장음표시 사용
61쪽
18 Epist. ad Metellum, & alios
easdemque totidem verbis referre ad aerarium in seci in prouincia: neque ita sici, ut te ad meum arbitrium adducerem, sed tribui tibi tantum, quantum me tribuisse nunquam poenitebit. totum enim scribam meum, quem tibi video nunc esse suspectiam, tibi tradidi. tu ei M. Mindium fratrem tuum adiunxisti. Rationes consectae me absente sunt tecum: ad quas ego nihil adhibui praeter lectione. Ita accepi librum a meo seruo scriba, ut cundem acceperim a statre tuo. si honos is fuit, maiorena tibi habere non
potui: si fides, maiorem tibi habui, quam pene ipsi mihi: si prouidendum suit, nequid aliter ac tibi & honestum S utile esset. referretur: non habui cui potius id negotii dare, quam scribae meo. Illud quidem certe factum cst quod lex iubebat, ut apud duas ciui
tates, Laodicensem Sc Apamensem, quae nobis maxime vidcbantur, quoniam ita necesse erat, rationes cosectas & consolutas dcponeremus. Itaque huic loco primum respondeo, me, quanquam iustis de causis rationes deserre properarim, tamen te expe
ctaturum fuisse, nisi in prouincia relictas rationes pro latis haberem. Quamobrem de Volusio quod scribis, non est id rationum: docuerunt enim me periti homines, in his cum omnium peritissimus, tum mihi amicissimus C. Camillus ad Volusium transfer
ri nonae a Valerio non potuisse, sed praedes Valerianos tencri. Neque id crat us xxx, ut scribis,sed x i x. erat enim curata nobis pecunia Valcrii mancipis nomine: ex qua
reliquum quod erat in rationibus,retuli. Sed sic me At liberalitatis fiuctu priuas.& diligentiae,& quod minime tamen laboro mcdiocris ctiam prudctiae, liberalitatis, quod
mavis scribae mei beneficio quam meo, legatum meum, praesectumque maxima cala
mitate leuatos, cum praesertim non dcberent esse obligati diligentiae, quod existimas de tanto officio meo, tanto ctiam periculo nec scisse me quicquam, nec cogitasse: scribam quicquid voluisset, cum id mihi ne recitasset quide, retulisse. prudcntiae, cum rem a me ne inlapicnter quidem cogitata putes. nam & Volusii liberandi meum suit consilium:& ut multa tam grauis Valerianis praedibus, ipsique T. Mario dcpelleretur, a me inita ratio estiquam quidem omnes non solum probant, sed etiam laudat. & si verum scire vis, hoc uni scribae meo intellexi non nimium placere. Sed ego putaui esse viri boni,cum populis suum seruaret, consulere fortunis tot vel amicorti vel ciuium . Nam de Luceio cst ita actu, ut authore Cn. Pompcio, ista pecunia in fano poncrctur. Id ego agnoui meo iussu esse factum.qua pecunia Popeius est usus, ut tua, quam tu deposue- s ras, Sestius. Sed hoc ad te nihil intelligo pertinere. Illud me non animaduertisse moleste ferrem,ut adscriberem te in sano pecuniam iussu meo deposuissie, nisi ista pecunia grauissimis esset certissimίsque monimentis testata, cui data, quo s. C. quibus tuis, quibus meis literis P. Sestio tradita esset. Quae cum viderem tot vestigiis impressa, ut in his errari non posset: non adscripsi id quod tua nihil reserebat: ego tame adscripsisse mallem quando id te video desiderare. Sicut scribis tibi id esse reserendum, idem ipse sen
tio: neque in eo quicquam a meis rationibus discrepabunt tuae. Addcs enim tu, meo iussu: quod ego nunquam addidi: ncc causa est, cur negem: nec, si cilci,& tu noles, negare. Nam de sis nongentis millibus certe ita relatum est,ut tu, siue frater tuus reser
ri voluit. Sed siquid est, quando de Luceio parii prouisum est, quod ego in rationibus
reseredis etiamnum corrigere possit de comitii, cum s. c. non sum usus, quid perleges liceat conliderandum cst. Tc certe in pecunia exacta ita efferre ex meis rationibus
relatis non oportuit, nisi quid me fallit: sunt enim alii peritiores. illud caue dubites, quin ego omnia faciam quae interesse tua aut etiam velle te existimem, si ullo modo facere possim. Quod scribis de beneficiis, scito a me & Tribunos mil.&praesectos, &contubernales duntaxat meos delatos esse. in quo quidem ratio me sesellit . liberum enim mihi tempus ad eos deserendos exictimabam dari: postea certior sum facitus, triginta diebus deserri necesse esse, quibus rationes retulissem. Sane moleste tuli, non illa beneficia tuae potius ambitioni reseruata esse, quam meae, qui ambitione nihil uterer. De centurionibus tamen, &de Tribunorum mil. contubernalibus rcs cst in integro:
62쪽
ερ genus enim horum beneficiorum definitum lege non erat. Reliquum est de iis . centum milibus:de quibus memini mihi a te Myrina literas esse allatas, no mei errati, sed tui:in quo peccatum videbatur esse,si modo erat, fratris tui & Tullii. sed cum id corrigi non posset, quod iam depositis rationibus ex prouincia decessemus: credo me quidem tibi pro animi inci voluntate, proque ea spe facultatum, quam tum habebamus, quam humanissimc potuerim , rescripsisse. Sed neque tum me humanitate mearu literarum obligatum puto, neque tuam hodie epistolam de sis. cetum sic accepit se,ut ii
accipiunt, quibus cpistolae per haec tempora molestae sunt. Simul illud cogitare debes, me omnem pecuniam,quae ad me saluis legibus peruenisset, Ephesi apud publicanos
deposuisse. id suisse iis . x x t i, eam omnem pecuniam Pompeium abstulisse. quod cgo siue aequo animo sero, siue iniquo, tu de iis . centum aequo animo ferre debes, Si existi-οι mare, co minus ad te vel de tuis cibariis, vel de mea libcralitate peruenisse. Quod si mihi expensa ista us. centuin tulisses:tamen quae tua est suavitas,qusque in me amor, nolles a me hoc tempore aestimationem acciperemam num cratum si cuperem, non erat.
