장음표시 사용
41쪽
Epist. ad Ser. Sulpitium,3 alios
perscriberem, nisi vererer ne ea cognosceres absens: quae quia non vides, mihi videris mcliore cffc conditione, quam nos qui videmus. Hactenus existimo nostram consolationem recte adhibitam esse, quoad certior ab homine amicissimo feres iis de rebus, quibus leuari possent molestiae tuae. Reliqua sunt in te ipso, neque mihi ignota, nec minima solatia, & sui quidem ego sensio) multo maxima, quae ego ipse experiens quotidie sic probo, vica mihi salutem afferre videantur. Tc autem ab initio aetatis mcm
ria teneo summe omnium doctrinarum studiosum suisse, omniaque quae a sapientis simis ad bene vivendum tradita essent, summo studio, cura e didicisse: quae quidem vel optimis rebus & usui & delectationi esse possent. his vero temporibus habemus aliud nihil, in quo acquiescamus. Nihil faciam in silenter: neque te tali vel scientia vel ,
natura praeditum hortabor,ut ad eas te rcseras arteis, quibus a primis temporibus aetatis studium tuum dedisti. tantum dica quod te spero approbaturum: me posteaquam illi arti, cui studueram, nihil esse loci neque in curia, neque in sero viderim, omnem meam curam atque operam ad philosophiam contulisse. Tuae scientiae excellenti ac singulari non multo plus quam nostrae relictuin est loci. Quarc non equidem te moneo: sed mihi ita persuasi, te quoque in iisde versari rebus, quae etiam si minus prodes.sent, animum tamen a solicitudine abducerent. Servius quidem tuus in omnibus ingenuis artibus, in primisque in hac, in qua ego me scripsi acquiescere, ita versatur ut excellat: a me vero sic diligitur, ut tibi uni concedam, praeterea nomini: milisque ab eo
gratia resertur: in quo ille existimat, quod .cile λppareat, quod me colat & observet, i. tibi quoque in eo se facere gratissimum. Vale.
M. T. CICERO S. D. SER. SULPITIO.
ACCIPI o excusationem tuam, qua usus es, cur saepius ad me literas uno exemplo
dedisses: sed accipio ex ea parte, quatenus aut negligentia, aut improbitate eorum qui epistolas accipiant, fieri scribis, ne ad nos perserantur. Illam partem excusationis, qua te scribis orationis paupertate sic enim appellas iisdem verbis epistolas saepius mittere, nec agnosco, nec probo. Et cgo ipse quem tu per iocum sic enim accipiol diu rias orationis habere dicis, me non esse verborum admodum inopem agnosco εἰρω- νco enim non ncceste estὶ sed tamen idem snec hoc ερω- ο ὐοψ facile cedo tuorum scriptorum subtilitati & elegantiae. Tonsilium tuum, quo te usum scribis hoc
Achaicum negoti unon recusauisse, cum semper probauissem, tum multo magis pro- ribaui lectis tuis groximis litcris. omnes enim causae,quas comemoras, iustissimae sunt,
ruaque & authoritate & prudentia dignissimae. Quia aliter cecidissc rem cxistimas, at que opinatus sis, id tibi nullo modo assentior. sed quia tanta perturbatio Si confusio est rerii, ita perculsa & prostrata foedissimo bello iacent omnia, ut is cuique locus, ubi ipse sit, miserrimus esse videatur: propterea & tui te consilii poenitet, & nos qui domi sumus, tibi beati videmur. at contra, nobis, non tu quide vacuus molestiis, sed prae nobis beatus. Atque hoc ipso melior est tua quam nostra conditio:quod tu, quid doleas scribere audes: nos, ne id quide tuto possumus mcc id victoris vitio, quo nihil moderatius, sed ipsius victoriae, quae ciuilibus bellis semper est insolens. Vno te vicimus, quod de Marcelli collegae tui salute paulo ante quam tu cognouimus: etiam mehercule, quod ii quemadmodii ea res ageretur, vidimus. nam sic fac existimes, post has miserias id est,
postqua armis disceptari coeptii est de iure publico, nihil esse actum aliud cum dignitate ma & ipse Caesar accusata acerbitate Marcelli sic enim appellabad laudataque honorificentissimc & aequitate tua & prudentia, repente praeter spem dixit se Senatui roganti de Marcello, ne hominis quiJem causa negaturum. Dccrat aut hoc Senatus, ut cum a L. Pisone mentio osset sacta de Marcello:& cum C. Marcellus se ad Caesaris pedes abiecisset, cunctus consurgeret, &ad Caesarem supplex accederet. Noli quaerere: ita mihi pulcher hic dies visus est, ut speciem aliquam viderer videre quasi reuiuiscentis Reip. Itaque cum omnes ante me rogati gratias Caesari egissient, praeter Volcatiu
42쪽
ι sis enim, si eo loco ent, negauit se facturum suiffe) ego rogatus nautaui meum connium: nam statueram, non mehercule inertia, sed desiderio pristinae dignitatis, in
perpetuum tacere. Fregit hoc meum consilium de Caesaris magnitudo animi, & Senatus ossicium. Itaque pluribus verbis egi Caesari gratias: meque metuo ne etiam in caeteris rebus honesto otio priuatim: quod erat unicum solatium in malis. Sed tamen, quando effugi eius offensionem qui fortasse arbitraretur me hanc Rempub. non putare, si perpetuo tacerem: modice hoc faciam, aut etiam intra modum: ut & illius voluntati & meis studiis serviam . nam etsi a prima aetate me omnis ars & doctrina liberalis, & maxime philosophia delectauit: tamen hoc studium quotidie ingrauescit, credo & aetatis maturitate ad prudentiam,& his temporum vitiis, ut nulla res alia leuare
animum molestiis possit. a quo studio te abduci negotiis, intelligo ex tuis literis: sed
tamen aliquid iam noctes te adiuuabunt. Seruius tuus, vel potius noster, summa me obseruantia colit: cuius ego cum omni probitate, summaque virtute, tum studiis, doctrinaque delector. Is mecum saepe de tua mansone aut decessione communicat.
