장음표시 사용
281쪽
tuos in liberum & purum aerem transferendo eorum que membra sortiter cum pannis fricando, vel sanguinem detrahendo. Ceterum ex hilce allatis illud in usum nostrum addiscere debeinus, pessimum morem esse, hypocaussa clauia accensis carbonibus calefacere, vel a cendi frigoris causa ollas, carbonibus repletas intraque
muliebres vestes abditas, pedibus subjicere. Graviter enim inde luere foeminas, Sc caput torpore & gravitate assici, non una simplici, sed crebra experientia persi
Ejusdem sere noxiae indolis est vapor, qui ex muris vel domibus recenter calce obduetis exhalat, si quis in iis diutius versetur, vel noctu dormiat. Experientia enim Quotidiana & plures annotatae observationes ejus noxam satis abundeque patefaciunt. s. X. Symplomata, quibus adfligi solent, qui domos calce recenter illitas incolunt, sunt maxime febres, stemutatio sortis & diuturna, praefocatio saucium, insuetus pectoris cum febre lenta. Seholion. Notabilis profecto est historia, cujus meminit Hippocrates lib. III. Epidem. Vrol. II. ubi Hermocratem, qui decumbebat juxta murum novum, febris corripuit. Accidit ante viginti & aliquot circiter annos hic fatalis casus, dum tres filii, insantes adhuc, consiliarii xulici aliquot dies in camera, non ita pridem calce obducta, dormiverunt, & omnes intra duos dies angina suffocati perierunt. Generosus vir, ex vehementiori motu calefactus, adiit furnum, in quo paulo ante calx usta fuit, ex quo incidit in morbum quendam peculiarem, qui vocari potest sternutatorius, ta per aliquot annos ipsi adhaesit. Sternutavit enim laepius centies, & haec accelso facta est certis temporibus, praesertim, si quodam animi aflectu suerit correptus, aut si corpus sortius moverit, neque ulla medicina profecit. Novimus quosdam in pectoris insuctus cum vigilia assidua, lentaque se-hre suisse delapsos, morte tandem inlecuta. RamazΘtini de morbis artificum Cap. XXL pag. 2O . acuta se-hre inde correptus vix evasit, sed postmodum ipsi cum lenta febre diu colluctandum fuit. s. XI. Vapor calcis vivae non sulphureae, sed subtilissimae, acris & corrosivae indolis est, qui nervosis partibus marteria aspera Sc in capite altius sese insinuans spassicis firicturis de commotionibus superius dicta symptomata
Scholiou. Quod in calce viva valde nocens & caussicum resideat principium, ex historia, quam adfert Tulpius Lib.
III. Cap. XLI. luculenter adparet, ubi memorat, quod vir splendidus cum tota familia, quae eidem accubuerat mensae, in vertiginem, ardorem gutturis, vomitum &praecordiorum angustiam inciderit. Neque haec mala aliam habucriuat originem, quam quod eX Pariete recens illito calcis emorescentiae in patinam deciderunt. Calcem vero tam acriter urere & erosione sua pungere intcssina, manifeste docuit Dioscorides Lib. V. Cap. 9 i. Lib. VI. Cap. 29. Incidit hic mihi in memoriam pelIimus temerarii medici cujusdam aulus, qui theologo magni nominis, cum ex pleuritide cum purpura complicata laboraret, manipulum calcis vivae spiritu vini madefacto impoluit pectori, quo postridie extincto, i eus ille valde rubicundus & arrolus vesiculisque resertus apparebat.
Neque hoc loco praetereunda est gravis & tetra exhalatio, quae CX lucerna extincta, vel levo hircino, vel ex sebacea candela extiucta in aerem diffusa naribus hauritur, quae subinde gravia symptomata excitavit.
Olaus Borrichius in Actis Honiensibus 'I. V. Hist.
86. narrat historiam cujusdam mulieris, quae in forma dis candelis occupata in respirationem dissicilem, gravem cephalalgiam, vertiginem & oculorum ruborem incidit. Foroius Lib. a8. Obsso. ex foetore lucernae extinctae hysterica pathemata foetumque extinctum o servavit. Alii ex sebacearum candelarum nitore in purumonibus & capite maximas sibi noxas accersunt. Μiara enim est odorum tam suaveolentium , quam graveolentium in genus nervosum potentia, ut mox quaGdam mulieres inde in suffocationes, vel hystericas comvulsiones conjectas suisse legamus. Sed quod epilepsia demors etiam eκ sumo et lychnii extincti, naribus diutius stippositi, in dormientibus inferri possit, id clarius Calibus LIX. in Ammanni Paraenes Critica ostendit. Qui metalla in cryptis subterraneis sediunt, a sumo ellychniorum plus periclitantur, & majorem spirandi angustiam contrahunt, quam a vaporibus metallicis, qui inimis terrae visceribus,nisi ignis accedat, non reperiuntur.
Dantur etiam inter esculenta eaque frumentacea ce
ti generis venena, magnae ad nocendum, quin ad n candum emcaciae, & haec inter lolium temulentum &secale corniculare nigrum , quae duo gravissimorum epidemicorum malorum haud infrequentes causae sunt.
Utraque haec sunt venena, multum autem inter se ratione naturae, ocius & virtutis disserunt. Vidi i men, nonnullos ex medicis ea invicem confundere, adeo, ut pro ii idem habeantur. Lolium temulentum vocari solet a Casipara m anno loliuin avenaceum ,
II Eder Haber Oder Schmina Haber. Uocari etiam solet ramen tollaceum & describitur a Rajo Hist. plantari ib. XXII. Crescit in locis humidis vel aestate admodum pluviola. Symplomata, quae excitat, sunt Cephalalgia, vehemens verit go, sopor,geuuum contabescentia, in quibui iam delirium de temulentiam quandam eXcitat, si nempe pultem avenaceam comedunt, & avena 1 8r,nis istis per cribrum non bene suerit separata. Vomitus cum mani sesso levamine fit. Qua de re vid. Misi. Cu-NU. Dec. II. A. VIII.Obsi s. it. Dec.II. A.IILObs.186.
Lolium temulentum capiti maκime est insessum ob narcoticam, quam alere videtur, virtutem, quae EXinde patet, quia vertiginem ac torporem celerrime inseri, sin pane comedatur. Si autem ex frugibus, quibus lolium immixtum est, parantur cerevisae, valide inubriant. vid. Mart. Schochius Cap. XIX. de termistis. Icnae ab
usu loliacet panis quosdam in nyctalopiam incidisse,
Schenchius in Obs i 3 3. confirmatum dedit. Crescit vero hoc vitium non tantum in avena, sed bc in liordeo.
Majoris virulentiae est secate corruptum nigrum,quod corniculatum dici potest, propter cornicula nigra, sive grana secalis degenera, quod cum pane cornestum gravissimas generis nervosi convulsiones, immanes dolores& alia sunesta symptomata producit.
Seholion. Crescere identidem id genus corrupti frumenti solet agris humidis de sub aestate valde pluviola, hoc non a secati separatum, sed cum pane pistum & calide maxume comessum, Se olim & nostris subinde temporibus
peculiarem morbum endemium, veteribus incognitum, valde stat modico-convulsivum excitavit, de quo peculiaris Irast. extat, a Facultate medica Ma urg. I F9T. Editus,von der Rriebet Aranchheit odor et iehenden Seuche,
qui morbus tum temporis universam Hassiam aliasque vicinas
282쪽
De rebus venenati S in aere, interque esculenta &o. 3 r
vicinas regiones adflixit. Idem morbus anno I 6 8. item 16 9. item I 67s. in Volgilandia graves strages edidit. Anno vero superiori IIII. idem morbus gravissime in Lusatia, in Milnia ex eadem causa deisviit, & hunc satis copiose & solide Cl. D. Gottileb MMeus in Consilio Medico von der Aramps Suchi descripsi. Quo de morbo etiam legi potest. Ob . aῖq. Dec. III. A. n. O Cent. V. Misiceli. Nat. Curios. Obs. 82.