Sed haec iocatum me putato, ut ego te existimo. Ego tamen, cum Tullius rure redierit, mittam eum ad te, siquid ad rem putabis pertinere. Hanc epistolam cur non scindi velim, causa nulla cst. Vale.
GRATAE mihi tuae litem suerunt: ex quibus intellexi, quod etiam sine literis arbitrabar, videndi mei te summa cupiditate affectum esse. Quod ego ita libcntcr accipio,
ut tamen tibi non concedam: nam tecum esse, ira mihi commoda omnia quae opto, contingant, Vt vehementer velim. Etenim cum cssct maior 5 virorum, & ciuium bo- norum,& iucundorum hominum,& amantium mei copia, tame erat nemo, quicum
essem libentiusquam tecum,& pauci quibuscum aeque libentemhoc vero tepore,cum alii interierin alii absint, alii mutati voluntate sint, unum mediusfidius tecum diem libetius posuerim, quam hoc omne tempus cum plerisque eorum, quibuscum vivonecessarici Noli enim existimare, mihi non solitudinem iucundiore cffc,qua tamen ipsa
uti non licet, quam sermones eorum qui frequentat domum meam, excepto uno, aut summum altero. Itaque utor eodem perfugio, quo tibi utendum ccnsco, literulis nostris, praeterea etiam conscientia consiliorum meorunMego enim is sum,qucmadmodum tu facillime potes existimare, qui nihil unqua mea potius, quam meoru ciuium causa fecerim:cui nisi inuidissetis quem tu tauquam amasti sine enim amabas) & ipse' beatus esset, & omnes boni. Ego sum qui nullius vina plus valere volui, quam honestum otium. idemquc cum illa ipsa arma, quae semper timuera, plus posse sensi, quam
illum consensum bonorum, quem ego idem effeceram : qua uis tuta coditione pacem accipcre malui, quam viribus cum valctiore pugnare. Sed & haec,& multa alia coram breui tempore licebit. neque me tame ulla res alia Romae tenet, nisi expectatio rerum
Africanarum. videtur enim mihi res in propinquum adducta discrimen. Puto autem mea nonnihil interesse:quanquam id ipsum, quid intersit, non sane intelligo:verunta men quicquid illinc nuntiatum sit, non longe abcsse a cosissis amicorum: est enim res ipsa iam in eum locum adducta, ut quaquam multum intersit inter eorum causas qui dimicat tam cia inter victorias non multum intersuturum putem. Scit plane animus, c. qui dubiis rebus forsitan suerit infirmior, dcspcratis confirmatus est multum : quem etiam superiores tuae literae confirmarunt:quibus intellexi quam sortiter iniuriam fer-rcs : iuuitque me, tibi cum summam humanitatem, tum ctiam tuas literas profuisse. verum enim scribam:teneriore mihi animo videbare sicut omnes fere, qui vita ingenua, in beata S libera ciuitate viximus. Sed ut illa secunda moderate tulimus, sic hanc non sollam aduersam, sed etiam sunditus euersam sortunam sortiter ferre debemus: ut hoc saltem in maximis malis boni consequamur,ut mortam, quam etiam beati co-
temnere debebamus, propterea quod nullusensum csset habitura, nunc sic affecti non
63쪽
6o Elist. ad A. Torquatum, & ali OS
modo contemn cre debeamus, sed etiam optare. T v, si me diligis fruere isto otio: tibique persuade, P RAETER culpam ac peccatum,quo semper caruisti & carebis, homini accidere nihil posse quod sit horribile aut pertimescendum. Ego, si videbitur recte fieri posse, ad te veniam breui: siquid acciderit, ut mutandum consilium sit, te certiorem faciam statim. Tu ita fac cupidus mei videndi sis, ut istinc te ne moueas tam infirma valetudine, nisi ex me prius quaesieris per literas, quid te velim facere. Me velim, ut facis, diligas:valetudinique tuae & tranquillitati animi seruias. Vale.
