장음표시 사용
661쪽
confringit arcas, Similiter excusantueChristi ni capti a Turcis,nauigmates, seu remigantes metu mortis in triremibus Turcarum contra Christianos, modo ex eorum remigatione non oriatur magnum Christiana Reipublicae incommodum ..
3. Qui ratum habet damnum suo nomine illatum, teneturne ad restitutionem 3 Respondetur negati ue , quia non dicitur participare in damno alterius, cum rari habitio sit tempore posterior, damnificatione; quamuis ratificans grauiter pec
cet contra charitatem tom. 2s 2. n. 9,
3 Quicumque physice, vel moraliter causa est totius damm,tenetiit insolidum, seu in totum ad restitutionem : qui vero non est causa totius damni, sed partis tantum,non tenetur in solidum,.sed solum pro sua parte , quia quilibet tenetur ad restitutionem damni eo modo quo fuit illius causa cflicax: hinc fit ut is qui fuit particeps pra dae iam facties, teneatur ad restitutionem pro ea tantum parre , quae ei obtigit, modo non fuerit particeps totius iniustae actionis, cooperando ad iniustam actionem ibid. num. Io. y seq. Quando plures scienter ingressi sunt vineam, singuli leuem uuae quantitatem acceperune, quae simul sumpta est notabilis, singuli peccarunt mortaliter, simique restitutioni obnoxij, quia singuli concurrunt ad damnum notabile. Item tenentur ad restitutionem comitantes furem , ostendentes iter , custodientes sarcinas, tenentes scalas sine iusto metu, vel excubias agentes dum fur delictum committit. si anum. IS 36. Mutus non obstans , vel non manifestans
qui sine iusta causa non elamat, non impedit, vel
662쪽
non manifesta cum teneatur ex iustitia ratione Oisc ij, vel contractus clamare, impedire vc manifestares, obligatur in solidum ad restitutionem damni secuti: nam sic censetur caula damn , sicut
censetur qui positive influit in damnum quare Principes, pastores,belli Duces aliΙque publicam
potestatem habentes , tenentur ad restitutionem non impediendo furta, vel alia damna suorum subditorum , quae tenentur impedire existicio, modo id fieri possit sine illorum maiori damno vitae, honoris, famae, vel rei familiaris, non enim tenCntur cum anto dispendio, nisi serte inde grauia damna, praesertim spiritualia, Reipublicae immineant. btii. n. 2. seq.37. An teneatur ad restitutionem ille qui interrogatus a vicino , cui bona furto sublata fuerunt,an furcs vid crit, vel audierit, respondet nec vidisse,nec audiuisse ac sponit non teneri, quia non tenetur ex iustitia, vel Orficio. Et hoc valet, etiamsi id iaciat ex prauo animo rom. 2 fol. .
38. Quaeres, an Confessariiteneantur ad restitutionem , quando sua culpa vel malitia non admonent, vel non cogunt poenitentem ad restit
tionem faciendam , quam poenitens fecisset, si Confessarius illam iniunxisset, vel absolutionendi denegasset Respond. videri non teneri, modo Confessari omissio inegligentia non habeat
rationem conii iij tom. 2 fol. H .num. S.