Symplomata, quibus venenum hoc frumentaceum insessum est, sunt gravissima & ex vehementibus universi generis nervosi spasimis & hos subsequente atoniadi suinina debilitate cerebri deducenda. Scholion. Primo hic morbus occupat artus & extremas manuum ac pedum partes, in quibus sermicationis semius, percipitur. Quosdam sub accelsione vomitus corri pit, sequuntur contractiones vehementes digitorum in pedibus vel manibus, quas contractiones in genibus, in scapulis, in cubito, in ore, labiis, cum intolerabili dolore, quandoque cum s ummi stigoris , interdum etiam incendii quodam sentu subsequuntur, quae lymptomata per certas repetunt perridos, & quandoque per aliquot de ultra septimanas perdurant. Quielccntibus doloribus incidunt in soporem & torporem plenarium mentisque inpius alienationem, Vertiginem, a. innoκia observata sint, in pane vero adhuc calente commesta noxam intulerint. Denique mihi relatum fuit, advertus hunc morbum haud ulla in re praesentius suisIoauxilium repertum, quam in vomitu, in aceto, quod
vim figendi habet, & in pinguibus copiose adsumtis , exterius quoque adplicatis.
Ad praeservationem hujus saevissimi endemii mali,
non possumus, quin sapiens Galeni monitum commen demus, quod reperitur Libr. I. de alimenI. facultat. Cap.
XXXVII. ubi prodidit, quod semina alienigena, εοῦ
praesertim lolium de durum rotundumque aracum, quae non esculenta sunt, item nigrum triticum, ex tritici mutatione generatum, quod lolio adhuc pejus est, deprehendantur, quae comesta Se capitis dolorem & uic ra prava in cute inducant. Hinc suadet, ut omnes pist
res, oc qui populo publice inserviunt, frumentum pro cribris expurgent, de prava semina seligant. Ex quo imsigni loco rectius colligitur, etiam veteribus non plane hunc morbum cum origine ipsius suisse incognitum. . XIX. Ex venenis, inter esculenta, quae reperiuntur, non infimum locum tenent fungi, qui identidem ob copiosas pluvias & eκ mucoso de pituitoso superstuo lignorum succo solis calore progerminant, quorum sere omnes alienam & naturae adversam facultatem habent,ditus difficultatem, membra manent rigida ta ad mo- quae in quibusdam planc deleteria est. tum inepta. In panibus membrorum eXxxςmi. tapς Vς subli sicar magnae aqua repletae Vel etiam tumores, qui in sphacetum abierunt, derelicti sunt, motu valde tardo procedente, ut ipsa ossa frustillatim delapsa suerint, quod maxime annotatum a G. Camerario, viae cent. V. OU. Ingens est fungorum copia numerosae species, &forma & co orum diverstate & qualitate inter te di-- stinctae, de quo Botanici maxime Clusius, Bauhιnus 82. item Brunnero in Misceli. Curios Dec. II. A. III. in universali plantarum Historia, Sc Sturr beerius, qui - Ο c A H4- mμcar ὐκ professo de ipsis scripsit, consuli pollunt. Qui coloris nigri miniati sunt & punctulis diversique coloribus notati, hi omnes pro malignis habentur.
. XX. Symplomata gravissima, imo lethalia, quae 1 dei
teriis sungis eκcitantur, sunt maXime Vomitus, praecordiorum opprellio, Ventris tormina, cardialgia, diarrhoea,
animi deliquium, frigidus sudor, dysenteria, singultus,
tremor partium. Soholiou. Quosdam superveniens epilapsa e medio tollit , necat enim maxime infantes.
Grana hujus corrupti secalis venenato sali subtili camsi ico , sulphuri ejus viscoso inhaerenti, deberi videntur, quoct peculiari plane ratione in nervolas partes grassatur saevitiamque suam eXercet. pholion.
Ulut ad seoplam dimete medicum non pertineat scires, cujus generis sit illud venenum, quomodo agat, cum sufficiat nolle, quos produsiat esseeius, dc quom do illis sit occurrendum : tamen haud alienum videtur, quantum fieri potest, elementum, quo venenum hoc agat, scrutari, quo invento, postea facilius remedium adversus illud accommodum inveniri potest. Quod autem , praeter vaporosum peregrinum sulphur, lal quod- clam volatile causticum reconditum habeat, ex eo id dijudicamus, quod omnes, quae in humidis & paludosis locis crescunt plantae , Ob sal, quod aiunt, causticum vir entae sint; sub nimia enim humiditate oritur qu'-dam corruptio, nunquam talis & sulphuris peregrinicκpers. Et sicut haec grana ab exsuperante quodam nutritio succo, ob dilaceratas quasdam fibras, crescunt :ita illo rore corrosivo & solis ardoro adustus alienam Plane indolem induit, non lecus ac Videmus, eadem ratione prognalci sungos, qui omnes & singuli non experies fiant acrimoniae, adeo, ut quaedam causticam virulentiam habeant. Deinde ipsa tymptomata, ut spasmi, contracturae, convulsiones & immanes dolores, vellicationem nervosarum partium Valde penetrantem indicant, oua, a salino principio commodissime derivanda est.Qui-hus accedit, quod haec grana ab animantibus, ut gallinis, anteribus, suibus devorata, graves, imo lethales induxerunt contracturas, & muscae quoque a lacte cum illis decocto , non secus ac a iungis Venenatis interierunt. vid. Hi drius I.c. pag. I 3. Volatilem Vero, ut omne venenum, naturam hoc corruptum habere frumentum,id indicio es-Seribonius Largus Cap. 66. pag. IO7. haec de eorum usu narrat: parium nauseam, requicquam magnopere rejiciunt. Praeterea stomacia ventrisque o praecordiorum
acutos essciunt dolores, manante sudore frixido per artus. Foresus de venenis Obs. II. pag. y6. solo interdum odore eos comitialis similisque cerebri morbi, imo subitae mortis causam extitii se scribit, de mulierem exesu sungorum in morbum gravissimum incidisse, &ab eo inlanam permansisse refert. Plura exempla eorum, qui eκ esu fungorum perierunt, vid. apud Iob. Schraehium in Obs Medio. Lib. VII. item Stalpartium van der Wiel Cem. I. Obs qo. Hiluanus Cent. IIT. Ob memorat, symptomata pellima cuidam, qui manibus tantum sungos vertabat, accidille. Et Plinius in Hist. Nat. Lib. XXII. Cap. XIII. quasdam samilias inde periisse commemorat.
Ulut quaedam iungorum species inter edulia concedi possint: tamen non plane expertes sunt malignae chalu Ddam acrimoniae, praesertim, si non bene olixentur vel praeparentur. Seholiou. Meretur sane hanc in rem egregius locus ex Galento Lib. II. de medicamentorum facultatibus C.F. 69. adduci : equidem novi, ait, quendam, cui post holetorum nousatis elisorum,qui innocenii i esse putavtur, usum iam
se potest,quod grana illa diu in aere detenta di exsiccata g rem .i veniriculi pressum ἴgravatum coarectatumque
283쪽
fuit, Hycilemque habuit resipirat oum se in animi δε-tiquium incidit o Vre si ruatus devium est ovum I t eum sopo incoctio. O. Setineritis in Iastitui. Lib. IV. P. I. Cap. III. dicit, nullam esse aetatem, nullam corporis constitutionem, in qua non plus plerumque incommodi, quam commodi ex ulu tuberum & langorum proveniat.
symptomata, quae celeriter in ventriculi & intestinoru l. tunicis caeteris corporis membranaceis ac nervosis partibus sungi concitant, ab acrimonia subtili caussica provenire, vel id argumento esse potest, quod exsiccati Se bene cum aqua calida eloti non ita noceant,& secundum Calenum acetum, secundum Celsi Lib. V. Cap. XXVII. oleum , si cum hoc inser ant, eos plane omni noxa vacuos iaciant.
tredo multum dissere ab ea, quae eae intemporie aeria calida & humida in sanum mactatum animal incidit. Nam illa perniciosor est , quia contagio laedit; haec vero minus noxia , utut secundum nos ram sententiam ab omnibus foetore insectis carnibus aliisque putridis alimentis tantum non ponitus abstinendum ut, quia res scelidae nunquam utiles, sed fluidorum in animantibus mixtioni admodum advertae sunt. Nam ex usu putridarum carnium, qui in Indiam Orientalem navigant, sicile incidunt in dysenteriam, quibus allium comessum praetentaneum est remedium. vid. Otton. Hevrnia notae in Fernelii Patholog. Lib. G. Cap. X.