M. T. CICERONIS EPISTOLA R V M AD Λ. TOR ATVM, ET ALIOS LIRER VI. M. CICERO S. D. A. TOR ATO.
T s i ea perturbatio est omnium rerum, Ut suae quenque fortunae ma- ,
xime paniteat me minuest,quin ubiuis, quam ibi ubi est, esse malit: tamen mihi dubium non est, quin hoc tempore bono viro Romae esse miserrimum sit. nam etsi quocunque in loco quisque est, idem est
ei sensus, & eadem acerbitas ex interitu rerum & publicarum &suarum: tamen oculi augent dolorem, qui ea quae caeteri audiunt, intuericosuntur, nec avertere a miseriis cogitationem snunt. Quare cis multarum rerum deliderio te angi necesse est: tamen illo dolore quo maxime te confici audio, quod Romae non sis, animum tuum libera. etsi enim cum magna molestia tuos, tuaque desideras, tamen illa quidem quae requiris, suum statum tenent: nec melius, si tu adciles,tenerent, nec sunt ullo in proprio periculo. Nec debes tu, cum de tuis cogitas, aut praecipua aliquam sortunam postulare, aut communem recusare. De te autem ipso Torquate iest tuum sic agitare animo,ut no adhibeas in consilium cogitationum tuarum desperationem aut timorem . nec enim is, qui in te adhuc iniustior, quam tua dignitas postulabat, suit, non magna signa dedit animi erga te mitigati. Nec tamen is ipse,a quo salus petitur, habet explicatam aut exploratam rationem salutis suae. cvM E omnium
bellorum exitus incerti sint: ab altera victoria tibi periculum nullum esse perspicio, quod quidem seiunctum sit ab omnium interitu: ab altera te ipsum ntiquam timuis. se,certo scio. Reliquii est,ut te id ipsum, quod cgo quasi consolationis loco pono, maxime excruciet, commune perstulum Reip. cuius tanti mali, quan uis docti viri multa dicant: tamen vereor, ne consolatio ulla possit vera reperiri, praeter illam quae tanta est, 'uantum in cuiusque animo roboris est atquc neruorum . si enim BENE sentire, recteque sacere, satis est ad bene beateque vivendum: vercor ne cum qui se optimo- 1rum consiliorum conscientia sustctare possit, miserum esse, nefas sit dicere. Nec enim
nos arbitror victoriae praemiis ductos, patriam olim & liberos & fortunas reliquisse: sed quoddam nobis officium iustum & pium Sc debitum Reip. nostraeque dignitati videbatur, qui ncque,com id faciebamus, tam eramus amentes, ut explorata nobis esset Victoria. Quare si id euenit, quod ingredientibus nobis in causam propositum suit accidere possc: no dcbemus ita cadere animis,quasi aliquid euenerit quod fieri posse nunquam putarimus. Simus igitur ea mete,quam ratio & veritas praescribit:ut nihil in vita nobis praesta luna praeter culpam putemus:eaque cum careamus, omnia humana placate & moderate feramus. Atque haec eo pertinet oratio, ut perditis rebus omnibus, tamen ipsa virtus se sustentare posse videatur. Sed si est spes aliqua rebus communibus, ea tu, quicunque status est laturus,carere non debes. Atque hoc mihi scribenti veniebat in mentem, me eum esse, cuius tu desperationem accusare solitus esses, quemque authoritate tua cunctantem & diffidentem excitare. Quo quidem tempore non ego
causam nostram, sed consilium improbabam. sero cnim nos iis armis aduersari vi-
64쪽
debam,quae multo ante confirmata per nosmetipsos erant: docebamque, pilis & gladiis, non consiliis, neque authoritatibus nostris, de iure publico disceptari. Neque ego ea quae facta sunt, re cum diceba, diuinabam futura: sed quod & fieri posse, de exitiosum sore, si euenisset, videbam, id ne accideret timebam: praesertim cum, si mihi alterutrum de cventu atque exitu rerum promittendum csset, id futurum, quod euenit exploratius possem promittere.iis enim rebus praestabamus quae non prodetit in aciem: s usu autem armorum & militum robore inferiores eramus. Scd tu illum animum nucadhibe quaeso,quo metum esse oportere cesebas. Hec eo scripsi, quod mihi nunc Phylargyrus tuus omnia de te requircnti, fidelissimo animosvi mihi quidem visus est narrauit, te interdum solicitum solere esse vehementius: quod facere non debes: nec dubitare, quin aut aliqua Rcp. sis suturus qui esse debes:aut perdita, non asilictiore conditione, quam caeteri. Hoc vero tempus quo exanimati omnes & suspesi sumus, hoc moderatiore animo ferre debes quod & in ea urbe es ubi nata & alta est ratio ac moderatio vitae:& habes Scr. Sulpitium, quem semper unice dilexisti:qui te profecto Si beneuolentia & sapientia consolatur. cuius si essemus & authoritatem & consilium secuti, rogati potius potentiam, quam armati victoriam subissemus. Sed haec longiora sortassic suerunt, quam necesse suit. illa quae maiora sunt, breuius exponam. Ego habeo . cui plus quam tibi dcbcam, neminem: quibus tantum debebam, quatum tu intelligis,
eos mihi huius belli casus eripuit. Qui sim autem hoc tempore intelligo. sed quia N tuo est tam assilistus, qui si nihil aliud studeat, nisi id quod agit, non possit nauare
aliquid & escere:omne meum consitum, operam, studium certe vclim existimes tibi, tussique libetis esse debitum. Vale.
M. T. CICERO S. D. A. TORM ATO.
PETo a te, ne me putes obliuione tui rarius ad te scribere, quam solebam, sed aut grauitate valetudinis, qua tame iam paululum videor leuari, aut quod absim ab Vrbe, ut qui ad te proficiscantur, scire non possim. Quare velim ita statutum habeas, me tui memoriam summa cum bcnc uolentia icnere, tuasque omneis res non minori mihi ν curae quam meas esse. Quod maiore in varietate versata cst adhuc tua causa, quam homines aut Volcbant, aut opinabantur: mihi crede, non est pro malis temporum quod moleste seras. necesse est enim, aut armis vrgcri Remp. sempiternis: aut his postis, recreari aliquando aut landitus interire. Si arma valebul: ncc eos a quibus reciperis, vereri debes, nec eos quos adiuuisti. si armis aut conditione politis,aut defatigatione ab tectis aut victoria detractis, ciuitas respirauerit: & dignitate tua frui tibi, & sortianis licebit. sin omnino interierint omnia, suersique is exitus, quem vir prudentissimus M. Antonius iam tum timebat, cum tantum instare malorum suspicabatur, misera est illa quidem consolatio, tali praesertim ciui & viro sed tamen necessaria: N i ii I L esse praecipue cuiquam dolcndum in eo quod accidat uniuersis. quae vis insit in his paucis verbis elura enim committenda epistolae non erant si attendes, quod facis, prosectὁ etiam te meis literis intelliges te aliquid habere quod speres: nihil quod aut hoc, aut aliquo Reip. statu timeas: omnia si intcrierint, cum superstitem te esse Rei p. ne, si liceat, quidem velis, serendam esse sortunam, praesertim quae abst a culpa. Scd haec hactenus. Tu velim scribas ad me quid agas,& ubi suturus sis: vi aut quo scribam, aut quo veniam, scire possim. Vale.
