장음표시 사용
151쪽
stinxerimus,st non ide sit sensus agere,qd mouere S pati. Est enim motus actus quida. Actus q/dem motu eli uniuersalior. Motus aute qua pati. miud enim patitur,& mouec.Quicquid autem uetur,agir.no ita etiam qd agit,& mouetur. Adius enim,scu operatio, est,ut ipse in physica dofinit,coaceruata ab habitu Iduello. Mctus aute est impersecta actio. Hac ratic ne ide esse uidebismCtus,& actio siue operatio. Quatenus aut actus seu operatio no est ab impsecto ad perscctu progressio: hac rone no idem fuerit motus, quod operatio.Queadmodum enim dispositio dicitur αcoius de habitu. Dicitur S ut ab habitu distinguae dc discemat specialius . Sic & actio dicit colus
etiade omni motu:dicis 6 prout a motu distinguic:eost motus est a primo mictis ad fm Igressus alicuius eorum,q sunt circa latam ipsa seruata substatia. Aelio aut est psecta habitus1iductio, nulla in re habitu magis alterato,& est reuera placia actio coaceruatus habitus Icesius,qui non cum tu teporis una concurrit:sed fm uniuersam sui parte aeqliter habet:qualis est luminis Iasius. cum primu .n.illuminatiuu apparuerit,maceruatim Fad aptu est,simul re te illuminat, non cocurrente luminis opatione una cum ipis motu .sed in omni sui parte sit habete. lis est & sensus actio. Cu primu. n.aspeximus sine tempore sensita apphendimus. de nes sensus ait moueri sed agere. Hoc ergoa prae est actio, seu opatio. Quare dc de diuinis dixit si, sine potetia sunt actus, seu verationes. Motus aute sicut disciplina q est habitus mutatio fim parte ad psectu ab iperfecto. I ter haec aut sunt cogitatiui motus stu actas:& si quid est his fise. qui side negi rptae motus sunt.
Ness. n.mutatio est habitus uel ulla ex parte actio ne .n. sist hiat in omni parte tPis: nec 3 coacer
uatus eoru est ab habitu a grestis: sed alia ante alia xpositio,& extremu cocluso. Neq; ergo sim pliciter motus tale quid neq; simplr actio:nisi actione sprie quis diuiserit in coaceruata,& idiuisihIle dc in diuisibile. Unde dc prius cogitatione quo* umuis simul motu esse dicebat. Sed Cc cogitatio fim umiquev terminu coaceruata habet applicatione,& est unuqds,ut qd cognosci possit,
accipere,qd in motu, turali dico,no cotingit.Et s. n. sit coaceruatu unuquod F eoru,q priuS Ira
dita sunt:sed no Oino fine quo naturale tale esse Gungit,sicut in iis,q sim locu movens,id qd in tercedit,nel eni grauiu nes leuiu naturalis hic finis. Huius ergo actio est quodamo S cogitatio. Sicut ergo amplior est actio motu,sic motus passione. d.n.pati & mouec quodamO.no .n. sine motu passio est.Qd aut e moues,no Oino de paticno.n.passio est de fim Iocu motus. Pati. . ad agedum habito respectu dicis. Agere aut estis qualitate mutare.ex qualitate. n.agere.& agere ergo est sm qualitate moueri,dc mutari. Quare si motus quide est in tribus micameus quatitate qlitare ubi pati aut solii in qualitaterin plus ergo motus extenditur,a passo:actio aut qua motus. Aliqetia rone eade sunt,eo se qdam est actio motu niles aut motus passio. 5 ut genus autem actio de motu pdica feneq; motus de passionersed ut uox aequivoca. Eoru aut paulo post,ut dixi differen ria ossedet Nuc aut perinde ac rade snt,dicit quodamo,& a quo moues 8c patit,qd pati c. His aut ino ut eisde usus est,& se aliqua rone eade sint,ut diximus,dc ipse cosuetudinem sequens his ut eisde usus est Ita* dc superius, ubi dicebat alam esecam, ut unde principiu motus, dicebat eam ecalterationis camresse.n.cam sensus: aut esse alteratione:alteratio aut passio.Tm ergo in sensu ea
dem sint agere,& mouere,fc pati,de patiendo,quo fiat dicit.Qd.n .patis inadab agete pati . Ad stenim inuice reserunc agere 6c pati. In Physica aut ostreum est,s, id qd alicuius actu acti usi est,agit in id,qd patic,qd potentia est id, qd agit. Si aut qd patitur tu nota actu sit sed potentia, hoc fit ab activo,qd ipm actu tale est:- aliqd quide a simili patie&potentia .n.agenti simile est patieniat aliquid aut a dissimili Es . n.actu dissimile.Potelia. n.aliquid esse,& actu dissimile. Postq aut e pas sum suerit est sile.Finis.n.huic quide est agere. Patieti aut ut assimile f,qd patis,agenti eouis. n. calefaciens calefacit,qd potentia qdem est calidu actu uero stigidu donec ac ipm est calidu similr scicerit.Postq aute simile suetit ab eo no amplius patis. Nihil .nia simili pati .Si. n.luctans lumea la/Pade patituriab ea enim extinguitur:sed tamen ut a dissimili patitur.Taqua enim desectus ab ex cessa patitur. Si enim duae lampades eiusdem potestatis fuerint: a se nihil inuicem patientur.
Distinguendum autem, de potentia, de ens elecbia, seu perfectione υ actu.
Diuisione facturus patiendi de agedi dc eoru disserentia ostesurus dixit.n. Nunc interea perin de ac ide sit pati & moueri 6c agere dicimus diuisione oportere facere dicit potetiae,& entelestiae. Potentiae.n.note in sensu usus est,& eoru soluit dubitatione qua mouintur sensus non seipm scire est. Sed 6c sensum diuisit in eu,qui est potEtia 6c in actu eode mo quo S sentire.& hoc.n. dici duo bus modis ostedit.Quoniam ergo non est simplex nome potentipren uniuersum de potetia dc en
152쪽
de quot modis est id qd est potetia.Per quae simul ostedet,q, sensus no est,quae est is actu,alterario,nec motus.Neq; enim quod quomodocus potentia est,in actum mutatum altera .Quo huc
uso,taqua sic habeat usus estis, nondum diuisum sit,quot modis est,quod est potent di unc enim de eis simpliciter dicimus. Simplr id est indistincte & indesinite de potecta & enteIechia seu actu dicimus,nescietes eorum disseretiam di quid umqdj significat,& quot modis dici c. Nuc aut inquitiqm eo,qd est potetia, in sensu mulo ante usus est: eo aut quod actu est,& actu,in faciendo,& patiendo.Omnia enim pa/ti ai ab eo quod est activum & actu est.Vel nunc dixit,uis ad lactam ab eo diuisionem eius,qd est potentia,& eius,quod est actu.