Adhuc in hac sum sententia. nihil ut faciamus, nisi quod maxime Caesar velle vidcatur. Res sunt eiusmodi, ut si Romae sis nihil te praeter tuos delectare possit. De reliquis nihil melius ipse est. caeteri εἰ caetera eiusmodi, ut si alterutrii necesse s audirc ca malis, quam videre. hoc nostrum consilium nobis minime iucundum est, qui te videre cupimus: sed consulimus tibi. Vale.
SER. SV a ΡΙΤ Ius M. CICERONI s.
pos TEA AM mihi renuntiatum est de obitu Tulliae filiae tuae: sane quam pro
eo, ac debui, grauiter, molesteque tuli: communemque eam calamitatem existimaui: qui si istic affuissem, neque tibi defuissem, coramque meum dolorem tibi declarasis sem. Etsi genus hoc consolationis miserum atque acerbuest, propterea quia per quos id fieri debet propinquos ac familiares, ipsi pari molestia afficiuntur, neque sine lachrymis multis id conari queunt: ut magis ipsi videantur aliorum consolatione indigere, quam aliis posse suum officium praestare: tamen quae in praesentia mihi in mentem venerunt, decreui breui ad te perscriberemon quod ea te sugere existimem: sed quod sorsitan dolore impeditus, minus ea perspicias. Quid est quod tantopere te commoueat
tuus dolor intestinusecogita quemadmodum adhuc sortuna nobiscum egerit: eano bis erepta esse, quae hominibus non minus quam liberi,chara esse debent, patriam,honestatem, dignitatem ,honores omneis. Hoc uno incommodo addito, quid ad dolore adiungi potuit E aut qui non in illis rebus exercitatus animus callere iam debet, atque is omnia minoris aestimaret An illius vice scredo) doles, quoties in ea cogitationem necesse est ut tu veneris, ut nos saepe incidimus, hisce teporibus non pessime cum iis esse actu quibus fine dolore licitum est morte cum vita commutaret Quid auic suit, quod illam hoc tepore ad viuendumagnopere inuitare posscte quae rest quae spes equod animi solatium 3 ut cum aliquo adolcscente primario coniuncta aetatem ageretὶ Licitu est tibi scredo) pro tua dignitate ex hac iuuentute gcnerudeligere, cuius fidei liberos tuos,
te tuto conlittere putares. An ut ea liberos ex sese pareret, quos cum florenteis videret,
laetareturequi re a parete tradita per se tenere possent: honores ordinatim in Rep. petituri essent: in amicorii negotiis liberalitate sua utcrentur quid horti suit quod no priusquam datum adeptum sitEAt vero malu est liberos amittere. Malum, nisi hoc peius si, rhaec sufferre & perpeti. Quae res mihi no mediocre consolatione attulit, volo tibi commcmorare, si sorte eade res tibi minuere dolore possit. Ex Asia rediens, cum ab AEgi na Megara Versus nauigarem, coepi regiones circucirca prospicere. post me erat AEgina, ante Megara, dcxtra Piraeeus sinistra Corinthus:quae oppida quodam tempore florentissima suerunt nunc prostrata & diruta ante oculos iacent. ca pi egomet mecum sc cogitare:Hem, nos homunculi indignamur squis nostrum interiit, aut occisus est, quorum vita breuior esse debet, cum uno loco tot oppidoru cadauera proiecta iaceat:
43쪽
o Epist. ad Ser. Sulpitium,3 alios
visne tu te Serui cohibere,& meminisse hominem te esse natum Z Crede mihi cogitatione ea non mediocriter sum confirmatus. Hoc idem si tibi videtur, fac ante oculos tibi proponas:Modovno tepore tot viri clarissimi interierunt: de imperio praeterea tanta diminutio facta est: omnes prouinciae coquassatae sunt: in unius mulierculae animula si iactura facta sit, tantopere commoueris3 quae si hoc tempore non suum diem obiisset: paucis post annis tamen ei moriendum suit, quoniam homo nata suerat. Etiam
tu ab hisce reo us animum ac cogitationem tuam auoca: atque ea potius reminiscere,
quae digna tua persona sunt: illam quandiu ci opus fuerat, vixisse:vna cum Repub. Ω-isse: te patrem suum Praetorem, Consulem, Augurem vidisse:adolescentibus primariis nuptam suisse, omnibus bonis prope persuncta esse: cum Resp. occideret, vita excessisse. Quid est quod tu,aut illa cum sortuna hoc nomine queri possitis Denique noli te
obliuisci Ciceronem esse,&eum, qui aliis consueueris praecipere & dare cosilium: neque imitari malos medicos, qui in alienis morbis profitentur se tenere medicinae scientiam, ipsi se curare non possunt: sed potius, quae aliis tute praecipere soles, ea tute tibi subiice, atque apud animum propone. NvLLus dolor est, quem non longinquitas oremporis minuat atque molliat. Hoc te expectare tempus tibi turpe est, ac non ei rei sapictia tua te occurrere. Quod siquis etia inseris sensus est:qui illius amor in te suit, pietasque in om neis suos, hoc certe illa te facere non vult. Da hoc illi mortuae: da caeteris amicis de familiaribus, qui tuo dolore moerent: da patriae, ut siqua in re opus sit, opera& consilio tuo uti possit. Denique quoniam in eam sortuna deuenimus, ut etiam huic rei nobis seruiendum sit: noli committere ut quisquam te putet non tam filiam, quam Rcip. tempora, & aliorum victoriam lugere. Plura me ad te de hac re scribere pudet, ne videar prudentiae tuae diffidere. Quare si hoc unum proposuero, finem faciam scribendi. Vidimus aliquoties secundam pulcherrime te serre sortunam, magnamque ex ea re te laudem adipisci: fac aliquando intelligamus, aduersam quoque te aeque ferre in posse, neque id maius quam debeat tibi onus videri: ne ex omnibus virtutibus haec v-na tibi videatur deesse. Quod ad me attinet, cum te tranquilliore animo esse cogno-ucro, de iis rebus quae hic geruntur, quemadmodumque se prouincia habeat, certiorem faciam. Vale.
