장음표시 사용
401쪽
Degeneratione morborum ex morbis.
s, Pleuritidem in abscessum vel empyema trans-HV .uese re, dudum gravissimus auctor HIPPOCRATES, cessias pul- passiim in monumentis suis tradidit, inprimis aph. - μ ' S.IHSAE. V. perhibet: pleurit idem in empye ma, quo nomine, ut audior est GALENUS, quamlibet in pus mutationem insignit ) degenerare, si purulenta non intra quatuordecim dies excludatur materia , de quando haec in empremate non desinit intra quadraginta dies nuere, phthisin fieri; id quod etiam experientia confirmatur atque expedita ratione nititur. Nam in Pleuritide vera, haud absimili ratione ac in peri- Pneumonia , ipsius pulmonis exterior substantia, non Vero quae tantum costas succinsit membrana , inflammatorio Sc dolorifico ex languinis stas tumore est affecta. Haec itaque inflammatios penitus dissipatur, morbus persecte sanatur; at si discuti renuit, in purulentam abit materiam, e pectore rejiciendam. Quod si vero intra quatuordecim dierum intervallum nec sebris decedit , nec puris excretio sequitur, tunc justa est suspicio , materiam inhaerentem formare Vomicam , qua demum rupta , si puris screatus intra quadraginta dies non cessat, phthisis praestolatur:
certum quippe tunc est indicium, vomicam ulterius serpere & acre pus totam pulmonum substantiam in exulcerationem trahere, unde tabcs
PMdtesti Et certe pleuritis longe iacilius in empyema cedit, quam quidem peri eumonia, quia recte
monente CAELIO AURELIANO Irim. 2Gyeri emmonia est tumor in toto pulmonum cor ore, pleuritis vero tantummodo in ejus parte, Vel potius,
Pleuritis est inflammatio magis superficialis, pe-Tipneumonia vero altior de profundior : in hac sanguis magis serosus , in illa cruor crassiis sta-nnat. Quare sicuti sanguinis chylosi de gelatin 1i facilis est in purulentam materiam transitus :ita cruor crassiis dissicilius in pus mutatur , sed magis in corruptionem vel sphaeelum abit, aut Vasa obturat : & hinc peripneumonia est morbus valde acutus, qui nisi intra paucos dies discutitur, funesta sphacelatione vel sustocatione pe- ρο --- rimit. Dignum videtur quod hic interseraturis. - eXemplum Mindar est phalorum olim a nobis observatum , de viro , qui superata pleuritide incidit in tussim , macicin , subrem , inquiem &spirandi angustiam ; exactis autem sic duobus mensibus , praeter omnem cXpectationem, pus album & congelatum , sed minime foetens, ad aliquot libras , trium circiter hebdomadum spatio , rejecit, eodemque evacuato , pectoralis balsami & lactis usu, persecto sanitati redditus est. Neque minus conam morabilis est casus in dissertatione de raris io furei nutritii ex thorace sillicidio , expositus , ubi pleuritis tandem in empyema , sinistrum totum pulm nis lobum , teste sectione , consumens, deg neravit, erosis simul & apertis ductus thoraci-ci ramulis, quia succus chylosus , sapore dulcis , aspectu lacteus , odore spirituosus , cujus ego locuples Arerme testis sum , per multos annos ad aliquot uncias quotidie , ex thoracis apertura , quae ad empyematis exclusionem acu
facta suerat, stillavit. Frid. Hossmami Oper. Tom. I. Quod vero tam sinistre pleuritidis curatio OUO μνnonnunquam succedat, in culpa sepissime est imprudens & praepostera medentium meth dus , qui in sanguine detrahendo vel nimis par ci sunt, vel interdum nimis liberales & est usi. Utrumque malum et Recte enim VERZASCHA vel nimia obs8. confirmat , eκ neglecta venae sectione empyema facillime subsequi , praesertiin in spongiosi habitus corporibus. In cujus confirmationem HEURNIUS comment. super aphor. VIII. Sin. V. sequentem assert historiam : vidi, ait, juvenem triginta annorum succi sanguinisque plenum , qui, cum ruri esset, hinni dormivit ae inpleuritidem incidit. Iarde huic a Medico parumque sanguinis detractum fuit, dolor persi erabat, decimo quarto in emnema versum fuit malam, dein expuratum , tandem cum Iordamulta expectorasti ac extabisset, obiit. Idem vel lamitamen evenit L cmpycina gignitur, quando ο vicissm nimium sanguinis , per iteratas missi nes evocatur, eo quod his repetitis puris r j chio supprimitur. Hinc perite BALLONIVS lib. Leptae pag. 226. prodidit: revera graviter ab iis peccatur, qui in pleuritide naturam mullo detracto sanguine exinaniunt. Et haec quoque dubio procul caussa fuit, quare in juvene viginti annorum , in quo decies phlebotomia celebrata, pleuritis in empyema concessit, teste RIVERIOCent. I. obsT9. f. XVI. γ 'Porro ingens humorum decubitus ad pectus,
m iis praesertim qui pituita abundant Oc mala hiis a Diahabitus sunt, diuturnam humidam tussim cum mis rustis, spirandi angustia suscitat, qua demum ita lardi tur pulmonum substantia , ut copiosissima ma- sereatus. teriae purulentae & chylosae contingat rejectio. Tono namque vasculorum & membranarum pulmonalium destructo , humores ibi culti sanguine congcsti haerent, & acriores redditi, diassendendo & crodendo ingentes cavitates esso mant, ad quas perpetuus succorum est afiluxus, stagnatio & extravasatio. Quam vero dissicilest hunc humorum motum a pectore ad alia i ca divertere pulmonumque deperditum tonum restituere, ii norunt, qui in artis operibus cum solertia versantur. Non vero solum Medici imprudenti medela , sed etiam ipsi aegrotantes , perverso victus regimine , saepenumero multum conserunt, ut humida diuturna tussis, tandem in phthisin, vel etiam asthma & hydropem, concedat. Pessimus enim Practicoruin mos est, ut in tussi, cujuscunque generis vel originis sue rit , dulcia, incrassantia, emollientia liberali m nu propinent , quibus tam pulmonum, quam ventriculi de intestinorum robur amissum plus adhuc dejicitur, cui potius convenienti stomachi ca & balsamica medicina erigendo , & superfluis humoribus evacuandis , in curatione unice intenti esse deberent.