Est enim festiens aliqui visi dicamus homine scientis,st homo est ex scientibus,υ scientia ha/
hensibus. Est autem,υ ut iam dicimus 1 cientem, qui habet grammaticam. Distinguit id qd est poteria & ostedit esse duplex.Qdn natura aptu est & qd pol habitu susci
Pere,potentia tale dicimus: ut holem potetia sciente dicimus,st ipsius natura est scientiae susceptiua. Iuxta qd significatu materia quos potetia dicimus & potet iapterea dicimus,qd ii habet habirum,& eu no operas. Musicus enim quado no operas,potentia musicus dicis. Haec est autem Potentia,quam prius dixit primam entelechiam in qua animam quoq; esse ostendit. Est enim in confinio primae potentiae,& secundae actionis .Quare & utrol nomine appellatur,& qugnam sie triuis eius,quod est potenti differentia distinguit,aperte dicens.
Vters enim borum non rede modo potens est, sed ille quide, in talegenus est, o materia: Hic Nero, β velit,potens est cotemplari iis quid externu εbubuerit. Ille aut iam cotemplans, o quies emelecti seu actu ra quia praescribo A.Utris ergo primis potensia scientes.
Homo.ri.coiter sciens dicis,g, hola natura est scientiae susceptiva. Hozn.illi sgnificat genus,&materia,P eo qd est,ipsa hola natura,& ipm subiectu.Genus. n.dicit,& subiectu fim hoc significa,tumn materia potetia diximus. Ois.n.materia potetia illud est,cuius est materiais, possit im suscipere. Aliud aut significatu eius qd est potetm,dicis in eo,qd ia habet habitu,& no opera ,s, uo/iens operari operari possit nisi O .phibuerit quare & hic quom est potentia. Qui uero praeter id, quod habitu habe agit quos fim habitum hic ia entelechia esse dicis Scaetia aut fim actum ostendit,eo st addidit hoc, A. Hic enim est qui sta gramaticam operas,qui dicit, uel scribit hoc, A., Sed illa εωide per disciplinam alteratus,v saepe ex cotrario habitu mutatus ibic vero ex eo Phabeat sensum vel grammaticam,non operetur aute ad operandum alio modo, Exemplo ostendit quidna dicti modi disserat eius,quod est potentia:st ille quide,secudum primum potetiae significatu,qui est potetia sciens ad hoc,s habeat, quod potest per disciplina altera tus,& sic saepe per intrarium habitu mutatus sciens fit. Vel enim ab ignoratia in cognitione muta turrues a salsa opinione in vera. uorum primu quide a priuatioe in forma est m utatio:& est ge Meratio,& no alteratio.Alteratio eni e mutatio a formato ad formatu Rode manete subto. Haec est Ergo alteratio. Ipse a qnuc ullus eam,q ex eo,ω est potetis,ad id qd actu est,mutatione alterationem dixit,hoc corriget,& definiet,de quona Pptie alteratio dicis Eum aut,qui ex eo,qd sensum, mel scientiam habeat, non operetur aute, ad operandum procedit,in quo fim erat significatu eius quod est potentia,non P alteratione,nec per mutationem fieri dicit: sed alio modo ex tali potetia actum fieri.Similiter & in eo qui habet scientia,sed n5 operat,& in eo si sensum.Alio aut modo,dicens, non magis alienus fit talis: sed solu operatione aggredi f.Cum ergo duplex sit &,qd poten tu,& qd actu est:quicquid potentia quide est,ad alicuius absentia poretia esse dici iquod aut aciuest,ad psentiam actionis. Quod enim potentia primum est, ad habitus,& actionis absentiam dici tur:Secundum autem ad absentiam actus.
Non est aute nec pati quide simplerased hoc quide quaedam ὸ cotrario corruptio:illud veras iras potius eius,quod est potentia, ab eo,quod est entelechia seu actu in simili sic ut polentia habet
153쪽
iκcrementum ad ipsum ad entelachium o actum: vel alterum genus alterationis. Postqui diuersa significata diuisit eius qd est potem & eius qd actu est nunc vult osscdere, stne pati quide simplex est pro eodem accipi cs palatia alterare,ut ipscpaulopost declarauit.Postquaenim dixisset.* id,quod ab eo, qd est potentia discit sc scientiam accipit, ab eo quod acta estifc doctrina Nilo,ues eiusmodi pati dicendii est: siqina,inqua hoc dixisset, intulit uel non re alterationem uel te duos alterationis modos,ide dicensipati,dc Alterari Duplax ergo pati esse dicit hoc q/dem,qd ad corruptionem ducit,qd etiam .pprie est passio,& alteratio:illud uero, quod ad pscetionem,quod no proprie passio dicitur,nev alteratio,sed potius generatio. Et, ut paucis dicam,cum
duplex sit id quod est potetia:sqdem ex eo,quod est sim potentia qd erat, id quod scdm habitus
in operatione muta nullo mo est alteratio, neq; passio:sisdem alterari dicis, cuiusmodi est,quod albescit,uel nigrescit,qd manens fim substantiam ide idem subiectum scilin passiua qualitate habet mutationem:ex cotraria enim qlitate in cotratiam mutatu, corrupto habitu mutatum est. Quod aut ex eo,quod habet habitu sed no opera i ad operadu mutati no M aliqua qlitate habet muta/tione,ness. .alia qlitate corrupta,in alia mutatu est: sed eode hab:tu manente solu acta assumpsit. Nes enim domus aedificatore alterari dixerimus,a no aedificando ad aedificandu mutatu: uel gemmetram,quado theoremata aggreditur. Quae ergo est a se do pol ctia, ad id quod scem actu est, mutatio,clarum est,s, ne mutatio adem possit existimari. uel si alicui placeat eam quoqi alteratio/nem uocauialtem, inquit hoc suerit genus alterationta,& n5,sicut ex consuetudine dicis: hoc auteest mutavo q fit sc passivas qlitates, quado ex cotraria qlitate in qualitate cotrariam mutatur, quod mutas, dem manente subiecto. Quae aute ex eo,qd est prius potetia,ad id, quod scdm est potentia, primus aut actus,mutac,si ex cotraria Oem in contraria muta ,est alteratio.Vt qn O fit ex calido frigidu,6c ex albo nuru .Potentia enim est contraria,qd cotrariu .Quado aure ex priuatione i sorma suerit mutatu: est hoc generatio & no alteratio.Vt quido ex no homine fit ho,&exno