Eoo vero Serui vellem,ut scribis, in meo grauissimo casu affuisses. quantum enim praesens me adiuuare potueris & consolando, Si prope aeque dolendo, facile ex eo intelligo, quod literis tuis lectis aliquantulum acquievi. nam & ea scripsisti quae leuare luctum possent: & in me consolando non mediocrem ipse animi dolorem adhibuisti. Seruius tamen tuus omnibus officiis quae illi tempore tribui potuerunt, declarauit &quanti ipse me faceret,& quam suum talem erga me animum tibi gratum putaret fo- iere: cuius officia iucundiora scilicet saepe mihi suerunt,nunqua tamen gratiora.Me autem non oratio tua solum,& societas pene aegritudinis, sed etiam authoritas consolatur. turpe enim esse existimo me non ita serre casum meum,ut tu tali sapientia praeditus serendum putas. Sed opprimor interdum, & vix resisto dolori, quia ea me solatia deficiunt, quae caeteris, quorum mihi exempla propono, simili in sortuna non desuerunt. Nam & Maximus, qui filium Consularem clarum virum, & magnis rebus gestis, amisit: S: L. Paulus, qui duos septem diebus: Si vester Gallus: & M. Cato, qui summo ingenio, summa virtute filium perdidit: iis temporibus fuerunt, ut eos tum ipsorum dignitas consolaretur ea, quam ex Re p. consequebantur. Mihi autem amissis ornamentis iis,quae ipse commemoras, quaeque eram maximis laboribus adeptus, unum manebat illud solatium, quod ereptum est, Non amicorum negotiis, non Reip. procu taratione impediebantur cogitationes meae. Nihil in sero agere licebat. aspicere curiam non poteram. existimabam id quod erat, omneis me de industriae meae fructus,&
tunae perdidisse. Sed cum cogitarem haec mihi tecu, & cum quibusdam esse commu-
44쪽
nia:& cum frangerem iam ipse me, cogeremque illa ferre toleranter: habeba quo confugerem, ubi conquiescerem, cuius in sermone & suauitate omneis curas, doloresque deponerem. Nunc autem hoc tam graui vulnere etiam illa, quae consenuisse videbantur, recrudescunt. Non enim, ut tum me a Repub. moestum domus excipiebat, quae leuaret: sic nunc domo moerens ad Rempub. confugere possum, ut in cius bonis acquiescam. Itaque εἰ domo absum, Si soro quod nec eum dolorem,quem a Repub capio, domus iam consolari potest, nec domesticuin Respub. quo magis te expecto, tev que videre quam primum cupio. Maior mihi leuatio afferri nulla potest quam coniunctio consuetudinis, sermonumque nostrorum . quanquam sperabam tuum aduetum sic enim audiebam) appropinquare. Ego aute cum multis de causis te exopto quamprimum videre, tum etiam ut ante commentemur inter nos, qua ratione nobis traducendum sit hoc tempus,quod est totum ad unius voluntate accommodandum &prudelis,&liberalis,& ut pcnpexisse mihi videorὶ nec a me alieni,&tibi amicissimi. Quod cum ita sit, magnae tamen est deliberationis, quae ratio sit ineunda nobis, non agendi
aliquid, sed illius concessu de beneficio quiescendi. Vale.
