장음표시 사용
291쪽
periis e , eos vero, fui victum illum superare poterant, ungiori temore Hrase ct resitisse. Huic sustragatur olpus Lib. I. Cap. III. in fine: Omnibus morbis obnoxia maxime es infirmisas. Et alibi: quando corpus offensumes, id maxime sentit pars vitiosa; adde Cay. . ubi quemadmodum sanos agere conveniat, edisserit hunc in m dum et Sanus bomo, aut O bene valet est suae sipontis es, nullis obligare se legibus debet, ae neque me co, neque iatroalipta egere. Hunc oportet varium habere vitae genus, nullum cibi genus su ere, quo populus utatur, isterdum iu eonvictu esse, interdum ab eo se retrahere, modo plus justo, modo non amplius adsumere. Cap. II. vero, quae imbecillis servanda sint , prolixius exponit. Multum quoque refert, in adhibendis medicamentis scire, robusta an infirma natura suerit; hinc Hippocrates Libr. de Locis in Homine 39. sortibus sorte,
debilibus vero debile medicamentum exhiberi jubet. I. IRRobusti & firmi homines rarius aegrotant, dc multi
Per omnem aetatem a morbis immunes degunt. Seholion. Ulut innumerabilis si multitudo & morborum &earum rerum, quae hominis Valetudinem offendere possint, tamen mirandum est, complures dari homines, qui per omnem aetatem, si forsan insantilem exceperis,
a morbis immunes degunt. Quot sunt, qui nunquam sebrem experii sunt, qui nullis spasinis, doloribus, vel cruentis profluviis urgentur, qui a podagra, phthisi, hydropc, cacheXla, malo hypochondriaco, scorbulo aut sphaeelo & gravibus capitis morbis non infestantur. Et hoc in numero maxime sunt robusti, laboribus dediti, duro de simplici victu utentes, plebeii, rustici,
qui vitam sine affectibus & sne angore transigunt, aetate juvenes , Viri, ratione habitus corporis macilenii, venis amplioribus praediti, carne tensa, firma de musculosa gaudentes , de quibus verissime pronunciat sacra scriptura, robustos non egere medico vel medicina. Contra vero . parum firmi homines, mate insantes, senes , habitus corporis fluxi de spongiosi , a natura debiles , dc qui tenues de copiosas habent venas, qui vires ex praecedente morbo , vel vehementi medicina , aut animi turbatione gravi adflictas habent, ii continuo morbis patent, conqueruntur, & pluribus malis
ac molestiis idque frequentissime exagitantur. I V. Robusta de imbecillis natura hominum maxime eκ virium substantia, copia & proportione aestimanda est.
Scholion. Vires in corporibus non aliae intelligendae sunt, quam motriccs, quae motu maxime se cκerunt. Hae vero ex certis sedibus quasi comprehensae in universum corpus diffunduntur. Animales, quae sensum motumque Praestant, e cerebro de medulla spinali per nervos veniunt; vitales cκ corde per arterias dissilis identidem ad calorem, motum, reipirationem dc ad corpus a corruptione per continuam rerum alienarum eκcretionem V dicandum conserunt: naturales ex ventriculo & alimentorum canali proficiscuntur, dc materiam sanguinis de succi nutritii praebent. Itaque somnolentia, alidua vigilia, debilitas sensuum 8c motuum voluntariorum , viriuin animalium imbecillitatem arguunt; pulsus vero parvi, debiles contracti, respiratio crebra Zedissicilis infirmum vitae robur ostendunt: depravatus'
vero appetitus, flatus, retenta excrementa, Vitiosa nutritio, Virium, ut ita loquamur, naturalium desectum commonstrant.
g. VI.. Igitur robusta & sana corporis natura illa nobis dicitur, in qua Omnes corporis iunctiones salvae ac integrae sunt, quod fit, ubi motus solidorum sysoles &diastoles de progressivus fluidorum, neque minus Esecretorii, qui aliena de inutilia a corpore separant, Vigent ; imbecilla vero natura est, in qua motus illi depressi, impares de languidi iunctiones corporis animati
I. VII. . Quo vividiores sunt motus progressivi & excretoriiqn corpore, eo valentior & robustior est homo, eo quoasum ciens Se proporitoni congrua lymphae per neIVOS,& sanguinis, nec non siucci nutritii per arterias in totum corpus inque motus organa copia influit; tum etiam, quia motu inutile & eflcetum semper a corpores ungitur, de utiles succi in ejus locum restituuntur. Seholion. . Superioribus locis satis abundeque explicavimus, vires eκ aere de alimentis probe digessis de subactis, quae commodam materiam boni sanguinis de lymphae
subministrant, ratione primae originis proficisci; susus
quoque docuimus , per continuas Se proportione ingestis respondentes excretiones corpus vires ec vitam conservari.
In imbecillibus vires 8e motus deficiunt, excretiones non recte fiunt, de parum honi sanguinis de spiritus accedit ad corpus, unde succorum de nimia sit abundantia dc nimia impuritas, atque adeo ex retentis de stagnantibus humoribus Elcnnis morborum sit origo ac generatio.
Cognoscitur natura robusta ex motuum organis azyasis & cavitatibus, quae mcccs continorat, de Per quaSilli seruntur.
Quorum corpus vasis latis dia capacibus est, quorum fibrae solidae, compactae se renitentes sunt, quorum nemvi ac tendines robusti, cor Sc caput amplum, ii robustam iraturam prae se serunt. Qui vero exilcs & tenues habent venas, fibras valde laxas, molles ac solutas, nervos quoque de tendines teneriores possident, ii naturae infirmae de debiliores recte habentur. Scholion. Per ampliora enim Vasa ac nervos magnos plus famguinis de fluidi subtilissimi succique nutritii ad paries
adsertur, quam per tenuia Sc exilia; per capaciora etiam vase sanguis caeterique humores liberiori de eκpeditiori cursu circumseruntur, qui in angustioribus facile haerent 8e stagnant. Praeterea per majores diametros vasorum in excretoriis liberiores id largiores sunt excretiones, quam per angustores de minores. Et quia in liberioris sanguinis circuitu de vacuationibus bene si cedet uibus ita robur de sanitas conssiit: sequitur, languidiorem sanguinis motum ecficientes, excretiones ad congerendos vitiosos, qui morbum inserunt, id humores elle aptissmas. Accedit, quod major calor sit in robustiori, minor in imbecilliori, nam secundum GaD- num Libr. II. de temperamentis, quicunque latioribus sunt venis, natura calidiores exisunt, qui angi sis , frigidiores. Atque ob id etiam secundum Hippocratem calido sunt ventriculo graciles dc qui venas prQminentes habent.
In numerum imbecillium reserendi etiam merito sunt, qui texturam corporis exquisitius ientientem habent , i. e. qui ex levi causa atque occasone motuum anomaliis spasticis de convulsivis sunt obnoxii. Seholion.
Uidetur quidem diathesis iacilis ad spasmos de praeter
292쪽
De corporum imbecillitate morbis polimmum Obno Xia. a 4r
naturam oscillationes fibrarum imbecillitati, quae in desectia motus consistit, repugnare. At distinguenda hic merito est sensibilitas, quae fit secundum & quae praeter naturam : illa ex integris & plenis, haec ρο viribus exhaust is Besanguinis ac fluidi nervet desectu potius oriri
idetur. Quod & convenit cum experientia, nam Videmus , qui e morbo mox convaluerunt, qui ex im-' modicis sanguinis profusionibus vires amiserunt, ad terrorEm non modo & animi affectus valde esse proclives , sed & a frigore vel ab intemperato cibo & potu gravissime laedi, & doloribus, spasmis atque anxietatibus corripi. Videmus quoque infantes, aetate & n tura imbecillimos, & doloribus & convulsionibus valde esse obnoxios. Senes ut plurimum tam teneri sensus sunt, ut minimam mutationem aeris in corpore persentiant, Ut' quasi perpetuum tecum serant calendarium. In pari s enim nervosas imbecilles, calore & lucco ne veo destitutas, plurimum potentiae caulas externas habere animadvertimus, ita ut earum actioni Eu motui promtius nerveae, quae sensus ic motus praesides sunt, obtemperCnt, quod apud eos non evenit, qui corpora
possident interno ac naturali calore, sanguine ac spiritu, quantum satis, praedita. s. XII. Quaedam infirmitas ab ipsa natura de ex structura corporis fluit, alia est adventitia, quae per violentiam
quandam ab abusia rerum externarum, imo per ipsos morbos de intempestiva medicamenta inducitur. Scholion.