igne ignis,ta in similibus. Uel ergo ne hoc sidem sprie est alteratio, sed simpli generatio:Vel duo fuerint modi alterationis,&,q ex priuatione est in forma mutatio,&,qus ex couario in cotrarium. Est autem q ex cotrario in cotrarium est mutatio, generatio qdam. 6c corruptio, dc smpla genera tio:ut in libro de generatione dictu est. Corruptio ade eius,ex quo mutas: Generatio aute eius,in quod mutatur. Non est aut nec pati qdem simplex: sed hoc quide qdam a stratio corruptio: illud uero potius salus eius,qd est potentia ab eo,quod est entelechia seu actu,& simile. Videtur aut quicquid ex eo,qd potentia est, in enteIechia 6c actum mutas, pati εἰ alterari. no autem sic habet. Unde Bc ipse usus est in o quod ex poterea in uita mutat ur. passionis note, idem est aute dicere, ab terationis.Dixit enim ς, hoc quide est a cotrario corruptio:corrupis enim nuru accedete alborest autem hoc, qd est prius potetia. Est enim potentia corrarium,quod strarium qui in id mutari sua natura aptu est:illud uero persectio.Est enim domus extructoris.& alioru scientiis Nitorum per sectio,scdm habitu operari.Cum hic autem coiter de omni, qd est potetia, pati mica uetit,hoc aut est alterari:eo ς, oesuetudinis cura non habuerit in hora nominu differentia de his sigillatim εἰ articulatim deinceps disseret:& dicet quid sprie est alteratio εἰ ad, quae no est penitus alteratio: uel uniuersum hoc aequoca alteratio Dicet,&.q a nobis prius sunt cosderata.Postqua aute dixit hanc quidem mutatione a corratio fieri contrariu corrupente: illam uero a simili similitudinis modum declarauit agentis,& pacietis subiugens, uod se simile, ut potetia habet ad entelechia de actum. Quod Adem aequale est hui Ut habitus ad Opriam opatione. Ab habitu enim Icedes operatio sic est ei aeq lis ut Pprium opus εἰ propria operatio unicu cuius est opus. Sicut ergo similis est domus extructiuo uel geometrico habitui domus extructiva,&geometrita operatio:sic simile ei,
quod actu habet id qd habet habitu a quo in actu pducitur hoc qdem agente, illo uero patiente. Quoniam enim & intelligere, ic sentire fit scdm imaginu assumptione intelligibiliu de sensitu: ies fere est quod scdm actum stelligi de sentit, qd intelligibilia,& sensilia.Sic ergo sensus est potentia, quod sensile:& intellectus quod stelligibile: ut habitus est similis operationi sp*.Sicut ergo ha bitus psenti actu Sc operatione a priam sui re psectionem recipit no corruptus nec alteratus: sic de sus qui est potina idem quod sensile.Potentia aute quod est scdm habitu, a sensili qd est actu,
cc ducitur in actu,sic ei a Timilatus ut ei natura assimilari datum est.Sicut enim ceram potentia dicimus tu,quod annulu:fieri aute ab eo actu expsium,quod illemon q, saeta sit cera quod annulus cum materiaues m expilam eius figuram scdm supficie accepit:sie εἰ in sensibus oportet intellige
te,quado eos heu dicimus,quod seMIcino quod albus fiat uisuques niger: sed qd insiliu formas,
154쪽
quae possunt sine matem cognosci in scipsis sensus admittant.Cum aute dixisset salutem te talem assectione seu passione,& mutatione eius,qd sic potetia dicistdeclarauit quomo salus subiungens: Conteplans enim si qd habet scietiam. Habitus .n.salus est yptia opatio. Hi certe qui fm habitus operatur,eos magis seruant.Simul aut per hoc exposuit,quomo illud dixi ut potetia habet ad entelechiam dc actum:& declarauit de qli potentia,& entelechia dicit:ς, de scda potentia, q est lcem habitum,& scda operatione ea enim est psectioide salus operationis spriae. sicut conlepiatiui ha hitus,tc scientiae psectio,& salus est ipsa cotemplatio.quod sidem uel nsi est alteratiocin lim enim fit incremetum:uel altem alterationis genus.Qui enim habet scientia deinde eius operationes ag gredituri no .pprie dici possit eo ipso cy illas operatiora aggredias, pati,dc alterari. Necp enim ulla in eo facta est mutatio:scd solum psemo, 6c habitus manifestatio. Vel ergo ea no est Iprie altera tio: l si cui placet eam quoq, alterationem uocare alterum suetit alterationis genus,& aequiuo rum: fc no,quod uulgo dicitur in ea,q est locum, mutatione:qua sidem motum quossidicimus. Illud aut In ipm enim est incremetum,est maxime huius succeptiuu, quod no sit huiui modi alteratio: siquide,alteratio adem, manete subiccto stem eius substantia secundu passionem est mutatio,ex alio in aliud mutato eo,qd pextitit: id aut, quod in sua ipsius persectione Icedit,in
stipsum incrementu suscipit,ide manens,& no ex alia forma corrupta in aliam mutatum.
Quare non recte habet si dicatur,id, quod prudens est,quado providet,alterariocus nes do reus aedificatorem, quando domum aediliciti
Sicut enim aedificator,quado iam operatur,nulla secundu artem alteratione sustinet: sic negliga est scientia itum,quadosecudum scientia operatur.nes sentiens quado sentit. Ab octo eni oc cessatione ad operationem est mutatiomon ex forma in formam:quod facit alteratio.
QMd ergo ducit ad enselectum o actum ab eo,quod est potentia,iuxta id, quod intelligit,o pra
vide non doctrina sed aliam cognominationem habeat,aesuam est. Hoc est,id quod iuxta secudam potentiam cosideratur, sicut, quod prouidet, quado ad secun/dam operatione deducitur,non doceri dicas ab eo,qd in operatione ducit.N5. n.discit ab eo quod ipsum mutat: hoc aut est stabitquel sensile. Non enim sicqua ab eo pati .Quare nes illud agit.
Quod aute ab eo, Od est potentis,discit,e cientia accipit ab eo quod est actu,s quod docere pa/
ts,vel dicendum est non pati,ut dictum est et duos esse alterationis modos:G eam, quae at prI Matius sis diu itiones,mutationemro ea quae ad habitus,o naturem.