Non tantum morbidae carnes animantium, sed etiam pisces morbo laborantes vel mortui perniciem corpori
Seholion. Patet jam ratio, quare rei culinariae periti cum butyro, oleo, aceto tubera & sungos bene frixare, vel etiam cum cremore laetis praeparare soleant, ut usui apti fiant, sine qua praeparatione nunquam utile erit, hos intus adsumere. Si quis vero sorlan venenatos quol-dam comederit, ego nullum praesentius possem suadere auxilii genus, quam ut emeticum cum copioso lacte &oleo hibat, quod & temperandae acrimoniae dc expetilendae ex ventriculi regione venenatae materiae erit ac- coimnodatillimum.
Corruptis alimentis & quae virulenti adeoque valde noxii quidpiam ad destruendos vitales corporis nostri
motus aptum continent, annumerandae sunt animalium aegrotantium & ex Vorbo mortuorum carnes, quae
putredinem ipsis inhaerescentem in corporis nostri luccos propagant, & morbida corpora reddunt. Seholion. Sicut quivis peculiaris rei essectus primo per experientiam adstruendus, postea per rationem stabiliendus est : Ita oporici primum circumspicere, num carnes animalium aegrotantium noxam quandam corpori humano esu adlaticent. Communis est haec opinio, neque
prorsus nihili facienda. Observatio legitur in M. N. C. Dec. A. VI. Obs. 9 i. quod quis morbidam & ad collum tumefaciam suem maetaverit, a cujus carne indurata de latita comina maritus cum uxore & filiolo, pra cedentibus capitis doloribus, vertigine, faciei intumescentia de crebra lypothymia, mortuus Pst, adeo ut statim in omnes, quotquot morbida hac carne in vietuus erant, hoc malum grassatum fuerit. Atha, si is ximeherus ινι Scrutinio de peste pag.9T. refert, anno I 6ι T. diuturnis pluviarum diluviis camporum pascua coeno obliti nonnisi virides comas protulis te, quas armenta boum carpentia, repentina putrilagine in faucibus co cepta, sustocata interierunt, de horum boum carnes, qui comederunt, eos par calamitas adorta est. vid. quoque Ammanni Irenicum p. 377. ubi resertur funesta 1 irages duodecim siudiosorum, qui anno i 677. in con-
vietorio Lipsiensi culpa oeconomi propter pessimum
vidium interierunt, siquidem ille carnes ex vaccis macris de intus copiola apostomata habentibus comedendas dedit.
Quum omnis pii: redo, praesertim quae fit a morbo, si multiplicativa de humores animantium ad putredinem valde proclives facile alliciat, mirum non est, hominibus multum noxae 8e periculi a comestis carnibus
animantium moibidorum impendere. Scholion. Et homines & animantia, quae ex morbo quodam, multo magis contagioso, intereunt, ob intus latentem' putridam corruptionem vitam amittunt, cons. Patholog. teneralis rara. I. Cap. I. s. 1. . IS. I 6. Haec vero P
Sehohon. Ad marinorum genus referri etiam debent mytuli, qui macilenti & morbidi adsumti graves subinde noxas creasse observati sunt. Multoties & in me iplo animadverti, a mytulis ingrati laporis & nullius frugis in
coena sumtis, noctu maximas anxietates, inquienid, nes, vigilias secutas; altero die totum corpus maculis& tuberculis ardentibus, ac si urticis caelum fuisset, obsessum fuit: & meretur hoc loco attendi historia ab Ammanno in Irenico tradita, ubi vir primarius ex my- tulis coena adsumtis paulo poli male habuit ejusque etiam uxor de ancilla, quibus omnibus vomitus obtigit, Vir vero tota nocte parum quievit, postea semper pejus se habuit ac frequenter vomuit de brevi sostmo tuus est. Plurima viscera putredine corrupta vita sunt, VCntriculus valde corrosus, ex parte sorainini ruis pis rum ci lenticularum magnitudinem superantibus, ex parte vesiculis resertus erat. Plures suspicali sunt, venenum fuisse adsuintum, & judicia a pluribus Colle giis Medicis de hoc calia requisita suerunt, quorum tisin men potioribus suspicio veneni corros vi remota fuit.
Ad esculenta veneno insecta merito reserendam e existimo brassicam crispam , Bravn- hi, si rore vermiculaib, MALI hau, ioseeia fuit, quam si homines comedunt, iacile incidunt in dysente iam morbolque
malignos. . Scholiou. . Rerum oeconomicarum peritos non fugit, quam pestilens & frugibus, dum adolescunt, & animantibus, quae iis frugibus utuntur, sit materia, quae sub soliis inhaeruscore solet, ex cumulo vermiculorum minutilNmorum constata; vulgus exprimit Mehhhau, & exiri mat cum pluviis defluere ejusmodi rorem sarinaceum, qui transformetur in vermiculos. Enim vero nobis Iectius & paulo accuratius haec considerantibus res vid tur plane alia & a vulgi opinione aliena. Veri enim simile est, cum vermiculi illi sub loliis degentes magnitudine & figura caseorum vermiculos aequent, qui acari Sc Germ. Munen oder Myllen, dicuntur ; origὶ Dalcm dc veram vocem Mali thau abusu in Mehhhau trans inutatam fuisse, cum tamen cum sarina nihil quicquam commune habeat. Deinde falsa quoque est vulgi perlirasio, a rore sive humore coelitus delapso tantam congeriem vermiculorum deducendam esse. Quod si ita
est i non sub soliis, sed super solia vormiculosa ista materia subsideret, nec certa saltim invaderet loca ocfruges ibi consitas, sed latius sese diffunderet, & soliis
etiam arborum inhaereret, quod tamen non accidit. Sed potius res ii a se habet: observanuas, maxime hoc Ver
miculosum venenum generari in locis luimidis & -- cundioribus post pluvias tenuiores cum solis aessu decidentes , vel si solis intensistimus servor, qualis est circa solstitium, ejusmodi lubtiliores pluvias mox ex cipiat. Ex pluvia itaque illa hutnectante terram valde sulphuream , pingu*m beneficio solis subito putre-
284쪽
De frigido potu, vitae & sanitati hominum inimicissimo. a 3 3
ein nasci in terra animatam existimo, adeo utemu- μm callis, ct Hildano Cent. III. Obs 8. Animi ve- via illa ex terra hac lub frugibus contenta organica ro deliquium ex frigidae aquae haussu cum acerbissimo simi, id est, animata, quae lub soliis plantarum dum Ventriculi dolore juvenis expertus est , cujus mentionem subsistunt, mox ex lucco horum soliorum nutrimentum sicit Hildanus Cenit r. V. Ob o. Similemque histo- capiunt, & cito adolescunt, ut virides fiant dia visui pa- riam affert Schenctius Lib. II. Obsiervat. si. 2 7. QM-teant. Experientia enim compertum est, aquam plu- dam sub ardenti mo Jle pilae lusiu inealesiores ct sudans, violam , tenuem , vas conclusam solique expostam cum calicem frigidis mi vini biberet, animo mox defecit, mox in vermes animari. Uti vero omnia inlecta sit ut semimortuus ad cubile delatus fuerit. . quoddam causticum habent, quo tenues fibras dia tubulos frugum destruendo impediunt, quo minus veniant ad maturitatem ita si brassicain crilpatam inficit, qua populus frequentissime utitur, neque hae sordes venenosae prius aqua abluuntur, sed potius cum aqua incoquuntur : accidit saepissit ne, ut dysenteriae, vel venenis aut effectibus venenorum similia syinplomata producantur. Ejusimodi verminoso veneno si herbas insectas oves vel alia animantia edunt, inter haec strages ingemtes saepius fiunt, de vermiculi etiam, maκime in ovibus dil in earum liepate, copiose generantur dia repe
Εκ potulentis, quae veneni naturam induunt, sunt aquae maxime 1lagnantes, putridae, verminosae, quae 8c nimantibus de hominibus insensillimae sunt, de ad morbos maxime castrentes morbumque Hung ricum ingenerandum multum faciunt.. Scholion. Quantum damni perpessa suerit Laida ex cerevisia Veispiana, quae ex aqua stagnante putrida de vermi- nola cocta fuit, nondum oblivioni datum, inquit Ammannus lac. Sc cit. addit: Anno i 6 l. hie locorumgrassabarur morbus malignus inter famulos psorum, unde caueatur etiam die Becher Manckheit, quo ultrapularieim brevi moriebantur, oriebatur autem a pravo potu a nam in dolium eremisia per orificium superius
das Spundioch ) glires irrepserant, dubio procul a putredine iIlius ortum fuit malum.