Ad imbecillitatem, quae a natura fit, pertinet aetas, habitus corporis, lexus, haereditaria dispositio, tempe-
nchitima consuetudo; adventitiam Vero rerum nocentium abusos, animi affctus, inten rerant a in cibo Ela
hementes morbi producunt & post se relinquunt.
Ad eos , qui aetate imbecilli sunt, maxime pertinentiniantes ru lenes, nam & in tantilis de senilis aetas stequentioribus morbis obnoxia atque implicita est.
Morbos insantibus & pueris familiares recenset Hippocrates Sect. Par. Atque testatur experientia, i stiatem infantilem multis morbosis molcstiis expositam esse, M duplo picrumque esie majorem numerum, quit singolis annis reoriuntur, insantum, quam in ceteris aetatibus. Maximam vero stragem n orbi cridem ii
liques maligni, ut pestis , dysenteria, variolae, in infanti-ς bus ordinario edem sidunt. .
Morbi, infantibus icnellis de pueris quoque proprii,
insessant maAime caput, inque clus parte tam interna, quam EX terna lixam suam sudem & domicilium habent. Seholion. Unde videtrus, eapitis tineam, criissam lacteam,achorcs, Oculorum &. aurium fluxiones, esiphoram,srabis iTitam, coryzam, gravedinem, glandularum in ecillo tumores, aphthas & capitis dolores, fluxiones narium, epilepsam quoque, convulsiones, pulmonalium t nervorum Paralysim, sive catarrhum sutacativum, sa- titillatissimos esse infantum morbos.=. XU. Insantibus qui insessi sunt morbi, modo ab universo corpore IaXO, raro, molli ac debili, modo ab imbecillitate cas itis & systematis nervorum dependent. Et quia motus solidorum tam in corde dc Vasis, quam in intestino canali admodum languidus est, atque excreti Frid. Ho anni Oper. Tom. I. nes, quae fiunt alvo, non recte respondent, major hinmoris ierosi de impuri fit accumulatio.
Cum insantiles morbi maxitae ab excretionibus de ficientibus ac supprestis per secesIum dc trant pirationem
proveniant: humores impuri accumulantur, G piout uagitantes variis partibus inhaerescunt, cliversa morborum stlaeinata in 1cenam producunt. Seholiou.
Prima in regione cruditates acidae, biliosae, viscidae, ex nimia voracitate productae, anxietates, dolores, qu- latus, vigilias, inquietudines, inflationes ventriculi &abdominis, perlinaces tusscs, singultum, Vomitum, capitis gravitatem & dolorem producunt. Si validiori naturae robore ad partes capitis externas impuri huniores propelluntur, exulcerationes caritis, achores, cru1ia lactea, a phthae, aurium & oculorum fluxiones, gravedines , corFZae, tum res glandularum colli fiunt. Interdum quoque ad habitum corporis, ad ipsos quoque p des salta impuritates delatae, Vatias pussularum, macularum & eXanthematum species producunt. A terrore vel vehementi dolore Sc spatino humores delati ad cerebri membranas epilopsiam concitant, quae Est universalis' spasmus omnium nerVosarum partium in toto corpore. Si vero ad membranas medullae spinalis acres humores seruntur, convulsivi de saepe stupendi motus fiunt. Nimia vero ligamentorum laκitas ad luxationes de rachitidem disponit.
Quicunque igitur vult praecavere insantiles morbos,
is certe omni cura eo anniti debet, ut infantum corpora perspirabilia servet, de ut recretiones alvi late semperhene respondeant ingestis, de alvus nunquam clausa sed bene suxilis sit, ita enim omnis soines morborum praescinditur. Dici vix potest, quantum commodi hisce corporibus hujus rei gratia conserat usus pulverum ah- ibentium, oleo tartari por deliquium ire bibitorum , si cum aequali portione rhabarbari, addita una vel ut ei a gutta olei misi vel foeniculi, vel etiam rauxillo croci, inistrantur de crebrius ollierantur. Singularem etiam hic opem serunt insula veronicae, seminis foeniculi ex aqua calida, de frequens usus clystorum plane emollie .liam, praesertim, qui ex decocto florunt chamomilla vulgaris fieri solent.
Senum moibi identidem non ex alia causa, quam imbecillitate virium & defectu salutarium excretionum per alvum de cutis spiracula enalci tolent.. Scholion. Vires decrescere in senibus 8c ipsam senectutem maxime in languore consistere, extra controversiam cst; ob fibras enim, per tot annos densiores de rigidiores factas , ob angustiora reddita Vascula, quae n.odo secretioni lymphae nutritiae in habitu corporis , vel spirituO- is in nervis cerebri & spinalis medullae, modo eae cretionibus vacant, sensus, motus & nutritio non 1blum decrescunt be vites adfliguntur, sed ἐχ major succorum pia de impiu itas in senili corpore acciamulatur, quae nunquam non graves adflictiones post se trahunt.
Ob deficientem alimentorum digessionem & sordiuiti
excrementitiarum in alvo retentionem flatulentiae, ructus, colicae, corporis languor, vigiliae, inquietudo subinde senes premere solent.
Libera halituum perspiratio, ordinario in senilnis ob X 3 meatuum
293쪽
meatuum culaneorum angustiam & consipationem,n que minus ob caloris desectum, cum iacile refrigerantur , dissicilior multas serosas impuritates, quae excerni debebant, fovet atque ingenerat. Seholion.
Inde similiarissimae senio consectis sunt gravedines,
Coryzae cum capitis gravitate junctae, tusses valde hu- Inidae, raucedines. Aucta vero impura salsedo atque
ad culaneos tubulos delata, si ibi stagnat, inolestissimum pruritum, siccam scabiem herpeti similem, cutis ariditatem squamosam & similia vitia suscitat. Si vero
serum salsius ac tariareis partibus onustum per urinarios ductus viam atque exitum affectat, atque diutius ibi moram trahendo sensiles partes adfligit, stranguriae, urinae dissicultates acerbissimae, vesicae arrosiones, urinae mucoste, quae in vesicae calculum subinde coeunt, hanc aetatem infestant.
Plures ex senibus, qui adhuc bene valent & nimium otio indulgent ac laute vivunt somnoque utuntur pleniore, nimiam succorum plenitudinem, quae viriurn robur vincit, & quae transpirationem dissiciliorem reddit , sibi ingenerant, quam impuritas presso pede ins
quitur. Hinc non mirum est, humorum insensas sa- gnationes hinc inde in visceribus & ab his morbos chr nicos, senibus admodum familiarcs, oriri: cujus generis sunt lentae febres, quae nurasmi nomine veniunt, cachexia, tabes, scorbutus, qui perquam facile in sph celum abit, in capite apoplexia, auditus gravitas, visus hebetudo, paralysis, memoriae abolitio de similes.