Hoc est quod ει priorem potentia,cuiusmodi est scientiae susceptiuum:qualis est puellus et ab eo,qui est actu sciens ad habitu prouehitur.Postqua autem dixit quomodo habet,quae ex secum do potentia in actum fit mutatio: nunc dicit de ea quae ex priore potentia in prius actu fit, mutatione: cuiusmodi est puellus qui in scientiam deducitur. Quod ita sic muta illiqtine pati sidem Omnino dicemus. Proprie.n.pati in his,qcorrumtur dicis,fm consuetu usum. uel si sis hoc quotypati dicat duos,inquit, esse modos dicendu est patiendi, de alteradi:partim Oem, quando in priuationem mutatur,a sciendo ad nesciendu traductiam: quod est 6c ypcie pastio:quonia passio corruptio qu: da est de in deterius mutatio.Proprie enim patiun quae fiunt deteriora:& pterea quado ex cotrari a forma in cotraria mutatur. dc hic mi corruptio qugda est eius,ex quo fit mutatio.& P pterea passio eiusmodi est. Partim aut quado in persectione dc natura,id est ad id, qd natura datuest,& quod sibi natura .pponi ut scientiae susceptiuu quado iam scientia susceperit. Q uado enim ad id,quod natura insitu est,mutatur,in psectione quodamodo eoru quo mutatio est,& in imincrementummon similiter aut ad id quod habet habitu.a priuatioe mi in habitu in his fit muta rio:non ab habitu in actum .Prius itas passione diuidens hac quide dixit in his quae ea stratio ha hitu in cotratium mutantur,& sic potetia dicuntur:illa uero in iis,quae ab habitu in operationem xcedunt.Nsic aute non sic. sed secuda quide ne passio Oem omnino est,nes alterano.Quare neq3 motus fuerit,nes doctrina,quae est secundu ho mutatio.Quod aute est in eoAd est prius potentia, dupIiciter diuisiti& in id quod est in priuatione mutarerquod quide dixit .ppite pati,di alterare:de in in id,qd est in habitu a priuatione:qd nes passio est,nes alteratio,vel squiuece.
Sensitiai casu prima Fide mutatio ι ὰ generanteluando autem generatu sibiles iam tangia
155쪽
Cum de sensibus dicere coepisset,& comuniter de Oi sensu tractare Oposui siet: deide ditissetu, tensus in eo quod est moueri de pati,accidiuuides enim sensus esse quaeda alteratio: de cu in uni Dersum dixisset de agenteitc patiente,utru simile a simili patitur. uel cotram a stratio:huic dubi rationi altera dubitationem adiunxit,cur non Ppria sensoria apphendit sensus:cu sint sensilia: hic autem solues dubitatione dixit, Φ sensus est potentia, nHactus. nequcadmota, quod uti pora seipso non utitur absq; ustiuo:sic oc sensus proprium sensoriu non apphendit,utpote qui extra ipsum operari non possit.Quonia ergo nihil im a seipso agit neq; a seipso patiturisensus aut sentit eo et, patitur:claru est D ipse seipsum no apphendat,hoc est optium sensori cu quo orationes exercenquadoquide nes in sei potest agere. Dupliciter irassi sensus est,insit, hic qdem potetur ille uero actu.simili 6c sentire.Patitur aut,quod patitur.inat ab activo,& eoqd actu est.lignu eniquod est potentia,qd ignis patitur ab igne,qui actu est.& discipulus q est potentia quod eptor' patitur a ineptore,qui actu est Prius sergo passum sit,qd patitur,dissi,nile est agenti:Passum aut smile est. Est itam ut simile a simili patias:est uicta dissimili.simi qd potentia passi uu est theo/rema est agenti dissimile:Saepe aute,inili,de intrariu.Si aut iam passum,simile est. Hinc ergo quoniam omnino uenit ad mentione eius,quod est poterea Sc eius qd actu,& agendi 8e patiendi: utrio i diuisionem fecit εἰ dixit, duobus modis esse, qd est potetia,S, quod actu est: dc in pati quom dupliciter:hoc quide corruptio a Dirariotillud uero salus potius.Deinde dixit, quomodo se habet sensus secundu id quod est pati. st a sensili quide patitur,no ad corruptione ductus sed psectione Haec ergo postqua dixit,nunc dicit quomodo se habet,& secundu id,quod est potentia de secuta id, quod actu est. Quoniam enim duplex est, quod est potentia: hoc quidem primum: illud ue/ro secundum: hoc quidem secundum solam aptitudinem abis habitunillud uero secundum ha/hitum citra operatio :dicit sensitiuu potentia est secundu aptitudinem semen,& omnino ani/malis materia. Sicut eni se habet nup natus puellus ad hoc ut sit grimaticus:sese habet quom animalis materia ad hoc ut sit senstiua Quid ergo est,qd id, quod potentia primu est, ad habita de/ducinhoc est quod poterea quide est fim actu uero primus Genetas inquit. In coceptione enim deducitur aptitudo ad habitu. Sicut ergo puem ad habitu duci is q est actu giamaticus: se dc seme. Be omnino animalis materia deducit ea, quae in matre est, natura ad sensum, q est secundu habitu'Est ergo coceptio alteratio,& mutatio eius, quod natura sentire aptu est,ad sensum. ς est secunda habitum Postqua aut natus suetit iam habet habitu. Postqua enim pereecte instus suetit sentitat secundum omne sensum habitus statim paritur.Sic mi generas animaI tu habitu sensitivo Ouae ergo a potetia primo in habitu est mutatio,fit in coceptione ab ea quae est in metae natura Abhabitu aut in actum mutatio fit a sensilibus.& ideo, cum ptim et has c ac tantis aeris otaestu coartans, sed de in ia..u lanitiis.ciam aute a, sicut ea sentit,si dc si reliquom sem
, s si is Ru si .ddu mutatio est ab aptitudine in habitu is est qui generauae
ab habitu aure ad operatione sensiIia:quado 6c ipsa adsuerint,6c quaerugi alia,qbus opus est ad eorum a Pensionem.ut lume quide in uisibilibus,dc pspicuus, purus,& no caliginoIus acci diui sus aute in sonis:& redolens in odorabilibus. Quonia aure dc in rationali animal duplex est &.ud potentia est,&, quod 'stu:quaena suerit in ea quoq; causa mutationis: ta est ergo extra corpora. ab eo quide quod poteria primu est omnino separata est,ut q sit mens pura,& oia intelligibilia hahens secundu habitum.Postqua aute in generatione decidit,sicu qui morbo uel Neuel lotioe scie
non etia habitum. Ad habitu aute a memore deducis uel etia a sensilibus ipsa qrem 6c inuenies de
s Sectiva ut ab habitu' operatione mutetur.Quado enim eligit, assumit quae in se sant,rationes ad operatione: dico aut sensilis.Mens aut nullo extemo opus habet: sed ipsa se . t MN effo Osensus alicuius particulatis habet apphensione:
particulare aute aliquod corpus est.Merito ergo exterius est.Mens autem uniuersalia apphendit.
Hae a uά n5 exterius sed in ipsa sunt ala.Mens iram aliquom ac generata fuerint,inam habeant:sed id quod in sensu duplex est uolens ondere, de quod est
156쪽
secundum habitu,& quod est sm actu eum qui est scdm habitum,sensum sciae plantiae simile esse
dixit. Exempli ergo gratia sciam addidit. habet enim sensus sensitiva facultate,sicut quadam sciam. Sicut enim qd discit p disciplinam mutatu habet scientia: sic de genitu statim eum, qui est Lm ha, hi tum sensum. uod enim est in illo disciplina in hoc est generatio. Si autem statim ac suetit genitum habet eum qui est scem habitum,scnsummo pa alteratione ergo fit sentire secudum actum: scut nem operari scem sciam fit per alteratione. Et illud, Secudum actu,smist dicitur ac conrepla/ri. sicut S scdm potentia sentire, simile est et,quod est, scire. Sic de secundum actum sentire ei quae est secundum scientiam,contemplationi smile.