Ex spirandi angustia atque dissicultate , quae Ex Gh-
orthopnoeae, Vel asthmatis nomine insignitur, tumores cedematosos de hydropes, tam thoracis , quam abdominis, progigni, in praκi siepe saepius animadvertitur. Et quo magis asthma u get, ut est spasinodicum & convussivum, eo sa-
402쪽
cilius senestum thoracis hydropem , vel etiam
ipziain alcitam producit : sicut contra lentum oc diuturnum asthina, paulatim cach extam decedemata pedum conciliat. Qua vero ratione horam arsed tuum generatio procedat, explicatu non adeo arduum est , quandoquidem vel ob meatuum non insicquen: er a polypo obstructione: n sangitis ex uno cordis ventriculo ad alterum aegerrime Per pulmones traducitur, ted ad cavitatem uex .ram dc hinc ad universum venorum genas , propcer obicem positum, regurgitat. Et quia tardillimus inde fit sanguinis ex ve-άs in arterias transgressus, hinc serosi humores quam sicile in venis repἰetis secedunt inque po-roiam maxime inferiorum paritum substantiam ingrediuntur. Longe vero celerior haec teri a sanguine sece sio tam in pericardium per auriculae dexPrae poros, quam in thoracis caVum per aperta vasa lymphatica peragitur, ubi vel polypo Vasa pulmonalia inlucta sunt, vel convulsivum , longiori temporis spatio affligens, allium, liberum sanguinis iter per pulmones intorcipit;
quippe tunc seri per meatus patulos in cavitates expreisio urgetur ac promovetur.
rum Nunc a media corporis regione ad infimam Αποι hom des endendum est, ubi eos morbos, qui ex visce-λως μ' ribus abdominis a praecedenti morbo debilitatis, prodeunt, spectabimus. Ex iis vero, qui in ventriculo ac intestinis sedent tuam atque domicilium habent, vix ullus frequentior est, quam spastic flatulentus, multis de variis pathei natibus conl-P.cuus, quem nostro aevo mali hypochondriaci, vel hysterici, si foetninas amigat, nomine efferre solent. Nam quando universus, a faucibus uique ad anum elongatus nerVm - membranaceus exquisitissimae sensationis canalis, a morbo prae zedente lassus fuerit, adeo ut ejus tonus ac motus perissalticus destructus , vel crusta villosa, quae colatorii munere fungitur , obstructa, aut glandulae, quae solventem dc sermentalem succum praebent, obstipatae suerint, aut bilis, quae chymi correctoriam cic optima veluti medicina est, intemperata cvalerit, nihil aliud efficitur, quam ut abolita digestione de secum debita expulsione, multi humores crudi, viscidi, corrosivi ibi consistentes , nervosas partes Exagitando, spasinos , convulsiones Ec flatus proserant. Quae cuncta ob consensum generis nervos , anxietates, dolores, inquietudines maximasque molentias in capite, thorace , hypochondriis de inco-
ab ἐω - mine Cruant. Jam Vero diligenti de attenta obseriami rear/- Vationρο practica constat, hypochondriacum hunc:-est ' morbum non stCquentius ingenerari , quam ab intermittentibus, priscrtim turtianis, iaTale cinratis. Nam si ante correctionem vel evacuationem materiae, quae sebrilis commotionis causa
est, paroxysmi variis artificiis constrictoriis nimis Propere reprimuntur, ea in visceribus deductibus excretoriis remanet, & cx mora deterior facta, alias periculosiores stricturas de meatuum obstipationes , cum ostensione ventriculi Sc int Unorum, evicit: idque eo magis, si di artae vitium aut intemperantia afluctuum, quibus in paς sionibus spasmodicis concitandis nihil potentius est accedat. Intermittendis enim sebros quum mitem de mineram suam in duci bus bili rias, pancreaticis atque etiam ventriculi ac intestinorum valvulis, plicis atque flexuris i abcam, in exqui lita Liaciui te hoc canali suam potentiam, quae vix ullis ali s quam spasticis tensonibus :. lolvitur, exserunt.
Simili ratione diari hostae & dysenteriae negle- me ἡcta', vel perperam tractatae, immodicabilem lape x hiis in intestinis erosionem ac laesionem relinquunt. Nam quid irequentius est, quam quod ab intern pestivo adstringentium in hiice morbis usu,vel vita periclitetur, vel diutuma sere insanabilista Dcentia, lenta sobr:s, cachoxia, vel lpassicus hyp chondriacus remaneat π orbus, qui mala ciata de inordinatis animi affectibus multo pertinacior fit & ingravescit. Laborabat ante annum hon stissima foemina post male curatam dylenteriam acerbe te graviter variis symptomatibus, inappetentia, macie, Phlogoli, atroci dorsi, lumborum & abdominis rosione, cum ingenti anxietate de alvi segnitie, quam nonnunquam copiosissima dejectio tequebatur, hilque malis ultra sex mens s eadem cruciabatur, tandem, divina adspirante gratia, antispasinodicis, roborantibus de leniter evacuantibus , a me curata , persectas initate jam fruitur. f. XX. Deinceps ex intermittentibus diuturnior quar in tana plerumque infimi ventris visecra, ut hepar, δομ υ lienem dc pancreas, adeo laedere solet,ut sunesti s e 'hydrops subsequatur: siquidem hae febres altius utplurimum semitem suam in Viscerum tono destructo, eorumque a sanguine crasso insarctu, repositam habent , unde etiam magnam prudentiam , de sumciens quoqi.e tempus ad lanandum, desiderant. N isi enim obstructio illa vi Dccrurn expediatur de sanguini ac humoribus pcrvasa abdominis venosa liber circuitis restitu tur, stipcrvacanea, vel plane noxia, omnis subrilem impetum sycns re edicina usi. Tum quoque nihil est inconsultius, quam posthabita sanguin smissione, vel viscerum obstructorum relera. i
ne, aut alvi subductione, specificis sic dictis, cκ
quorum numero sunt cortex ch inae, fraxini, radix tormentillae, plantagulis , Muia cn de vitriolacea, motus sobritos rei rin ere. Haec enim it cra1Iando dc coagulando humorcs, in sarctum de indurationem viscerum adaugent , quo sit, ut ibi,intercepto sanguinis cursu, strum in vasa lymphatica magna copia secedat, unde in hydatides abeunt, quae postea disruptae, serum in abdomianis cavum funesto essectu effundunt.
Optime hunc generationis hydropis modum, Quod of
Lib. IV. a vh. l . tradidit dum inquit: s aliquan- tiarido rant,gis, hydatides, sue vescas hepatis aqua plenas di stumi, effunditur aqua ad locum membranae ab 'ominis interioris , F gastrio resipondemtem , in quo etiam Ddropicorum aqua congregatur. Idem gravissumis auctor Lin. III. in loci est. Cap. III. de hydrope , quartanis male
curatis luccedente, conqueritur, dum ait: quar tiana male euriata hydropem accedere crebro via
dimus , praesertim si agrotus in victu aberr verit o intempestrivo frigido potu caloris Iream nqrtaefuerit, quo humores incrassantur. olfructionus scirrhus in hepato ae lisne ρariuntur, O tum praecipue, s dejecti in parox mo particulari caloris putriae exhalationem externo quaesto frigore
403쪽
De generatione morborum eX morbis. 333
eohibuerint qui impulpus , utrumque Θpochou-driorum viscus adurit ct inaurat. Et IOH. LA
Gius in epist. s. pag. IT ct epist. 9. Pq. Ita. hunc in modum disterit : visi in febribus
putridi humoris copiam ademeris , tum non modo tantam erudi humoris copiam calor naturalis
concoquere non poterit, sed praecipue in satu omorbi declinatione resoluta per ea lorem febrilemo sudorem subtili humorum subsantia , faculo rior pars Germ. der Fleber-Κuche derelicta, fungosam ac raram hepatis ac lienis subsantiam ita tu arciet o obstruet, ut tandem, utroque viscere, vel altero scirrhis obsessio ct indurato , hydrops aut crurum ardema febrem excipiat. suod eum maxime accidet , si alterantibus frigidis , c
Ira evacuationem leuitivam aut evacuativam,
usis fueris, qua materiam plus ingrossant, quam resolvunt. suare, ne in febribus interpolatis ni mis diu frigido potu utaris, diligemer caveto.