De selido potu , vitae ct sanitati hominum
inimicissimo. s. I. Ex iis rebus, quae praesentissimam humano corpori noxam inserunt, es quasi instar veneni illud celeriter afficiunt, quamvis in te omnis virulentiae sint expertes, eminet frigidus potus, incalescenti corpori e
pholion. Nos equidem hic non ex toto rejicimus omnem aquae frigidae potionem, quin potius cum Galeno inter remedia continentium febrium & ad bilis flavae impetum coercendum eam reponimus : sed damnamus saltimeoptoliam de frigidissimum haustum in corpore aestuane M. in exercitatione calefacto.
Experientia certa constat, plures a frigido potu hausto moκ interiisse, vel in extremum animi incidisse de
Frigida potio vitam tollit, quia copiosus calefactum in corpus ingesta sanguinis progressivum per Vasa in tum repente silliti Seholion. Repetenda hoc loco erit veritas in physiologicis jam satis abundeque demonstrata, vitam hominis perenni sanguinis de fluidorum circuitu conservari, adeo, ut, si
is vel in totum, vel ad certum. tantummodo tempus si- statur, omnis cogitatio, omnis calor, motus, sensias, Omnes denique vires repente aui erantur. Cum vero nihil in rerum natura tam potenter & celeriter humores,
in fluiditate de motu constitutos, coagulet, in spisset Mimmobiles reddat, quam frigidum liquidum in corpus admisIuin; non mirum est, a copiolo frigidae potu, celeriter venis, aestuante languine spumantibus, concepto mox vitalem istum circulum silli, cordisque systolen de diastolen si non in totum, tamen ad tempus tolli, quia vitales hae motiones a perpetuo influxu ci cifluxu sanguinis in corde dependent. f. IV.Frigidus potus maxime adversius est ventriculi & inis
testinorum nerveo-musculosae de membranaceat texturae , atque ideo grav i1simas in iis pessiones ob spasmosingignit.
Scholion. Sicut enim omne frigus panibus nervosis, secundum' ;Hippocratem seci. V. Vh. I P. ct Id. oe Celsium lib. I. cap. io. inimicum est : ita maxime ventriculus & intesina, inter nervosas praecipuae partes, pernicialem a frigido potu proxime di primario vim experiuntur, dum non modo a frigore sanguinis de lymphae nervorum per has partes liber transtus impuditur, sed de tonus de motus earum peristallicus ob rigiditatem, quam fibris inseri, labefactatur, unde inflammatio, cardialiua, coliaca, iliaca pallio, proveniunt. Ita Aetius TETRI. III. serm. lib. cit. 28. a potu frigido si quando a sudante ingurgitetur. iliacam passionem ortam notavit. Borellus cent. II. obf. a. memorat, puellas delitii gratia deglutientes glaciem torminibus, imo dysenteriis periisse. In se-bri biliosi cum juvenis potaret tristidam,cardialgia Oborta est, teste Rhodio Cent. II. Ob . II. In puella annorum s. post emulsionem gelidissimam iliacam palsonem productam vide in Misceli. Cur. an.I. Obsrs. Et nihil certe frequentius in praxi occurrit, quam quod a frigida potione moκ homines in singultum, alii in colicam, cum alvi adstrictione, incidant. Quae omnes graves palliones testantur, naturalem harurn partium t num ingentem quandam vim passum fuisse. Ego plures novi sanos antea de valentes, juvenes aeque ac se. , mellas, qui a solo frigidae potu, postquam ab exercita-' tione praecedente valde incaluerant, hausto, molestissimum illud, quod hypochondriacum dicitur, malum sobi contraxerunt, a quo nulla arie poterant liberari. SL quidem hoc malum praecipuam suam causam atque ori ginem in destruet , ventriculi de intestinorum tono ac motu naturali positam habet.
Plures de lanesso frigidae potionis essed hi liistorias illaetas vide in Marcella Donato de medicis historiis mirabilibus Lib. IV. e. 6. item in Casp. Calderae de Her
dia Isractat. de potionum varietate, nec non in Amato filiano. item Benivenio de abduis ac mirandis morbos. V.
Neque tantum ventriculus & intestina, sed & alia, praesertim sanguinea viscera noxam a frigido hausupercipiunt. Seholion,
285쪽
Id lion. Drriana Iaborans messit te ore aquam frigidam evisse
bibit, hine hepate refrigerato incidit in bisopem. I. VII.
Frigidus potus excretiones sanitati admodum saluta res sistit, de non tantum solennes sanguinis vacuati nes in viris & seminis, sed de liberam per cutim thir, tionem impedit alvumque constringit. Seholion.
Non una est causa, quare stigida potio saluberrimas Quia frigidum Mido & calefacto sanguini immis sum illum densat atque in spiilitudinem cogit : sacile
patet, in visceribus, quae tantum non penitus vaseuloia sunt, ut lien, hepar, pulmo, a sanguine tardius progrediente,stagnationes, insuetus ic oppilationcs fieri, unde paves de diuturnae passiones incunabula sua trahunt. Iihil sane in praxi frequentius occurrit, quam quod a 'tempore mellis aegrotent homines, dum phthisi,tabe vel hydrope laborant. Causam & originem horum malo- Α - rum , si paullo exactius inquiramus, unice eam rejice- corporis nostri excretiones sistat; nam primo, dum ta re lolent in copiosum frigidae haustum, quam se tunc ηilitatem humoribus secernendis adimit, fit, ut ad venis temporis siti vehementi pressos astatim accepisse dicunt. capillares, ex quibus maxime excretoria constant, secer Qui morbi plerumque de foventur & vires accipiunt nenda materia pertinssere nequeat. Deinde Bigoris ea polyposis concretionibus , hinc inde in vasis viscerum est natura, ut partes solidas constringat easque rigida, majoribus post lectionem repertis. Et profecto in y- viliciat. Quia vero totius corporis membranae, Iraeser Porum generationes, qui magnos de sere insanabiles stchronicos morbos emciunt, meo quidem judicio , vix ab alia causa rectius, quam a frigido potu, celerius in corpus fugans ac calefactum adnrasso, deduci possunt. Dissecui aliquot abhinc annis generolum juvenem, palpitatione cordis multos annos amictum, tandem peripneumonia extinctum, EX cujus arteria pulmonali ingentis magnitudinis polypus extrahebatur. Hic palpitationis tam contumacis causain non aliana, quam ρο- tum cerevisiae Digidum, post vehementem saltationem haustum, allegare poterat. Neque destituunt nos auctoritates veterum. Cel*s lib. I. c. III. P. 28. pcrite;
Illud nosse oportet, quod ex labore sudanti frigida potiosis p iriosisima, atque etiam, cum Ddor se remisit, itinere fatigatis inutilis es. Et Galenus lib.de sauit. tuentim nerveae, mutuum inter se habent commercium, ita, ut si una pars vehementius contrahatur, cetera: Omnes
de statu pristino pariter declinent, & simili plane modo afficiantur, ut de corporibus elasticis id perpetuum est; hinc frigida potio in ventriculum admzua mox totum assicit corpus, cutis contrahitur , qu sque meatus frictiores redditi, perspirationem dissiciliorem emciunt, alvus quoque dura, tensa & constrieta fit, & vasa umrina, quae sanguinem plorant menstruum, arctiora evadunt; quare non mirum cst, aquae frigidae potu fera, lis nihil esse nocentius & sisendo mensium profluvIoaptius. Eandum ob causam stigida potio eo tempore, quo in morbis materia peccans ad habitum corporis amandari & percutis secerniculum expelli debet, alienissima est. Ita legimus in Misceli. Curios Dee. II. A. da . frigidus potus sipiraudi dissicultatem ct tu sta indu- IX. Obs I9. frigidum potum in petechiis jam expulis
eis, invalirit cerebrum, ac fluxiones inde concitat ἰτω- triention imbecillem reddit, o nervos Ledit uinuidos. D Hippocrates seci. V. aph. a . Frigida, votist nix ct . alacies , nectori inimica, tuses movent, ac sanguinis su-xiones desillationes efficiunt.