39. Qui sine vi fraude impedit alium, ne
consequatur aliquod bonum , quod ei non debetur ex iustitia, non 'tenetur ad restitutioncm, etiamsi impediat animo nocendi secus dicendum de illo qui impedit alterum a consecutione
alicuius boni,quod ei debetur ex iustitia, etiamsi impe
663쪽
impediat sine vi, aut fraude iam violat ius quod alter habet , ut sibi bonum conferretur. 4o. Si donationem nondum acceptatam curauit rescindi sine vi draude , aut impedivit ne Caius institueret Titium haeredem , vel curauit testamentum mutari vel impedivit aliquem ne faceret testamentum, vel fie mutaret iam factum, non tenetur ad restitutionei , modo nulla vis aut laus intercesserit. Idem dicendum de impediente dignum a benefici,consecutione,ut daretur di lorici non enim violauit ius digni, cum is non haberet ius ut praeferretur digniori ibia. nis m. . I. item fol. V T. um. 6.9 7.4 i. Tenetur ad restitutionem qui per menda-Hum mendacium enim est fraus impedivit Caium, ne faceret eleemosynam pauperi, dicendo illum non esse pauperem, cum reuera egestare
42. Fur tenetur ad restitutionem rei acceptae sirextat, siue res melior vel deterior effecta sit, siue permanserit in eodem stati, compensato tamen reliquo damno , quia dominus non amisit dominium rei sua extantis. Quod scies aliena cum propriis rebus ita commixta est, ut discerni nequeat , an separari, non erit restituenda res illa indiuidua, sed aequalis tantum. Mn. 2.M. I 48. n.A. Θ . . 43. Tantum restituendum est, quantum sussicit ad faciendam aequalitatem debiti, vel damni illati, ita ut si quantitas debiti vel damni sit certa, tantundum restituatur si vero sit incerta , tantum restituatur , qualitum vir prudens iudicauerit, consideratis circumstantiis loci, temporis de personae, lubitaq; ratione lucri cessantis damni
664쪽
emergentis. Hinc sequitur eum qui conculcauit segetes ant uam ad maturitatem peruenirent, aut arbores aὰ huc teneras incidit, teneri arbitrio prudentis restituere, non solum quanti res valebat tunc creditori , sed etiam quanti valuisset, te pore messis detractis expensis laboribus, habitaque ratione periculi, ratione cuius fieri poterat ut per coeli iniurias, aut per alios casus tortuitos non pervcnistent ad maturitatem ibit Num. 8. 9 se l.
4. Debitores nobiles aut ali qui constituto
termino non soluunt pretium mercium credito emptarum in multo tempore disterunt solutionem mercatoribus debitam , tenentur in conscientia restituere lucrum cessans mercatoribus, si constet re vera illis lucrum cessasse ob dilatam solutionem , tunc enim fuerunt causa iniusta damni tom. 2 fol. 9. num. o. 9 3.
4 S. Accepta pro faciendo opere licito debito ex alio praecepto quam iustitiae,non suu obnoxia restitutioni, quia ex violatione solius iustitiae oritur obligatio restituendi , in hoc autem casu non violatur iustitia ibid.num. I. 6. Similiter non est obligatio restituendi acceptum pro abstinendo ab opere illicrto , a quo abstinendum erat ex alia virtute quam iustitiae. Vnde accipiens pecuniam ne blasphemeri, aut ne
fornicetur cum publica meretrice,&c .non tenetur acceptum restituere , secus dicendum quando accipitur aliquid pro omittendo opere , V. g. detractione quod ex iustitia omittendum erat. rom. 2 fol. ISO.Vumcl. 9 seq.
. Pro opere illicito patrando, seu pro turpi causa nihil dari vel accipi potest ante factum,otii libet enim tenetur abstinere a malo opere pa-
665쪽
trando e secus dicendum de opere illicito patrato contra iustitiam, modo solutio non sit iniqua, ex gr. silaroniaca hac de causa qui pro copula promisit pretium alicui foeminae, tenetur secutal copula illu persoluere, quia foemina locauit corpus suum alteri, ex quo alter percepit voluptatem pretio aestimabilem. Non desunt tamen qui hanc sententiam improbent. Bona quoque incerta acquisita ex contracti, restituenda sunt pauperibuS. Iudex qui pecuniam accipit pro ferenda sententia iniustes, non tenetur post factum ad restia
tutionem pecunia acceptae, quamuis teneatur damna reficere parti laesae , contra quam tulit sentcntiam initistam. Haec doctrina extenditur etiam ad falsum testem. Iom. 2. OL HI. num. 2.