Praeterea renes a praecedente morbo debilitati, tono corum destructo, non modo facile inflammantur , exulcerantur, sed & ad calculorum g nerationem proni ac dispositi evadunt. Evenit id maxime in plethoricis , vel quibus redundans lamguis per uterum aut mi venas non expurgatur, Vel vacuari cessat, hinc ipse, circa vasa in lumbis stagnans, gravativum ibi dolorem aestumque efficit , quem dolorem, si imprudenter Medici calculo adlcribunt & calidiora, quae urinam mo- ent & calculos pellunt, propinant, gravia dicta renum vitia pleno scaturiunt alveo. Nam renalium glandularum de vasculorum tono , ob num iam dissensionem , destructo , tardius procedit urinalis laticis secretio & descensio ad vesicam, ut in syphunculis urinariis stagnans, tartarum , qui calculi est materia , sponte deponat. Dete rior adhuc res est, si inflammatio , & eκ haca stema , aut ulcus, generetur. Quam optime autem hi renum morbi arcentur matura sangui nis missione, quam etiam RivERIUs Cent. II. Obs is . item GRULINGI Us in praxi et r. de catinculo Pag. l6. ad hunc scopum obtinendum magni faciunt. Et haec quoque est ratio, quare haemorrhoides lupervenientes nephriticis, seu salutiferum remedium summopere HIPPOCRATEsaph. l I. Lib. P Ldilaudat. Hoc itaquenaturae consilium in avertendis his morbis Medici merito imitari debent, Sc vel haemorrhoides ad fluxum perducere, Vel pedum venas aperire.
I., XXIII. At si calculus diutius & firmius principio
uretheris impactus haeret, nec ex sede hac dumoVetur , nervosas has paries perpetuo Vellicando, ingentem in ventriculo nauseam & ad vomitionem suscitat irritationem, adeo ut, si quando nec natura, nec ulla arie peregrinus hic hos . Pes cedere velit, perpetua ventriculi subverso, cum anxietate , inas petentia, macie & tandem mors subsequantur; quale triste exemplum non ita pridem in praeclaro hujus urbis Medico conisspeximus. Nam magnum & arctius est renibus cum ventriculo consortium , hinc LANGius
in Epist. 4s. pag. r68. laribit : plures calculo r nati afectos, phιsiquam annuo ciborum fastidio rabestere vidi, nec unquam σιιriisse: in quorum cura alii Medici ventriculi imbecillitatem, alii venaruo mesenterii ct hepatis vel splenis ου Frid. Hismanni Oper. TOna. I.
ctiones, incusarunt. Spasmus quoque a calculo icte a suscitatus, utque ad Ventriculum, & saepe etiam ad duodenum, propagatus, molesta constrictione hujus perist alticum motum validissime invertit, unde patot etiam ratio , quare calculosi facile fiant icterici. Neque prietereundum est, quod colica, crebra ex calculo amictio ita ventriculi atque intestinorum tonum ac robur imminuere ac lab iactare possit, ut colica tormina & flatuum pro- Ventus calculo obnoxios levi data occasione veIcaussa graviter exerceant. Et renati Vcro calculo , si quando in vesicam prolapsus ob magnitudinem non foras ejicitur , continua tartari Urin, lis accretione, calculum vesicalem generari, extra dubitationem est. Igitur periti est Medici, calculum qui ex renibus in vescam descendit, quantum fieri potest comminuere , ejusque eX- clusionem per urethram omni modo promovere, cui scopo obtinendo diuretica utique proiiciunt.
Ex utero quoque male antea assecto plures Ex aneri prodire novos morbos ac vitia, longa experientia ac usu comportum perspectumque est. Ob ni, abre servamus id maxime post ahortum vel partum, quem varia mala , quibus Virgines non ObnO- ixiae sunt, insequi solent. Quid enim frequentius visitur, quam post puerξerium, Vel a D . tum , enormia sanguinis vel 1eri viscidi albi fieri
profluvia, & abortus, nulla etiam comparento caulla, de novo facile contingere, unde in me tem mihi redit aurea illa nunquam satis laudan- . di Senis Lib. V. Vb. I. sententia : quaecunque scorpore bene constituto, bimestres atque etiam tri--sres abortiunt, nulla incidente abortionis cau-D, his sane eo Iedones, i. e. venarum ac arte-
riarum orificia,) plena mucoris sunt, ct non possunt expandere fa tum, sed disrumuntur. Caussa tam frequentis abortionis sine ulla eκterna o casione nulla alia est , quam intermissa sanguinis detractio, vel alvi ductio neglecta. Hinc at te ingravidationem, vel etiam commodis mensibus, purgatio ex lenioribus , quae Veteres ob eximium usum benedicta vocarunt, vel temporale aloeticis halsamicis pitulis, instituatur. -- trona, inquit HEURNI Us in Comment. ad hunciaphori l m. , quaedam saepius abortierat opituitosa natura erat, cum vero medicinarum puta ιaxantium ) usum iniit, feliciter gestationem perfecit. Suadeo igitur cum PLATERO iu Obs Lib. I. pag. . 86. ut puerperae post partum bene purgentur, ne graves fiant morbi. Neque tantum purgan- dum est, sed etiam convenienti diaeta vitaeque regimine & aliis internis & externis roborantibus pristinus utero tonus reparandus : quo salVO ac vigente, de mensium fluxus recte Zc ordine procedit , quo destructo, inordinati fiunt menses, Seinde universa corporis oeconomia detrimentum
Αd partes quod attinet genitales, & hae sicile δε ε --
vitium contrahunt ab antecedente morbo, quod ad nova mala sulcitanda idoneum est. Animadver- bonaes eri.