Neque vero tantum frigidus haustus corporibus sanis , a caussa externa, motu & exercitatione calefactis, nocet, sed & sebrili aestu correptis initium inscrt, gravia concitando symptomata. X holion.
ita reserente Foreso lib. I. Obs sq. potus aquae stigidae copioliis in quodum Comite, sebre continua lahorante, graVes pectoris convulsiones induxit. Et notatu quoque digna historia est, quam Hildiauus Cevt. III. Obsi 8. proponit, cum quidam febre ardente laboratri, aqualem frigida impletum sibi a domesticis asserendum nundallet, ac haussum maximum dic quantum anti litus ferre potuit, bibisIet, qui eadem die extinctus est. In intermittentibus etiam cautissime frigidus haustus admitti debet. Plures propter nimiam humidi frigidi
ingurgitationem in cachcxiam, anat arcam & tumores pedum cedeia .aissos morbo finito incidunt. Praeclai umcirca hanc rem extat montium in Ludovico Mereare
lib. I. de recto praesidior. isu. P. ss. Aqua frigida in pa-roufino intermittentium oppilat splenem,eumque in ma- lethalem essectum habuiIIe. Idem metuendum est, si quis in exanthematicis subribus, eo tempore imprimis, quo Variolae, morbilli, vel purpura ad cutem propelli debent, frigidum potum concedere velit. Ego aliquot senestos effectus in febribus jam inclinatis & sere fini. tis vidi. Laborabat ante aliquot annos Berolini vi lustris, jam senex, ex peripneuntonia, & Post decim quartum diem sere omnia remiserant symptomata, nisi quod oti copiolos sudores siti premeretur. Concesti medicus tunc ibi notissimus potum acidu Iarum Team steinensium liberaliorem , pro lubitu silinendum. Ille intra trium horarum spatium duo vasa, quae duas seremensuras continebant, exhausit; brevi post ingens universum corpus languor tenebat cum summa virium dejectione, & intra quatuor horas interiit. Vidi quoqη seminam, quae ex morbillis decumbebat & iis iam e
nescentibus haustum valde frigidum adlumserat, Mamodo in tussem de asthma, sed & contracturam pedum plures per annos durantem incidisse. Siquidem post febris impetum, hisce in morbis sedatum, natura jam tota occupata est in excernendis per transpirationem copiosis istis 1 bidibus, quae ipso in morbo genitae se runt : quarum violenta retentio novis & gravioribus subinde malis producendis occalionem subministrat. Vidi quoque aliquoties ob frigidum potum , corpori exercitationu valde calefacto copiosius immissum, maculas & pustulas, imo tubercula in universa cute, praronitudinem attollit, sudorem promovet ist implomata in Obbria, non aliam certe ob causam,
plus auget, quam mitigat : nam lienem, jecur Σ' cetera
viscera, ubi pblemate obsidentωr, attoIlit;'Lib. cit. p. so. haec habet : Nrabes in frigido potu nimis sunt Iicentiose, Graeci religiose frigidum potum cavent, Plura damna inde verentur, praesertim si quis laborat visceris alicujus obfructione ,si humor putridus infit, adhuc crudus , si tumor aut dolor in ubcere praecipuo, aut imbecillitas quadam veritriculi, jecoris, lienis. Et certe facile exinde tumor aedematosus vel anasarca gigni potes. In hujus asserti confirmationem mercturi adduci observario notata in M. N. C. Dec. I. A. VI. Obs sa. Iuvenis quam ob perspirationem repente interceptam.
I. VIII. Est vero potio stigida pessissem, tibi ventriculo inseminet quaedam inflammatio. Quare, qui pham acum validius vel emeticum quoddam adlisinterunt, aut Verhementer ira commoti fuerunt, ab haustu stigido veluta veneno sibi caveant.
Seholion. Res enam extra dontroversam posita est, & ab ira Se a tortiorihus pharmacis eju1modi ventriculum eiqust
286쪽
De rebus non venenatiS, sed instar veneni &C. 23s
annexa intestina spastica quadam strictura corripi, Quae utique a frigido dum augetur, inflammatoria sanguinis stasis quam iacile induci potest. Plures hac ratione mortuos, vel in miserrimum infirmae valetudinis si tum conjectos suisse notavimus.
Nulli vero aetati ut omne Uigus, ita minime frigida potio tam insensa est, quam senili.
. Sciolion. Senes jam per se ex omnium medicorum consensi ne Calidi, ut loquuntur, nativi desectu laborant, &valde languidum ad concoctionem habent ventriculum, idque eam ob causain, quia arctioribus meatibus redditis sanguis & fluidum nerveum, uti in omnes par tes, ita maxime in ventriculum & intestina parciori copia influunt. Quare multo iacilius cursus sanguinis a frigido in his partibus sisti potest, adeo ut sphacelus mox eas partes corripiat. Quin etiam a sola refrigeratione harum partium propter Ductus homos refrigerantes, aestivo tempore magna in copia ingestos, aliquot decrepitae aetatis viros mortuos animadverti. Quidam in stranguriam inde incidunt molestissimam , quae aegerrime sanationem recipit. Alii dolorem colicum , rursus alii affectus soporosos inde sibi contraxerunt. Atque hoc saluberrimum praecEptum circa noxam ρο-
tionis Digidae non modo lenes, sed & alii infirmioris naturae homines & valetudinarii, de qui ex praecedente
morbo, vel immodicis evacuationibus vires & vigorem amiserunt, omni cura observare debent: siquidem nihil tam subitam in perturbanda motuum Vitalium oeconomia mutationem, praeter excet Iivum frigus, sive cummin, sive extrinsecus corpori admissum, inferre potest, sique medici morborum tam chronicorum, quam acutorum primordia paulo curatius investigare vellcnt, certissime futurum esset, ut nihil magis , quam frigidum potum sanitatem ostendere deprehcndcrunt.
De rebus non venenatis, sed instar veneni in
ΡLures dantur in natura res, omnis quidem Venenosae qualitatis expertes, tam inimicae vero ratione
enectus humanae naturae, ut veneni vim tantum non aemulentur. Seholion.
Hujus generis essectus sunt crudeles illi dolores, quia rebus plane ludicris, intra vel etiam extra corpus ad- millisa ut vermibus, calculis, dentibus, aciculis, ictu vesparum, punctura partium nervosarum proveniunt.
Uti venenorum actio est pure mechanica, dum caustica spiculis acutis linis in nerveas partes grassantur, easque arrodendo & lsricinando in univcrso nervorum genere pro disserentia partium atrocissima pathemata inserunt : ita etiam ab arrosione nervearum
partium a supra dictis asperis & scindentibus rebus symptomata venenis similia induci, experientia docemur. Seholion. Operatio certe Venenorum non rectilis & clarius,
quod sit pure mechanica, eXplicari potest, quam per ejusimodi res sensui manifestas, quae culpidibus & lpiculis sibi illas nerveas pungendo, discindendo eadem, quae a venenis proficile untur, symptomata concitare solent. Quo magis apparet, quam crassus eorum sit error, qui ad plane occultas qualitates & rationes agendi, V. g. terrores archei, Ob damnum a Veneno p sens, horum operationes referri debere contendunt.