Ie Τ. 8. Acquisita ob turpem causam, V .g.per si moniam, restituenda sunt,non solum ante facti, sed
etiam secuto facto , quando lex efficit acquirentem incapacem domini, vel inhabilem ad rem
accipiendam rom.2fol. H3.num. II .ct seq.49. Dona inuenta,quorum dominus ignoratur, restituenda sunt pauperibus , seu capsa incertorum , iuxta consuetudinem & decreta locorum,
modo prius adhibita fuerit lassiciens diligentia
in inquirendo domino,& dominus non fuerit inuentus Nomine autem pauperum , intellige non ibium priuatos mendicos, sed etiam loca pia, ut monasteria, hospitalia pauperum , Ecclesias indigentes luminaribus, ornamentis, vel similibus . . Neque opus est ut haec bona incerta pauperioribus,aut melioribus tradantur, sed susticit si veris pauperibus distribuantur, praecisa tamen summa extrema necessitate, tali enim necessitate seu Paupex
666쪽
paupertate laborans praeferendus est iure naturae. sm. 2j l. g. V . n. fmseq.s . Bona incerta acquilita ex delicto, ut ex iniusta venditione, furto, aut alia defraudatione restituenda sunt pauperibus ex iure poli titio. Dicitur ex iiιre positiuo , quia iure naturae bona incerta non debentur pauperibus. om. 2 fol. I J S. si . Qui aliquos in vini mensura aut alio simili modo defraudauit,quorum aliquos cognoscit, Gallos ignorat, tenetur portionem debitam iis reseruare quos nouit , portionem cro debitam. ignotis, tenetur insumere in pauperes, vel in alia
2. Habens bona incerta , potest ea sibi titulo paupertatis applicare de licentia Episcopi, vel Consessarij facultatem habentis applicandi,cum ipse non sit deterioris conditionis aliis pauperibus; secus si non sit pauper ibid.num. I 3. t. Habens rem nuentam , non tenetur illam restituere cuicumque allerenti suam esse, quia non est temere cuique credendum, sed diligenti a adhibenda est, ut verus dominus inueniatur.
4. Pauper cui res incerta post sum cietatem diligentiam applicata fuit, non tenetur domino comparenti restitueres; quia pauper acquisuit dominium rei sibi traditis; quamquam non desint, qui rem adhuc apud pauperem extantem restituendam non improbabiliter asPrant ibid.
. Tuta conscientia retineri possunt bona in certa, quae per compositionem Summus Ponti femretineri concedit credibile tamen est , s facta. Composition e rePeriata dominos, faciendam illi
667쪽
esse restitutionem , cum Summus Ponti sex per compositionem nulli damnum inferre intendat.
6. Bona laicorum morientium ab intestato, non habentium haeredes intra declinum gra ldum, iure communi ciuili deuoluuntur ad fiscum,
grini mortui ab intestato non pertinent ad ho spitem a pu quem mortuus est , sed per Episcopum deficientibus haeredibus distribuenda sunt inpias causas. At bona derelicta, cu ea quae abiiciuntur intentione non amplius illa recuperandi, fiunt occupantis Aduerte ad bona derelicta non reuocari ea quete in periculo sunt eiecta e naui, causa leuandae nauis,& saluanda vitae unde in i
. qua est lex qua sancitur ut praedicta bona sint illius ad cuius locum peruenerint. Quod si dubitetur an bona sint derelicta, praesumendum est non esse derelicta. rem. 2Jol. 47. v. 2.9 se .s r. Eripiens aliquid ex undis quod certo periis turum crat , nisi ipse illud eripuisset, non potest illud .eptum sibi retineres, sicut neque ouem qua in eripuit e lupi faucibus. Ille tamen qui itarem aliquam eripuit cum periculo propriae vitae,
detrahere potestuestimationem laboris ieri culi quod subi uir tom. 2. Hl. H8. - 'Π.7.9 β Τ. X. Thesaurus, seu vetus depositio pecuniae cuius non extat memoria, inuentus in proprio fundo, totus est inuentoris. Item thesaurus insundo alterii consentientis inuentus, nisi inuentor aliter conuenerit cum domino fundi. sando autem thesaurus data opera inuentus est , totus pertinet ad dominum fundi, siue sit priuata Persona, siue ciuitas, siue quicumque alius ibi
668쪽
Thesaurus inuentus in loco sacro Dieli .gioso,ut in Ecclesia, coemeterio, platea ante Ecclesiam , c. diuidendus est inter inuentorem &Praelatum , aliumve cuius fuerit ille locus sacer. Quando autem thesaurus arte magica , vel alia
ratione legibus prohibita inuentus est , pertinet ad fiscum saltem post sententiam iudicis, quoad
eam partem quae alioquin esset inuentoris, in hoc valet ctiamsi inuentus sit in proprio fundo. ibid. n. . θ 6. 6o. Sciens in fundo alterius latcre thesaurum, si fundum emat, acquus ne dominium totius the- sauri Acquirit, neque enapior tenetur indicare vcnditori thesaurum latere in fundo illius, aut ob id pretium fundi augere rom. 2 fol. '.' m. 7. 6 I. etapilli, gemmae, ambarum, corallium, sialia huiusmodi quae reperiuntur in littore maris, vel in promontoriis, sunt primi occupantis , nisi aliter iure positivo decernatur: at venae metallicae auri,argenti,ferri,plumbi,&c. iure naturae sentium spectant ad dominum fundii quamuis multis in locis ut in Gallia Mispania alite sancitum sit concessumque sit ob bonum commune cuilibet ius effodiendi quasdam venas seruato indemni domino agri ibi .na I. Θ Ir.