Sed hoc suidem ab illo dissertro illius quide operationis Oectruasoris sunt,vimen audibile.
Similiter aute o reliqua sen ilia. Causa auie,st 'gulariu est,qui essecundu actum sensus: Scretia aute uniuersalium. Haec verosunt in ipsa suodamodo anima. Quasirem intelligere quide in ipso est,quando velit:sentire autem non in ipso. necesse est enim adesesensile. Postsi dixit simile esse sim actu sentire et,qd est coaeptari:nuc dicit quana rone dissera st eius Fdem,qui est sm actu sensus soris sunt effectiva: terne.n.incidetibus sensilibus sentimus ea aut, qcoteptati possumus no socis sunt.Deinde Se tam addit,cur illa side exterius incidauhaec uero noetu, sensus quide est singulariu:ea aut per se sepatim subsita quibus aiat quos ad hoc,ut sit pus habet. .n g, illis opus habeat sensus aiali datus est. Scia aut ea,q sunt uniuersalia, apphedit. Uni uersalia aut inar sunt in ipsa quodamo ala.Exacte aut illud, uodamo,adiecit: uel P illud, In ipa, ut in aliquo loco sicut Sc ipse in iis,q deinceps sequun dicit, Et recte qui alam locu formaru ee ditarino xprie aut illud,uidelicet,in loco:scd - Pportione,& couenientia: uel se etiam uniuersalia in singularibus subsistant: quando autem ut uniuersalia Scommunia accipiuntur, sunt inam ma. Eis enim comuniter suum esse est in intelligenda eorum comunione.Intelligentiae aute In ani ma Intelligere autem in ipso dixit,sed non in ipsa,hoc est,in eo quod habet animam.
Similiter autem hoc habet O insensilium scientiis, o propter eandem c sem: quod sensita M
Non solui inquit sensus,qui circa particularia,& sensIta uersas extemis psentibus opus habet,ut agansed de GA circa sensilia uersanc tacitae,ae in seipsis no habeat,ut possint opari quado uel inr, scd 5c iis opus est,sicut 6e in sensu,exterius adesse id,circa qd eoru uersec operatio. Ips e.n.circa singularia,& extema & q separatim subsistut uersanctui Politicus:Mechanicus:&,ut semel dici particulares artifices Eoni.n.scietia est circa singularia.ut Politicus Osiderabit an hic sit exercitus impe Tator assumendus.& sdificatorian sit hoc lapide utendu. Horu aul,q sunt particularia, cosideratio scientiae est,uidelicet,& no sensus.Vniuersalis ergo sim artes cosideratio in his est.Quae aute ab M tibus circa singularia fit conreptatio non amplius in his.Materia.n.6c istrumetis opus est.
Sed de his quide aperte dicendi fuerit quos occasio poste nuc aute tantum domi usit, ,eu noufi fmplex, Od potentia diciturased hoc suide,vis dicamus pueram posse exercitus ducem esseria lud ver ut eum,qua est in aetate: sic babet sistiuum.
Quo uniuersalia cot lati in nobis,& quo activus intellectus particulatia apphedit,nuc differt de his oesideratione.De his.n. in tertio libro dicit.Cur aut eius,qd est potetia,& eius qd actu est,a uisione secerit nobis in memoria reducit inepe ut ostedat quo dicans salia,quado non senitur,lensum habere potetia.iuxta scdam .n .potentia,q de iis,qui actu ia Mi micac de abus nec pati,nec al terati Iprie dici possit.in ipsum.n.est incrementu,& no in contrariti mutatis,ut dirat.
Quonia aute est inominata ipsoru disserentia: de bus aute definitum est,st sunt aliun quomodo alia: necesse est usi eo,quod est pat aer eo,quod est alterari, utpropriis nominibus.
in nec pati,nec alterati sentire est: causam cur his noibus,m eo,qd est sentire utitur,dicit.iam Inquest inominata ham facultam disserentia: ne*.n.propriis noibus distincta habemus utral faculta rem:rone aut didicimus,qna sit haru facultata disseretiamecesse est,ut utamur in his eo,qd eli pastifc alterari,ut Ppriis noibua:quia,ut dicebamino sunt in usu quae sint illis sposita nomina.
157쪽
S restiuum autF petentia est,utsensilium actu, quemadmodum dictum est.
Quia dicturus est sensitiuu pati a sensiti: no sine iusta ronepsumit, potetia sensitiuu ee ut sensi Ie est actu. hoc aut prius dixit etia,quidoqrebat,an simile a simili pati an dissimili. Potetia aut est sensitiuu ut sensile iuxta scdam potetai ne*.n. passum,nec a cottario habitu mutatu, si assimi lactsed eius forma suscepta. Ne .n.albus fit sensus sensilis forma susceptarire nec pati, nec alterati proprie diciosed formae ronem in se cognitiue suscipies.Sicut.n .ceram dicimus id re potetia, qd an nutu :eo ς, ab ipso passa id fit qd illa actu non ipsius materia susceptasses solii serma: sic εc sensus a sensilibus passusypsoru formas in se impssas incorporaliter habet Differt aute,st cera sidem ipsa fit sormae materiaM est in annulo: Sensus aut no fit sensilis materia:sed ipsi illius forma cognitiue imprimitur Habet aut sensus aliad plusu cera.Cera. n Ac si sit materia so s.q est in annulo,no in Piota imam forma suscipi sed in supficierSesitiua uero facultas P tota uitale sermas sensiliu i primat.
Patitur ita cum non est uidUmile: Passum autem Cimilatur, π est quale illud.
Postu dixit superius quo dicis pati,qd patic a simili dea cotrario:hoc etia sensui quom accomodat,stantequaqdem passius sita sensiliinsi est ei fim actu similis:ei aut fit similis, eo mo, qui tapedictus est.Cu aut a posuisset de omni sensu coiter dicere sensitiuae alae definitione tradidit,s, ipsa tatis est pol clia,qualia sunt sensilia actu eius,q est sim operatione,siensitiuae alae tali uidelicet existen te operatione,qualia sunt sensilia. Si autem est eiusmodi: sensitiva suetit anima ex necessitate insoparabilis:siqu idem est facultas,per quam quod eam habet sensilibus assimilatumso quod ab eis quodammodo patiatur,& alteretur,ea apprehendat.
