장음표시 사용
651쪽
praeteranis restitutione ob iustam abi quam causana. Plaeceptum restitutionis obligat sub mortali , nisi paruitas materiae excuset estque in se formaliter praeceptum alafirmativum' obligans ad actum positiuum restitutionis , quandiu perseuerat inaequalitas , c alter non obtinuit rem
c. Ex solo delicto contra iustitiam , non vero contra alias virtutes oritur obligatio restituendi , quia per violationem iustitiae tuisertur alie . num quod unicuique debetur ad aequalitatem, hoc autem non accidit in aliis virtutibus, ut inpietate, religione, Maliis unde qui noluit in necessitate succurrere indigenti, ad cuius necessitatem subleuandam non tenebatur ex iustitia , sed
ex charitate , non tenetur ad restitutionem.
7. Non solium ex peccato mortali contra iustitiam, sed etiam ex peccato veniali consurgit obligatio restituendi, alioqui sequeretur eum qui paulatim magnam abstulit quantitatem, non teneri ad restitutionem, quod est falsum. Quod si nulla culpa commissa sit in damo, licet graui in- fetendes, nulla extat obligatio restituendi. Idem dicendum quando damnum illatum est cum ignorantia comitant , etiamsi illiatum suetit operam dando rei illicitae ibi . num . . or seq. s. Aduerte tam leuem posse esse aliquando uulpam venialem in damno inferendo,ut vix ad si obligatio ad centesimam partem damni resti . tuendam Ic ex oppost posse aliquando tam grauem esse culpam venialem , ut obliget ad decimam partem:vnde ut ut in restitutione in foro conscientiae habenda sit ratio culpae, delicti.
652쪽
s. Ad restitutionem tenetur His ex triplici capit ea ex re bona fide accepta, ex contractu ac ex iniusta acceptione , vel damnificatione. Dicitur ex re bona id accepta, quia clii rem alienam bona fide possedit, id est retinuit per ignorantiam inuincibilem seu probabilem , credens es e suam,tenetur ex iustitia restituere statim ac cognoscit esse alienam. Neque is qui possidet bona fide rem alienam, quam bona fide emit a fure, potest a domino , cui rem illam restituit, exigere pretium quod ipse soluit; quia equum non est ut dominus rem suam emat. Iod si renuat rem praedictam domino tradere absque pretio , fit posses t malae fidei ibid. quasi II of l. 23. n. . Io. I alienavit vel consumpsit rem alienam bona fide credens esse suam, non tenetur ad restitutionem , nisi in aliqua re factus sit locupletior: ille autem censetur factiis locupletior tui ces . sante bona fide cognoscit se occanone rei alienae factum esse locupletiorem; ut si cognoscat se non fecisse aliquos sumptus , quos alioquin exac sua fecisset, aut si a Ii quid habeat, quod alioquin non habuisset. Ex quibus habes eum non teneri ad restitutionem , cui res aliena periit casu, aut etiam propria culpa, modo perierit tunc temporis quo ipse rem bona fide possidebat credens suam esse. Item neque eum qui rem alienam bona fide emit, quam postea vendidit aequali, vel minori pretio: secus dicendum si maiori pretio vendidit : tunc enim tenetur restituere incrementum preti j. Item restitutio non est facienda ab eo, qui rem alienam bona fide alteri donauit, cuius similem vel dissimilem non donast et, si rem illam non habuisset: non enim censetur ditior
653쪽
factas in ulla'o utem concedens bona fide rem
tirtiuam apud amicum, tenetur tantum ad restit titionem illius in quo rei suae pepercit. Et qui a d amicum bona fide comedit rem furtiuam alentem triginta asses sed domi suae comedisset res valentes quadraginta,tenetur solum restituere triginta. Et qui vestem alienam bona fide conium pli vel ea sus est, tenetur comparente do mino restituere vestem si adhuc extet , vel valorem illius vestis consumptet , si alias vestem aequalis valoris consum pli1set. Item qui bona fide possidens haereditatem , maiores secit expen ssas, quam fecisset, si credidisset haereditatem ad se non pertinere,potest in restitutione haereditatis detrahere expensas, quas alioquin non fecisset ibi . seq. II. Qui rem alienam bona fide accepit, postea dubitare incepit alienam esses, potest eam sibi retineres, aut consumeres, aut vendere si postea sufficienti inquisitione non competit alienamelle; debet tamen paratus esse restituere id in quo factus fuerit ditior , comparente domino. Aod
si huiusmodi posscisor bona fidei negligat inquirere cindagare veritatem, Mimpotens factus sit ad eani sciendam , adhuc non tenetur ad restitu . tionem , quia melior est conditio possidentis, quamuis multi velint teneri restituere illi, cuius rem esse dubitat; certum tamen est eum peccasse negligendo inquisitionem veritatis tem. 2 foc
12. Petes, an qui re aliquam bona fide possidet, Sc postea dubitat rem esse alienam, possit ea Vti, interea dum adhibet diligentiam ad inqui rendum dominum 3 Re spond. si res de qua dubitatur consumitur ipso usu, ut est triticum in c.