III Uermes, in ventriculo vel etiam intestinis stabulantes, tunicarum nervearum rosione ἰχ vellicatione saepe totum nervolarum partium systema graviter convellunt,& vehementes spalmos atque convulsones inducunt. Soholion. Qui historias morborum, a verminosa progenie natorum, paulo accuratius perlegere cupit, quae hinc inde a probatillimis auctoribus memoriae proditae sunt, is veritatem hujus thel eos iacile animadvertet. Ex compluribus vero meretur ea attendi, quae conscripta est a
G. Pecthno, vid. Lib. I. Obf6s. ubi puer septem annorum magna urinae incontinentia divexari coepit, &saepius velut fulmine ictus violentas corporis palpitationes, seu mavis conglobationes, intensissima thoracis elevatione de animae desectione comitatas, expertus est, cum ingenti simul sanae juncta, quae omnia dejectis vermibus binis longis & teretibus conquieverunt. Alius puer, vermibus vexatuς, de lumborum, Ventris& pcnis dolore conquerebatur, ut lulpicio calculi Oxcitata fuerit; tandem oborta epilepsa est,qua: cum coli doloribus cessavit, vermibus alio emiliis. Legi qui que potest in Misierit. Ν. C. Obs ib . Dec. I. A. VI. ubi a vermibus filia octo annorum ita fuit vexatas ut caput, brachia & crura in continuo essznt motu de caput a dextro in siti strum & contra brachia crura sursum deorsum agitaremur. Grexorius Horsius in npistolis Medicinat. Sect. VII. tradit, filiam Iq. annorum a Verinibus non tantum ingentem colli confrictionem , quasi laqueo injecto fauces praecludente, cum imminente suffocationis periculo, sed utriusque insuper nam bruchii, tum cruris motum convulsuum fuisse perpesissem. Perquam notatu digna etiam est observatio a Thomasii in Misceli. Curio . Dec. III. A. III. de j. Vencula, horrcndis epilopticis insuli ibus correpta, cum apparitione simul spcctrorum, quae omnia statim cessarunt, verminoia progenie superne Sc in sernu rejecta.
Graviora sunt symptomata, si ventriculi tunicas ver mes arrodunt, quia hujus ingens est contenso cum uri, Verso nervoso genere, & saepius exinde mors subsequitur. Scholiou. Trallianus Lib. VII. GP. IV ait,frequenter vermes sursum ad os ventriculi a condere ct cardiacos affectus ac immodicas animi defectiones excitare, ut nonnulli statim intereant, unde mors in D;uum inopinata ab eroso sit ventriculo. Equos a vermibus in ventriculo subito in horribiles armum jactationes conjici & brevi interire, res vulgo etiam est comperta. Nam sicut caussicae indolis venenum sola rosione tunicarum ventriculi
mox lethalos insere spasmos; si initi ratione id posse fieria vermibus, Vero est congruum.
Vermes in i mibus nervosis pari ibus suas ludunt tragoedias & gi, illima concitant symptomata, non secus ac venena id efficiunt. Seho ion. In veniticulo vomitum, nauseam, samem, cardial giam cum lumina virium dejectione, in intestinis io mina, flatulentias, lienteriam, alvi fluxum, in cordo syncopen & l. brus tam acutas, quam lentas Se quotidianis similes; in capite praeter convulsiones delirium, aphoniam, cephalalgiam , shmnolentiam, omnium Iun- suum
287쪽
suum privationem, ut instar apoplecticorum velut morti Vicini jaceant; in faucibus strangulationem & salivae fluxum, in ductibus urinariis urinae incontinentiam , in facie colorem lividum, in naribus pruritum, in habitu corporis extremorum frigus & frequentem mutationem frigoris in calorem & contra; in aspera arteria tussim excitant. Neque vero continuo haec producunt pathemata, quae potius interdum conquiescunt, quandoque certis periodis repetunt, uti sere omnium, quae
a spasmis oriuntur, afflictionum mos est, quia immanes partium a spasmo tractiones & motiones presso pede earundem lumma sequitur imbecillitas, seu m ruum debilitas.
Quum spasticis stricturis vim & robur nervosarum partium Iacessere lolcant vermes, idque per paroXysimos : prudenter ii agunt medici, qui ab acrioribus &expulsivis, ne spasmos augeant, abstinent, utpoto quae magis silentibus accessionibus usui esse possunt.
SehoIion. Error hic medicorum vulgaris propemodum notandus est, quod sine distinctione temporum & individuorum plerumque statim, ad eκpellendos ingratos hospites, acria purgantia, vcl etiam calidiora alia propinant una siepissime inde symptomatum fiat exasperatio, tantum abest, ut auspicatus effectus inde s equatur. Fabula quoque est, quod circa novilunium amesaelmintica tantum porrigi debeant; sed potius delinientia & antispasmodica iii impetu symptomatum dare convenit. Postea iis quiescentibus mercurium dulcem cum purgante stimulo, quod remedium omnium aliorum vires exsuperat, dare expedit. Semper tamen prae- sat prius intestina probo emollire lacte, vel cum laetuetiam acriora dare, hinc vulgus etiam non mediocri cum effectu allium ex lacte cocto exhibere solet.
Immanes etiam sunt illi dolores, qui ex asperioribus vel grandioribus calculis, in viis urinariis haerentibus, excitantur, qui si graviores sunt, iacile etiam universum nervi Iarum partium systema in consensionem rapiunt. Seholion. Solet ordinario calculus, urcturi inhaerens, vicinas primum partus, ut Ventriculum & intestina ipsamque vescam cum ductibus urinosis, & nervos eiusdcm lat ris crurales spulmo assicere, unde individui calculi comites nausea , cibi fastidium, vomitus vel conatus ad eum, si cquens ructatio, intestina torquens dolor, alvus adstrictior, urinae stillicidium, aegra spinae flexio, ac torpor cruris esse sistent. A dolore vero acerbiori ex toto sit ininae supprellio, pulsus schrilis, convulsio, summa anXic;as, jactatio corporis, epilopsia de convulsio sequitur, quae viris rius, quam seminis stinosa esse solet, interdum etiam lethalis ventriculi accedit inflammatio. s. VIII. NCque tantum calculus hi ureteribus, sed etiam inductibus nervol imi sculosis, qui bilem ad duodenumdcvcliunt, inharens acutis limos emcit Flores, vicitias pariter de remotas partes in is allicos lacitus abripiens. Scholion. . ZSi calculus, ex cystide sellea protrusus, biliariis ductibus impactus est, crudeles in dextro hypochondrio
oboriuntur dolores, cum somma anxietate juncti, intercipitur laeta usque ad sui cationem spiritus, noctes sunt insomnςs, jactatur corpus, alvus est dura Zc constricta, pulsu. est contractus, extremae partes inalge Leunt de conatus est ad vomendum. Si diutius ibi nam iam trahit, sequitur tabes vel etiam hydrops, quae cuimesa symptomata iacile nucem inscrunt. Protinus autem
cessant, calculo ex ureteribus in vesicam, vel ex duchicholodocho in duodenum delapso. De calciato vesiculaesellis vid. Hist. in MisceIl. Curios. D. I. A. VI. V . I. IX. Quum gravia illa saepiusque sunesta a calculis orta θmplomata nonnisi spasticae stricturae partium nerum satum inprimis imputanda sint: sacile patet, quam imprudenter ii medici agant, qui in impetu morbi seditiora pellcntia, calida, acria diuretica & stimulantia
Notandus utique hic est nocentissimus & vulgaris error, qui per diuretica sortiora committitur, quae sp
mos augendo non modo symptot nata exasperant, sed 8e impediunt, quo minus e sede sua calculus moveatur.
Sed potius clysteribus emollientibus, sotibus, balneis,anodynis laxandae sunt viae , ita iis remittentibus lenissimum pellens hujus propulsionem accelerabit. I. X. Immanos etiam sunt spasmi & generis nervos ad*ctiones, quae sunestum saepius in modum infantes t neros exercent, dum dentes dissiculter pariunt.