timus id frequentius in gonorrhoea, cui, sive m lignae , sive benignae , ii nimis cito adstringenti- bus cohibetur, multa ac varia mala superveniunt. Ex intempestivo enim constringentium usu, tam lacunae glanditiosae urethrae, quam glandulae, quae prostatae appellantur , & genuinam gonorrhoeae sedem consituunt, iacile indurantur, exeduntur
404쪽
atque exulcerantur, hinc continuo foetida lanies optime sic explicat: quando pos morbum infimprofluit de insanabile laticis ex urethra fit proflu- mitatis aliquid superes, quae ex Iositiιdine ct imvium. Et quia haec subtilis acredinis materia perfecta crisi judicatur, ita, ut super a materiae conterminas partes, vesicae nempe lphincterum, febrilis reliquis, aut, s liberalius se potu O cibo
non raro simul assicit, unde successive ejus fit ingurgitent , quam immutata ventriculi actio , erosio , quae aegre consolidata, pcrpetuam sere temperamen tum ct habitus perferre possunt: tune ischuriam de dolorificam stranguriam causiatur. in discrimen venit homo, quia partes interna ct externae labefaciatae sunt, hinc, s non aceurata
f. XXVI. diaeta accesserit, heparis lienis scirrhi, vel e . phaleae, vel foras in artus, s ibi imbecillitas ,
Neque postremo loco praetermittendum est, abstessus es unduntur. suare , ne quid coacerve quod dolores , si atrociores fuerint & diu perse- ,-tur, dentur pilulae aloephangina, mastichina , vel veraverint, universum nervorum genus adeo de- Rufi, vel tale quid. Spectat huc quoque Aph. . bilitent se tono suo partes sensui de motui dica- . XII. Suct. II. morborum reliquiae, quae a crisistas exuant, ut paralytici, vel alii nervorum aste- perpunt, reciduos morbos parere consueverunt. ctus, etiam epilepsiae, inde propullulent; cujus Fit hoc maxime, quando ob stactam naturae vim rei clarilsimum documentum edit gravis intesti- tutem, sicut rursus bene id explicat HEURNIUs, norum dolor , qui colica communiter convulsiva materia morbifica non tota fuerit exclusa, neque vocatur, cui non raro paresis succ edit, quemadmodum id per experientiam uberius constatta multi auctores obtervationibus idem consi mant. Inprimis egregius hanc in rem exstat locus in PAULO AE GINET A lib. III. pag. 2s I. O ica,
ait, assectio pestiferae ei istam luis modo es
in declinatione alvus purgante sollicitata. Notae vero, inquit, reliquiarum morbi sunt oris seri tas, inappetentia, agr pnia, languor. Quare recte concludit idem auctor: plerumque jubemus, ne favi recidivae , ut quinto vel sexto die, cum jam convalescunt, assumtu tres vel quatuor pi grastra , ex qua plerique in morbum comiti lulas de biera cum varico , vel masichinas , Iem , alii in artuum resolusionem, seisu inco- vel Brupum laxativum, aut pillulas Rufi, vel
Iumi, nonnulli in utrumque sunt prola , ac aliquid rhabarbari, aut passularum purganιium
eorum qui in comitialem morbum inciderunt, plu-
I. XXVIII. Profecto cedro digna sunt haec saluberrima
monita , quae inculcant, ut quiescente nudc m - , omne, quod adhuc noxium de morbificum os interiere, ex iis vero , qui in resolutionem, plures evaseruam. Sequitur autem gravem coli
dolorem resolutio paralytica, quia ordinario post nimiam partium spasticam constrictionem, postea atonia & debilitas excipere solet, ad quam promovendam multum valent optata, quae ad est, sive in ventriculo , sive in venis substiterit, infringendos dolores, larga & repetita sepius excludatur, & corpus ab omni perniciali & e dosi, Practici propinare consuescunt, quum periti crementitio succo liberetur, eo, quod hic facile Modici horum usum serio & sedulo difluadeant, pabulum ac somentum recidivae 1bbministrare, ει praeserti in B GLlvUs in praxi med. Lib. LI. i. Vel novum morbum inducere potest. At vero de coljea apposite ita scribat: nihil familiarius in hoc & graviter de communiter Medici pec- coli supervenis, quam eara sis, eave igitur ne cant, quod in fine morbi, aegris convalescenti- optata copiosius in ea exbdeas,solet enim pos opta- bus ac morboso spasino remittente, noxias relira magnus sidor supervenire ct exinde paralysis. 'quias , neque evacuantibus neque sudoriseris, Hanc ob caussam quoque RAYGERUs Ob . so. in educant , neque robori naturae atque ventriculi crudeli intestinorum dolore pilutas Uil legansii , per congruam diaetam de proba stomachica de- rejicit, quia facile in somno sudor & paresis suc- .bite succurrant. Nam , quo languidius mPden- cedit. Epilepsiae fiunt, quando ob vehementem tis auxilium est in impetu & flatu morbi, eo ce intestinorum spuinum & valorum conitricti sius Sc emcacius in ejus principio atque in declinem, sanguis urgetur ad caput, de spasmus natione; & quidem ineunte morbo, ut natura quoque ad meninges penetrat, hinc THONERUS adhuc valente obstacula removeat & materiam Cetu. II. Obs. 3. ideintidem post colicam notavit quae in vitio est exturbet. Verum quippe est epilepsiam, Se quod omnia duplicata conlpeeta HIPPOCRATis effatum, aph. XXIX. Sest. II. ita suerint, humore crystallino quas e sede lua di- disserentis: quum morbi inchoant, s quid vid moto. Colicis vero & calculosis, vel etiam ter- tur misendum, move; quum vero confisum actianis, quod facile teteri superueniant, ratio est, vigent , melius est quietem habere. Sub declinatio- quia spasmus in his morbis ad duodenum lc ne vero ejus opera necessaria est, quo corpus d vasa biliaria periingens , ea valide constringit bilitatum rursus confirmet, vires fractas erigat, ut bilis liber ad intestina descensus amplius fieri quod restat adhuc noxium expellat, dc hac ra- . nequeat, sed ipsa per vasa lymphatica resorpta tione vi morbi, plerumque deterioris, gene- ἐκ languini inlinuata, foedum colorem inducat. rationem impediat.
--λω, Vidimus hactenus morborum aliis supere ex priorum nientium primordia atque origines, quae potissi-zuiri. a. murn destructo partium quibus insedit morbus
tono debentur. Jam proposituin est breviter strictimque ea considerare vitia, quae eX morborum reliquiis proveniunt. Primum vero placet hanc in rem divinum nostrum Senem audire, qui hor. 3 2. Se i. m. hunc. in modum scribit: quιbus a morbo restitutis quippiam es infirmum, sit absessus fiunt. Quem apti sinum HEU IUSSi vero ullo in morbo , certe in Variolis & D δε-
morbillis, reliquiae morborum ut expellantur ne- e x van
cessarium est, quod si non pc rficitur, gravissina symptomata & morbi succrescunt. Insi imis etiam rum reti per experientiam conflat , lymphum peccanktem acriorem , in variolis & morbillis , nervis pneumonicis maxime esse molestam, teste tussi, quae indivulsus utrorumque plerumque in comes , & morbillos sigillatim subinde eatarrhum excipere suffocativum. Relinquitur enim in hoc
405쪽
Degeneratione morborum e X morbi S. . 3ss
viscere, fracto morbi impetu, magna amnia, Ob quam coacervati viscidi humores ibi haerent, de suffocationem, n si cita ope succurramus, in&runt. Porro quemadmodum in his morbis lympha universi corporis, veluti sermento quodam maligno, inquinata, corrupta, vappescens cic corrosiva redditur : ita multo magis id accidit, si dissipata per antecedentem aestum sulphurea &hail unica sanguinis portione, sermunii virulenti
portio restitat, quae tam acrem ac corrosivum
reddere potest lymphaticum laticem, ut non m do in externis, etiam osseis partibus, sed & in visceribus, praesertim pulmonibus, ingentes er sones, exulcerationes vel etiam apostemata fiant. Recte hinc ac perite de Rebecque obs loq. perhibet : quotquot variosissu caιis non purgati fuerunt infantes, in eraves morbos inciderunt, bisostem, tabem, scabiem , phthisen, ea citatem, tilium cariem ct alios innumeros.