Dicendum est aut secudum unusues sensum de sensilibus primu. Dicitur os sessile tribui
modis. Quorum duos quidem per sesentiri dicimus:vnum autem per accidens. Dureum cate hoe quidem proprium est uniuscuiuissensus vllud vero omnium commune. Postqua ronem tradidit & sensuva sacultate desn sit,st, est potetia id qd senste, εἰ dixit qd non passa mem a sensis est dissimilis:ab eis aute passa fit illis similisaransit ad separatim dicedu de uno quos sensu: qm, scu t iam dixit,in abus quod coiter praedica non est genus, sed uox aequivoca,
non est sufficiens cois definitio,ad rei natura nobis significadam sed uniuscuiuis qd ab aequivoca uoce significa ,seorsum oportet definitione tradere:quado nes,q est generum definitio ad singu/las species cognoscedas satis est. Uniuscuiuis aut sensus definitioem traditurus, prius de unicuissensui sensilibus tractat,ipter saepe dictam ratione: Deinde de ipsis opationibus:& sic de sacultatihus .Qus si uerit aut quispia,cur non ante coem sensus definitione prius de simpli sensili tractauiti. Dico ergo,il huius smul des nitione comphendit in coi sensus desnitione: ubi ellatorum sensum esse ditabat per se,uel per ea,q eis accidui.& rursus cum dixit,s, actu sensile hoc est potetia sensus: ec se sensitivi effectiva soris sunt singularia:intellectivi aute in ipso,& uniuersast.Per l,sc ergo Oia, Ad est smpli sensile,significauina, ea quae ellatis accidu t:st particularia:ς, ea, quibus sensus stem actum ab eis paties assimilas,qui prius erat eis potetia similis. Porro de hic de unicuis sensui sensilibus separatim dictu rus, prius quada tradit diuisione olum in uniuersum sensiliu quot modis dicantur: ut q sunt Iprie sensilia a sensilibus per accidens,q nem ypria sunt rone sensilia,separans, de his uerba faciat:ne S illa incidat 6c doctrina perturbent. Tribus ergo modis inquit dirutur senis lia Sensitu enim alia adem sunt per se sensilia:alia uero peractas. Et eorum qiunt pse, sensilium,
alia quide sunt coia sensuu:alia uero uniuscuius* .ppria. Uniuscuiuscp ergo sensus sunt Ppria seristia,q illi seli subsunt. ut uisui quide colores: auditui soni: olfactui aute uapores gustui uero succi seu sapores:tactui, q ei sunt coordinata caliditas humiditas frigiditas siccitas resistentia seu reperacussio grauitas εἰ similia. Propria aut ea dicunc sensilia,st nulli alii sensui subsunt neq; enim uisus uapores uel succos,uel tangibilia apphendit.nes ullus alius sensus, quae sunt alii sensui appliensi hilia appliendit. Haec ergo sunt a pria sensilia. munia aut sensilia dicit esse quinque: motu qui e tem numerulfiguram magnitudine. Ea autem olum dicit eme colarno unuquodq; ecta cibus sensibus subsi used Φ unuquod* pluribus,& no uni: am autem simul Oibus.Magnitudo enim est coe sensile uisus,dc tactus.Videmur enim magnu esse holam,uel magnum monte.de tangentinquo* sentimus, magnam equel parua mole, quae subiicis, uel interuallum:Si aute sonu quos discimus magnu sentire,uel paruu: hic sim coaenientia dc yportione magnitudo accepta est,non pro
Pr Munitudinem mi nunc dicimus plinuam et in coibus sensilibus. Maanus aut sonus est ψυ
158쪽
tatis intenta uel remissae declarativus.Quare exile uel uehemens magis .pprie in sonis d cere co uenit. Figura autem coe est 5c ipsa sensile tactus S uisus. Figuram aute dico, no st hic est triangu lus uel circulus hoc enim est rationis dicere Figura est, q ab una linea comphendi uel tribus,uel quotccFllae suerint:sed se simpliciter est quidpiam circuscriptum. Omnis autem circuscriptio fit secundum aliquam figuram. Itas 5c irrationalia, cum in paruam terrae altitudinem, S leniter ac cliuem inciderint, ad transeundum conscendunt: ut quae sciant,quod si circularipta magnitudo, εἰ quod transire possint. cum autem in ualde altum, de arduum, Se praecipitem locum casu u nerint , ne trafre quidem tentant: ut quae simul magnitudinem sentiant, ct figuram. Quare dc ipsius formae 5c figura exilis qusda,ia obscura est eis pceptio.Eas ita I uias fugiunt,q in acutu uel cocauum sunt figurare: eligunt aut plana,&qus in recta est.Numerus aut comune est omniu sensitum.Uidemus mi quins sortasse esse homines. Sed Sc palpates hoc ipm scimus. Atq; audientes scimus plurium,uel pauciom,uel unius uoce esse, q ad nos peruenit. In his aut e dubitauerit qui DPiam quomodo Aristoteles dicta numeru esse comune sensile, no solu aliis aduersas Philosophis, ac ipsi rerum opationi sed εἰ sbiipsi.Cum enim in Physica dixisset ips esse numeru motus: numerare dixit folius esse metis.Nihil enim instipotest numerare, erqua anima,& anims mens.Quomodo ergo illic sola mentem numeru dicit apphendere,hic aut sensum Dicimus ergo ipam qui dem numeri formi mentem apphedere. Sensus aute non, ut latum numeru,apphendit,sed simpliciter ut eu q plures cotineat: uel unitate de ut minore multitudine,uel maiore. Mens est,aut, q per sensum numeri quos forma cognoscit Quod aut auditus quoq; hunc numem apphendit clam est. Aures pnim strepitus quoqt pulsat equotm,iquit ille. Scitenteas,qaccesserui uoco,plurru ec, qua unius.Quod aut gustui quo Sc olfactui sensilis est numerus classi est. Sentit.n.6c odoratus differetes odores: ut quado bene olens, 5c male olens uapor simul accesserit. Sunt aut εἰ specie dio strentes uel bene olentes,uel male olentes Similiter de gustus si misceat absinthia cu melle, utriagismul sentit Et motus quos, se status sunt omni u sensuu comunia sensilia, pterqua gustus. Si enire eodem loco ad nos sonus pueneritisentit id costitisse,qd sonat.Si aut non ex eode,sed 6c alius exesis: sentit moueri.Et in uaporibus similr. Tactum quo manifestu est sentire id ς, moues, de qdstat. Sentit certe corpus quod est in N,ea uel cosistente uel diffvente. Nuquid aut Sc gustus si gustabile piercurrit sensoriuisentit motu,uel statu: Si quis ergo uiro melle unxerindeinde ea per os circuserat:apphendet succu non stantem .Quod si quis huius causam tactu esse dixerit,non gustu: non magnope cotendimus. Est ergo numerus Oibus quide sensilis. Status aut, & motus,pterquam gustui reliquis.Figura aut 6c magnitudo tribus:uisui: auditui:olsactui. Per accides aut sunt sensi/lia.Per seipm enim uisus apphendit colore uel figura: r accides aurist hoc est Socrates. Est enim intellectus substantiata apphensivus.Uniuscuiuis aut e .ppria sensilia sunt retias per accidens sen/stia.Viso enim aliquo flauo,ut arbore,q styrax dicitur,dicimus,Vidi aliqd bene olens. Per accides enim bene olens me uidere dico. Et olfacta styrace,dico me flauu olfecisse.& s sonuerit argentu dico me argentu audiuisie: uel albu .audiuisse. Similr Se si fuerit lignu, quod sonat. Et in Oibus simi/liter.Gustato ens melle quispia dicit flauu gustasse. Hsc ergo sunt omnia paccides sensilia:& sunt unicuis ex aliis sensilia. Quae sunt it agi spria sensilia 6c q comunia,& quae per accides, dictu est. Quomodo aute ea a se inuice discernantur,&A sint ea, quae unicuis figura εἰ charactere pbeant, sciemus cotextum psequentes. Sciendu aut,*,qus uisui & auditui & gustui subiecta sunt sensilia, comunibus a cosuetudine nominibus appellata sunt.Visus Uem colores: auditus aute, soni.Cu sus uerosapores uel succi.Qus aut tactui,& olfactui subiecta sunt,no amplius comunibus nominibus appellata sunt.Sieni tangibilia,ues odorabilia dicas,no est eoru denominatio. sed eoru habitudinis q est ad sensum. Sicut εἰ si in reliquis uisibilia dicas uel audibilia, uel gustabilia ed neq;mpora nomine utemur Pprie in odoratu. Uapores eni sunt & qui ex N ascendui,sed no odorabiles.Uni ade odoratui quaeda oppositio cotraposita est q est secudum bene olans.& male oles: quae quide,ut dixi, Pprie impositu comune nome non habet.Similiter ne*,q tactui subiectae sunt,plu/xes oppositiones:calidum stigidum:siccum humidum:durum,molle:& reliquae.