654쪽
nut deterior esticitur, non potest illa uti , quia exponeret se periculo illam consumendi , aut de tv-xiorem efiiciendi inuito domino. om. 2si 26. 13. Qui rem aliquam abstulit possessori bonae fidei, dubitans vel opinans suam esse , tenetur ad integram restitutionem,tanquam possessor malae fidei, quia cum in dubio melior sit conditio pollia dentis bona fides, non potest alium spoliare sua possessione , nisi certo sibi constet rem suam csse: secus dicendum de eo qui rem aliquam incepit Occupare,cum nondum ab alio postideretur dubitans enim suam esse vel alienam, non potest totam rem, sed solum illius partem pro quantitate dubiisibi retineres; quia cum non inceperit bona fide possidere, non est potior illius quam alterius conditio. Et qui praeoccupat rem a nullo posse D
iam , tenetur comperto domino restitueres, non solum rem ipsa verum etiam fructus iam res domino fructificat ibid.numa Dctol. I 27. Utas.
I . Non solum in materia iustitiae , scd etiam aliarum virtutum posita sufficienti diligentia ad Veritatem assequendam,valet illa regula telisρ est onditi lossidentis 4nde dubitans an tale ius extet , vel an aliquid includatur sub tali pra cepto , non teneto illud Iraeceptum seruares sicut neque votum,quando aequaliter dubitat an illud emiserit. Idem dubitans an pronais erit matrimo, ni una, vel an voluerit se obligare , vel an haberet susticiens iudicium , vel an adsit causa excusans ab obligatione, vel an lex sit abrogata consuetudine, vel an sit acceptata, non tenetur promissionem adimplere, cum de ea dubitetur in in dubio
melior sit conditio possidentis. Et qui vovirtu dubio,
655쪽
dubio , tenetur solum ad id quod ei minus ac qui commisit adulterium , sed dubitat an proles suscepta, sit proprii, vel mariti adulterae, potest
credere prolem est e mariti adulterae consequenter nota tenetur ad restitutionem. cibi . num. r.
is. Item dubitans se esse legitimum , potest cum aliis fratribus paternam haereditatem diuidere , facta prius diligentia ad veritatem assequendam inui possesso illi fauet, .melior est conditio possidentis tom. 2. fol. 29. Du
16. Petes, an qui aliqua ratione cooperatus est ad damnum, teneariri ad restitutionem 3 Respond. teneri ad restitutionem eum , qui non solum aliqua actione positiva efficaciter concurrit ad actionem iniustam Hamnum alterius,sed etiam qui negati ae cooperatur non loquendo, non obstando, vel non manifestando, quando tenetur ex iustitia loqui,vel obstare,vel manifestare. Nouem autem sunt genera personarum cooperantium ad damnum alterius, quae bis duplius vel stabus exprimuntur, Iussio consilium, conse Ja o ecu e.
Sex prioribus verbis significatur Stio positiua , tribus vero posterioribus ostenditur cooperatio indirecta. ibidem , numero 17. Aduerte eum non solum tenet ad restitu 'tionem , qui damnum alieri intulit factis, sed
etiam eum qui suis verbis alterum damnificauit, imp.