M. T. CICERO S. D. M. MARCELLO.
ET si eo te adhuc consilio usum intelligo ut id reprehendere non audea, non quiri AE ab eo ipse dissentiam, sed quod ea te sapientia esse iudicem, ut meum consilium non
anteponam tuo: tamen &amicitiae nostrae vctustas,&tua summa erga me beneuolentia, quae mihi iam a pueritia tua cognita est, me hortata est, ut ea scriberem ad te quae 3e saluti tuae conducere arbitrarer,& non aliena esse ducerem a dignitate. Ego eum te es.se,qui horum malorum initia multo ante videris, qui Consulatum magnificentissime atque optime gesseris, praeclare memini. sed idem etiam illa vidi, neque te consilium ciuilis belli ita gerendi, neque copias Cn. Pompeii, nec genus cxercitus probare, semperque summe dissidere. Qua in sententia me quoque fuisse, memoria tenere te arbitror. Itaque neque tu multum intersuisti rebus gerendis:& ego id semper egi, ne interessem. Non enim iis rebus pugnabamus, quibus valere poteramus, conlilio, authoritate, causa, quae crant in nobis superiora: sed lacertis de viribus, quibus pares non era-
is mus. Victi sumus igitur:aut si vinci dignitas non potest, fracti certe & abiccti. In quo tuum consilium nemo potcst non maxime laudare,quod cum spe vincendi simul abiecisti certandi etiam cupiditatem, ostendistique sapietem Se bonum ciuem initia belli ciuilis inuitum suscipere, extrema non libenter persequi. Qui non idem consilium, quod tu, secuti sunt,sos video in duo genera esse distractos: aut enim renouare belluconati sunt,& se in Africa contulerunt: aut quemadmodum nos, victori sese crediderunt. Mcdium quoddam tuum consilium fuit,qui hoc fortasse humilis animi duceres, illud pertinacis. Fateor a plerisque, vel dicam ab omnibus sapiens tuum consilium, a multis etiam magni ac sortis animi iudicatui sed habet ista ratio ut mihi quidem videtur, quendam modum : praesertim cum tibi nihil deesse arbitrer ad tuas sortunas omneis obtinendas, praeter voluntatem. sic enim intellexi, nihil aliud esse, quod dubitationem afferret ei, penes quem est potestas, nisi quod vereretur, ne tu illud beneficium o mnino non putares. De quo quid sentiam nihil attinet diccre .cum appareat, ipse quid fecerim .sed tamen si iam ita constituisses, ut abesse perpetuo malles,quam ea quae nolles, videre:tamen id cogitare deberes, ubicunque esses, te fore in eius ipsius, quem sugeres, potestate. Qui si facile paliurus esset te carentem patria, Se sortunis tuis quiete dilibere vivere: cogitandum tibi tamen esset, Romaene,&domi tuae, cuiusmodi res esset, an Mytilenis,aut Rhodi malles vivere sed cum ita late pateat eius potestas, quem Vere mur,ut terrarum orbem complexa silmonne mauis sine periculo domi tuae esse,quam
- cum periculo alienae8 Equidem etiam si oppetenda mors esset, domi atque in patria mallem,quam in externis atque alienis locis. Hoc idem omnes qui te diligunt, sentitit: is quorum est magna pro tuis maximis clarissimKque virtutibus multitudo. Habemus
45쪽
qa Epist. ad Ser. Sulpitium, δ' alios
etia rationem rei familiaris tuae, qua dissipari nolumus. nam etsi nullam potes accipere iniuria, quae futura perpetua sit, propterea quod nequc is qui tenet Rem p. pateretur, ncque ipsa Resp. tamen impetum praedonum in tuas sortunas fieri nolo. Ii autem qui essent, auderem scribere, nisi te intelligere coiiderem. Hic te unius solicitudines, unius etia multae & assiduae lachrymae C. Marcelli fratris optimi deprecantur. Nos cura & dolore proximi sumus, precibus tardiores, quod ius ad etai, cum ipsa deprecatore eguerimuS, non habemus. gratia tantum possumus, quatum victi. sed tamen consilio, studio, Marcello no desumus. A tuis reliquis ii' adhibemur. ad omnia parati sumus. Vale.
M. T. CICERO S. D. M. MARCELLO.
N E QI E monere te audeo praestanti prudentia virum, nec cofirmare maximi ani- is mi homine, virumque sortissimum, consolari vero nullo modo. nam si ea quae accide runt, ita sors, ut audio: gratulari magis virtuti debeo, quam consolari dolorem tuum. sin te tanta mala Rei p. stangunt, non ita abundo ingenio, ut te consoler, cum ipse me
non possim. Reliquum est igitur,ut tibi me in omni re eum praebeam, praestemque,Vt ad omnia quae tui velint, ita sim praesto, ut me non solum omnia debere tua causa,quae possum, sed ea quoque, quae non possum, putent. Illud vel tu me monuisse,vel censuisse puta, vel propter bcneuolentiam tacere non potuisse:vt quod ego facio, tu quoque in animum inducas, si sit aliqua Respub. in ea te esse oportere, iudicio omnium, reque principem, necessitate cedentem tempori: sin autem nulla sit, hunc tame aptissimum esse etiam adcxulandulocum. Si enim libertatem sequimur: qui locus hoc dominatu is
vacati sin qualemcunque locum, qui est domestica sede iucundior Sed mihi crede,
etiam is qui omnia tener, fauet ingeniis: nobilitatem vero, & dignitatem hominum, quantum ei res,& ipsius causa concedit, amplectitur. Sed plura quam statueram. Redeo ergo ad unum illud, me tuum fore cum tuis, si modo erunt tui sin minus me certe in omnibus rebus satis nostrae coniunctioni, amorique facturum. Vale.