TUlm, Uberius certe hanc ex variolarum maxime reis m. liquiis noxam testantur Medicoru oblurvationes, quarum ut nonnullas adducamus haud abs re
las non exacte curatas corneae erosionem, iube
cula de apostemata circa juncturas vidit. Catarrhos suffocativos de aphoniam notavit AI BRECHT
morans : quosdain post variolas, indolentibus t
moribus , qui postea in abscessus fistulosos ipsolsum compagi haud parcentcs, mutati sunt, in
tibiis & brachiis affectos esse , & scite addit thoc fateri cogor, vix iis, qui reliquias morbi pumgantibus , praesertim mercurialibus, sedula everrebant, vel earum virus aliis idoneis praesidiis δε- firmebant , tale quid obtigisse. Pariter quanta corrosio lymphae, post variolarum morbum non bene curatum, sit, variae observationes docent, de quibus M. N. C. Dec. III. A. IV. Obs. I. consi
tantur. Vidi, scribit FRANCRIUS , qui per variolas in tussim serinam, in tabem, hecticam G pbthiasin inciderunt, vidi qui in ophthalmias, caecita rem, varia ulcera incabiem mali nam ct abstes usiueiderunt. In filio Bregessi, post variotas, pastar-throcace tu manibus,peaebus o spina dors ac tamdem mors. Et horrenda ulcera post variolas ciner-
gentia TVLPI Us Cap. sa. ct Fq. quam optime describit. Ulcera mala, pus acerrimum iandentia, notata quoque sunt a Couectoribus Actorum Uratisvυ. anno MDCC. p. 6. Phthisica quoque ulcera & aposiemata, post variolas relicta, de nos in praxi annotavimus, Ee tristissimo exemplo M casu Serenis im Saxoniae Principis, ante aliquot annos hic placide defuncti, id confirmatum habemus : ubi in thorace aperto integer pulmonis Iobus , vasorum ramificationibus relictis, penitus corruptus de consumtus , foetidissimo & copiosiNsmo pure in thoracis cavitatem effuse, visus suit. Quin in virgine nobili, quae, sine evacuatione, post variolas nimis cito corpus frigido aeri exposuerat, omnium partium contracturam, ea
, que insanabilem, conspeximus.
ηαυ- Deinceps, Vix unquam tam utiles ac necessaria puem Hae primarum sic dictarum viarum evacuationes
zbis..- sent=qu-m in puerperis. Nam non modo tem-νω pura. Poru gravidationis, sed Sc iplo in puerperio, magna collavies impurorum humorum colligitur, quos nisi cito de clementer subtrahas, complura mala , non sire periculo inde nascuntur. Pel sma itaque & detestabilis nostris temporibus opinio invaluit, puerperas, praesertim primis septimanis, plaine non esse purgandas, sed ab omni evacuatione abstinendum. Verum magna damna hinc subinde experiuntur, nam exanthema illud, quod purpura vocatur, de in nostris regionibus
puerperis familiarisiimum est, vix ulli alii cauniae, quam neglectae primarum viaIUm repurgationi de lochiorum desediui, adscribi debet. Nam
impuri cκ venis amuentes ad intestina humores biliosi de salivales diuturna mora puta cicunt, qui, rursus delati ad languinis massam, exanthemata purpuracea haec, Vel quandoque eris pelacea, efficiunt. Ad quae praecavenda nihil consultius est, quam altero vel tertio a puerperio die , posteaquam omnia rursus sedata sunt, balsamicas pilulas singulis tribus diebus exhibere, qua methodo non modo lochiorum fluxus promovetur, sed dea purpura aliisque gravioribus damnis puerperas immunes persistere, indubitata dc creberrima experientia confirmati sumus.
Ejusdem exanthematis purpuracei malum, in Meminea
nostris oris, compluribus acutis morbis, ut vari omissa mlis de morbillis , febribus continuis, etiam malugnis, in declinatione, non sine sumin vitae dis. . crimine, saepius supervenire solet. Rationem v ro nullam aliam invenio, quam quod pessiina opinio apud nonnullos Medicos utque eo regna- vit, alvi lubdu lionem dictis in morbis periculi ν 'esse plenissimani : unde per quinque vel sex dies de ultra, aegrotantes sine hac relinquunt, quod non potest non pollinae cedere. Nam perpetuus quum sit succorum in morbo e corpore ad inte-Hina amuxus, non potest aliter fieri, quam ut, si
non excludantur, mora de aestu plane alienam M. malignam naturam induant. Hinc aliorum mor
borum somitem praebent, eoque magis, ubi sudorisera calida adhibentur , quae exagitatione pu tredinem humorum auctain intimius corporis penetralibus insinuant. Quare saluberrinium conis
silium est, alvum nunquam diu adstrictam retinere, sed enematibus vel blandis vacuantibus eam liburam servare. Recte enim RivERI Us iupraxi meae Lib. XVII. CV. I. de variolis praecipit, enemata, non solum in morbi principio, sed etiam toto morbi decursia, usurpanda esse , si alvus sponte non fluat, idque singulis vel alternis diebus; de hoc praeclarum praeceptum merito in omni sebrium curatione locum invenit ac strvam dum cst.
Quemadmodum itaque ex reliquiis superati moris morbi de debilitate ab eodem solidis inducta, no- et ρ' vae passim succrescunt morbosae passiones: ita ste quentius quoque accidit, ut morbus jamjani s
natus recidivet ac denuo repetat, quando videlicet prior pariter non persecte a natura judicatus vel curatus suit, neque materia morbifica , Medici aut aegrotantis culpa, punitus educta, vel Φnova moκ ingenita. Nam quicunque morbus
subito sine ratione Ze bonis signis discessit , is
plerumque revertitur ; ita tamen , ut quo citius redeat, vel quo vires debiliores sint, eo plus periculi alat, eo quod natura a primo morbo fatigata , secundum vix sustinere potest. Haec a tem morbi reversuri sunt indicta , si convalescens manet imbecillis, nec cibum appetit, nec rite coim coquit, sed multa nausea Sc ructu nidoroso vel
406쪽
acido assicitur, si spiritus male olet, praecordia inflata sunt & facies livida , si interior cum stipercipitur aestus, quippe quae depravatam Ventruculi coctionem arguunt, qua praesente morbus adhuc vel intus delitescit, vel nova ad eundem retulcitandum colligitur minera. Interim tamen minori discrimine stipatur recidiva, quae ex mala victus ratione post morbum, quam quae ex relicto vitio excluditur.
Inprimis autem facillime febres intermittentes redeunt, tum maxime, quando febriles motus, antequam materia quae in vitio Ust, penitus cor
De commutata morborum, seu potius caussarum morbiticarum sede , sive metaseas.
Vocabulum abscessus apud HIPPOCRA Varia ae TEM & Priscos valde usitatum est, & hu
morem vitiosum ex una parte in alium decumbentem denotat. Huc spectat locus modo citati Senis, libr. de hum. I. 3. quibus ex morbis se eri
recta de educta, nimis cito adstringentibuβ sup- gentibus satim in manibus aut pedibus dolores, - ---eX sicili sunt, in his abscessus contingunt. Sunt autem p
PDiaruntur ; quandoquidem hoc facto in disposito adhuc ad spasticas commotiones ne Vorum ac fibrarum genere, denuo stricturae &motus pristini recrudescunt. Nihil vero ad imducendam schris recidivam tam promtum par tumque esse obsitrvatur, quam, si stiperata illa, quis ventis boreuibus corpus objicit, aut in locastigida humida, subterranea aut templorum contissinum apud gravissimum Auetorem duo abs.cessiiuin genera; unum fit per excretionem, sub
quo omnes criticae evacuationes continentur ἔ
aliud fit per repositionem, ubi materia ab una parte in aliam decumbit; atquc hoc posterius genus proprie & κατ' dicitur abscessus , Graece metastasis vel palindrome; sub hac tamen camerationes oncedit, quo illico horwr, dolor disterentia, ut, quando materia vitiosa a pardorsi, languor, ipsaque subris contrahitur. Forte
quoque purgans quam facile, si reliquiae sebriles
adhuc in frenetralibus corporis latitant, subris r ditum proritare potest; nullam aliam ob caussam, quam quod subtile illud acre virus redolens E rum principium spasticas in genere nervoso provocet constrictiones. Acutas etiam, priesertim inflammatorias febres, uepius magno cum vitae discrimine redire, experientia constat, id quod facile accidit, si convalescentes nimis cito ante primarum x iuuin repurgationem jusculis nutrien' deci Der metalla in volumus perlectam G Ple Oui mo. tibus, ex carnibus & Ovis, nimis se Iupient, aut Miamin lectam, qua ess, OMando ria vitiata M
liberalius vinum ingurgitant, Vel gravioribu4 arum &morbi serae sede lua anpropriam ad aliam transitu allectibus indulgent. o
tibus exterioribus introvertitur , sicuti in morbis exanthematicis, variolis , morbillis haud raro contingit, haec translatio palindromes nomen obtineat; quandocunque vero sive ex superioribus ad inferiores & vice versa , sive ab interioribus ad exteriores partes & rursus ab his ad inter nas , cujuscunque morbos indolis humor movetur , metataseos notio familiarior est.