656쪽
imponendo, v. g. falsum crimen alteri aiat etiam Verum, se loccultum , quod iuridice probari non potest. Similiter ille tenetur ad restitutionem, qui infert alicui damnum , quod alter intulisset; nam ipse proxime .realiter influit in dare hum, consequenter in se transfundit obligationem, quam alter subiisset secus cicencium te eo , Ciliparato hodie occidere, suadet occidere altera die, vel in ali , loco, ubi sit minus scandalum tom. d.
hcsso.'μm. s.ct M. I 8. Restitutio non est facienda ab eo , qui non est causa, sed occasio damni propterea qui alapa
alterum per cussit,percussus vero aegre serens alapam, ob impatientiam lapsus est in orbum , ex quo mortuus est non tenetur ad restitutioncm, quia impingens non censetur causa emcax mortis , cum mors non sequatur ex vi huius actionis
ciniustae, sed potius ex impatientia percussi. btii.
I. λ. Dubitans an sua actione vel omissione efficaciter cooperatus iit ad damnum alterius , v. g. homicidium, vel furtum , non tenetur ad restitutionem: hinc sequitur eum quoque non teneri
ad restitutionem , qui dubitat utrum c potitum vel commodatum sua culpa perierit. Idc mdicendum de eo qui dedit alteri consilium occidendi inimicum , sed postea dubitat an ille cui dedit consilium, vere commiserit homicidiu, vel an suo consilio cooperatus sit ad illud lic enim non tenetur ad restitutionem , quia possessio stat pro ipsius libertate . . rom. 2. o S I. num. I.
et o Qui faciendum , quando constat aliquem ex quatuor , damnum intulisse absque mutuo consensu vel consilio, sed dubitatur vis nam illo C c
657쪽
rum damnum intulerit DTali casu videtur obli- gandus nusquisque ad restitutionem ad ratam dubiimaioris vel minoris ibid. m. S. 21. Inferens damnum consentienti absolute simpliciter, id est absque ullo inuoluntario admixto, non tenetur ad restitutionem, quia volentii scienti non fit iniuria totcst tamen fieri iniuria aliis , quorum auri cedere non potest qui consentit ibi atri. 22. Qui iussit vel mandauit damnum aliquod fieri, sed postea tacite vel expresse inandatum
euocauit, non tenetur ad restitutionem damni secuti per mandatari uinci modo mandati reuocatio innotuerit ipsi mandatario. Quare Titius non tenetur Ad restitutionem , quando mandauit
Caio ut occideret inimicum ipsius Titii, sed Caius illum occidit postquam cognouit intram esse pacen inter Titium, inimicum. Quod
si reuocati' mandati non innotuerit mandata-.rio , mandator tenetur ad restitutionem damnorum , nam suo mandato censetur adhuc causa emcax damni, non censetur suis cienter reuocasse influxum antea prie stitum. om. 2 fol. 42. . num. 3. 9 fer. 23. Petem, quid sit mandatum ast contractus quo quis ossicium honestum gratuit , expressi V, vel tacite suscipit exequendum in gratiam alie- Iius. Dicitur quo qm ostium onsul ; quia mandathim debet esse de re bona& honesta, nam sit de re illicita, non est validum. tori . N. S 33. a 4. Ille qui iussus vel rogatus ab alio , ut rem aliquam emeret, quam cum posset ab uno emere pro triginta , quaesiuit alium a quo cana pro vi
ginti emit, non potest sibi decem quibus minoris
658쪽
emit, retinere. Et hoc verum est, etiamsi venditor dixerit illi, se gratia illius viliori pretio vendere quam oleat aliis quia mandatarius debet utiliter gerere negotium mandatoris, maladatum semper intelligitur, ut mandatarii,s minoris