s. XXII. Qui senum morbi potissimum & nimiae humorum plenitudini de horum impuritati, propter diminutas Se deficientes excretiones, originus ac incrementa sita debeant: in promtu Pst judicare, ea, quae' Vacu tione detrahunt, prudenter adplicata, ut virium robur servetur, optima esse adversus hos morbos praesidia. S lolion. In quaestione postum id esse tum a veteribus, tum a recentioribus video, debeatne senibus, quidem decrepitis, sanguis emitti. Plures adserunt, venerabilem illum virium & vitae thesaurum omni modo esse custodiendum. Alii nimiam sanguinis copiam onerare naturam ac Vircs, ut regere motus oc subigere materiam nequeant, adfirmant; sed eximenda rei hujus contro-
vel a est. Plurimi ex senibus sunt plethorici, & quia
parum exercent corpus, dc sub tranquillo animo pleno& lauto victu utuntur, plus sanguinis generant, quam
ipsis utile est. Tali utique in casu jus a sanguinis detractio, modo non sit nimia, sed moderata de post eam debitum regimen servetur, prorsus non repudianda est. Rhases, auctor Arabs, adeo sanguinis missionem non horruit, ut vel ipsis etiam decrepitis, modo qualiscunque suppeteret vis , eam confidenter bonoque cum suscessit adhibueriti Helvetii, ad extremam etiam senectutem pervenientus sanguinem non sine commodo
uotannis bis vel semel emittendum curant. Recti Lime enim & Galenus & Celsus sentiunt, in sanguinis
detractione non tam annorum numerum, sed potius
corporis habitum & vires respiciendas esse. In iis vero, qui jam imbecilles sunt, parum cibi sumunt, vel eae morbo laborant, vel morbidae constitutionis sunt, hoc auxilii genus prorsus non probandum esse judicamus. Copiosus hac de re egimus in Dissert. de magno vena stelionis ad vitam longam praesidio. g. XXIII. Parcior cibus isque concoctu facilis, frequens corporis , praetcriira sub furcno & temperato coelo & ma-
xime per equitationem, lecticam aut currum, motio& moderatior vini generosi aut medicamenti balsamici usus cum sum ciente, sed opportuno potu; haec sunt,
quae & vires de valetudinem senum tuentur, adeo,
ut his praesidiis adjuti ad cxtremam & placidam senectutem pervenire polsint. Seholion. Qui valetudini senum tuendae pinsunt, id etiam Ch- rare debent, ut alvus non resistat, nec ossicii sui obliviscatur. Cum vero nihil magis pumiciolum si huic aetati, quam purgans, & quod nimium stimulando vim somachi lacessit: certo optime ii rebus suis consissent, qui ejusmodi cibos admittunt, quibus laxandi facultas inest, unde salsa, dulcia, vina, quae laxant, si reliqua
bene habent, non ex toto senibus circumci re opor
Corporis habitus plurimum quoque facit magnam que vim habet ad morbis obnoxiam imbecillitatem, qualis est spongiosus, rarus, laxus, non latis, sed tenuibus & copiosis vasis conspicuus, sub quo facilius homines aegrotant, dissicilius evadunt, & brevioris quoque vitae sunt, in eo quoque consentiente Hippocrate Sect. II. aphor. qq,
' Quemadmodum omne robur vitale in libero & eκ- pedito thlidorum & fluidorum motu & circulatione,& recrementitiarum paritum Hectione consistit: ita imfirmitas in languore illorum motuum posita esse utique videtur. Cum vero per fibras laxiores & tubuloa tenues atque exiles non multum sanguinis laudabilis almotum ac robur solidorum accedere, & parum quoquς per convenientia loca inutilis ilices emuere potest ;facile apparet, ejusmodi Bructurae corpora & vires habere subinfitinas & quam facile etiam a copia, intemperie & aliena rerum facultate lardi & praeter naturam assici posse. Accedit, quod in ejusmodi corporibus sanguinis de humorum sales in acutis morbis: in chron, cis vero stagnationes & vasorum in farctus dissicilius,
quam in iis, qui compactas de robustas fibras habent, ει qui latioribus vasis gaudent, discutiantur & ob id
magis in morbis succumbant. Sique experientiam consul inaus, certe ea nos docet, qui frequentius aegrotant
rheumatismis, catarrhis, Podagrae, hypochondriaco calculo, phthis, lentis subribus, abscessibus, cachexiae, mensium oc hamorrhoidum inordinatae fluxioni obn xii sunt, i. inter sceminas, quae facile abortiunt & gr Via in puerperio mala perpetiuntur, eos sere omnes tenuioris de laxioris em carnis ac syongiosi corporis habitus , pinguedine saepius de nimia vasorum tenuitate
Quum ratio temperamentorum, quae hominibus adsignantur, meo quidem judicio, non tam in natura &temperie sanguinis, sed potius in structura & habitudine solidorum ad motus, quae haud ita facile ac fluida immutantur, quinciata sit; rectissime etiam inorbos, qui vulgo sic dictis temperamentis adscribi solent, a solidorum structura, habitu & vitibus deducendos esse
Qui in spongioso & vasculoso corporis habitu multum sanguinis boni & temperati alunt, sanguinei: qui plus seri, quam sanguinis habent, phlegmatici dicuntur.
Ubi ob fibras teneriores, tensores, atque ad motum, iimpulsum & sensum vegetiores, expeditior & celerior per vata cursias est, temperamentum sic dictum cholericum enascatur. Sub fibrarum vero & partium solidarum densitate, rigiditate de ad motum tarditate cim
cultus sanguinis dissicilior vel tardior est, & im melai cholicum sic dictum exsurgit.
294쪽
De corporum imbecillitate morbis potissimum obnoxia. 243
SchsIion. Quando cholerici vasa ampliora, adeoque magis languine distenta habent, temperamentum choleric sanguineum fit. Si vero melancholici latioribus vasis, ad majorem sanguinis quantitatem vehendam aptis, instructi sunt, sanguineo - melancholicum dicitur temporamentum I ut adeo pateat, ex partium solidarum
structura diversa, de pro majori vel minori sanguinis
& humorum quantitate eoruinque celeri vel tardo cia i su , disserentem temeeramentorum rationem comID
i dissime explicari polle. Apparet quoque porro eX di-i ctis clarisiime, sanguineum facile in phlegmaticum ,
a de phlegmaticum in sanguineum, dc sanguineo - cholea ricum in sanguineo - melancholicum, & contra etiam; hoc in illud per diversam victus & vitae rationem, vel etiam Per morbos, transire dc commutari posse.
I. XXVII. h Dissidens haec & varia solidorum ad fluida Se fluidorum ad solida, respectu motus sanguinis, habitudo ad morborum dispositionem, ortum, ad syInplomatum quoque exacerbationem, item ad medicamentorum operationem aliam atque aliam utique plurimum valet& magnam vim habet, atque ob id haec cognitio m
dico necessaria & dignissima est.
Sanguinei facile incidunt in eos morbos, qui ex spongiosis habitu corporis de sanguinis plenitudine pro veniunt. Phlegmatici in eos propendent, qui eκ humorum impuritate di abundantia fiunt; cholerici in acinas passiones, in chronicas vero , quae ex viscerum insuctu M obstructione fiunt, magis melancholici prini Elives fiunt.
Μagna quoque est sequioris sexus ad morborum se 1 quentiam ex habitu spongioso & tenero proclivitas. g. XXX.
Foemimas prae viris morbis plus esse expositas, adeo ut duplo majores, Helmontii effato, illat patiantur, cxtra dubium est; id vero non aliunde fit, quam quod spongiosiori carne & vasis exilioribus instructae, majorem sanguinis copiam, quam natura regere dc digerere potest, ingenerant. - . A. XXXI. Morborum origo in sexu sequiori, prassertim, si utero gerunt, eX nimia sanguinis & humorum assilientia maxime orrnium deducenda est. Quamobrem si per menses superfluus sanguis recte & ordine secernitur, optima , si nilnus id accidit, vel plane cessat, ut in annosoribus , pessime sc habent.
Quia scilicet nimiam sanguinis abundantiam subito sequitur ejus impuritas, nec ulla sere pars est, quae non graviter in foeminis, si diu excretiones sanguinis subsistunt, inde adfligatur. Nam in capite vehemerates cephalalgias, odontalgias, erys lata de Paviores cerebriamedius Patiuntur. In peeiore spirandi angusta cum faucium constrictione, cordis palsitationes animique desectiones oriuntur. In ventriculo ab ejus inflatione ste-uuens ess ciborum fastidium, vomitio, ructus, phlogosis, malacia. Intestina torinina ventris, colicae convulsivae, satulentiae, alvi adstrictiones infestant. Ex utero male assecto , & ibi denegato sanguinis liberiori cursu, fluor altius, uteri procidentia vel immoderata sanguinis profuso, abortus, uteri scirrhus, inflammatio, ap stema, hydrops, sterilitas, dc ex sanguinis stagnatione concretiones polyposae', quae molas fingunt,proveniunt. Virgines vom eκ suppressis mensibus peculiari febre, quae alba dicitur S: Graece chlorosis adpellatur, laborant. Nam lubito inde in foedum de pallidum faciei coelorem, totius corporis languorem, ciborum fastidium, cordis palpitationem, pedum intumescentiam, pullum celerem, frequentem, ec aegram lpirationem, graVativum ventriculi dolorem inciciunt. Quae vitia, sanguinis fluxu in ordinem redacto, protinus levantur vel plane decedunt.
Post quinquagesimum annum, s eκ toto cessat si guinis pcr uterum effusio, sceminae plurimis malis fiunt obnoxiae. Quibus natura sensum teneriorem dedit, eae in pathemata hysterica & hypochondriaca incurrunt, in aliis sanguis per haemorrhoides vel per renum Vasa exitum astuciat, si motu abstinent, & natura torpidior est, in calculum renum, arthritidem, atque ex in farctuviscerum in hydropem, cachexiam suffocatiVOs c tarrhos facile incidunt. Seholion. Haec omnia mala & frequentiora sunt & majora si munt incrementa,si vitae nimis otiosae indulgentia planea motu & labore abstinent, sique accedit intemperan tia in victu, acidorum abusus , corporis refrigeratio, neque minus diuturnus moeror atque tristitia.