M. T. CICERO S. D. A. TORQUATO.
sv PERIO Rinus literis beneuolentia magis adductus, quam quo res ita postularet, sui longior. neque enim confirmatione nostra egcbat virtus tua: neque erat ea mea causa atque sortuna,vt cui ipsi omnia deessent, alterum confirmarem. Hoc item tempore breuior esse debeo: sue enim tum nihil opus fuit tam multis verbis, nihilo magis nuc opus est:sue tum opus suit, illud satis est, praesertim cum accesserit nihil noui:, nam etsi quotidie aliquid audimus earum rerum, quas ad te perferri existimo: summa
65쪽
tamen eadem est,& idem exitus, quem ego tam video animo, cluam ea quae oculis cemnimus. Nec vero quicqua video, quod non idcm te videre certo sciam. nam etsi quem
exitum acies habitura sit, diuinare nemo potest:tamen Si belli exitu video: & si id minus, hoc quid cin certe cum sit necesse alterutrum vincere,qualis sutura sit vel haec vel illa victoria. Idq: cum optime perspexi tale video, nihil ut mali videatur esse futurum, si id vel ante acciderit, quod vel maximum ad timorem proponitur: i T A enim Viuere, ut non lit vivendum, miserrimum est: mori autem nemo sapiens miserum duxit, ne beato quidem. Sed in ca es urbe, in qua haec vel plura, & ornatiora parietes ipsi loqui posse vidcantur. Ego tibi hoc confirmo, E s T i lcuis cst cosolatio ex miseriis aliorum, nihilo te nunc maiore in discrimine esse, quam quenuis aut corum qui discesserint, aut eorum qui remanserint. alteri dimicant:alteri victorem timent. Sed haec cosolatio leuis:illa grauior, qua te uti spero:ego certe utor. nec enim dum ero, angar ulla re, cum omni vacem culpa:&si no ero, sensu omnino carebo. sed rursus γλα κ εἰς-, qui ad te haec. Mihi tu tui, tua omnia maxime curae sunt,& dum vivam, erunt. Vale.
Novi quod ad te scriberem, nihil erat:& tamen siquid esset, sciebam te a tuis ceniorem fieri solere . de suturis autem rebus etsi semper difficile est dicere tamen interdum coniectura possis propius accedcre, cum res cst ciusmodi, cuius exitus prouideri pos. sit. Nunc tantum videmur intelligere, non diuturnum bellum:etsi id ipsum nonnul- istis videatur secus. Equidem cum haec scribebam, aliquid iam actum putabam: no quo ego certo scirem, sed quod non dissicilis erat coniectura . nam cum o MNis bclli Mars communis, & cum semper incerti cxitus praeliorum sunt, tum hoc tepore ita magna: Vtrinque copiae, ita paratae ad pugnandum esse dicuntur, ut utercunque vicerit, non sit mirum suturum. Illa in dies lingulos magis, magisque opinio hominum coiirmatur,
ctiam si inter causas armorum aliquantum intersit, tamen inter victorias no multum interfuturum. alteros propemodum iam sumus experti: de alicro nemo est quin cogitet, quam sit metuendus iratus victor armatus. Hoc loco si videor augere dolorem tuum, quem consolando leuare debebam, fateor me communium malorum consolationem nullam inuenire praeter illam,quae tame, si possis cam suscipere, maxima est, quaque cgo quotidie magis utor: CONSCIENTIAM rectae volutatis maximam con- is solationem cilc rerum incommodarum: nec esse ullum magnum malum praeter culpam. a qua quando tantum absumus, Ut etiam optime sciasserimus, cuciatusque magis
nostri consilii, quam consiliu reprehendatur: &quando praestitimus quod debuimus:
moderate quod euenit, seramus. Sed hoc mihi tamen non sumo, ut te consoler de comunibus miseriis, quae ad cosolandum: maioris ingenii, de ad serendum singularis virtutis indigent. Illud cuiuis sicile est docere, cur praecipue tu dolere nihil debeas. eius enim, qui tardior in te aliquando seir, quam fore putaramus, no est mihi dubia de tua salute sententia: de aliis autem non arbitror te expectare quid sentiam. Reliquum est Ut te angat, quod ablis a tuis radiu: res molesta, praesertim ab iis pueris, quibus nihil potest esse sestiuitis. Sed ut antea ad te scripsi, tempus cst huiusmodi, ut suam quisque co-i, ditionem miserrima pulci:& ubi quisque sit ibi esse minime velit. Equidem nos quod
Romae sumus miserrimum cssc duco: non solum quod in omnibus malis acerbius est videre, quam audire: sed etiam quod ad omneis casus subitorum periculorum magis obiecti sumus,quam ii abessemus. etsi me ipsum consolatorem tuum non tantum literae, quibus semper studui, quantum longinquitas temporis mitigauit. quanto crina dolore meministi. in quo prima illa consolatio est,uidisse me plus, quam caeteros, cum cupiebam quamuis iniqua coditione pacem. quod etsi casu, non diuinatione mea sactum est: tamen hac inani prudentiae laude delector. Deinde, quod mihi ad consolationem commune tecum cst, si iam vocer ad exitum Vitae, non ab ea Re p. avellar, qua
carendum esse doleam, praesertim cum id sine ullo sensu suturum sit. Adiuuat etiam
66쪽
'' aetas & acta iam vita, quae cum cursu suo bene cosecto delectatur, tum vetat in eo vim timere, quo nos iam natura ipsa pene perduxerit. Postremo is vir, vel etiam ii viri hoc bello occiderunt, ut impudentia videatur eande sortunam, si res cogat, recusare. Equidem mihi omnia propono: nec ullum est tantum malum, quod non putem impendere. sED cv M plus in metuendo mali sit, quam in illo ipso, quod timetur, desino: praesertim cum id impendeat, in quo non modo dolor nullus, verum finis etiam doloris suturus sit. Sed haec satis multa vel plura potius, quam necesse suit. iacit aute non loquacitas mea, sed beneuolentia longiores epistolas . Seruium discessisse Athenis, moleste tuli. non enim dubito quin magnae tibi leuationi sit solitus esse quotidianus congressus,& sermo cum familiarissimi hominis tum optimi & prudentissimi viri. Tu s velim te ut debes & soles tua virtute sustetes. Ego quae te velle,quaeque ad te & ad tuos pertinere arbitrabor, omnia studiose diligenterque curabo. Quae cum faciam, benevolentiam tuam erga me imitabor, merita non assequar. Vale.