ET si perpaucis ante diebus dederam in Mutio literas ad te pluribus verbis scriaptas,quibus declaraueram, quo te animo censerem esse oportere,& quid tibi faciendii arbitrarer: tamen cum Theophilus libertus tuus proficisceretur, cuius ego fidem e ga te, beneuolentiamque perspexeras sine meis literis eum ad te venire nolui. Iisdem igitur de rebus etiam atque citam hortor, quibus superioribus literis hortatus sum, ut i, in ca Rep. quaecunque est, quamprimum velis esse. multa videbis sortasse,quae nolismo plura tamen, quam audis quotidie. Non est porro tuum, uno sensu solum oculorii moueri cum illud idem auribus percipias, quod etiam maius videri soler, minus laborare. At tibi ipsi dicendum erit aliquid quod non sentias, aut iaciendum, quod non probes. Primum TEMPORi cedere, id est necessitati parere, semper sapientis est habitum. deinde non habet, ut nunc quidem est, id vitii res. Dicere sortasse quae sentias, non licet: tacere plane licet. omnia enim delata ad unum sunt. is utitur consilio ne suorum quidem sed suo. Quod non inulto secus feret si is Rem p. teneret, quem secuti sumus. An
qui in bello, cum omnium nostrum coniunctum esse periculum suo cerneret, certorum hominum minimc prudentium consilio Vteretur: eum magis communem censemus in victoria suturum suilla, quam incertis in rebus suiffet ρ & qui nec te Consule ,
tuum sapientissimum consilium secutus csset: nec fratre tuo Consulatum ex authoritate tua gerente,vobis authoribus uti voluerit: nunc omnia tenentem, nostras sententias desideraturum censes sutis o MNi A sunt misera in bellis ciuilibus: quae maiores nostri ne semel quidem nostra aetas saepe iam sensit: sed Misistius nihil quam ipsa
victoria: quae etiam li ad meliores venit, tamen eos ipsos serociores, impotentioresque reddit:ut etiam si natura tales non sint, necessitate esse cogantur. MuLTA enim Victori, eorum arbitrio per quos vicit, etiam inuito facienda sunt. An tu no videbas mecum
simul, quam illa crudelis esset sutura victoriae igitur tuc quoque patria careres, ne,quae
46쪽
nolles, videresε Non, inquies: ego enim ipse tenerem opes & dignitatem meam. At erat tuae virtutis, in minimis res tuas ponere de Repub. vehementius laborare. Deinde v qui finis istius consilii est e nam adhuc & factum tuum probatur, & ut in tali re, etiam sertuna laudatur: factum quod & initium belli necessario secutus sis, & extrema sapienter persequi nolueris: sertuna, quod honesto otio tenueris & statum & famam dignitatis tuae. Nunc vero nec locus tibi ullus dulcior esse debet patriam ec eam diligere minus debes, quod deformior est, sed misereri potius: nec cana multis claris viris orbatam, priuare etiam aspcctu tuo. Denique, si suit magni animi non isse supplicem victori vide ne superbi sit aspernari eiusdem liberalitatem.& si sapietis est carere patria, duri non desiderare: & si re publica non possis frui, stultum est nolle priuata. Caput illud est, ut si ista vita tibi commodior esse videatur, cogitadum tamen sat, ne tutior non sit. magna gladiorum est licentia: sed in externis locis minor cita ad facinus verecun-M dia.Mihi salus tua latae curae est, ut Marcello fiatri tuo aut par, aut certe proximus sim. Tuum est consulcre temporibus,& incolumitati,& vitae,& fortunis tuis. Vale.
v et si nihil noui, quod ad te scriberem, habebam: magssque literas tuas iam expectare incipiebam,vel te potius ipsum: tamen cum Theophilus proficisceretur, non potui nihil ei literarum dare. Cura igitur, ut quam primum venias:venies enim, mihi crede, expectatus : neque solum nobis, id est tuis, sed prorsus omnibus. venit enim milii in mentem,subuereri interdum ne te delectet tarda decessio. Qu si nullum haberes sensum nisi oculorum, prorsus tibi ignoscerem si quosdam nolles videre. sed cum leuiora non multo essent quae audirentur, quam quae viderentur:suspicarer autem multum interesse rei familiaris tuae, te quam primum venire, Idque in om iacis parteis vale-3 re:putaui ea de re te esse admonen)um. Scd quoniam, quoὸ mihi placeret, ostendi: reliqua tu pro tua prudentia considerabis:me tamen velim, quod ad tempus te expectemus, certiorem facias. Vale.
N. M A R C E L L V S M. CICERONI S.
P L v R i M v xi valuisse apu3 me tuam sempcr authoritatem, cum in omni re, tum in hoc maxime negotio potes existimare. cum mihi C. Marcellus frater amantissimus mei non solum consilium daret, sed precibus quoque me obsecraret: non prius mihi persuadere potuit, quam tuis est effectum literis, ut uterer vestro potissimum consilio. Res quemadmodum sit acta vestrae literae mihi declarant. Gratulatio tua etsi est mihi probatissima, quod ab optimo fit animo: tamen hoc mihi multo iucundius est&ss gratius, quod in summa paucitate amicorum, propinquorum ac necessariorum, qui vere meae saluti fauerent, te cupidissinium mei, singularemque mihi beneuolentiam praestitisse cognoui. Reliqua sunt eiusmodi quibus ego,quoniam haec erant tempora, facilc, & aequo animo careba. Hoc vero eiusmodi esse statuo, ut sine talium virorum& amicorum beneuolentia, nequc in aduersa, neque in secunda fortuna quisquam viuere possit. Itaque hoc ego mihi gratulor. Tu vero ut intelligas homini amicissimo te tribuit se officium, re tibi praestabo. Vale.
ET si scio non iucundissimum nuntium me vobis allaturum:tamen quoniam C Α-s v s δἱ natura in bonis dominatur, visum est faciendum, quoquo modo res se haberet, VOS ccrtiores Vt facerem. Ad v. Cal. Iun. cum ab Epidauro Piraeeum naui aduectus
cssem ibi Marcellum collegam nostrum conueni:eumque diem ibi cosumpsi, ut cum ιι co cssem. Postero die cum ab eo digressus essem eo consilio, ut ab Athenis in Boeotiam irem reliquamque iurisdictionem absolucrem:ille uti aiebat supra Maleas Italiam versus nauigaturus erat. Postridie cius diei, cum ab Athenis proficisci in animo haberem: circiter horam decimam noctis Posthum ius familiaris eius ad me venit,& mihi nuntiauit M. Marcellum collegam nostrum post coenae icmpus a P.Magio Chilone fami-
47쪽
liari eius, pugione percussum csse, At duo vulnera accepisse: unu in stomacho, alterum in capite secundum aurem:sperare tamen cum vivere posse: Magium se ipsum inter- secisse: postea se a Marcello ad me missum esse qui haec nuntiaret,& rogaret uti cogere medicos . coegi, & c vestigio eo sum proscchus prima lucc. Cum non longe a Piraeeo abessem puer Acidini obuiam mihi venit cum codicillis in quibus crat scriptu, paulo ante lucem,Marcellum diem suum obiisse. Ita vir clarissimus ab homine teterrimo a- ,rcerbissima morte est affectus:& cui inimici propter dignitatem pepercerant, inuentus est amicus qui ei mortem afferret. Ego tamen ad tabernaculum eius perrexi: inueni duos libertos, & pauculos seruos: reliquos aiebant profugisse metu perterritos, quod dominus corum ante tabcrnaculum interfectus esset. Coactus sum in eadem illa lectica, qua ipse delatus eram messque lecticariis in urbem eum rcferre: ibsque pro ea copia quae Athenis crat, sentis ci satis amplum faciendii curaui. ab Atheniensibus locum sepulturae intra urbem ut darent impetrare non potui, quod religione se impediri dicerent : neque tam cia id antea cuiquam concesserant. quod proximum suit uti in quo vellemus gymnasio eum sepeliremus, nobis permiserunt. Nos in nobilissimo orbis terraru gymnasio Academiae locum delegimus: ibique cum combussimus: posteaque uescurauimus, ut iidem Athenienses in eodem loco monumentum ei marmorcum se ciendum locarent. ita quae nostra ossicia fuerui, pro collegio & propinquitate,& vitio,& mortuo omnia ei praestitimus. Vale. Datae prid. Cal. Iun. Athenis.
