflammationem in arteriis durae & piae Matris: producere, sicque Phrenitidem creare valebit, ergo hac ratio ne Peripneumonia ex functione pulmonum lae salat ansibit in alium morbum, hinc Phrenitidem peripneumoniae supervenire patet esse malum quod etiam annotavit Hippocrates, 3 8as. In alium morbum transit ex nat grainflammationis, primo si suppuretur, quod fit secundum Hippocratem , si dolorifica partium istarum mala floquitur de Pleuritide & perip-neumonia) non quiescunt , nec eX purgati ne sputi, nec sanguinis detractione neque pharmacia. simul atque diaeta, in suppuratum vertuntur , qui auIem Ρeripneumonici diebus criticii non expurgati sunt i, sed nos cum delirio exigerunt, tandem exactis quatuordecim

morbi diebus, periculum est, ne purulentisiant, ergo Medicus si noverit saeva haud tamen saevissima Peripneumoniae jam data symptomata , adfuisse , morbum pertinaciorem, quam ut vi vitae resolvibposset, existere,'nec materiam morbificam bonitate naturae per libemst Talem

114쪽

ratem & liberam ana cathar sin vel quamcumque dictam evacuationem criticam diebus eri ticis id est 3. s. 7. 9. II. coctam ct expurga. tam , nec per artem emendatam fuisse, certa lPrognosi instructus praedicere poterit abscessum, lid est, inflammationis in suppurationem transitum eminere, i adde, quod qui futuri 1unt puru- :

enti, primum quaedam exspuunt salsamo Iduu peiora ut & qui perhorrescunt, crebro ad suppu- . rationem deveniunt , quin & talium febris h.

sos ad suppurationem ducit.

38 A. I. Signa Peripneumoniae sunt febris Acuta, respiratio valde petiyneumonica, tun in lsuffocativa, pulsus mollis, fri S corporis, ca pals ct sectoris , aestus summas. Si aeger lab0- iret Peripneumonia & pulsus & respiratio utcun

que constent cum Calore aequabili, & morbus ante septimum diem non sit resbtutus , cito Dppuraεar', scitur ergo quando morbus est acris, & non est acerrinalis. a. Ante quartum diem haec inflammatio re solvitur, si hunc transierit ad minimum , abii in suppurationem, si ante quartum diem non in tegre resoluta sit, sed tunc adhuc sputo leva ri potest, quod ad suppurationem tendebat. 3. Si materia morbi in pulmones impacti Peripneumoniam faciens sit adeo vehemens, ut resolvi nequeat, nec sputo copioso facili, pi tuitoso cum crocea vel biliosa hypostasi, strig mentis sanguines ore rejectis, nec sim li masteria alvo deposita, nec urina stranguriosa sol

Vatur, nec bubones appareant, nec alvi imo 'res salutares, certo suppurabitur, sed per so menta, diaetam, medica ne sita eadem Repe re'

solvi potest; symptomata a pulsu & a suffocationis vel tespirationis laesae sensa discernuntur

115쪽

Vera. rassi haec signa ultra quatuor dies perdurent, tum in arteriarum sine Vomica fieri potest , quae rumpitur, tum non est suppuratio pulmonis sed bronchiorum , nam omnis suppuratio pulmonum non est lethalis , imo quod aliqualis suppuratio bona sit, si materia adiit cocta, docent cicatriccs inductae , si transierit quartum diem, & non sublatas Inplomata, morbUS non est nimis acris, sed quaeritur, an pulmo, an

aspera arteria, an vesiculae aeri contiguae suppurantur ' tum tertio vel septimo vel nono die

debuis sent esse ruptae, si nunc rupta sit, & detina teriam cum pauco sanguine, deinde mat 1iam fletuam, sed si tale sputum non accesserit, adhuc laborat. Medicamentis. V. g. ingenti copia aquae ea lidae cum Melle, nam tum pars est dissipata,

ut Oxymel Hippocratis & similia, quae si adhibeantur, in initio multum proderunt. Nec victae debito. Id est, alieno ab omni visciditate& acrimonia, hinc si aegro nil datum sit nisi aqua cum pauca farina & mel te, tum facilla suppurari posset. q. Hac phrasi Hippocratei dicit symptomata non pessima, sed pertinacia, quae sum tur& sciuntur a tribus diversis capitibus, I. au-helante respiratione post tertium diem, no tum pessima, sed pertinaci malo certo scitur suppuratio futura. a. Pulsu a quarto die u daso, molli titubante, frigore ad extrema, C

lore ad pectus & caput scitur futura suppu ratio , 3. si sanguis ita fluat, ut ad cerebrum stagnet, & Phrenitidis speciem faciat. 9 827. Haec signa sn aegris legere pol est is ad minimum usque ad quartum diem locus est id staminatus, sed quarto, quinto vel septimo die