Sed per metassasn volumus persectam & ples. XXXV.
is . fertur, & partem suam quam semel occupavit consuetam deserit, funestoque plerumque eventia, ad nobiliores internas partes transponitur Dari Vix quoque ullus tam facile repetit morbus tamen etiam salutiferam metas lasin , quae tum quam gravior capitis, ut apopleXia, paralysS, conspicitur, quando materia morbi, a sartibus epilepsi, hemicrania dc insania, eo quod hi mor- nobilioribus ad ignobiliores, ab interioribus adbi in parte aisecta ingentem imbecillitatem x exteriores partes propellitur , rectistime animad- pravam dispositionem relinquunt, quae accedenteo venimus. Ita. juxta HIPPOCRATEM LUT animi affectu, immouerata refrigeratione, admis- aph. II. inflammatione oculorum laborantem alvisa ebrietate, vel gravi alio in diaeta vitio, eun , protavio corripi bonum & salutare est, quod dem subito ciet ac denuo concipit morbum. materia qLar ad oculos serebatur jam ad alvum Pariter observavi abscestus pulmonum, hydro- descendit. Pertinet huc quoque CELSI, L. VLpem abdominis & pectoris , nec non colica , e. 7. observatio , quae haec est : non1uιIli qui myeos , qui vix ab iisdem liberati, vitae victusque driasi oculorum laborarant, ubi pupilla Llaratur ratione minus valetudinem curarunt, denuo cor- x aciesque hebescis ac pene caligat, Et aliquanao ni-ripuisse. Longe frequentius & crebrius renum hil viderunt, repentina alvi profusione lumen re calculus , podagra & arthritis resultant, ob ma-2 ceperunt. Similiter valde saluti semur ea, quan- mam , quam partibus quibus incumbunt quos; do juxta aphorismum xvj. HIPPOCRATIS que dolorum atrocia delasIant, Inducunt larii'- L. n. in hydropicis aqua per ventrem purgatur '
tem ac debilitatem, ita prorsus, ut qui semel lindem affectus fuit, saepius eorum intuitus experiatur, ac rarius, vel plane non, ab iisdem penitus liberetur. Haud postrema itaque Medici cura eo dirigenda , quo abacto morbo, ejusdem recidivam avertat, eumque in sinem cum valetudi- quod utique intelligendum est , viscera, si nondum sunt vitiata sed integra, & virium adli robur suppetit. Salutaris quoque dicenda est in tastasis , quando gravem capitis dolorem ichor sar vel purulentae materiae profusio e naribus sequitur , Vel quando in phrenitide narium fit hae- inculaei, & congruis laxantibus ac roborantibus, aut etiam decenti sanguinis missione, imminens periculum prudenter arceat atque praescindat. ne in gratiam redeuntibus CXactas lues ac regu- morrhagia, dum anguis meningibus impactus Ias diaeteticas praescribat, has ut observent serio dc congestus per narium. venas exitum invenit; vel ubi gravi assuetu soporoso oppressis languis per sedis venas consertim erumpit, quod non ita pridem ego in generosa persona s.lutariter ovei nisse observavi. Pcrtinet huc quoque aph. 28.
407쪽
rutaris. Damna extinea cap tis rere
De Commutata morborum, seu potius 8cc. 317
venit alvi fluxio, morbo ad coctionem tende..te, solvis illud. Salius vidimus aegros debiles,inquietos anxiOIque, diarrhoea superveniente, sequentidie se melius habui ille : de docet experientia alvum strictam capitis aegritudines exa urbare, lubricam vero easdem alleviare.
Longe vero deterioris & minus salutaris genii sunt illae metastases sive transtationes morbi ficae causae, quae naturae, sive clarius, motibus ordinatis vitalibus admodum insensae, a partibus exterioribus ad nobilioris stinctionis internas contingunt& plus periculi habent multumque dissicultatis in medendo pariunt. Nullam vero in universis corpore animadvertimus partem, quae metasta-sbus perniciosis magis pateat de obnoxia sit quam sum ima cutis, quae universale quasi de publicum materiae eκ sanguinis & humorum malia superfluae de etaetae excernendae emunctorium est. In hac uti promta 8c facilis fit noxii humoris secretio atque abscessito, ita etiam nihil iacilius 8c familiarius contingit, quam, ut Ob te turam ejus tendineo - nervosam insigni elatere sive virtute eκpansva de constringente donatam , materia vitiosa ibi subsistens introrsum v lide reprimatur Se retropellatur, quod nunquam non cum periticie de periculo fit. Nihil certe in artis opere occurrit frequentius, quam quod foedus de ulcerosus capitis morbus, qui tinea vocari solet, in infantibus inteir pestive exsiccantibus reperculsus, varii generis de potit simum exitiales in partibus quas infestat ae Eritudines concitet. Nam de epilepsiam de oculorum inflammationem , quam in suppurationem Sc plenariam coe- citatem abiisse vidimus, de sordida narium vel aurium ulcera, in quibaldam etiam, quando maligna ad ima usque thoracis descendit materia , inlimata convulsiva inde suilia producta, non s mel sed laepius observavimus. Sordidus ille plicae Polonicae morbus quibusdam locis endemius, si improvide haec abscinditur de frigidus aer ad interiora repellit glutinolam impuram lympham, dici vix potest, quam saeva post se relinquat mala, siquidem immanes cephalalgias, epilepsiam, coecitatem, infiniam quoque suribundam inde obortas fuisIe , fide dignis Auctorum constat testimoniis. Gatta sic dicta rosacea, quae molesto pruritu, ardore de ulceratione faciem de dat atque deformat, cost ncticis praesectim quae mercuriale quippiam ingreditur sublata, vel Ophthalmiam vel palpebrarum aut labiorum oris tumorem valde molestum , vel altius si in peeius se insinuat materia, raucedinem cum difficili spiratione concitat frequentillime. I. IU. . Quam periculosa mala capitis erysipelas incaute tractatum , retrocedente ad interiora pravo humore, proserat, eκperientia in dies sere edoc mur. Phrenitidem enim, anginam, linguae paralysin, lethalem hemiplegiam, catalepsinque ins cutam fuisse, Scriptorum probatissimae fidei o
servationibus pallim consignatis, luculenter latis confirmamur. Et quid porro frequentius evenit, quam quod a colli de pone aures locatis glandulis tumefactis induratis, insanabiles sere ocimiorum morbi, lippitudines, cataractae spuriae BeVerae, cutis quoque capitis exco: lationes, tran1-
misso illuc falso acri latice, dum per obturatos tubulos ipsi liber transtus deneratur , oriantur. PeNris vero genii solent esse illae affectic-nea quae inveteratos valdeque duros parotidum tumores insequi tolent; vidimus aliquoties, ab applicatis variis externis , gravia dc ix lainabilia pulmonum vitia, asilima, phthisin, tabcm dc l. cticam producta suisse, dum noxii s valde de causticus a diuturna incarceratione humor, e sede sua expulsus per poros de interstitia utque ad pulumonem senetraVcrat, cujus membranis de vem culis firmius inhaerescens acrimonia sua hostili tantorum malorum causula dedit. Vidimus insupor sunesta oris de linguae ulcera a parotidibus perverse tractatis de induratis suborta. Idemohservatum legimus de glandularum tubaxillarium tuinore, si minus perire a Chirurgis, qu imdo videlicet, vel suppurationem supprimunt, vol
muni de restringunt, tractatus fuerit: nam dc pra cordiorum angustiae de pectoris opprciliones deserinae tusIes cum lento calore, inde generantur.