Alia adhuc est imbecillitatis morbosae in seminis ratio, videlicet nimia generis nervosi adspalinos, convulsi nes motusque inordinatos propenso, quae semper in seminis major est, quam in viris. Soholion. Ex hac nervosarum partium infirmitate & ad motus inordinatos dispositione sit, ut seminae animi sint mo bilioris ac vindictae cupidi, de facile ira excandescant, vel levi eκ causa in terrorum conjiciantur. Hinc etiam est, quod earum affectibus facile convulsiones, epit epsiae vel graves spasmi ad socientur, ut videmus in malo
hysterico, inque di iliciliori partu ac puerperio. . XXXIV.
Non certior igitur de melior ad praecavendos sexui sequiori familiares morbos via & ratio inveniri potest, quam si nimiae sanguinis de humorum plenitudini convenientibus auxiliis occurramus. pholion. Id vero quam optime praestat teirpessive & cuin prudentia adhibita: sanguinis per incisoncm Venarum, hirudines, cucurbitulas, omissiones. Quo spectant etiam absinentia, inedia, motus ic exercitatio corporis, peregrinatio de coe li inutatio post haec docens thermarum, acidularum vel aliorum sontium salubriuin usus, liberalior potus cerevisae tenuis, vel aquae calidissimae hembis insulae, non omissis clementioribus laxativis, ipsas ab omnium morborum intuitu egregie vindicant.
g. XXXV. Superest alia imbecillitatis ad morbos valde proclivis in corporibus humanis ratio, eaque nativa de a mombidis parentibus in liberos transmissa, qua vel totum corpus vel quaedam tantum ejus partes infirmae & ad morbos suscipiendos aptae evadunt. Seholion. Verissimum est, ut ut cognitu difficilc admodum, &animi de corporis vitia a parentibus per generationem transire in liberos,ita ut nihil certius sit,quam quod rob ni robustis, imbecilli imbecillis,morbosi morbosis procreentur. Morborum autem haereditariorum ratio profecto non in vitio fluidarum partium, quae continenter mu-
295쪽
lationi sunt obnoxiae, sed potius in depravato solidorum statu, quorum mutatio non sub potestate medici est,& quae nonnisi per annorum decurium fit, quaerenda est, & maxime vel in earum nimia imbecillitate, atonia, sive tono nimis laxato & resoluto, vel in nimia nervosarum partium ad anomalias motuum dispositione consistit.
Hypochondriaci plerumque hypochondriacos, phthisici phthisicos, calculosi calculosos, epiloptici epilepticos, haemorrhoidarii hamaorrhoidarios, cachectici ca-checticos progenerant, id quod indies in praxi animas
Seholion. Acutas passiones non transire in liberos, quia ex vitio magis fluidarum partium proveniunt, certissimum est ; sed eo frequentius lolidorum vitia & labem visicerum liberis astricari conspicimus. Quemadmodum V ro quaevis pars corporis nobilior peculiari chronicae pal- soni exposita est; ita etiam in haereditariis id observare licet. Molestillimum illud, quod dicitur hypochon-driacum, malum n ere si asinodicum ac flatu lentum ex ventriculi de intesinorum motu perili altico perverto, juncto cum summa atonia, nascitur: rhthisis praecipuus pulmonum morbus est, eriles fa mulancholia cerebri, hydrops hepatis, cachcxia licitis, calculus renum, Podagia articulorum, oc hi omnes moibi 1unt haredi tarii ta maxime sundati sunt in cujusque partis nativa imbecilita e de prava dispositione, quae vel in valbruiningultia, vel in fibrarum ec vasorum nimia laxitate, ad materiam vitiosam recipiendam de retinondam apta, ex qua iacile humorum stagnationes & valorum oppilationes, ins eius, indurationes fiunt, consistit.
g. XXXVII. Quemadmodum nihil tam dissicile est, quam labem,
quae in structura Sc consorinatione solida' partis haret, emendare: ita etiam prava solidorum per nativitat cinaccepta ad morbos dilpositio non adeo iacile , optimis etiam datis praesidiis , extingui potest, quin potius, ac cedente occasionali causa, primis subinde annis prompte excitatur atque in actum deducitur. Setilion. Sicut senium, ut praeclaro disserit Trallianus Lib. XII. de marasmo, nulla medicina tolli potest, eadem ratione
prava, quae in solidorum structura & labe copssiit, ad morbos proclivitas dissiculter admodum eradicatur. Ita phthisis, podagra aut astoctio hypochondriaca haereclitaria nulla propemodum arte averti possunt, idque aegrius medicina, quam accuratiori diaetae observatione, quae eo magis necessaria est , quo certius ex neglectis
diaeteticis praeceptis haereditarii morbi & ingravescunt& dissicilius levantur.
Mala quoque est illa fibrarum motricium per nativitatem acquisita habitudo, qua levi de causia ad sortes oscillationes & spasticas stricturas proclives, sanguinis aequabilem & liberum ad exteriora Vergentem cursum interturbando, regressiam ejus ad interiora, &congestiones nimias in his vel illis partibus efficiunt. Seholion. Εκ spasmis &, quae hos consequuntur, congestionibus proveniunt sanguinis offusiones, quae in prima aetate in capite de per nares, in juvenibus per pulmones, in aetate virili per venas sedis , solenni sere modo contingere solent. Intercorta vero por has vias sanguinis
eruptione, iub certis aetatibus familiaris, sanguis lubsi-sens & congestus multa & gravia creat symptornata, quorum de sicquentia, magnitudine & noxa Cl. Stablius
inseriptis suis copiosius & quasi ex prosusIo egit.
Praeter infirmitatem a natura acceptam datur adhuc
alia, quae acquisita est, & per morbi vehemunt iam lolidis insertur partibus, ex qua iacilis nainborum recursus & afflictio ejus partis fit, quam semel morbus sortiter exercuit, idque non tantum in chronicis, feci de in acutis passionibus accidit. Seholion. Qui febribus, sive continuis, sive intermittentibus, seinei vel iteruna laborarunt, ii quam facile non adeo urgentibus causis in eas recidunt. Qui pleuritide vel su-ripneumonia dccubuerunt, illi eundem morbum facile rursus experiuntur. Si seinel vol iterum erYLpelas pedem vel dextrum vel sinistrum occupaverit , tum frequentius in codem pede malum affigit. Coli acerbior dolor talem imbecillitatem in intestinis relinquit, ut parvas ob causas recurrat. Eodem modo dolores podagrici, bd qui dicuntur rheumatici, ita portum a.:fligunt, debilemque reddunt, ut serum acre vel tanAreum, ad glandulas vel ligamenta artuum glandulosa delatum, facile ibi subsistat Ed crudulcs hos dolorcs de i. iaO ir
vocet. Raro a calcitio renali tui.t immunes per omnem
aetatem, qui sumul vel bis e eo liabor auiit. Quibus sanguis per hae morrhoides vel vita insesit , r inse utinarias, aut pulmon: es, aut vata ventri .uli brevia, vel
etiam per nares semel vel aliquoties serri solitus eli, in
iis per has vias tulκ'ntius rursus exitum allectat, adeo ut in harmorrhasiis narium non per aliam, sed per de
tram vel sinistram, per quam serri consuevit, sanguis effluat. Qui semel gravi morbo caritis, aut cesilaalalgia aut apoploxia, vel etiam opsessa aut paralysi correptus fuit, in hoc facile idem morbus levi interdum o castane excitatur. Tumor hydros icus, icteritia quoque
de alia hepatis vitia licet bone curata fuerint, Ea tamenta pius recurrere, testem cleo cxpurientiam.
g. XL. Neque tantum a morbis, sed Si a laesionibus quibuscunque partcs externae imbecilles ad eundem morbum suscipiendum faciles & aptae reddantur.
Scholion. . Frequena nos docet cxperientia, quemadmodum partes ad quandam laesionem vel vulnerationem, aut putincturam mox ita fiant imbecilles, ut levem etiam in aere mutationem subiro per entiant. Frequentisiime accidit, ut in quibus Irartibus vena incisa, vel cucurbitulae cum ferro adpositae fuerunt, eae elapio temporis spatio dol0retensvo dc pungitivo assciantur, non quod is is peculia re agens ed nescio quod i telligens insideat, sed quia imbecilliores hae partes redditae a nimis redundante lan guine oscillationes & agitationes stimulantur. lnqua parte, V. g. circa malleolos, semel oria est ex uic ratio, nanc eidem malo facile lubjici, ut ulcus recru descat, quotidianum est observare. .