Dico autem proprium,quod non contingit alteri sensui sentire,o circa quia non confingit de/cipitri visus,colorem: auditus, sanram: gustu succum.
Propria sensita ab aliis discemit et, no alii sint sensui sensilia: st,nes comunia,nes, qus secunda accidens sunt sensilia,habent:illoru enim plus uno apphendimus. Ac de comunibus qdem sensili hus clam est: De his aut,quae sunt secundu accidem,st non sola, uiso hoc albo,P accides sentimus,
159쪽
o, est Socrates: sed S audita uoce rursus pet accides substantia cognoscimus:& no Iu uisu cognoscimus hoc lignia uel aliqd eoru quae bene uel male olent sed S odoratu .Postq. n.tale odore sensi mus . etsi no cospexerimus subam scimus,ex qua odor est,& colore. Similh dc gustii cognoscimus subam: uel tactu.Gustu quidcis, est mel uel qd tale. ctu aute,panc lapide carne: θ silia. insic est ergo una eoru,quae sunt .pprie sensiliu ,5 colum & eoru q sunt fim accidens distinctio. Alia vcro, circa .ppria quide sensilia sim natura hiatibus sensibus St,ex qbus locis appliedi sua natura apta sunt sensilibus admotis circa ea no fallunc At circa ea q sunt coiter sensilia,& per accides, fit deo, ptio Nel .n. si aegri suerint nec pler natura se habuerint sensus neq; si a suis spatiis S interuallis seiuncta suerint sensilia apphendunt:Nec si cosulto ec de industria sita sint. Ne p. n. a tergo post sui det uisus colores sed qui sunt anterius. Ita. n.ei natura datu est. Sed neq; anteriora a quouas in teruallo:sed quado S ea adsuerint,& ptcrea lumen.Circa cola aut sensilia sit error,& q sunt per ac cidens Hoc n.albo eminus cdspecto,Palbu quidem est,scimus: utru aut lapis est uel lignis uel odeiusmodi ignoramus,& dipe erramus,aliud pro alio existimates. Et voce quide audita eo aut non uiso.qd uocem editicirca locu erramus unde uox est. Ati locusqdem est eoru q sunt fim accides, sensiliu ut deinceps osscdemus. Prpterea aut S circa figuras fit error. Ita p&iq sunt rectilinea, emi nus aspreta rotuda esse uidens:& q angulos lint,angulis carere. Sed & cj sunt rotuda rectilinea ceuidens iis,qui sm ipsam linta eminus se applicant: q fit ii. luna dimidio orbe Cela Linea ital qd est illuminatu a no illuminato discernetem recta existimamus,cu sit rotuda. Sed de qdpia qc mo/uefiuidentes stare putamus quado a cui fuerit:& qd statim ueri:Ut quado nauigates rerra mo/ueri putant: seipsos aut stare Similla de magnitndines,q cominus.& eminus apparet, no se nobis s/militer exhibent Ne*,quae per aerem,& aquam. Maiora enim apparent, quae per aquam. Sed sccirca numerum fit error. pluribus ita simul canetibus auditis propter similitudinem unam uocem esse putamus:&,quae sunt procul discreta,unita saepe ducimus.
Tactus autem plures habet disserentias.Sed unusqui , quidem de his iudicat ετ non sulliitur, color,nes se sonus:sed quid,s,quod est coloratum, vel ubi vel quid est,quod sena vel ubr.
Talia ergo dicuntur uniuscuiussi propria. No sicut gustus succoru solu est apphensivus:& uisus colom:& oliuius odorii:& auditus sinoru:sic& sensita tactus licet uno note coplecti.Unusquisqp. n.ali ossi sensuu circa una oppositio/nem uersat.Uisus. n.circa albu,& nigru,5 ,q interiecta sunt. Gustus aut circa dulce,de amaru ,δc,qd intercedit. Odoratus uero circa bene olens de male. Auditus aut circa sonu graue,& acum. At ta/ctus circa plures oppones uersas,q no piat sub una coem oppone reduci. uia.n.& aspera appliendindura & mollia:grauia & leuia:frigida S talida:humida 6c sicca:q quide sub se inuice no sunt. Unde de deinceps dubitabit,nuquid ne sensus qdem tactus est:uel si etia est sensus,no unus est .sed Plures: siqdem alii quide una opponem apphendui:ipse aut pIures.Sed Sc plures habet differetias tactus quarta apphesua causa est. O ppea asit huius magis uallam aIienu est iudiciu . Sed unus. quiis sensus simili iudicat de spriis,nec in eis fallitur illud. n. Sed unusq4 de his iudicat de om nibus dixit sensibus:non de solo tactvised eius est deceptio circa illa quibus propria sensit a accidunt. Non enim circa colorem est deceptio:sed circa id,in quo color est:nem circa sonum:sed cir/ca id quod sonanquae sunt sensilia per accidens.