emat, quantum potest. Propterea sas rores tenetItur ad restitutionem, quando non gerunt fideliter ossicium sibi commissum in emendis mercibus pro vestibus conficiendis. m. 2 fol. Id . n. Iq. et s. Ille tamen qui rem aliquam accepit vendendam tanto pretio , eamque sibi pretio constituto accepit,in postea vendidit maiori pretio, potest excelsum sibi retinere 'uj rem illam vendidit proprio nomine ibi . u. IT. 26. Quando mandatarius mandatum accepi dabsque ulla forma expressa , debet prudenter, diligenter rationabiliter negotia praestare , quae si hoc modo praestiterit, valida erunt,in rata habenda a m inclatore ibid.n. ZO. et . Consulens , id est , qui consilium prictet, . hortatur, rogat, vel instruit, tenetur ad restitutionem damni suo consilio illati, etiamsi post damnum illatum a linon uerit causam exequenteni ut restitueret, sed re ipsa londum restituit. Im consulens tenetur ad restitutionem damni ex suo consilio secuti , cluamuis ante factum conatus iaerit consilium reuocare, nisi forte consilium fuerit nisu Fn , quia censetur adhuc causa efficax damni, dic mirque influxisse in damnum. Idem dicendum , etiamsi consulat aliquod damnum quod nihilominus alter consuluisibi; nam obligatio quam alier subiisset, transfunditur in ipsum ratione damni secuti. At non tenetur ad restitutionem qui suo consilio, vel alia ratione fuit causa
659쪽
causa minoris damni quam alioquin fuisset illatum, quia hoc non est consulere malum , sed clestionem minoris mali. Idem valet in ferente opem ad minus malum , modo tamen non ferat opem in actione intrinsece mala in non possit alia ratione clinquentem retrahere a maiori delicto litic sequitur eum , qui alicui domino parato ad adulterandum , suadet , ut simplicem potius fornicationem committat, non pCccare, quando non potest aliter cum retrahere ab adulterio tom. 2st. 36. u. 2.cti Q. 28. Qui est causa maioris damni quam alioquin secutum fuisset, tenetur ad restitutionem, Don qu iem totius damni, sed illius tantuna excelsius cuius ipse fuit causa. Ille tamen non tenebitur ad restitutioncm qui furi parato surripere duobus, suasit ut acciperet abono tantum , quia suadet minus malum parato facere maiuS .rND. 2.
a9. Confessarius, vel Parochus, vel Conciona -- tor tenetur ad restitutionem damni , cuius fui e causa per ignorantiam aut negligentiam. Tenetur similiter ad restitutionem ille qui ex culpa lata, vel ex ignorantia crassa docet aliquam sal statem in materia fidei vel morum , vel in aliqua arte aut scientia; imo tenetur se retractare&errorem reuocare secus dicendum de idiotis
imperitis hominibus dantibus consilium bona fides, quamuis se sponte ingesserint ad dandum consilium, modo consilium dederint absque fratide de dolo, vel se peritos fingendo rom. z.st. J 3'.
num. 23. D seq.3o. Qui suo consensu cssicaciter concurrit addaIturum , tenetur ad restitutionem. propterea
quipe suffragia necessaria, vel subscriptionem
660쪽
eonsentiunt, influunt in mortem inserendanγ, vel in aliud damnum proximi, tenentur ad restitutionem. Imo adhuc tenet tar ad restitutionem
ad inferendum alteri damnum inducit item receptans,qui scilicet recisi,vel fouet, vel conseruat male laetorem , vel asseruat praeda in , vel refugium, securitatem malefactor praebet ad patrandum delictum , vel ad non restituendum,
tenetur ad restitutionem V propterea non excise
santur cauponari accipientes pecunias a filiis sa - milias , vel a seruis, surreptas a patribus vel dominis rationabiliter inuitis. Aduerte tamen recipientem furem ratione amicitiae, vel conlanguinuatis,vel causa humanitatis, vel hospitij, vel necessitatis, non teneri Arestitutionem, quia non dicitur reccprator furis formaliter. Idem militat in abscondente delinquentem , illumque post delictum commissum adiuuante ad fugiendum nullo modo concur- rcndo ad delictum. Iom. 2. ff. 3 O. Am. I 32. Participans in Opere intrinsece malo contra iustitiam , id est cooperans in damno alteri inferendo , ut in sin and , vel in consumenda re aliena furto ablata vel alia ratione,peccat, a rictu ad restituticnem damni se cxati iam ulnpabiliter ωeficaciter infuit in damnum Secus quando interuenit minus, seu rationabilis causa;