XLI. Tam subtilis & delicata est fibrarum in corpore ani
mantium natura atque conditio, ut prorsus nullam lae
sionum vel violentiam pati possint, quin inde statim i
lem mutationem accipiant, quae ad functionuin tam in motu, quam in lenitatione turbationem inclinet. 5Mholion.
Ex quo illud consequitur, homini, si per totum N
tae decursum sanus & intcgcr persistere velit, omni mo do & cura cavendum esse, ne iti gravem quend morbψm incidat, quia nunquam is ita transit, quin lae fouem
296쪽
De corporum imbecillitate morbis potissimum obnoxia. a ue
Praecipua igitur medicinae rationalis pars in eo consistit, ut medicus probe inter te corporum humanorum naturas diicernati Seholion. sionem & mutationem quandam corporis partibus inserat , quae occasionem postea ad coidem vel alios morbos dare de fovere possit.
Quum morbi antecedentes ita vim naturae lacessere& robur eκ solidis auferre soleant, ut quam facile novus morbus propullulet: omni modo de diligentia, ut is ipse per salutaria diaetae praecepta praecaveatur, lab randum cst.
stiliou. Quoniam hanc utilissimam materiam copiose non ininus, quam perite in peculiari Dissertatione de morbis Hoc fit, si in quovis individuo fructuram partium fibrosarum, vasbrum capacitatem & dispositionem , temperiem ac proportionum patrium fluidarum ad motum probe perpendat, & insuper cujusvis pci iis peculiare robur vel imbecillitatem ex variis phaenomenis, circumstantiis, observationibus & effectibus accuratius perspiciat, qualem cognitionem si impetraverit, tum ex aliis prodeuntibus persecuti sumus, nolumus hac in facile & protiate judicium de rationem reddere poterit re elle longiores.
Quum non tantum universi corporis, sed & singularium partium infirmitas a viribus nimium exhaustis& deperditis proficiscatur, ita, ut deinde lain sacile obnoxia sit morbis; sequitur, omnia ea, quae vigorem& vires corporis susiurantur, easque exhauriunt, de cur hoc vel illud medicamentum, hac vel illa insalubris res aut morbisica causa, hie vel ille morbus aliam in
hoc corpore , aliam rursus in illo operationem, essectum atque eventum exorat, in quo potissimum m dicinae rationalis momentum ego situm esse arbitror.
Nam harum rerum scrutinium non tam lacile est, ac si quis ad cns, sensu quodam interno aestimatione atque nar dc valetudini prosi rae inimicissima, gravibusque i x tione motus. vitales A naturales corporis humani ac lanesiis morbis ingenerandis esse aptissima. dirigenβ atque administrans, cuius existentia nullo so
licto ratiocinio demonstrari potest, confugere Velit. Γ, am=. ALLV- posito ejusinodi principio , ceu suprema rerum , quae
' Quoniam materiam virium de motuum causam bo- fiunt in corpore nostro, causa, omnis ratio, omnis cUr
ni de temperati succi in vasis praebent, quid manife- titudo in theoria non minus, quam in praxi medica uno situs est, quam quod ea vires corporis consumant, quae ictu prosternitur, ut nonnisi fallaκ judicium & fallaκ
Hoc in genere sunt, praetcr morbos quo sicunque, immodicat sanguinis profusiones, sive natura sive arte sarer, diuturna inedia, incongruus plane cibus, at sidua vigilia, immoderatior venus, crebrior pur3antium usus, plenaria motus intermillio, anxia curae, lollicitudines, tristitia diuturna, profundae sne voluptate quadam meditationes, animi contentiones, tempestates valde assuOsae vel nituis humidae, ignavia de desidia, ebrietas, i xuria de hujus generis plura. . Scholiou.
De morborum origine ex copia Cr vitio ingestorum.
I. I. Omo continuo eget alimentis, ut sanguinis, qui Haec omnia & singula ita sunt comparata, ut, si quindam tantum cx illis, praesertim in corpore natura de-ibili, concurrpnt, adeo vires pessundent de naturam im-bccillem reddant, ut postea non modo omnibus sere pateat vitiis, sed εe magnum scriculum in morbis acccndat , & aegri difficillime sanentur. Miserum itaquc de infelicem illum medicum habeo, qui cum ejusnodi
debilibus & corruptis naturis corporum agere te cura
tiones tentare debet. Verum deterioris adhuc condi- . . . - . -
tionis sunt illi medici, quibus cum valetudinariis, hy inuisima vju. puri O, quae nervis Vehatur, ad motum pochondriacis, scorouricis, quotidae conflictandum cst. Hi sunt illi aegrotantes, qui medicum non modo in pilam vires & robur sblidorum sustentat, qui univcrso corpori nutrimentum praebet, qui perenni motu a praesentanea, in quam inclinat, corruptione corpus vindicat, justa de conveniens quinutas, temperi S ab que inde moderatio motuum conserientur.
I. II. Neque vero tota sanguinis subsantia, sed puristimatantum ac delibati silina ejus pars, quae lympha Voc tur, corpus nutrit, neque alia, quam subtilior ac molestissime exercent, sed de ejus existinationi mulcum detrahunt. Beatum vero de felicem eum praedico, praesertim quando incipit in artis operibus versari, si ejus modi curationes Zc corruptas naturas effugere pol sit, nam medicus & medicina hac ratione subinde contumeliis exponuntur. Et profecto, ut verum dicamus, contultius multo est, ut ejusmodi debiles, qui continuo. cum morbis, de spasinis conflictantur, a medicina a slincant, Sc tantummodo in recto vitae regimine Mcommoda diaetae ratione levamen de solatium quaerant.
Illud vero perpetuo a medicis oblurvari velim, ut semper cum imbecillibus de valetudinariis, de qui vitium in quadam parte sevcnt, Inollissime agant, de ab omnibus vehementibus sibi caveant, ne fortiori commotione ad partem imbecillem de vitiolam peccantes humores impellantur, eκ quo Lepius graves de lanessi affectus propullulanat; siquidem Infrina pars de atonia& robur lolidis praestandum accommodata est.
I. III. Sanguinis pars desecatissima, & tam corporis nut
quam motuum vitalium conlurvationi idonea,
continuo solidorum attritu , indeque oriundo intestino sanguinis calido motu partim per cutim dissatur, partim intra corpus retenta in liquamen demum latin sulphureum de excrementitium fatiscit. Scholiou. Habet hoc omnis motus, ut statum corporis, in quod agit, vel ratione situs de loci, vel ratione texturae ac
figurae immutet. Quid mirum igitur, si vis illa systallica de motriκ solidorum potentia, quae continenter agit in fluida, sanguinis etiam mixtioni de crasi tantam inis ducat mutationem, ut continuo ari ritu Se intestina agutatione eum vel consutinat ac ditii pet, vel in serum cκ- crementitium convertat. Hinc in febribus tum acutis,
tum lentis & hecticis sanguinis copia saepius intra breve quadam laborans quam sacile vitiosum recipit humo- spatium consumitur, inque humores excrementitios dorem, a quo postea ipsi major laesio accedat necessu cst. generat. Utque adeo mirabilis est corporis humani
297쪽
oeconomia, ut motus, qui Vitae praeest & sanitatem c sodit, de vitam tollat lc corporis intefritatem destruat, materiam videlicet, quae pabulum ipsius est, paulatim de successive in fomitem morborum dc mortis converin
Quantum igitur quotidie motu cum intestino attritivo, tum eκcretorio corpori subtrallitur, tantum commodis alimentis resarciri debet, ut vires cuin ipsa vita de sanitate sartae ac tectae sementur. Scholion. Ex liis, puto, inevitabilis alimentorum necessitas si, iis abundeque intelligitur. Nimirum omnes, qui in cor-POre humano exercentur, motus tam mirabili nexu devinculo inter se cohaerent, ut actiones, quas Vocant ani males, a vitalibus dependeant, hae vero a naturalibus gubernentur, Quinquo accipiant perpetuitatem. Nam digestio, secretiones de excretiones, quibus actiones naturales ab Ivuntur, motibus vitalibus prospiciunt, e rumque incolumitatem tuentur; his vero sal vis de integris omnes bene habent actiones, quae Vulgo ad ani
Scire oportet,hominem non tantum eum in finem in digere alimentis, ut subtilissima illa Sc nutritiva sanguinis portio, motu de calore desinicta, restauretur, sed etiam, ne motus illi vitales systallici de eκpansivi comdis , vasorumque sangui scrorum 8c canalium , qui liquida vehunt, qui secernunt, & qui rcciproce ac per Vi
Ces exercentur, torpescant vel interrumpantur.