M. CICERO P. NIGIDIO FIGULO S. D.
Q y AERENT i mihi landiu quid ad te potissimum scriberem , non modo certa res vlla, sed ne genus quidcm litcrarum usitatum veniebat in mentem. Vnam enim partem, & consuetudinem earum epistolarum, quibus secudis rebus uti solebamus, tempus eripuerat: perseceratque sortuna, nequid tale scribere possem, aut omnino cogitare . Relinquebatur triste quoddam & miserum,& his temporibus consentancti genus
literarum.id quoque deficiebat me, in quo debebat esse aut promissio auxilii alicuius, 3' aut consolatio doloris tui. Quod pollicerer, non erat: ipse enim pari fortuna abicctus, aliorum opibus casus meos sustentabam, saepiusque mihi veniebat in mentem queri, quod ita viverem, quam gaudere quod viverem. Quanqua enim nulla me ipsum priuatim perculit insignis iniuria: nec mihi quidquam tali tempore in incnte venit opta
re, quod non vltro mihi Caesar detulerit: tamen nihilo minus eis conficior curis ut hoc ipsum quini maneam in vita, peccare me existimem. careo cnim cum familiarissimis multis, quos aut mors eripuit nobis, aut distraxit suga : tum omnibus amicis, quorum beneuolentiam. nobis conciliarat per me quondam te socio defensa Resp. versorque in eorum naufragiis & bonoru direptionibus: nec audio solum, quod ipsum ess ct miserum, sed etiam id ipsum video, quo nihil est acerbius, corum fortunas dissipari,quibus nos olim adiutoribus illud incedium extinximus: & in qua Vrbe modo gratia, au- εο thoritate, gloria floruimus, in ca nuc iis quidcm omnibus caremus. Obtinemus ipsius Caesaris summam erga nos humanitatem:sed ea plus non potest, quam vis & mutatio Omnium rerum atque temporum. Itaque orbus iis rebus omnibus, quibus & natura me,& Voluntas & consuetudo assuefecerat: chim caeteris ut quid c videor, tum ipsi mihi
displiceomatus enim ad agendum semper aliquid dignum viro, nunc non modo agc-di rationem nullam habeo, sed ne cogitandi quidem . Si qui antea aut obscuris homi nibus, aut etiam sontibus opitulari poteram : nunc P. Nigidio uni omnium doctissimo&sanctissimo, & maxima quondam gratia, & mihi certe amicissimo ne benigne quidem polliceri possum. Ergo hoc ereptum cst literarum genus. Reliquum est, vicosoler & asseram rationes, quibus te a molestiis coner abducere. At ea quidem facul- .itas vel tui vel alterius consolandi, in te summa est, si unquam in ullosuit. Itaque eam partem quae ab exquisita quadam ratione & doctrina proficiscitur, non attingam: tibi
totam relinquam .Quid sit sorti & sapienti homine digni quid grauitas, quid altitudo
48쪽
animi quid acta tua vita, quid studia,quid artes, quibus a pueritia floruisti, a te flagitenti tu videbis. Ego, quod intelligere & sentire, quia sum Romae, & quia curo, attendoque, possum, id tibi affrino, te in istis molestiis, in quibus es hoc tempore, non diutius futurum : in iis autem, in quibus etiam ris sumus, fortasse semper sore. Videor mihi perspicere, primum ipsius animum qui plurimum potest, propcnsum ad salutem tua. Non scribo hoc temere:quo minus familiaris sum hoc sum ad inuestigandum curio- sor. Quo facilius, quibus est iratior, respondere tristius possit, hoc cst, adhuc tardior ad te molestia liberandum. Familiares vero eius, & ii quidem qui illi iucundissimi sunt, mirabiliter de te & loquuntur & sentiunt. Accedit eode vulgi voluntas,uci potius consensus omnium. etiam illa quae minimum nunc quidem potest sed possit necesse est)Resp. quascunque vires habebit,ab iis ipsis,quibus tenetur, ic te propcdie mihi crede)impetrabit. Redeo igitur ad id, ut ia tibi ctiam pollicear aliquid, quod primo omisera.
nam & amplectar eius familiarissimos, qui me admodum diligunt, multumque mecum sunt: & in ipsius consuetudinem, quam adhuc meus pudor mihi clausit insinuabo: & certe omncs vias persequar, quibus putabo ad id quod Volumus peruenire posse. In hoc toto genere plura facia, quam scribere audeo. Caetcra quae tibi a multis propia esse certo scio, a me sunt paratissima. nihil in re familiari mea est, quod ego malim ι meum csic quam tuum. Hac de re & de hoc genere toto, hoc scribo parcius, quod te id quod ipse confido) sperare malo esse usurum tuis. Extremum illud est, ut te horter &obsecrem, animo ut maximo sis mec ea solita memineris,quae ab aliis magnis vitis accepisti: sed illa etiam quae ipse ingenio studioque peperisti. Quae si colliges, & sperabis
omnia optime: & quae accident, qualiacunque erunt, sapieter seres. sed haec tu melius,
vel optime omnium. Ego quae pertinere ad te intelligam, studiosissime omnia. diligentissimeque curabo, tuorumque tristissimo meo tempore meri orum erga me me moriam conservabo.