M. CICERO A. C AE CINNAE S. D.
Q OTI EscvN v E filium tuum video svideo autem sere quotidie) polliceor ei studium quidem meum , & operam sine ulla exceptione aut laboris aut occupationis
aut temporis: gratiam autem atque authoritatem cum hac exceptione quantum v
leam, quantumque possim. Liber tuus &lectus est, & legitur a me diligenter, &custoditur diligentissime. Res & fortuna tuae mihi maximae curae sunt, quae quide quoi tidie faciliores mihi & meliores videntur, multisque video magnae esse curae: quorum de studio,& de sua spe filium ad te perscripsisse certo scio. His autem de rebus, quas c iectura consequi possumus, non mihi sumo, ut plus ipse prospiciam, quam te videre atque intelligere mihi persuaserim. Sed tamen quia fieri potest, ut tu ea perturbatiore
animo cogites, puto esse meum quid sentiam exponere. Ea natura rerum est,& is temporum cursus, ut non possit ista aut tibi, aut caeteris fortuna csse diuturna, neque haerere in tam bona causa,& in tam bonis ciuibus tam acerba iniuria. Quare ad eam spe quam extra ordinem de te ipso habemus, non solum propter dignitatem & virtutem tuam haec enim ornamenta sunt tibi etiam cum aliis communia) accedunt tua praecipua, propter eximium ingenium, summamque virtutem: cui me hercule hic, cuius
in potestate sumus, multum tribuit. Itaque ne punctum quidem temporis in ista som,1 tuna fuisses, nisi eo ipso bono tuo quo delectatur, se violatum putaret. Quod ipsum lenitur quotidie : significaturque nobis ab iis, qui simul cum eo vivunt, tibi hanc ipsani opinionem ingenii apud ipium plurimum profuturam. Quapropter primum fac animo sorti atque magno sis: ita enim natus, ita educatus, ita doctus es, ita etiam cognitus, ut tibi id faciendum sit. Deinde spem quoque habeas firmissimam propter eas causas, quas scripsi. K me vero tibi omnia liberisque tuis paratissima esse confidas velim. id enim & vetustas nostri amoris,& mea cosuetudo in meos, & tua multa erga me officia postulant. Vale.
v E R E ο κ ne desideres officium meum, quod tibi pro nostra & meritorum multorum,& studiorum & partium coniunctione deesse non debet: sed tamen vereor ne liis terarum a me ossicium requiras: quas tibi & iampridem & saepe misissem, nili quotidie melius expectans, gratulationem, quam confirmationem animi tui complecti literis maluissem. Nunc autein, ut spero, breui gratulabimur: itaque in aliud tempus id argu- metum epistolae differo. His autem literis animum tuum, quem minime imbecillum esse & audio dispero, etsi non sapientissimi, at amicissimi hominis authoritate confirmandum etiam atque etiam puto: nec iis quidem verbis, quibus te consoler ut a filictu, & iam omni spe salutis orbatum, sed ut eum de cuius incolumitate no plus dubitem, quam te memini dubitare de mea. nam cum me ex Repub. expulissent ii, qui illam cadere posse, stante me non putar memini me ex multis hospitibus, qui ad me ex Asa,
67쪽
in qua tu eras,venerant, audire, te de glorioso & celeri reditu meo confirmare. Si te ratio quaedam Etruscae disciplinae, quam a patre nobilissimo atque optimo viro acceperas,non sesellit: nec nos quidem nostra diuinatio fallet, quam tum sapientissimorum tyvirorum monimentis atque praeceptis, plurimoque, Ut scis, doctrinae studio, tum magno etiam usu tractandae Reip. magnaque nostrorum temporum varietate consecuti
sumus. cui quidem diuinationi hoc plus confidimus, quod ea nos nihil in his tam obscuris rebus, tamque perturbatis unquam omnino sesellit. dicerem quae antea futura dixissem, ni vererer ne ex eventis fingere viderer. Scit tamen plurimi lunt testes, me &initio, ne coniungeret secum Caesare, monuisse Pompeium, &postea ne seiungeret.