Seholion. Paucis admodum cognitam .ine hanc veritatem imtelligo, quare homo ad vitam servandam non exigua alimenti optimi mole possit esse contentus, ted ingens quotidie quantitas cibi & potus necessaria sit. Ratio nobis haec bine videtur, quoniam nempe futurum, ut motus canalium syssiatici de expansivi, qui fluidorum progresIum de directiones moderantur, brevi elangueLcant vel penitus pessundentur, nisi sufficiens Se paulo copiosior fiat alimentorum, praesertim liquidorum, imgestio. Nam ut in doctrinis physiologicis jam satis expla
natum est, vasorulli his contractiva partim a nervorum rore lymphatico, partim a sanguine, tunicas vasorum permeante proficiscitur ; tubulorum Vero expansionum contenta intus conveniens humorum moles esticit. Hi
motus, in aequilibrio politi, ita sese invicem excipiunt, ut systole producat diastolen, diastole vero rursus pro 'vocet sysolon. Iam quum ingens quotidie humorum
copia per tot secernicula, per tot tubulos ac meatus e corpore ejiciatur, sequitur, ut nisi quotidie ainisti fiat restitutio, vivida illa vasorum expansio minuatur, tandemque ex toto desimat. Deinde siusticiens succorum copia in vasis necessaria est eam ob causam, ut vasa minima , quae maxime excretionibus dicata sunt, de quorum interventu humores ex arteriis in Venas transeunt, expansa atque aperta serventur, quum alias succorum appulsu destituta facile conciderent. Eκ quo utique comficitur , vasorum obstructiones a desectu aeque ac copia Iumorum progenerari.
Vigor motus intestinorum peristestici, atque ab eo dependens debita secum alvinarum excretio sufficientem cibi ac potus quantitatem desiderat. Selolion. Alimentarii canalis motus perissalticus , quem Ver-1ivicularem Vocant, dc cujus beneficio ingesta ex ve iriculo ad inrcstinum extremum deVolvuntur, identi-ddin convcuienti ejus systole do expansione absolvitur. Nam vis ejus contractiva ab influxu roris nervet &sanguinis tunicas intestinatus perluentis , expanso autem a mole contentorum celebratur. Hinc, ubi multitus cibus revomitur, alvus f stitur, de qui patiuntur inediam, vel parciori manu cibos assumunt, in iis contrahitur ventriculus, de rarior fit alvi dejectio. Quod vel maxime apparet in febribus de reliquis morbis, ubi parum alimenti appetitur. In iis enim segnior dine alvus consuevit, id quoniam ejus sordes 8c inquinamenta , quae ex universa sanguinis massa hic deponuntur, mucosa, biliosa, salivalia atque adeo ad sermentationem prona, non satis mature expelluntur, sicile accidit , ut mora diuturniori corrupta novo morbo de gravioribus symptomatibus materiam dc occasionein suta ministrent.
g. VII. Igitur copia alimentorum intestina ad creti iorem ingestorum expulsionem sollicitat, nisi a praecedentibus
causis horum vis contractiva valde debilitata fuerit. Scholion. - .EX quo causa apparet, ob quam, qui multum c medunt de bibunt, crebrius alvum demittant. Neque ignotum est, aquas medicatas plurimum conferre ad Promovendas excretiones tam alvinas, quam urinarias, quod rnaxime praestant mole sua, siquidem interdum decem vel duodecim earum librae hauriuntur.
Ex quibus conficitur, sine alimentis certaqua & comvenienti corum intile diu constare non poste corporis humani integritatem. Atque ideo plenaria appetitus dejectio, si longis in morbis diutius affigit, nunquam . non iugens periculum ostendit. . IX.
Ad vitae de sanitatis tutelam mutuum conspirare debet commercium in ter ea, quae corpori accedunt ex alimentis, dc quae per necessarias excretiones ipsi sub
Seholion. . Quo Plus ergo ingcritur, eo copiosiores de frequemtiores csse debent egessiones, sique multuin per incretiones secesserit, multum quoque per ingestiones resi-tuatur necesse est. Qui autem parum excernit, eum ingercre parum oportui, de qui paruin ingerit, is moderatius debet cκcernere. In certa itaque de convenienti mensura de proportione ciborum ac laborum, quibus perspiratio juvatur, punctum sanitatis non ine' tu veteres posuerunt, atque ex iis maxime Hippocraus, qui Libro I. de Diaei. f. a. O R. ait: labores consumunt,ta cibi, quae macuata sunt, explent.
Sicut in universum haec lex firma de stabilis valet,
omne nimium naturae esse contrarium de inimicum: ita etiam ciborum copia de vitae de viribus de sanitati h minis erit inimicissima. V li Scholion. Gaudet enim natura animantium certa proportione sordine, temperie, symmetria de aequabilitate motuum
tam in solidis quam in fluidis, de si quis in hac ipsa sani
Se integri satus genuinam dc proximam causam quae rere de constituere velit, is prorsus non errabit. Quoniam vero omne nimium, sive ad materiam, sive admotum id pertineat, 'adversus illam proportionem atque temperiem, qua gaudet natura, pugnat, hinc rect ab Hippocrate din. II. aph. I. iustum .' πα ν τὼ πολυ -
πολέμιον i. e. Omne nimium naturae inimicum; ct
Sin. II. aph. q. nou aliud quicquam bonum, quod naturae modum excedit.
298쪽
De morborum origine ex Copia & vitio ingestorum. ' a 47
κime consistit in vigore motus peristestici, sive succesy. XI.
Quoniam omne nimium & mole exsuperans motibus naturae ordinatis & proportionatis, quibus sanitatis natura continetur, est contrarium, cibus quoque praeter naturam copiosius ingestus, ut prudenter admodum prodidit Hippocrates Sin. II. aph. II. morbum facit. Et libr. de diaeta aeutorum: prava hae es diaeta, cum quis plures cibos eorporipraebet, de hinc impotentia gulae
Huic sententiae suffragatur etiam Celsus Libr. I.
p. II. pag. 2 s. ubi ad cibum ventum est, nunquam es utilis nimia satietas. At vero id maxime hac in quaestionem venire video, quid τι nimium sit, atque eX quo illud aestimari debeat, utpote cum advertamus, quod aliis naturis est nimium atque inimicum, id tu lus aliis esse moderatum adeoque amicum, dia quod aliis est minus sufiiciens , id certis rursus infestum esse ac nimium. Mirum enim est, quantum discriminis co pora humana inter se recipiant, tam rationo silue urge& habitudinis partium, quam ratione vasorum capacitatis & solidorum potentiae motricis seu roboris. Quinimo ipta naturae per aetates, per anni tempora, per vitae genus, per ipium virum, per climata mirifice mutantur , adeoque pro tanta varietate de mutatione corporum dissicile admodum erit, unam Se certam ciborum quantitatum & mensuram omnibus de singulis commodam de susticientem invenire. N am quod unosiva vividiori ejus dilatatione Se confrietione; nam hujus beneficio solventes illi ac sermentescibiles humores ex glandulis decenti quantitate profluunt, se bilis non mediocris quantitas ex ejus ductibus in duodenum descendit, huius etiam beneficio alimenta non modo inter se, sed de cum dictis solventibus intime alterantur , miscentur, dissolvuntur: huius beneficio succi utiles & cliylbs per crussam villosam debite I ecreti per canales lacteos transeunt; de hujus tandem beneficio inutiles de excrementitiae sordes de seculentiae utilissime& cito alvo ejiciuntur. g. XU. Quo robustior itaque est ventriculus, eo plus cibi desiderat, eo plus etiam sine ullo incommodo concoquere te serre potest. Videmus inde , homines robu-sos, agrestes, plebejos, labori deditos, ingentem pro sus alimentorum copiam sine ullo periculo Se optimo ferre posse, adeo ut inde firmiores & robustiores eu dant, a qua imbecilles & infirmi laeduntur. Seholion.