Sed a culaneo supcriorum partium involu cro pervenimus jam ad extimam de summam quae inferiores partes tegit cutem, identidem, Obhbroso -ncrveam qua gaudet tenuram valde mobilem , sue, ut nonnulli loqui amant, sens- bilem; qua de cauta , dum varias de subitas, imo sepe contrarias relaxationes 8c constrictiones suocipit, metastasibus humorum de trant inutationibus morborum admodum patet atque Obn via est. Crebriori enim Sc quotid ma 1 re practica observatione diluimus, in cute subsistentcs macul. S, pustulas , aliaque eXanthemata, s ius ex levi externa causa, ubi eorum materia rct cedens ad interiora, nobiliores motrices maxime partes infestat, multas dc truculentas palliones suscitare. Variolas aliquot jam dios in cute ain Vario parentes, coteris rebus omnibus bene conti itutis , a terrore lolo, ab improvide admisso frigore, vel corpore diutius in situ erecto detento, subito disparuitse de intra aliquot horas lethales convulsiones secutas fuisse, nos de adllantos cum stupore animadvertimus. Variolis, qui se frigido exposucrunt aeri, subito extinctos, memo
rat FORESTUS lib. VI. obf. V. Nam iuves
saepe sunt causae, quae, ut materia variolosa intro cum magno vitae poriculo recipiatur, cfiiciunt, de hinc fit, ut nullus scre morbus , majorem diligentiam de circumspectionem, ne corpori ad inittatur quippiam noxii , desideret. De noxia varii larum , in puero quatuor annorum repulsione legi meretur obf. la. Dec. III. an. III. M. N. C. ubi post improvidam, ad avcrtenda vari larum vestigia, inunctionem cum lardo , accedente simu aere si igido, non modo febris ardersper quatuor septimanas lecuta, Verum etiam pedum ac membri virilis tumor ortus fuit. DIE
Hist. Imp. 29 s. perhibet, a dato purgante variolas jam apparentes protinus delituisse, Sc aucta cordis anxietate, gravique diarrhora cum lumina virium prostratione superveniente , puerum sequenti nocte diem supremum obiisse. f. VI.
Neque minoris periculi ros est morbillorum in illiu retrocessio, a quacunque etiam causa contingat; id enim plane peculiare haecce scheinatis species habet, ut vitiosa materia prae omnibus aliis pectus putat atque insesset, undc valida sicca de convulsiva tussis stati in in principio morbi adoritur , de qui hoc morbo ob recessionem malignae materiae intereunt, assimare et catarrho suffocativo opprimi solent. Commemoranda huc merito venit observatio,
408쪽
observatio, cujus I. hist. 77. mentionem iacit , morbillos nimirum in pago quodam epidemice grassatos, infantes aetate minores ambulare adlauc ne ictos maximam partem invasisse, sed quum ex illis maculis nondum evanescentibus , inclementiae aeris sua ex- potuerint corpora, capite ac pedibus nudatis incedentes, ut lolci plebs rustica , complures sebre ardente, tussi & asi limate convulsivo tentatos occubuisse, reliquos vero evasisse. Novimus lane exempla, ubi a virulentae materiae discestione ad
interiora, in adultioribus a mutatione lecti paulo stigidioris, lethalis ventriculi inflammatio cumlipothymia suit inlecuta.
prohi- Non possiimus autem hoc loco, quin utilissimam observationem amplissimi sane in praxim νια- usus insinuemus atque sedulo inculcemus, quod muc, videlicet non tantum ex morbillorum & variolarum discessione in corpus, sed etiamnum pusulis & maculis evanescentibus, a prollibita percutim transpiratione materiae vitiolae, summum sit periculum metuendum. Vidimus saepenumero , ubi declinante vel finito jam morbo, cibis affatim assiumtis , nimis cito aurae frigidiori exposuerunt corpora, plura & periculosa insecuta symptomata , & dum peccantis materiae variolarum ea indoles ac natura cst , ut oculis quam maXime eorumque membranis sit insessa, non modo maculas, pelliculas , vesiculas ipsis ocul rum tunicis inhaesisse , sed & graves ac diuturnas epiphoras & lippitudines , quas interdum coeci tas secuta , obortas fuisse : in quam rem observationes ex M. N. C. Dec. III. an. VII. obf. 9T. exHILDANO C LVI. ob L. Sa. it. Cou. III. ob
legi de conserti merentur. Neque obscurum aut abiconditum est, sed res & experientia crebra docent, ab eadem, quam modo proposuimus causa, variolanian morbum , presso saepius pede, pellima de dissicilioris si nationis ulcera sequi, quae articulos , quae olsa invadunt cum summo dolore de carie , atque etiam frustra optimis alias praesidiis adhibitis, supei veniente lento a stu, universcorporis vires fataliter consumunt. Atque idem monitum de morbillis memori mente tenendum esse censeo, quod videlicet statim a morbo non . nimis nutriendi sint agri, frigidius & alperum c um, ne dimatio liberior corporis impediatur, vitandum; qua posthabita observatione,dum materia impurior in corpore remanet, vel ex lumina cute in corpus rctroagitur , eXulcerationes
pulmonum , empyemata , ast innata sunocativa, atrophiam cum iusti Ec lenta subre, artuum qu que contracturam inde lubnalci trissisimis tui Purpura. itide exemplis omnino edocemur. Purpuram tam benignam chronicam , quam malignam dc aci tam noliris tomporibus, ob immoderatiorem calidorum potuum in scorbuticis maxime usum, miliarillimam eme satis cognitum compertumque est : quam periculosa vero de vitae insidiosa sit, quando materia exanthematica ex summa cute ad nervosas de nobiles internas partes relegatur, salva quae sequiuatur symptomata, ut lipothymiat, cardialgicae anxietatcs , inquietudines, pectoris oppressiones cum aegra is iratione, agryrniae, lenti quoque de alternantes cum stigore de tremore partium aestus, abunde satis planum atque testa-
ex carbun- tum reddunt. Inter acutos exanthematicos atque
- t exti emi periculi morbos pestilentiam eminere inter omnes notum est ; quorum plerique qui ea affiguntur, ubi bubones Vel carbunculi retrocedunt , vel ob imbecillitatem naturae venenum non foras e corpore expellitur , milere intereunt.