Plures ex infantibus a dissicili dentitione gravia symptomata pati, imo mori, notillimum est, praesinim, si sint habiliores,& debile ex matre, si haec est hyst
rica, nervosum genus obtinuerint. Simul ac dentes , praesertim canini, movere & perrumpere gingivalem camein incipiunt, protinus ingruunt pavores in somno, oriuntur febres, tormina in ventre cum alvi strictura, accedunt ast limata, convulsiones, catarrhi sutiis atrii,
epilepsae lethales plerumque, quae omnia a solo Holore proflaisci certissimum est.
Neque vero tantum insantes, sed he adulti circi ex dolore dcntium gravia patiuntur mala. ' . 'Scholion.
Si vehementior dolo urget, statim mutatio fit anpulsu, qui ad celeritatem inclinat, temporum arteriae ejusdem lateris valide moventur, suboriuntur anxietates, alvus fit strictior de tardior, urina tenuis mingitur , pedes refrigescunt, in quibusdam accedunt lipo. thymiae ; dolore cessante dolor & gravitas caput dimitus detinet. Notabilis sane occurrit hisoria, descripta
a Tulpio Lib. I. Cap. 36. cum seni medico genuini re,
tes erumpere coeperunt, quorum eruptionem --
gingivis cum scalpello accelerare Usuit, sed inde omnia in pejus ruerunt, dum dolor non placatus, sed tam delior faeitis: praeterea febris, vigilia & delirium adeo efferum suit, ut dies mustesque prae surore discurrere per conclave debuerit, antequam miserrimo dolori λnem mors imposuerit. Novi, inquit Hildanus Cens.
II. Obs i I. qui ex nimiis dentium doloribus facti sunt episeptiei, alii visum avi oberunt, alii visum duplicatum acquisiverunt, de quo symptomate legi potest memorabilis historia Cl. Radigeri in miseeli. Nat. Curios. Dee.I.
Quoniam acerbus dolor unica & vera causa tam gravium de subinde funestorum symptomatum est in compore, ubi nihil vitii in universa sanguinis & humorum massa latet : nihil aliud utique agendum est medico,
quam ut omnibus viribus annitatur, quo dolorum haec laevitia mitescat, de effrenes illi in genere nervoso mintus id sortes oscillationes de agitationes componam tur qua ratione mox omnium malorum allevatio sequitur. Scholion.
288쪽
De rebus non venenatis, sed instar veneni in Sc C. 23
Qua propter graviter errant medici, qui in dissicultate dentitionis alvi laxandae causa acribus ex gialappa vel ejus resina, cum vel sine mercurio dulei, non una, sed repetitis vicibus teneros infantes exercent, & copia medicamentorum, potissmurn calidorum, miseros infantes satigant, a qua perversa curandi ratione utique
nihil aliud, quam major symptomatum vehementia linaque mors exspectanda est. Simili ratione ad placanda ex dolore dentium orta symptomata nihil praetentius est, quam alvum aperire clysteribus emollientibus, deseri acris discussionem per blanda potius diaphoretica
cum anodynis mixta dc paregorica externa moliri,quam
apophlegmatizantibus & acrioribus calidis uti.
Tam crudelis etiam est ille dolor , qui in meatu ainditorio valde sensibili, sive ex inflammatione, sive exanimalculo, in aurem descendente, suboritur, ut praeter immanissima symptomata furorem atque etiam mor
Seholion. Legi hac de re possunt Misiceli. Nat. Curios. Dec. II. A. II. O . 39. it. Dec. I. A. IV. O . so. Memorabile
exemplum, quod a globulo, in aurem sinistram intruso, omnes nervi ejusdem lateris in consensum trahi possint, adeo, ut convulsiones, epileps & sumina anxietates producantur, Hildanus Cent. I. Obs. q. proposuit. Idem auctor Cent. IV. Ob . a s. id ulterius confirmat, dum ex instillato liquore in aurem ab empirico veli mentisiunum cuin febre & delirio dolorem excitatum fuisse testatur.
Quam pernicialia a punctura nervorum & tendinum mala non sine vitae periculo proveniant, ob consensum, quem nervece hae partes inter se sunt, complures su-nestae historiae testantur. Seholion.
Qiaemadmodum ex spina pedi infixa dolor , febris,
inflammatio oriatur, Hildanum, ceu tonem, provoco.
vid. Cent. V. Ob . a. idem auctor Cent. I. Obs 3 q. a deglutita acicula dolorem ardciatum, sebrem, delirium, convulsionern ortam sui eb tradit. vid. quoque Misceli. Natur. Curios. Dec. I. A. m. OU. 86. Ex sola acus punctura in digito Aniatms Lisitauus Cent. I. His. 8.dolorem de febrem notavit. Iesseau in Observat. Lib. I. Pug. 12O. historiam asert: quendam ex punctura tendinis in pollice septimo die mortuum esse; ex vest arpurielione gangraenam secutam , identidem Hildantis ObsSO. Cens. IV. historiam proponit. Infelix est ea henarum sectio ubi nervus in manu circa basilicam, ve, tendo sub cephalica lanceita laretitur. Qua de re nota-hilo refert exemplum de Rege Galliarum, Carolo IX. Paraeus in operibus Lib. IX. CV. 'S. & Fonseca Lib. I. Confialtat. 74. item Hildianus Cent. IV. Obl. Io. ubiox lxio tendine per phlebotomum moX totum brachium cui ra maximo dolore intumuit. Convulsionem lethalein edi unguibus incauto relectis dcI hit RFodius Cent. I. Ob . 1 3. item Mechem in Observat. chirurg. a contusone. medii digiti intolerabiles dolores cum tumore, inflammatione & vehementi sobre ortam proronit. Et quid frequentius evenit , quam a clavo sedum improvide rosecto multos ob gangro nam supervenientem serire, praesertim, si corpora sunt senilia, impura & ω-
cochymica. Immanis dolor, qui ex ingenti partium nemveo tendinosarum, ut sunt sedes, manus, iacies, an bustione oritur, plures interficit. Superveniunt vomitus, inquietudo, animi deliquium, lupo , convulso, inquietudo, in nonnullis insania. Et certe ardentisiunus ille dolor, qui in variolis confluentibus ab exulceratione ma-
nuum die nono excitari solet, frequentissima est in hominibus , qui aetate florent,meo quicem judicio, mortis
Magna itaque est dolorum potentia corporis nostri vires de motus destruendi, ita prorsus, ut veneni emctus non absimiles exhibeant. Seholion. Dolor est tristis in mente sensatio, & oritur a violenta motione de oscillatione partium nervosarum, quam perpetuo spasmus sve constrictio insequitur quae eo major est Sc latius per universum nervorum genus 1rubin de diffunditur, atque naturalem motuum directionem in fluidis interiurbat, quo violentior est ille in partes membranaceas insultus. Sicut vero gravior si asinus,
qualis fit a venenis, ingentes & periculi plenas 1lases& stagnationes, vehementium symptomatum mo mo iis productrices, movet de vires plane exhaurit: simili ratione tanta saepe est dolorum atrocia ac magnitudo, ut spasmi inde suborti vitales motus, sanguinis scilicet circuitum inaequalem reddant aliterque dirigant atque determinent, ita ut in hac vel illa nobili parte subinde si- statur, & homo tantum non penitus intereat.
Ea est dolorum indoles ac vis, primum, Ut auctoin systemate partium nervosarum motu oscillatorio vires des ruendo homines quasi exanimatos reddant; deinde , ut suinmps inquietudines atque anxietates cum frequentiori loci mutatione accersant; tum ut pullum d riorem & celeriorem efficiendo calorem in univcrso corpore accendant, ac tandem, si im alescunt, convul- sonu ac delirio spiritum vitalem praecludant. Scholion. Horii in molestissimorum symptomatum ratio non
aliunde repeti posse videtur, quam a vehementer laceΩstis nervis & partibus, quae ex iis consti uesar sunt, dum causa subinde plane sutilis & ludicra, non re flatus, ulmi cs, calculus, dentcs, icissitra, infrumenti cuspis cla liis similia, vehementer cas inagitat. Quisquis haec videt, facile intelligit, omne comitium medentis eo maxime omnium esse dirigendum, ut consistim dolorem auferat, te violentas illas generis nervos afflictiones allevet, si vel vires, vel vitam hominis servare u lit. Divinam utique ejusmodi in casibus opem ab iis, quae dolorem ess caciter levant, & somnum inserunt,
expectare licet; modo maturius, neque eo dcmum tempore, quo omnes Vires Jam penitus exhausae, & Ω-nestae sanguinis si es sunt, exhibeantur. Nam incipientibus morbis semper vires sunt firmiores, quam ubi jam diutius perseveraIunt.