Comunia aute,molusequies: numerus: Dura agnitudo. Ita eni nullius sunt ἔpris: sed om
nibus comunia. Eteni o tactui aliquissensilis motus est,eν visui. Per se itas lac sunt sensilia.
Postq de spriis sensilibus dixit,nuc dicit de coibus. ia aute hsc dicit et, nullius oprie sed omnium sunt coia Oium aute dixi no se ea quinque sintqnque sensibus sensilia:no n. untiquodq; eoru oibus sensilere uidetur:sed st, haec quidem orbus,illa uero pluribus ut iam diximus. Potest enim magnitudo secundu conuenientiam,& proportionem in odoratu quom accipi Sc gustu Sittem m&hi propriae magnitudinis apprehensivi. ille quidem in odoribus: hic uero in succis: etsi non nouit in his consuetudo nomen magnitudinis.
Secundum accidens autem dicitursen ti,ut si album D Diares.Per accidens enim hoc sensit, huic albo accidis quod sentit. t Postu dixit de rprie sensilibus,dixit aut oc de coibus:nunc dici sic de his,q sunt per accides. In
160쪽
haec.n tria sensitu diuisione fecit.Dicis aute hie niares suisse amicus Aristoteli. Eius itas seruntur
ad eum epistolae. Album ergo quod in hoc est, per se quidem uidet uisus. per accides autem,s, est Diares nouit.Quaedam autem exemplaria habentiniaris filius.
Quare etiam nihil patitur, quatenus lal sensit.
Propria qde sensilia a coibus sensilibus &,iis q sunt sm accides,distinxit: o circa illa qdem error
n5 accidat:circa Nec aut nonuq accidat.In collo.n.colubres in eiusmodi qcul habent uarioru colorum mixtionem, varietas, εc mixtio,&,quae est ad radium, quaedam eorum habitudo,ς, ea alias aliter apprehendantur & decipiamur causa est. Nunc autem ab iis,quae sunt per se sensilibus ca qiunt per accidens,discernit. Ab iis enim quae sunt per se inquitisenilibus patiuntur sensus. Non ita autem dc ab iis quae sunt secudum accidens.Et qudd propria quidem sensilia agant circa sensus, cam est Quod aut 6c coia hinc manifestu est.Qd acutos. n. habet angulos aliter agit circa uisum m. n.molestia afficit, a qd obtusos habet angulos,& e magis planu,& carcs angulis. Ia uero dc cir ca tactum pspicuu est,q, non similc agunt diuerse figurae,sed aliter, q acutos habet angulos,&qobtusos uel nullos. Simila dc in motu de statu. Nem enim simile affectu sustinet auditus, nu qui mouetur uel qui stat,audiens.Similli Scodoratui si qdam diuersus ab his affectus:etsi eorum .pprie/tates oratione exprimere no possumus.Sed de tactus alique alium affectu patitur,cum moues tangibile:& alium quado stat.Si enim no ita esset,in fluente states fluuio, cum una sit aquae continentia dc eos modo, tenus aqua est,agit in laetumino simul sensu perciperemus o mouec eis star,s, stet. Et ex hoc ergo clarum est D fit ob haec sensui diuersus affectus. Ne I uero dicendu est,quo se habet 5c in numero.Diuersum enim affectu patimur,cum plures,acum unu audimus. de 3ca vocum multitudine comouemur,& cocutimur. Quod non eueniret, nisi a multitudine
aliquid pateres auditus. Sed Se duos colores uidentes,dc si sint similes uisu aliter assicimur.Et hoe sit manifestum si duabus simul lucernis uisus se applicet:nam de hic insus dimoues, de excutit in sensilium apphensi . Atqui hoc no pateres, si unitu esset, quod duaru lucernarii ignitum est,sedec plurium. Unde aut e & multitudine tactu apphendimus, uel gustu. nisi ab ea diuersum assectu patiamur Nisi quispia ad hoc cotradixerit is tactus quado sentit multa tudine, no alium patic affectum. Sed quia per uniuersum corpus tactiva est facultas,plures sunt partes,qus apprehendunt ea.quae appropinquatuci εἰ sic imaginatio, uel ratio potius colligit, D sunt plures qui tetigerunt. Nunqd aute hoc ipm contingit εἰ in uisu Cum enim alii uisus uisibili aliter se applicat accidit ut cum facultas,q iudicat sit circa corpus diuisibilis, Se diuulse ac divisim uisbilia appliendat colan/datur uis imaginatiua,q plures simul typos non pol admittere.Quare no alium asse tu sensus susinet. Oportet enim si no imaginatio colandem est, unum Sc cotinuu senius affectu ad eam trio mitti . P terea aut S magnitudo alio agere uidebitur Be in uisum,& in tactu. A maiore enim colore uel maiore calido magis cogregans uel disgregans sensoria.Tactus ita Se uisus uel natam habet magnitudine, uel in lata est magnitudine: si quide sub eo qd est in minori similr magnitudine albo. Atqui qtenus album,uel quatenus calidu fit, magis aget magnu paruo: multum pauco. Sed ad hoc dixerit uspiam,qd cum densae sunt lacultates firmiores. 6c ualidiorcs fiunt,atq; adeo seipsspotentiores evadunt:ut in grauibus clarum est coeuntes sidem certe grauitates grauiores fiunt,qquado erant dis unet . Quado ergo in maiore fuerit subiecto color: etiam si idem qlitate fuerit: magis aget confirmatus de ualidior effectus a similiu cohaerentia, & cotinuitate. Quod de in igne quo I fit. Si plus enim laetit magis urit. Sciendum aute,st cola sensilia a spriis separata senstibus in sensus nihil penitus agunt. Nessunt Oino apphensibilia:sicut figuram uisus no apphcderitis, quod figuratum est,colotis expers fuerit.Sed ne* tutus, si nulla ex simplicibusqlitatibus habeat. Et in reliquis smist.Quare uideri possint dc ipsa esse ex iis q sunt per accidens. sensilibus. Per alia enim sui apphensione prsbent. Sed dico,si, q sunt P accidens sensilia,rpter hoc ipm in sensus nihil agunt:ab his autem sensus pati utur,no fuerint.sper accras sensilia: sed scdario quidem sortasse sensilia, verutamen per se. Et sicut non,quonia sine lumine uel perspicuo uel eo quod intercedit non agunt propria sensilia circa sensus, ypterea ea esse dicimus per accidens sensilia: sic de si comunia sine propriis non agant,qm cum illis Oino sunt,& agunt,scam hoc dc eis sensilia fuerint circa quos agunt.Quare si sis sensus ab his no patitur,ei no fuerint sensui sensita nisi is accides.Quae si uetit aute quispia si quae sunt per accides sensilia,sunt substatiae,eas aut sola ratio cognoscit instrumeto su urensiqua ob causam etia omnino per accides sensilia dicuns: qui fit,il, canis dominu cogno