Videmus cibum non modo copiosiorem, sed & saepius intemperantiorem non tam iacile ossicere robuia sto, quam imbecilli homini, quia illius ventriculus m tu & robore instructus eum celeriter expellit, ut non
diu ibi moram trahere & corrumpi possit. Neque quantitate, vel qualitate delinquentes humores facile sanitatem offendunt, si in perpetuo progrestivo motu tempore homini conveniens Sc sufficiens est alimen' eonstituti neque diu in loco morantur, sed cito tum, id saepius eidem alio tempore nimium di nQFium propelluntur. Siquidem ii demum humores materiam ege usu atque experientia animadVeriimu - morbo dant eun que fovent, qui motus progressivi eX-
Igitur rectissime jusa & conveniens alimentorum mensura adeoque vel nimium vel parum ex solidorum robore ac viribus semper aestimari debet, magna enim' es , testante Hippocrate Libr. de alimentis, quavetitas ad vires solerti ratiocinatione adaptata.
pertes sunt, qui stagnant, nam ex sagnatione corrum puntur de acorem induunt, dc vim partis, cui inhaerent, valde lacessunt, ejusque motum turbant.
g. XVI.' Infirmus itaque homo parum alimenti desiderat ἡquia non multum digerere subigere & propellere motus tui imbecillitate potest, unde fit, ut imbecilles sa
Nam neque ullius corporis vires & emcacia in rerum ' OZ cinis P in maJori copia lumiis, quos optiine ro- natura absolute, sed semper relative considerari debent', busti Ierre Poriunt, laedantur. hinc etiam τδ nimium vel τὼ parum ciborum ratione individui aestimare oportet, robustum an imbecille sit, Vasa habeat capacia, an angusta, exilia. Hinc fit, ut docente Hippocrate Libr. de Assection. g. s2. quaecunquet sanis commo,hnt, ea etiam aegrotis exhiblia fortiora
In numero imbecilli uin nobis sunt ii, qui non multum sanguinis te parum ejus subtilioris, spirituosae,
mobilis, lulphureae, elasticae portionis, quae omnium virium tam vitalium, quam naturalium in corpore humano causa ac sons est , habent, dil hujusmodi sunt, qui ex nimia sanguinis profusione laborarunt, qui ex Quo maior copia virium de plus Ioboris in corpore gravi morbo sue acuto convaluerunt, qui nocturna
humano inque ejus ventriculo est, eo plus nutrimenti ferre potest homo ic contra.
Quare paucos cibos senes requirunt, & Acilius jejunium tolerant, quam juvenes, quia attestante Hippocrate Sin. I. aph. Iq. illis parum caloris inest, pro- Pterea paucis alimentis indigent.
Sicuti in rerum natura virium motricium emcacia recte aestimatur ex effectu, cum plus vel minus rem sientiae vincere possunt: ita etiam robusta corporis h. mani natura vel ventriculus firmus is nobis habetur, .
qui motu peristallico sortiori instructus alimenta probe subigere, miscere, digerere, ex uno loco ad alium propellere , imo convenienti tempore expellere dc puraschylosas partes in vasorum lacteorum oscula impellere possit.
Canalis enim illius nervosi & alimentaria robur main
vigilia & inquieta cogitatione, meditatione vel diuturno animi affectu, praesertim moerore, corporis sui r bur imminuerunt, de uno verbo, omnes valetudinarii. Quo pertinent ratione aetatis insantes, senes, ratione
habitus corporis, qui laxo de spongioso prinliti & c piosa & exilissima vasa habent: ii omnes propter virium infirmitatem a nimia alimentorum copia sibi cavere debent, nisi semitem morbis praebere velint. A. XUII. 'Tanto gravior est noxa cibi copiosius adsumti, quanto majori aviditate ingeritur. . ' Scholion. Nimia ciborum copia per se semper resistit eorum intimae solutioni atque concoctioni, minime ob eam causam, quia necestaria proportio issa inter menstruum solvens de solvendum laesa est. Deinde, si celeriter magna cum aviditate cibus ingeritur, tum non bene ma-Hicatur , neque cum saliVa, quae menstrui vicem gerit,
probe subigitur. Accedit, quod nimia copia repente im
299쪽
gesti cibi, vel etia1n potus, ventriculi tunicas nimium rint, uti nos cognovimus in obsidione Harlemens er Les distendat earumque liberam actionem de motum systal- dana id praecipue mytigise, quando obsidione liber Mi ei. rem in ves victu pleniori se replentes mortem quam piarimi in licum contracti vum impediat, unde diutius haerens iventriculo laedit, & vellicando paulo sortius totum nervorum conteatum in consensum trahit.
Misera res est, imbecillos plerumque ingenti cum aviditate atque intemperantia comedere. Ita videmus infantes , & fame diuturna pressos, item eos qui mox ex morbo evaserunt, itemque valetudinarios, phthisicos , melancholicos , hypochondriacos, & qui vermi-hus laborant, pueros nimium Voraces esse, id exinde multas sibi contrahere aegritudines.
g. XIX. Insantes lactentes ex copia lactis, diutius hi stomacho detenti, & bilis acrioris adfluxu corrosivi redditi,
Seholion. Sicut omnium rerum nec quicquam ad sanitatis in infantibus tutelam , ac alvus bene fluida, aptius est :ita lac copiosius ingurgitatum, quam ventriculi tens ritudo subigere de expellere potest, stagnat, acore i ficitur de consennentatione cum bile corrosivam de propemodum virulentam naturam inducit: hinc seces coagulatae Sc viridi colore tinctae tam corrodentes is- pius sunt, ut linteamina excdant. Mirum enim est, lac diuturna inora de stagnatione in intestinis acidissimum evadere, ut flavum bilis colorem in viridem conven. tat, qui adfuso oleo tartari per deliquium protinus in flavum rursus transmutatur. A cruditate hac corrosivaeκ copia lactis male digessi graves & periculi plenilisecurrerunt. Denique non ignotum est , milites, ex eastris in hiberna secedentes liberaliter passos ex corrula tela ciborum in debili admodum corpore in febres pessimi moris stomachicas & caput validissime afficientes incidisse. XXI L . . Qui quariana laborant, plerumque sunt nimium voraces ob exsuperantem primis in viis acidum humorem, qui ventriculi oscillationem, in qua appetentiae causiresidet, sortiorem inducit, sed quo plus comedunt, eo longiorem & difficilioris sanationis fieri sebrem, certita
Huius febris contumaciam non tam facile etiam praestantis limis praesidiis evinci posse, nisi prius infracta iudirit nimia illa voracitas, pcritis practicis non obscumnest. Nam quo plus ingeritur in ventrem cruditatibili obsessuin , eo magis illae augentur, de eo magis 'semes morbi increscit, atque hepatis in sarctus, ubi praecipue sedem suam haec febris fixam habet, incrementa ια-
Hypochondriaci Sc meIancholici identidem ob copiosum in primis viis acidum plus appellant & ingerunt, , quam ipsis utile eli; ex quo fit, ut morbi symptomata exacerbent, & morbum minus sanabilem reddant. Scholion. xi .' Molostissimus, sed certe frequentissimus isse affectri, qui hypochondriaci nomine venit, ab ingenti motus dejectione nascuntur. I. XX. quae minutant de spatac has partus , lemper adsunt. Ecquis igitur non videt, ac 'piosis cibis hoc malum seinper augeri de deterius*Qui proxime a morbo & febre fatigati convaluerunt , ob nimiam voracitatem, quam quidam medici stomachicis acrioribus & aromaticis vel acidulis spiriti-hus promovere consueverunt, tardius vires amissas r cuperant , saepius recidivam sbi accersunt, xit in lentum chronicum morbum incidunt.
Sine injuria culpandus hic venit perversus sic se stomachicorum appetentiae excitandae causa usus, quem non semel, sed saepius in infirmioribus summe noxium, deprehendi; nam cum plus adsumant, quam sare &imo habituale reddi.
Evenit saepissime ante accessionem podagrae, Coryzae , vel etiam intermittentis febris inordinate crescere . ciborum appetentiam, languido licet .rpore, idque. suinper cum incommodo fieri.
: Scholion. Videtur haec insolita ciborum aviditas in acrionsio machica lympha, accedente peregrino ex prohibita transpiratione stimulo, derivanda, de quia hanc alvi taladios secessio ordinario comitatur, imminens morbus regere imbecillior ventriculus potest, necessario ingens pabulum copiosus nactus, necessario majora accipit in cruditatum fit proventus, qui in corpore adhuc debili crementa: sapienti igitur consilio statim ejusmodi inor quatia iacile languorem de letuum Calorem de postea borum Dinciatis occurrendum est. Prima nempe regis ciborum fassidium cum male olente ex ore lpiritu, stim commoda medicina expurganda, sive per superiora si inferiora, praerinissa tamen semper humorum, qui in yi'tio sunt, correctione. Ita opportune praucinditur mor bi semes , & morbi insequentes lavissune luccedunt quoque inquietudinem concitat. Atque adeo optimam medicinam intempestive datam morbis causam
dare & suggerere polle , clarissime ostenditur. os. XXI. Nunquam nimia repletio cum majori periculo jun illa est, quam apud eos, qui per diuturnam inediam prelis de valde debilitati sunt.