Ea est dolorum vis atque molestia, ut non modo i
tum corpus inde satiariir, sed imprimis, etiam alimentorum in sotracho digessio inde labascat, atque Ial berrimae illae, quae alvo atque perspiratione fiunt, evacuationes nora paruin imminuantur. Seholion.
Nam si vehemens ex dolore spasinus in universum
omnes nerv - mulculosas pcr consensum corripit partes easque valido constringit, certe pertingit is etiam
ad intestina, unde vis motrix S: peris altica ventriculi& intestinorum laeditur, cibi diutius ibi retinentur cum excrcinentis, & sumina quoque cutis ob ingentem striacturam, quam patitur, parum perspirat. Ex quo intelligi debet, in omni graviori dolore cibi absinentiam utilistimam esse, vel eum saltim imbecillem praebendum,& loco vini aquam bibendam. Ex hisce etiam recte X colligitur
289쪽
colligitur, evacuationes magno dolore cohibitas non acribus & stimulantibus , sed potius sedativis, & quae dolorem levant, restituendas esse, quia cessante spastica frictura sponte sequuntur pristinae tam per sudorem,
quam per alvum evacuationes. Recordor hac in re nefariam medici curam, qui, quando ex dentitione dissicili tenelli insantes alvo frictiori laborare coeperunt, repetitis purgantibus, quae ex mercurio dulci & resna ja- lappae aliquot granis constabant, eam moliri, tristi stipissime exitu, in splendidis etiam perlonis tentabat: epi-1eptici enim mox sequebantur intuitus prorsus senesti. Sed longiores fuimus in recensendis illis gravibus vitiis, quae causae sxtemae potissimum & violentae inserunt : 1equitur nunc, ut morborum origines ex iis rebus, quae ad vitam & valetudinem intemeratam servandam periinent, & nobis quotidianae domesticae sunt, persequamur. Id enim non dubium est, quin tum vita, vires de sanitas, tum morbi de mortes eX iis rebus, quae in corpora humana ingeruntur, cujus generis sunt aer,
cibus di potus, & quae ex iis quotidie ejici debent,
suam originem ac generationem habeant, ut adeo mirandum sit, quod ea ipsa, quae materiam & causam is vent vitae & integritatis, mortem quoque &itot mati inferre possint. Ex aere enim & diaetis morbos oriri, rectissime Hippocrates Libr. defatibus pronuntiat.Visumestigitur nobis primum de dispositione corporum ad morbos deinde de ingestorum vitiis & copia & intemperantia, naturae inimicis, tum de excretionibus deficientibus & suinpressis, & quae exinde mala oriantur, ordine dicere omnemque rem tam clare oculis & menti lubjicere legemitum, ut, quae vera si origo & generatio omnium mor borum, & qua via illi praecavendi sint, satis superque appareat. Neque enim ego satis huc usque mirari potui , quemadmodum, qui morborum origines Sc causas scriptis tradiderunt, h longinquo quasi eas deducere ac derivare ex tot obscuris & minus evidentibus rationibus atque principiis allaborarint, neglectis iis omnibus simplicissimis, facillimis , & quibus quotidie indiget ho
mo, rebus, nempe ingestis, retentis & excretis, quae t men ad veram & realem morborum causam subminis
strandam satis apta atque idonea sunL
290쪽
De morborum ortu ac generatione ex imbecillitate corporis humani, vitio ingestorurn , impeditis excretionibus, sanguinisque dc humorum abundantia atque impuritate , itemque de iisdem Sc praematura morte praecaUendiS.
De Corporum imbecillitate morbis porissimum
E DIC U S non tantum rerum nocen tium, de quae morbos inserunt, pr prictates ac vires generatim Sc absoli te, sed etiam relative imprimis & effective in individuo spectare & considerare debet: ita enim demum vera ScutiIis M ad judicalidum & ad medendum apta observatio atque Experientia enascitur. Scholim. Neque enim ullibi corporum dari vires certas & ab- lutas, sed omnes esse relativas de certis conditionibus adstrictas , supra jam docuimus. Has autem relationes ad tot diversa individua probe intelligere se invenire, id praecipui in medicina studii, laboris atque momenti est , ω inter ea reserendum, quae Vulgus atque empirici non satis capiunt, qui effectum in medicamento tantum Poniant, neque eum pro dive sitate corporum mirifice variare & dissidere perspiciunt. Et ita quoque sese haDent morborum causae & res naturae humanae in sensae, quartam effectus pro varietate individuorum vati
de disjuructus & subinde plane alienus est. Siquidem eκ activa rei irtute & reactione corporis, velut subiecti , qaod rQcipit actionem, demum effectum certum produci, apud Omnes philosophos in consesso est.
Ingentem corporum humanorum disserentiam veteres medici atque ex iis sapientissimi Hippocrates ac Celsus prolae attendebant, quin imo pro primo & praecipuo artis nostrae habebant iundamento, eo quod in dies fere olaser abant, quod alterum laedit, idem alteri saepius ne ullam quidem molestiam procreare. Atque ideo tam in morborum generatione & curatione, quam in iis praecavendis omne judicium, consilium & remediorum adplicationem ad corporum differentiam, quae potissimum in aetate di habitu corporis posita est, maniae Hos anm Oper. Tom. I. xime omnium vero ad eorum vires dirigi debere , re ctissime judicabant.
Scholion. Hippocrates Libr. defatibus g. 8. disserentiam corporum ita describit: Di fert corpus a corpore, natur
a natura ct nutrimentum a nutrimento ; non enim omni animantium generi eadem aut non conserunt aut com
moda sunt, sed siunt alia aliis magis convenienIia. Et Lor. I. de morbis A. II. pag. I 6. di fert corpus a corpore , ct aetas ab aetate, o aliqui majorem tolerantiam in morbis haboni, alii omnino ad tolerandum impotenses sunt. Et Sin. III. aph. a. naturas quasdam ad aestatem , alias ad hiemem bene aut male se habere prodidit. Neque hoc caret experientia & ratione : nam videmus senes & phlegmaticos de hypochondriacos aestate, quia ripirationem auget, optime se habere, contra hieme, quae candem colaibet, possime. Idem Auctor Libr. de articulis pag. 83. ait: magna es di ferentia naturarum in hominibus, ut hoc ves illuὰ Deile aut difficulter ferant. Et Libr. II. Praedillionum uo. multum di fert corρο-ris ipsius hominis fructura, aliquando enim neque febr citat, neque inflammatur sauciatus, aliquando etiam citra causam febricitat, ct aliqua coryoris pars omnino inflammatur. Alii prae vulneris dolore delirarunt O s brientes mortui sunt. suicunque enim aut corpus febri
citans habent aut mentem turbatam, talia patiuntur
Sed neque hac admirari oportet, neque formidare, illud expendendo, quod oe anima ct corpora hominum pluriamin differunt O vim maximam habent. . III. Disserentia inter corpora imbecillia & inter firma ac robusta maximi est momenti in arte medendi; utpote illa morbis admodum sunt obnoxia, haec vero ra
Seholion. Maximae utilitatis haec veritas primum auctoritate veterum, deinde solida ratione, tum etiam cxperientia omnino stabilienda venit. Primum prodeat Hippocrates, qui in Libr. de Veteri Medicina I. II. hunc in modum disserit: citerum tales naturas, qua cito ct fortiter ej modi delictis offenduntur, imbecilliores aliis esse judico. Proximus autem es imbecillus unguenti: verun imbecillior es languens. Et eodem Libr. ρ. I. scribit ran uaneum es, plurimos debiliori. natκra praeduos