BINAs a te accepi literas Corcyrae datas: quarum alteris mihi gratulabare quod au- disses me meam pristinam dignitatem obtinere: alteris dicebas te velle, quae egisscm, bcne ac feliciter euenire. Ego autem, si dignitas est bene de Rep. sentire, & bonis viris probare quod sentias obtineo dignitatem meam. sin aute in co dignitas cst quod sentias,aut re essicere si possis, aut denique libera oratione defendere, ne vestigiti quidem ullum est reliquum nobis dignitatis: agiturque praeclare, si nosmetipsos regere possimuS,Vt ea, quae partim iam adsunt, partim impendet, moderate seramus: quod est dis-ficile in eiusmodi bello, cuius cxitus ex alicra parte caedem ostentat, cx alicra seruitutem. Quo in periculo nonnihil me cosolatur, cum recordor haec me tum vidisse, cum secundas etiam res nostras non modo aduersas pertimescebam: Vidcbamque, quanto
periculo de iure publico disceptaretur armis. Quibus si ii vicissiciat, ad quos ego pacis
, spe non belli cupiditate adductus accesseram, intelligebam tamen,& iratorum hominum & cupidorum, Si insolentium quam crudclis ellet sutura victoria:sia autem victi essent, quantus interitus esset futurus ciuium partim amplissimorum, partim cita optimorum, qui me haec praedicentcm atque optimc consulentem saluti suae, malebat nimium timidum, qua in satis prudente existimari. Quod autem mihi de co, quod egerim,gratularis : te ita velle, certo scio: sed ego tam misero tempore nihil noui consilii cepit sem, nisi in reditu meo nihilo meliores res domesticas, quam Rempub. offendissim . quibus enim pro incis immortalibus beneficiis charissima mea salus, 3r meae sortunae esse debebant: cuin propter eorum scelus nihil mihi intra meos parietes tutum, nihil insidiis vacuum viderem: nouarum me necessitudinum fidelitate cotra veterum perfidiam muniendum putaui. Scit de nostris rebus satis,uel etiam nimium multa.
De tuis velim ut eo sis animo quo debes esse, id est, ut nequid tibi praecipue time tum putes. si enim status erit aliquis ciuitatis, quicuque erit, te omnium periculorum video
49쪽
expertem fore:nam alteros tibi iam placatos esse intelligo, alteros nunqua iratos suis se. De mea autem in te voluntate sic volim iudices, me quibuscunque rebus opus esse intelligam, quanquam videam quis lim hoc tempore, & quid possiim: opera tamen,&consilio, studio quidem certe, rei, famae salustiae praesto suturum. Tu velim, & quid agas, Si quid acturum te putes, facias me quam diligentissime certiorem. Vale.
ACCEPi perbreueis tuas literas: quibus id quod scire cupiebam, cognoscere non potui:cognoui autem id quod mihi dubium non fuit. nam quam sortiter serrcs communes miserias, non intellexi: quam me amares, facile perspexi. sed hoc sciebam. illud si scissem, ad id meas literas accom modassem. Sed tamen cisa antea scripsi, quod cxistimaui scribi oportere: tamen hoc tempore breuiter commonendum putaui, ne quo periculo te proprio existimares esse. in magno omnes, sed tame in communi sumus. quare non debes aut propriam fortunam &praecipuam postulare, a ut communem recusare. Quapropter co animo simus inter nos, quo semper fuimus. quod de te sperare,de me praestare possum. Vale.
M. T. CICERONIS EPISTOLARUM AD METELLUM, ET ALIO s LIBER V. METELLvs Q F. CELER PROCOS. s. D. M. T. CICERONI.
I v ALEs, bene est. Existimaram pro mutuo inter nos animo, &pro reconciliata gratia, neque me absentem ludibrio laesum iri, nec Metellum fratrem ob dictum, capite ac fortunis per te oppugnatum iri. quem si parum pudor ipsius defendebat, vel familiae debebat nostrae dignitas, vel meum studium crga vos, remque pub. satis subleuare. Nunc video illum circunuentum, me desertum, a quibus minime coueniebat. Itaque in luctu S squalore sum, qui prouinciae, qui e*ercitui praesum, qui bellum gero. quae quoniam nec ratione, nec maiorum nostroru In clementia administrastis, non erit mirandum si vos poenitebit. Te tam mobili in nac, meosque esse animo, non sperabam. Me interea nec domesticus dolor, nec cuiusqua iniuria a Rep. abducet. Vale.