Coniunctione frangi Senatus opes, disiunctione ciuile bellum excitari videbam. At que utebar similiarissime Caesare, Pompeium faciebam plurimi: sed erat meum consilium cum fidele Popeio, tum salutare utrique. Quae praeterea prouiderim, praetereo: nolo enim hunc de me optime meritum existimare ea me suasisse Pompeio, quibus in ille si paruisset,esset hic quidem clarus in toga,& princeps:sed tantas opes,quantas nuchabet, non haberet. Eundum in Hispaniam censui. quod si secisset, ciuile bellum nullum omnino fuisset. Rationem haberi absentis non tam pugnaui ut liceret, quam ut
quando ipso Consule pugnante populus iusserat haberetur. Causa belli orta est. Quid
ego praetermisi aut monitorum, aut querelarum, cum vel iniquissimam pacem iustis. simo bello anteferrem e Victa est authoritas mea non tam a Pompeio nam is mouebatur quam ab iis qui duce Pompeio ficti, peropportunam & rebus domesticis,& cupiditatibus suis illius belli victoria fore putabant. Susceptum bellu est, quiescente me: depulsum ex Italia, manente me quoad potui. sed valuit apud me plus pudor meus, quam timor. Veritus sum deesse Pompeii saluti, cum ille aliquado non defuisset meae. Itaque vel officio, vel fama bonorum, vel pudore victus, ut in fabulis Amphiaraus, sic ii ego prudens & scies ad pestem ante oculos positam sum prosectus. Quo in bello nihil aduersi accidit non praedicente me. Quare quando ut augures & astrologi solent, ego quoque augur publicus ex meis superioribus praedictis costitui apud te authoritatem augurii & diuinationis meae: debet habere fidem nostra praedictio. Non igitur ex alitis inuolatu, nec e catu sinistro oscinis, ut in nostra disciplina est nec e tripudiis solistimis,
aut somniis tibi auguro&sed habeo alia ligna quae obseruem. quae etsi non sunt certiora illis, minus tamen habent vel obscuritatis vel erroris. Norantur autem mihi ad diuinandum ligna duplici quada via: quarum alteram duco e Caesare ipso, alteram c temporum ciuilium natura atque ratione. In Caesarc haec sunt: mitis clemensque natura, qualis exprimitur praeclarc illo libro querelarum tuarum. Accedit, quod mirifice inge- ianiis excellentibus, quale est tuum, delectatur. Praeterea cedit multorum iustis, & officio incensis, non inanibus aut ambitiosis voluntatibus.In quo vehementer cum consentiens Etruria mouebit. Cur haec igitur adhuc parum profecerunt e quia non putat se sustinere causas posse multorum, si tibi, cui iustus videtur irasci posse, concesserit. Quae est igitur, inquies, spes ab irato eodem sonte se hausturum intelligit laudes suas, e quo sit leuiter aspersus. Postremo homo est valde acutus, & multum prouidens: intelligit te hominem in parte Italiae minime contemnenda facile omnium nobilissimum,&in communi Repub. cuiuis summorum tuae aetatis vel ingenio,vel gratia, vel fama, populi Rom. parem no posse prohibere a Rcp. diutius. Nollet hoc temporis p o tius esse aliquando beneficium, quam iam suum. Dixi de Caesare: nunc dicam de temporum rerumque natura. Nemo est tam inimicus ei causae, quam Pompeius animatus melius, quam paratus susceperat, qui nos malos ciueis diccre, aut homines improbos audeat. In quo admirari soleo grauitatem &iustitiam εἰ sapientiam Caesaris: nunquam nisi honoriscentissime Pompeium appellat. At in eius personam multa secit asperius. Armorum ista,&victoriae sunt facta, no Caesaris. At nos quemadmodum est
complexus Cassium sibi legauit: Brutum Galliae praesecit, Sulpitium Graeciae:Marcel-
68쪽
Lib. VI. 6stum, cui maxime succensebat, cum summa illius dignitate restituit. Quo igitur haec
spectant ρ Rerum hoc natura, & ciuilium temporum non patietur: nec manens, nec ira utata ratio serer, primum ut non in causa pari, eadem sit & conditio & sortiana omnium: deinde ut in eam ciuitatem boni viri,& boni ciues nulla ignominia notati non reuertantur, in quam tot nefariorum scelerum condemnati reuerterunt. Habes augurium incum: quo liquid addubitarem Mon potius uterer, quam illa consolatione, qua facile sortem virum sustentarem, te, si explorata victoria arma sumpsisses pro Repub. ita enim tum putabas non nimis esse laudandum. sui propter incertos exitus, cucntusque bellorum posse accidere, ut vinceremur, putasses: non debere ad secudam sortunam bene paratum suisse,aduersam serre nullo modo posse. Disputarciri etia, quato solatio tibi conscientia tui facti, quantae delectationi in rebus aduersis literae esse. deberent. commemorarem non solum veterum, sed & horum ctiam recentium vel ducum,uel comitum tuorum grauissimos casus. Etiam externos multos claros viros no-as minarem. LEvAT enim dolorem communis quas legis & humanae coditionis recordatio. Exponerem etiada quemadmoduhic,& quanta in turba, quantaque in confusione rerum omnitivi ueremus . necesse est enim minore desiderio perdita Rep. carere, quam bona. sed hoc genere nihil opus est. lncolumem te cito ut spero,vel potius, ut pcrspicio,videbimus. interea tibi absenti & huic, qui adest imagine animi εἰ corporis tui, constatissimo atque optimo filio tuo studium, ossicium,opera, laborem meum iampridem & pollicitus sum & detuli: nunc hoc amplius,quod me amicissime quotidie magis Caesar amplectitur, familiares quidem eius, sicuti iacminc. apud quem quicquid valebo vel authoritate vel gratia, valebo tibi. Tu cura, ut cum firmitudine te animi, tum etiam spe optima sustentes. Vale.