116쪽

die elevetur, si tum symptomata maneant, se ptimo die habeat horrores per corpus, tum si gnum est suppurationem incepisse quarto die, lseptimo die maturescere & decimo quarto esse

absolutam. Si horripulationes oriantur notati- te Hippocrate, notant pus rumpere sua S mem- lbranas & in sanguinem infundi, ac proin suppuratio erit facta, 9 828. Scimus suppurationem esse absolutam. I. Si signa inflammationis praecesserint, a. Si pulmo suppuratus sit, 3. Si tussis si ecam,

Choata fuerit, quae adeo pertinax est; ut Blillo medicamento obediat; si haec tussis augeatur post pastum , motum , cantum , clamorem, cursum, certissime indicat vomicam vel ap0stema in pulmone.

Post pastum. Id est, quando novus sanguis majori copia impellitur extendendo & obruen- ldo pulmonem.

Brepens. Quando homines Phthisici vel Peripneumonici ferunt pus vel aliud liquidum Circa Vasa pulmonalia, tum haec materia ita comprimit vesiculas pulmonales , ut quando linspiranti& respirant, audiatur fervor , quasi lolla fervens in pectore haereret , Hippocra' tes hoc vocavit pectoris fervorem, & fit, quia pulmonis expansio & contractio illud pus per

omnia vasa ire facit. De bitas tolerabilis. Si in unum latus jacere jam non possit, cum prius in utrumque ps' tuerit jacere, pars seu latus , in quo jacere non possit, est affectum, cum enim jaceat in non affecto, per materiam puris mediastino illapsam, alter locus etiam liber comprimitur.

Febricula. Quia copiosior sanguis & chylui crassior transire debent.

117쪽

Robore labiorum. Tunc oritur febris Hectica soboles latentis puriS , appetitus est penitus prostratus , nullo enim ullius rei appetitu seruntur aegri, si pus generatum sit, sed sitis m,-gna adest, sudor ad cervicem, Collum, frontem, non ad aliam corporiS partem imprimissi dormiant paulo quieti, quali per spongiam guttae emergunt, urina spumosa semper crassa quasi jumentosa, spumae bullisCnon dissilientibus, motu novis bullis excitatis itidem manen

tibus, quod signum semper in Hectica Phthisi adest, uti & macies & summa debilitas, jam

suppuraus pulmo Vel in medio sinum habet, vel pejus est, si saccus vel sinus adsit, est Vomica vel Apostema , si hoc ruptum sit ad pleuram, est Empyema, si evacuatum in asperam arteriami, Vocatur Phthisis purulenta cum

f. 829. Apsema. Latine abscessus, vocatur materiae purulentae coacervatio facta in aliquo loco pulmonis, si pus inde non egeat, tunc dicitur Vomica tecta, cum pus exit & mani. festatur, vocatur vomica rupta vel Apostema rupta. Omnis abscessu si semel factus omni momento augetur se hinc fieri potest, ut tandem pulmo sentim penitus sustocetur, aeger iuabscessum abeat, & moriatur. I. Apossema enim sive Vomica ab infarcta materia o vasis in pus conversis formata & in tumorem nimis magnum redacta comprimit aerespirationi vias praecludit. Nam contingit aliquando, ut unus lobus pulmonis in media substantia sit exesus, ibi collocetur, pus, quod primum in parvo cavo colligitur, labia coercentia magerantur, inflammantur, distenduntur,

pus amplius colligitur, tandem fit major Vo-

118쪽

1i 8 Peri eumonia. mica pulmonem suffocans , ct Phthisis sicci

adeo suffocaui, ut ille jaccus pure plenus alii lvasa pulmonalia ita comprimit , ut languis ex ldextro corde in sinistrum non transeat, hae lest vera Phthisis vel co usumptio sicca, a purecol lecto viam intercipiente, qualem aliquoties vidi. a Ponite tuber instar pugni pure plenum in pulmonibus haerere & fundi materiem, qua pulmonum & costarum vi in bronchia: ire cogi,

tur, tum uno impetu ascendens ruit per naresti os 2 suffoca aegium; postea ex istorum ae , t grorum mortuoriam ore emuit materia puru

lenta eum sanguinei, Plura talia exempla vibdeantur apud Tulpii Observationes. 3. Idyest, si illa vomica haereat in vasis& ru plura sit in aerea vasae, pars pure plena comprensa illud sensim eructat in asperam arteriam, hoc