61. Animalia fera, ut sunt lupi, leones, lepores,&c quae in nullius custodia coercen in , maturalem habent libertatem riun primi occupantis. Idem dicendum est de animalibus mansuatis,
v. g. gallinis, quae facta sunt fera,& quae iudicio
prudentis viri consuetudinem amiserunt redeundi ad priorem dominum tom.2.θ si αὐm,.s Ferar, quae continentur in aliquo paruo loco, ut in vivariis, aut parua ylua, spectant ad dominum custodiax.qua autem continentiu in a
669쪽
stis locis , ut in magna sylva aut vasta palude, fiunt primi occupantis, quia in loco tam vasto
videntur retinere naturalem suam libertatem. ibid. num. 9.6a. Venatio, piscatio, Daucupium reseruarii prohiberi potest a domino agri in a Principe, non solum quando hoc necessarium est ad ipsius Principis sustentationem, sed etiam pwpter solam oblectationem , praesertim quando ipsius dignitati ita conducit. Verum tamen est tunc eum clebere damna, quae a feris inferuntur resarcire,
6D Fera meo capta instrumento laqueo fieme senon autem eximentis Illam e laqueo , quando Dra non se poterat inde eximere;nam sic censeor primus occupasse. Idem dic de fera a me vulnerata , sed postea ab alio captainam si illa adhuc fugere poterat, non est mea, sed primi capientus; si vero fugere amplius non poterat, eam que insequor cum probabili spei morali certi- tudine eam capiendi, mea est. Denique fera illius est, per quem libertatem amittit tom. 2 fol. 6 I.
66. Venans aut piscans venatione vel piscatione, quae ob bonum commune prohibita est certis anni temporibus, aut certis instrumentis, aut alia simili ratione,non tenetur ad restitutionem, nisi forte notabile damnum 'inferat communitati,)sed satisfacit soluendo poenam contra tra nigres sor legum sancitam , secuta iudicis ententia.
67. Clericus aut alius Ecclesiasticus capiens feras liberas ea venatione , qua ipsi est illicita prohibita ratione decentiae status, non ic: turod restitutioncm cum accipiat rem qua adhuc nulluta
670쪽
nullius est in iure gentium fiat primi capientis
63. mens vel accipiens feras quae naturalem retinent libertatem a venatore , qui eas cepit in loco prohibito , non tenetur ad restitutionem, modo non accipiat in fraudem creditorum, secus dicendum de eo qui venatur,vel piscatur quando ius venandi competit alicui particulari ratione locationis vel concessionisci hic enim tenetur ad restitutionem faciendam arbitrio prudentis viri. Idem dicendum de eo qui venaturin occupat feras mansuefactas , quae naturalem libertatem
69. Peccat mort liter,qui occidit aut vulne intanimal alterius, dum in sup praedio damnum inferes, non cnim habet ius occidendi, aut vulnerandi, sed tantum exigendi satisfactionem , nisi forte nequeat aliter damn qm propitum impedire. Similiter illi tenentur ad restitutionem qui venando canibus, equis aut pedibus suis inserunt damnum satis, vineis, aut aliis rebus. Item tenentur ad restitutionem qui ligna caedunt , vel
frumis colligunt in alienis sylvis aut in alienis pascuis sua pecora pascunt , nisi forte sim pars
communitatis cuius sunt sylvae aut pascua ibid. num. 2 .msq. o. Insula quae aliquando in mari nascuntur, sunt primi occupantis; quae vero in medio fumi
num nascuntur,diuidenda sunt ex aequo inter eos
qui ex utraque ripa possident praedia. Q d si insula sit propinquior ripae, fit illius cuius pri dia sunt viciniorari prope ripam Idem militat
7 et Planta quae radices egit in solo alicuius spectat ad eum, in cuius solo radices egit: si vero Dd radi