io Quo D tibi non tam celeriter liber est redditus, ignosce timori nostro, & miserere temporis. Filius, ut audio, pertimuit nequc iniuria si liber exisset, quando non tam interest, quo animo scribatur,quam quo accipiatur, ne ea res inepte mihi noccret: cum praesertim adhuc styli poenas dem. Qua quidem in re, singulari 1um sato: na cum mendum scripturae litura tollatur, stultitia fama mulictur, mcus error exilio corrigituricuius summa criminis est, quod armatus aduersario maledixi. Nemo nostru est, ut opinor, quin vota victoriae suae secerit memo quinctiam cum de alia re immolaret, tamenco quidem ipso tempore,ut quam primum Caesar superaretur, optarit. Hoc si non cogitat, omnibus rebus talix est: si scir. & persuasus est, quid irascitur ei, qui aliquid scripsit contra suam voluntatem, cum ignorit omnibus qui multa deos venerati sint contra eius salutem ρ Sed ut eodem reuertar, causa haec suit timoris: scripsi de te parce mediusfidius,& timid non reuocans me ipse, sed pene refugiens. Genus autem hoc scri-ir pturae non modo liberum, sed incitatum atque clatum esse debere, quis ignorat/solutuexistimatur esse alteri maledicere 'tamen cauendum est, ne in petulantia incidas. impeditum, seipsum laudare, ne vitium arrogantiae subsequatur. solum vero liberum, alteru laudare. de quo quicquid detrahas, necesse est aut infirmitati, aut inuidiae assignetur. Ac nescio an tibi gratius opportuniusque acciderit: nam quod praestarc non poteram, primum erat non attingere: secundum beneficium, quam parcissime facere. sed tamcn ego me quidem sustinui: multa minui, multa sustuli: complura ne posui quidem . QV EMADMODv M igitur scalarum gradus si alios tollas, alios inc Idas, non nullos male haerentes relinquas, ruinae periculum struas, non ascensum pares: sic tot malis tum victum, tum fractum studium scribendi, quid dignum auribus, aut proba- , bile potest afferrer Clim vero ad ipsius Caesaris nome veni, toto corpore contremisco, non poenae nactu, sed ipsus iudicii:totum enim Caesarem non noui. Quem putas animum esse,ubi secum loquitur hoc probabit: hoc verbii suspiciosum est. quid si muto/at vereor nc peius sit. Age vero, laudo alique, num offendorcum porro offenda, quid s
69쪽
66 Epist. ad Torquatum,& ali OS
non vult3Armati stylum persequitur,victi & nondum restituti quid facietρ Auges etiatu mihi timorem, qui in Oratore tuo caues tibi per Brutum, & ad excusatione socium quaeris. Vbi hoc omnium patronus facis, quid me veterem tuum, nunc omnium clientem sentire oportetρ In hac igitur calumnia timoris, & caecae suspicionis tormento, cum plurima ad alieni sensus coniecturam, non ad suum iudicium scribantur, quam difficile sit euadere, si minus expertus cs, quod te ad omnia summum atque excellens armauit ingenium, nos sentimus. Sed tamen ego filio dixcram librum tibi legeret &auferret: aut ea conditione daret, si reciperes te correcturum, hoc est, si totum alium faceres. De Asiatico itinere, quanqua summa necessitas premebat, ut imperasti seci. Te pro me quid horter vides tempus venisse, quo necesse sit de nobis constitui. Nihil est mi Cicero, quod filium meum expectes: adolescens est: omnia excogitare vel studio, veI aetate, vel metu non potest.Totum negotium tu sustineas oportet: in te mihi omnis spes est. tu pro tua prudentia, quibus rebus gaudeat , quibus capiatur Caesar tenes. A te omnia proficiscantur,& per te ad exitum perducatur, necesse est. Apud ipsum multum, apud eius omneis plurimum potes. unum si tibi persuaseris, non hoc esse tui mula oris, siquid rogatus sueris, ut facias quaquam id magnum & amplum est; sed totum tuum esse onus, perficies. nisi sorte aut in miseria nimis stulte, aut in amicitia nimis impudenter tibi onus impono. Sed utrique rei excusationem tuae vitae consuetudo dat. nam quod ita consueuisti pro amicis laborare, non iam sic sperant abs te, s
sed etiam sic imperant tibi familiares. Quod ad librum attinet, quem tibi filius dabit:
peto a te ne exeat: aut ita corrigas, ne mihi noceat. Vale.
M. CICERO A. C AE C I N N AE S. D.
CvM EssET mecum Largus homo tui studiosus locutus, Cal. Ian. tibi praefinitas esse: quod omnibus in rebus perspexeram quae Balbus & Oppius absente Caesare egis sent, ea solere illi rata effe: egi vehementer cum his, ut hoc mihi darent, tibi in Sicilia, quoad vellemus, uti esse liceret. Qui mihi cum suessent aut libenter polliceri,siquid es.set eiusmodi, quod corii animos non offenderet:aut etiam negare, Ss afferre rationem cur negarent: huic meae rogationi potius non continuo responderunt: eodem die tamen ad me reuertcrunt: mihique hoc dederunt ut esses in Sicilia quoad velles:se prae- s situros nihil ex eo te offensionis habiturum. Quando quid tibi permittatur, cognouisti: quid mihi placeat puto te scire oportere. Actis his rebus, literae a te mihi sunt reddi tae:quibus a me consilium petis,quid sim tibi author in Siciliane subsidas,an ut ad reliquias Asiaticae negotiationis proficiscare. Haec tua deliberatio non mihi couenire visa est cum oratione Largi. Ille enim mecum, quasi tibi non liceret in Sicilia diutius commorari, ita locutus erat: tu aute,quali concessum sit, ita deliberas. Sed ego, siue hoc, siue illud est in Sicilia censeo commorandum. Propinquitas locorum vel ad impetranduadiuuat crebris literis & nuntiis: vel ad reditus celeritatem, re aut impetrata, quod spero, aut aliqua ratione consecta. Quamobrem censeo magnopere commorandum. T.