M. T. CICERO METELLO F. CELERI PROCOS. S. D.
si T v, exercitusque valetis bene est. Scribis ad me te existimasse pro mutuo internos animo, & pro reconciliata gratia, nunquam te a me ludibrio laesum iri: quod cuiusmodi sit, satis intelligere non possum: sed tamen suspicor ad te esse allatum, me in Senatu, csim disputare, permultos esse qui Rem p. a me conseruatam dolerent, dixisse, a te propinquos tuos,quibus negare non potuisses, impetrasse, ut ca quae statuisses tibi in Senatu de mea laude esse dicenda reticeres. quod cum dicerem, illud adiunxi: mihi tecum ita dispertitum officium fuisse in Reip. salute retinenda, ut ego urbem a domesticis insidiis, Si ab intestino scelere: tu Italiam & ab armatis hostibus,& ab occulta coniuratione defenderes: atque hanc nostrain tanti & tam p eclari muneris societatem a tuis propinquis labefactatam: qui cum tu a me rebus amplissimis atque honorificetis
simis ornatus csscs, timuissent nequa mihi pars abs te voluntatis mutuae tribueretur. Hoc in sermone cum a me exponeretur quae mea expectatio fuisset orationis tuae, quatoque in errore versatus essem: visa est oratio non iniucunda,& mediocris quidam est risus consecutus,non in te, sed magis in errorem meum, Si quod me abs te cupisse laudari,aperte atque ingenue confitebar. Iam hoc non potest in te non honorifice esse dictum, me in clarissimis meis atque amplissimis rebus tame aliquod testimonium tuae vocis habere voluisse. Quod autem ita scribis, Pro mutuo inter nos animo: quid tu
50쪽
existimes esse in amicitia mutuum, nescio: equidem hoc arbitror, cum par voluntas. accipitur & redditur. Ego si hoc dicam, me tua causa praetermisisse prouinciam, tibi ipse leuior videar esse .meae enim rationes ita tulertit:atque eius mei consilii maiore inles singulos fructum, voluptatemque capio. illud dico, me, ut primum in concione prouinciam deposuerim, statim quemadmodum cam tibi traderem, cogitare coepis se. Nihil dico de sortitione vestra: tantum te suspicari volo, nihil in ea re per collegam meum me insciente esse factum. Recordare caetera, quam cito Senatum illo die facta sortitione coegerim, quam multa de te verba fecerim, cum tu ipse mihi dixisti orati nem meam non solum in te honorificam, sed etiam in collegas tuos contumeliosam suisse.Iam illud s. c. quod eo die factum est, ea perscriptione cst, ut, dum id extabit οὐ scium meum in te obscurum esse non possit. Postea vero quam prosectus es, velim recordere quae ego de te in Senatu egerim, quae in cocionibus dixerim, quas ad te literas miserim. quae cum omnia collegeris, tu ipse vclim iudices, satisne videatur his omnibus rebus tuus aduentus, cum proxime Romam venisti, mutuo respondisse. Quod scribis de reconciliata nostra gratia:non intelligo cur reconciliata esse dicas, quae nun-s quam immutata est. Quod scribis, non oportuisse Metellum fratrem tuum ob dictum i me oppugnari: primum hoc velim existimes, animum mihi istum tuum vehementer probari, & staternam plenam humanitatis ac pietatis voluntatem. Deinde siqua ego in re fratri tuo Rcip. causa restiterim, peto ut mihi ignoscas: ta enim sum amicus Reip.quam qui maxime. Si vero meam salutem contra illius impetum in me crudelissimum defenderim : satis habeas, nihil me etiamnum tecum de tui fratris iniuria
conqueri. Quem ego cum comperissem omnem sui tribunatus conatu in meam perniciem parare atquc meditari: egi cum Claudia uxore tua,& cum vestra sorore Mutia:
cuius erga me studium pro Cn. Pompeii necessitudine multis in rebus perspexeram, ut eum ab illa iniuria deterrerent. Atque ille, quod te audisse credo, prid. Cal. Ian. quao iniuria nemo unqua in aliquo magistratu improbissimus ciuis affectus est, ea me Consulem affecit, cum Rem p. conseruassem:atque abeuntem magistratu, cocionis habendae potestate priuauit. cuius iniuria mihi tamen honori summo fuit. Na cum ille mihi nihil nisi ut iurarem permitteret, magna voce iuraui verissimum, pulcherrimumque iusiurandum : quod populus item magna voce me vere iurasse iurauit. Hac acceptatam insigni iniuria, tame illo ipso die misi ad Metellum commune is amicos, qui agerent cum eo, ut ab illa mcnte ὀcineret . quibus ille respondit, sibi non esse integrum. etcnim paulo ante in concione dixerat, ei qui in alios animaduertisset indicta causa, dicendi ipsi potestatem fieri non oportere. Homincm grauem, & ciuem egregium,
qui,qua pana Senatus, consensu bonorum omnium, eos affecerat, qui urbem incendere, magistratus ac Senatum trucidare, bellum maximum conflare voluisscnt, eadem, dignum iudicarct eum, qui curiam caede, urbem incendiis Italiam bello liberasset. Itaque ego Metello statri tuo praesenti restiti. nam in Senatu Calend. Ian. sic cum eo de Rep. disputaui, ut sentiret sibi cum viro sorti & constanti csse pugnandia. Ad ii i. Non.
. Ian. clim agere coepisset,lcrtio quoque verbo orationis suae me appellabat, in illi mina batur: neque illi quicquam deliberatius suit, quam me, quacunque ratione posset, non iudicio neque disceptatione, sed vi atque impressione evertere. Huius ego temeritati, si virtute atque animo non restitissem : quis esset qui me in Consulatu non casu potius existimaret, quam consilio sortem suisseρ Haec si Metellum cogitare de me nescisti: lebes existimare, te maximis de rebus a fratre esse celatu. sua aliquid impertiuit tibi sui consilii lenis a te & facilis existimari debeo qui nihil tecum de his ipsis rebus expostulem:etsi intelligis non me dicto Metelli ut scribis, sed consilio eius animoque in
a me inimicissimo esse commotum. Cognosce nunc humanitatem meai s humanitas appellanda est in acerbissima iniuria rem illio animi ac dissolutio. Nulla est a me unquam sententia dicta in fratrem tuli. quotiescunque aliquid cst actum, sedens iis as