Plures post inediam nimis sortiter passos mortem sibi brevi etiain finiuntur. Neque tantum imbecilli debiles, sed & sani aero busti homines si supra modum comedunt, momorum semina sibi sabricant, saburram in primis viis cutau
Seholiomaccelerasse, testis est FORESTUS Lor. XVIII. f. - Non inepte Galenus. hi Comment. Sect. II. Vb-i7 a. in schol. ubi inquit, nota es multorum hisoria, qui a geminam siti talem sive ciborum redundantiam ii xui 'Ionga Ute tu sese replevera, , adeo, ut indefessocarisuo ad vasa scilicet atque ad virtutem. Satietas ad Vai ς' Uλ - Γ qui hypochondriaci nomine venit, ab ingenti inota mae, quae hanc aetatem infestant, Agritudini C , ut ior' . perissaltici destructiinie dusque ad sineriora retrocem mma, cardialgicae maxietates & conVulsione , Oborium ne r inoo-judicio hiscitur, es a stasmodiha pam hir , M ast actis Viscido coagu, O tunica Viliola tium inembranacearum universi corporis diathesi so-& crus Osa intestinorum, in quain as una lacleorussi vetiit & augetur. Quars in iis semper vitiata digessio innumera ostiola desinunt, obstruitur, abdominis in & excretio ac secum segnior inflationes tumescentia, atrophIa reliqui corpori. cum alVa ingent & cruditates acidae, quae stimulant & spastio aflictat
300쪽
ubi tanta ciborum ingesta copia est, ut ventriculi capacitas nimium dissendatur: satietas vero ad virtutem sive facultatem est, ubi plus cibi ingeritur, quam natura , aut sicultas corpus nostrum regens, superare possit. Saepe vero accidit, ut magna cibi copia non gra et facultatem robustam e contra vero imbecillem exigua admodum & mediocris alimenti copia non raro graVEL Si vero nimium ventriculus a sumto cibo distenditur , utique facultas ejus motiva & contractoria minuitur, ut diutius, quam par est, cibi ipsi inhaereant eumque onerent, ex quo multa vitia incidunt de robustos etiam
Optime Hippocrates de veteri Medicina I. I 3. for- risima edulia maxime O manifessime haminem Iadum, sive sanus si , me aegrotus.
Disserunt enim mirifice alimentorum genera: quaedasunt Valentioris naturae , quaedam imbecillae, & llaec omnia bene distinguit Ze enarrat atque in classes redigit sus Lib.II. Cap. XVIII. Valentiora illa dicuntur, quae dissicilius reselvuntur de plus alimenti habent, & 1unt maxime legumina & ex frumentis panificia, Omne animal quadrupes, omnis hellua marina, item panis, mel, caseus, annosiores carnes, item omne opus pistori uinvalentissimum est, quod ex farina, butyro, ovis, saccharo contatum : nam haec disticilius subiguntur,firmum ventriculum eκigunt, & aegrius ventre dimittuntur.
Cum ciborum genera multum inter se differant, sapientissimum certe Celsi praeceptum est, quod tradit Lib. i IICa XVIn in fine e imbeeιιlis, eorporibus rebus infirmi mis opus est, medioeriter firmos media materia optime fusinet S robustis apta validisima. Plus aliquis ad pumere ex levioribus potes, in his magis , qua vaIm- isi a Dur, temperare ii debent.
Inter imbecillia alimenta refert Celsus omne olus , quicquid in cauliculo nascitur, item omnia sorbilia, mollia, omnia poma , cucurbitas , cucumeres, pulticulas & panem aqua madentem; ad mediam vero mat riam aves minores & pisciculos & ex quadrupedibus leporem refert, item ex oleribus ea, quorum radices vel bulbos adsumimus.
Multa eaque gravia sunt mala , quae ex vitiosa alumentorum concoctione & cruditate exsuperante oboriuntur. Soholion.
Hippocrates haec ipsa optime recenset Libr. de Prisca Medicina, 9. Si pransi fuerint, idque eis non condu- eat , statim graves G eorpore segnes flunt itemque men re puri hiatuque o Veliatione O dormitation π Dipi ni. Si vero etiam insuper eamaverint, ct status O tormiana ct alaus tringitur. Celsus Lib. I. Cap. VIII. haec recenset stomachi Iaborantis vitia his verbis: somaehum infirmum indicavi paIlor, macies, praecordiorum dolor, nausea ct nolentium vomitus , in jejuno dolor capitis, quae
in quo non sunt, is firmisomachi est.
Famelici si plus justo sese avidissime sumtis cibis, praesertim pinguibus replent, in febriculam quandam ephemeram , quae digestionis adpellari poterit, subinde incidunt ; siquidem non multo post cibum sumtum ventriculi inflationem cum summa anxietate, inquietudine de spirandi angustia , & dolorem ventriculi tensivum Persentiunt, qui ad scapulas, ad sauces & ad ip-1 rid. H manui Oper. Tom. I.
copia & vitio ingestorum.' a 9
sum caput profreditur, quod graviter dolet, facies rubet de mens incipit fieri inquietior. Praeterea languor totum corpus occupat, extremae parieS inalgescunt, tempora pulsant, pullus durior & frequentior fit, alvus constringitur, & hic paroxysmus plerumque intra aliquot horas supervenientibus ructibus vel vomitu aut 1 udore solvitur. Sebosion. Hunc affectum ego aliquoties observavi in hypocho driacis famelicis , cujus symptomata ab inflatione stomachi unice mihi repetenda videntur, & hujus deκtra pars saepius in tumorem vesicae inflatae instar juxta scrobiculum cordis in dextro latere attollitur. Α nimia igitur ventriculi, qui totus nervosus est, distensone ne vorum paria, praesertim intercossale & octavum, tensionem & tractionem patiuntur, unde paries, quas pertranseunt, spastica strictura & crispatura inici, & haec mala produci, non mirandum est. Similem morbum H ungaris endemium , qui Vocatur Tlaemer, in peculiari Dissert. Dr. Milether erudite delcripsit.
Cruditas, a nimia ingessorum copia & concoctione dissiciliori orta , placidum .oinnum impedit, Be capiti ac toti corpori gravitatem infert. Seholion. Neque certe Sanctorii dictum Se i. IV. apb. s. eX- perientia vel ratione caret, videlicet somnum nihil magis interturbare, quam ciborum corruptelam ', Nam sortius lacelsitis ventriculi nerveis tunicis totum systema nervorum , cum quo princeps haec partium magnam communicationem & consensionem fovet, praeter naturam tenditur, ac stringitur, unde inquietudinis origo: &quia constrictis excretorium meatibus pauca secedunt,ia pulpiratio minuitur, sequitur, ut totum corpus in de gravitatem re languorem persentiat.
Sicut concoctio , recte sentiente Celso , Lib. L. Cap Ix in omnibus corporis assectibus nee aria omnibusque vitiis occurrit: ita cruditas maxime laedit, ct quoties offensum corpus es, vitiosa pars maxime sentit.. Scholion. Quare prudentes medici, tam imminentibus, quam praesentibus morbis, item in omni dolore, & vulnerati ne, id omni cura efficere debent, ut cruditates praecaveant & parum cibi adsumatur ; nam excretionibus sub morbis labascentibus sementum semper nOVum , &majus illi ab intemperantia & cruditate, omnium malorum matre, accipiunt.
Rectissime enim Hippocr. lib. I. astb. 22. qui a satietate veniunt morbi, vacuatione curamur. Optima ad vitia, quae ex nimis copioso sumpto cibo Se cruditate prima in regione proveniunt, tam praecaVenda , quam sananda, sunt abstinentia, alvi ductio , vomitus de libeator perspiratio & medicamenta roborantia.
Abstinentia & inedia sunt validissima adversus vitia stomachi ex repletione praesidia. Seholion. Si ullum, certe hoc magni Hinoera is salutare praeceptum diaeteticum est , quod Lit r. IV. de morbis s. i proponit . s homo parum editWbιbit, in nullum morbum incidit. Neque enim ulla res , sunt verba cibi, Lib. II CV. XVI. magis adjuvat laborantem, quam te elisa