expurgato quiescit, si iterum satis puris generatum sit, lassiunt aegri & iterum rejiciunt, haec vocatur Phthisis sputatoria, duplex liberans, si

novum generatum usque ad totum pulmonem& sanguinem consumatur, haec vera Phthisiis est vulgaris, unde tollitur admira: io materiae

tam copiosae in Phthisicis per pulmones erum

. A materia acri intus nimis distendente ti dente rumpit poterit, quod fiet, si initio dolor sit fixus & contumax, unaque dissicilis respiratio ac tussis cum Ptyalysmo , ad vigesi,mum diem, eoque celerius ruptionem exspecta , quibus autem haec leviora serius pro ratione , sed ratio ineunda temporis , a quo fuit primum saevus dolor, aut gravitas aut febris exacerbata, si forte tum rigor invaserit, accedere

autem necesse est dolorem, DIQuaeam α

119쪽

Ptyalismum ante ruptionem, & plurimae suppurationes rumpuntur, aliae quidem vigeunio die, aliae Nema quadragesima. Nonnubia: etiamsexagesima s VRl. pus contentum acrimonia suae exedens viaS sibi: parabit extraordinarias ,

sicq e ili cava thoracis & mediastini det abetur, hinc Empyema, Phthisis, Tabesque, vel poterit

purulenta materia venit pulmonalibus. resorberi& sanguini misceri, sicque ad loca qumdam certa perveniens se eerni , colligi, libidemque novos prolucere 'pbs Osi, Si Vomi ea Jam n pta fuerie sumit quoque faustum sinistram qu exhibet Erognosin; nam: quibus ti ipsa febris statim a ruptione discedit, & con cupiscunt ci, bos, ipsum vero pus educituri, facile, album,

nil olens, aequale, leve, nec fervidum, atq etum alvus pauca ct figurata excernit illi con festim sanantur, quibu5 autem veniant inde se hies & sitis S cibi fastidi in , atque I pus, exit, liri vidum, uiride, spumans i&cifer Vidum, at V usque liquida est, moriuntur, & quibuL concutiendo pus educitur caenosum & foedi odoris: ut pluri, mum moriuntur; quibus a pure colorantur specillum tanquam ab Gne, pro maxima parte is It

g. igo. Haeta est nobilissima doctrina Hippo.

eratis, qui hau c tam sollicite inquisivit , quomodo natura se expediret, haec ergo bene est noscenda, si enimί Medicus msclans hane aia sectam viam a natura turbet, aeger moritur , hinc tam sollieite suos discipulos monuit, ut talem absessum futurumstobservarent. Male,ria in substantia pulmonis haeren Savocatur vomiet ca tecta Vomic o enim sunt variae: vel ighoro λὶ vel purulentae, vel si sanio is haec materia purulenta venis relarbiai, cruori mixta creat

120쪽

diathesin cacochymicam purulentam sanguini, iunde sanguis emissus continebit pus, sit verbillud pus per metastasin in loca quaeda dep6. natur, ibidem abscessus Variaque mala pariet, quod si ad crvia contingat, tanquam loca minus nobilia, minusque ad vitam requisita erit Prognosis bona, per hanc enim metastassi pulmo liberabitur, unde, teste Hippocrate, qui ad crura descendunt abscessus in Peripneumo nia multum periculosa, utiles quidem omnes,

sep optimi demum illi, qui purulento jam spv.

to flavo abscedunt, minus, autem securi sunt tales abscessus, si ad hepar, lienem, cerebrum,& similia loca nobiliora contigerint , qUamvis enim deinde pulmo liberatur, alia nec multo minoris momenti damna machina: inde parantur. Quibus autem ex Peripneumonia sub auribus vel inferis partibus nascuntur abscessus,

ibique supputant & fistulantur , hi defunguntur morbo, attendere autem sic decet ad ista, si fe-btis detineat, si dolor nondum quieverit, si

convenienter sputum non edatur; at alvus non

liberaliter feratur biliosis dejectionibus, si urina

nec admodum multa & crassa sit, nec multi particeps sedimenti, caetera autem salutaria G

gna saluta liter suffragantur, abscessus ejusmodi certo sperare oportet ; si autem recurrant abscessus, & febris consectaria sit, nec sputum foras exeat, hinc delirii & mortis metus adfer

83 I. I. Hippocrates dedit sequentia signa, quibus Medicus cognoscere potest in Peripneumonia vel Phthisi futuro glabscessus Q inferas: partes; si haec signa maneant, & tamen. aeger non succumbat, itum materia fluctuansi sem

per ad aliquem locum abibit.