Furfano Posthumio familiari in eo, legallique eius, item meis familiaribus diligentissi-ιime te commendabo, cum venerint: erant enim omnes Mutinae. Viri sunt optimi,& tuis milium studios,& mei necessarii. quae mihi venient in mentem, quae ad te pertinere arbitrabor, ea mea sponte faciam. siquid ignorabo, de eo admonitus, omnium studia Vincam. Ego cita coram de te cum Furiano ita loquar, ut tibi litetis meis ad eum nihil opus sit:tamen quoniam tuis placuit, te habere meas literas quas ei redderes, more eis gessi. carum literarum exemplum insta scriptum est. Vale.
M. T. CICERO T. FURFANO PROCOS. S. D.
c v M A. Caecinna tanta mihi familiaritas, consuetudoque semper suit,ut nulla maior esse possit ma & patre eius claro homine, & sorti viro plurimum usi sumus: & hunc a puero, quini & spem mihi magna afferebat summae probitatis, summaeque eloquen- utiae, δἰ vivebat mecum coniunctissime, non solum officiis amicitiae, sed etiam studiis
70쪽
communibus, sic semper dilexi, ut non ullo cum homine coniunctius viverem. N hil attinet me plura scribere . quam mihi necesse sit eius salutem de sortianas, quibus cunque rebus possim, tueri. vides. Reliquum cst, ut cum cognorim, pluribus rebus, quid tu de de bonorum sortuna,& de Reipub. calamitatibus sentires, nihil a te petam,
nisi ut ad cana voluntatem, quam tua sponte erga Caecinnam habiturus cstes, tantus cumulus accedat commendatione mea, quanti me a te seri intelligo. Hoc mihi gratius sacere nihil potes. Vale.
Eoo quanti te faciam, sempcrque secerim, quanti me a te fieri intellexerim, sum mihi ipse testis 'nam εἰ consilium tuum, vel casus potius diutius in armis ciuilibus cmmorandi, semper mihi magno dolori suit: de hic euetus quod tardius, quina est aequii, εἰ quam ego vellem, recuperes sortunam de dignitatem tuam in mihi non minori curae' est, quam tibi semper fuerint casus mei. Itaque εἰ Posthumuleno de Sestio. Se saepiss4me Attico nostro, proximeque Thcudae liberto tuo totum me patefeci: de his singulis sepe dixi, quacunque re possem, me tibi de liberis tuis satisfacere cupere : Idque tu ad
tuos velim scribas,naec quidem certe quae in potestate mca sunt, ut opcram, studium, Π consilium, rem, fidem meam sibi ad omnes res paratam putent. Si authoritate εἰ gratia tantum possem, quantum in ca Repub. de qua ita meritus sum, posse deberem : tu
quoque is esses qui suisti, cum omni gradu ampli ismo dignissimus, tum certe ordinis tui facile princeps. Sed quando eodem tempore, eademque de causa nostr sim uterque cecidiimbi de illa polliceor quae supra scripsi, quae sunt adhuc mea: de ea quae praeterea vidcor mihi ex aliqua parte retinere tanqua ex reliquiis pristinae dignitatis. ncque enim ipse Caesar,ut multis rebus intelligere potui, est alienus a nobis: de omnes sere sam iliarissimi eius casu deuincti magnis meis veteribus osciis, me diligenter obseruant de colunt. Itaque si quis mihi erit aditus de tuis sortunis, id est, de tua incolumitate, in qua sunt omnia agendi, quod quidem quotidie magis ex eorum sermonibus adducor ut sperem, agam per me ipse, de moliar. Singula pcrsequi non est ncccsse: uniuersum stu. dium meum de beneuoletiam ad te desero. Sed magni mea interest, hoc tuos omneis scire: quod tuis literis fieri potest, ut intelligant omnia Ciceronis patere Trebatio. Hoc so eo pertinci, ut nihil existiment esse tam dissicile, quod non pro te mihi susceptuin, iucundum sit futurum. Vale.
ANTEA misissem ad te literas si genus scribendi inuenirem: tali enim tempore aut
consolari amicorum est, aut polliceri.Consolatione non utebar, quod cx multis audiebam quam sortiter, sapienterque serres iniuriam temporum, quamque te vehementer
consolaretur conscientia factorum de costiorum tuorum . quod quidem si iacis, ma-ynum fructum studiorum optimorum capis, in quibus te scio semper cs versatum: idque ut facias, etiam atque etiam te hortor. Simul εἰ illud tibi homini peritissimo rerum-exemplorum,& omnis vetustatis, ne ipse quidem rudis, sed in studio minus sortasse quam vellem, at in rebus atque usu plus etiam quam vellem, versatus, spondeo, tibi acerbitatem istam de iniuriam non diuturnam fore. Nam At ipsc, qui plurimum potest, quotidie mihi delabi ad aequitatem Se ad rerum naturam videtur: εἰ ipsa causi ea ,, est, ut iam simul cum Repub. quae in perpetuum iacere non potest, necessarib re uiui stat atque recrcctur:quotidieq; fit aliquid lenius Sc liberalius, quam timebamus. Quae quoniam in temporum inclinationibus saepe paruis posita sunt:omnia momenta obseruabimus, neque ullum praetermittemus tui iuuandi 5 leuandi locum . Itaque illud alterum quod dixi, literarum genus quotidie mihi, ut spero, set procliuius, ut etiarn polliceri possim: id re, quam verbis, faciam libentius. Tu velim existimes,& plu- reis te amicos habere, quam qui in isto casu sint ac fuerint, quantum quidem ego intelligere potuerim: de me concedere corum nemini. Fortem fac animum habeas, E. ii.