Quam grave de luctuosum subinde, a scabie Seola.retrocedente vel malis artificiis retropulsa, corpori humano accedat damnum, res adeo in vulgus usque est in praxi cognita. Pro diiserentia vero locoriam , quae corrupta materia interius occupat , alia atque alia majoris vel etiam minoris periculi prodire symptomata omnino animadvertimus, de Observat ionibus A uctorum fide digia rum pallim confirmatum legimus. Potissimum vero pectus de pulmonem petere insessam materiam observamus ; unde dyspnoeam, assiima convulsivum ela suffocativum, ex quo, si diuturnius malum est, tandem hydrops naicitur, scabiem sive siccam sive ulcerosam improvide tractat alti excipere compertissimum est : quando vero vel triculi vel intestinorum tunicas prava adoriatur materia, vomitus, cardialgiae, ventriculi i flammatio, diarrhoeae interdum etiam cruentae proveniunt; febres quoque varii generis tam acutas quam continuas 8c lentas inde proficilci non novum & inso ens est : quod nostro quidem judicio exinde fieri arbitramur, quia vitiola materia , ad arteriarum tunicas nervos musculosas quando sertur, earum ordinatam systolen atque diastolen pervertit, turbat, atque nimium in
Quod de scabie ejusque materia a cute in cor- μpus retroacta,& perniciosis inde lecutis usiectibus Graia jam diximus , id de aliis quoque de subinde sce-dioribus cutis vitiis de exulcerationibus vel corruptionibus, cujus generis sunt herpetis de leprae species, intelledimin volumus. Neque Unim artem iacientibus igno: Lm est otiam graves agritudines in ulceribus extremarum partium,s rari rtim antiquioribus , lubito & ciua si aeviam humorum correctionem consolidatis IubicquantL r: qua de ni ' icria cum pleni sint ob; et volonum medicarum libri, cain ob causam, ruri ait a laltim Sc noratu
digniora huc alterare ivlleceiit. TIMAEUS a
Gnidenhlee in con L meminit nobilis, qui, cum ab ulcere multis annis durante vctulae consilio liberaretur , in tam vel cinentes incidit capitis dolores , ut de vita des inret materiam foetidam mane rejiceret, eundem quem ex ulcere foetorem percipiens. Ita quoque lanato fidis ulcere linguinis sputum successisse a RHODIO Cent. a. obf. T. notatum conspicimus : ad quam rem dilucidius ilicstrandam portinet hissoria illa quam B. WALDSCHMIDIUS Eph. N. C. an. a. Dcc.
I. ob a I'. recenset de nos hic interere non taedet
Vir quadragenarius, inquit, diu domi detentus fuerat ulcere pedis dextri; mali partissus illud cousiolidari curavit; quo facto statim incidit in dy senteriam lethalem, tanto cum Vesiorum istore, ut vix illum invisere uerim. Paulo ante obitum excernebat saneuinem putridum coagulatum , Pa-
renchyma distuptum repraesentant m. Vidi O in septuagenario ex ulceribus pedis intempesti e sanatis episejam.
Fonticulos velut ulcera arte medica, ad derim Mikia, vandum maxime noκium a parte assecla hum
rem , inducta, inconsulto, nulla habita' ratione corporis , an firmum an debile, puris an impulis scateat succis, sanatos, vel priorem affectum sub deteriore plurumque facie, vel longe alias adhuc graVi
409쪽
De commutata morborum, seu potius &C. 319
graviores passiones, ut contumacem dysipnoeam quae celerrime hydropem alcitem progignit, fu, isqui omnino planum atque apertum est.
Nullus vero ex morborum classe est, qui tam expedite prompte ac facile stationem suam delerit atque ab exterioribus ad interiores corporis Scipsumque diaphragma tangit dyspnoea , intimaspalmodicum, cum 1uffocationis metu inde pro- pullulant. Saepenumero dolor arthriticus de po-dafricus evanescens, graves de summe periculosas in ipso ventriculo ceu valde nervosa parie, materia hostili ad ejus tunicas delara, concitat aegritudines ; cujus generis sunt totalis apscientiae prostratio , nausea graVativus dolor , prae- plerumque principes partes, idque non sine pe- cord orum anXietas , inquietudo, Vomitus quan-raculo remeat, quam arthratis , sive dolor de licias. mus articularis , quaicunque etiam partes sive Pedes , manus , genua , sive ischii de coxendicis.
ossa occupaVerit : verum non tantum CX una parte externa in alteram transit de vagatur, sed
etiam interiora insesat. Neque huius morbi genium ullus ex antiquis Medicis rectius ipso ARET AEO perspexit: ita enum , Lib. II. cap. I. De arthritiae, teribit: quo tam in omnem corporis ambitum vagatur θ deinceps transeus quoque in dorsi thoracι sique musiculos*; ιncredibile est quam Iate malum serpat, vertebrae dorsi cervici 'ue d Dim in sitimmo sacri ossis dolor inhaerescit, ct paulo post eum renibus O vesica communicatur; cui DEMETRIUS inter recentiores Graecos assentitur lib. de podagra : non tantum, inquiens, in manus , Pedes, omnes articulos tales ferri sim xiones , verum etiam in cerebrum , jecur atque adeo in ipsum cor, ea sique teterrimas esse liberatim
que diffisillimas. GALENUS quoque in Hip
pocratis librum de natura homin. comment. 2. diserte scribit: asipeximus saepe in his qui articulari
morbo aut podagrae obnoxii erant, quod repubis ab artubus humoribus eo dilatis,illi in principem alia quam partem tendores, homini interitum attulerim , cui ea sola relinqueb tur sipes salutis it rum possierat ad artus reverti. Varios Vero morbos variaque symptomata a retropulsa anhritidis materia subnaici, pro differenti partium ratione& natura quas infestat, animad criimus. Inter alia haec observatu digna sunt, quod malum isse chiaclicum vicinas partes , nempe Vesicam , Urethram , lem inales vuliculas cte rectum intestinuinsimul in cons)ntum trahat, adeo ut in emittenda urina ingens cum ardore dissicultas , interdum etiam intolerabilis vesicae dolor te spasmus cum metu inflammationis de exulcerationis inde proveniat. Vidimus quoque ab eodem sonte crebras nocturnas pollutiones, Vircs quae enormiter frangunt, ortum duxi1Ie; vidimus non minus benignum seminis profluvium, atque circa anum dc seciis venas, permolesia incommoda, a perverta
mali ischiadici curatione producta. I. XII.
Id vero est quod magnam movet admirationem , extremis pedum partibus inhaerescentem dolorem, intro repulso vitioso humore, supernas maxime partes pctere dc graviter subinde assit gere: ita novimus a perperam tractata podagra, atroces capitis dolores, veriiginem, apoplexiam sanguineam , serosam, hemiplegiam, paralysin, memoriae abolitionem saevam odontalgiam,aph niam, guttam quoque terenam, epiphoram cum subsequente cataracta 8e luminum amissione,
aliasque graves hujusmodi aegritudines lecutas: id quod etiam infinita exempla hinc inde a probatae fidei scriptoribus consignata dilorte de luculenter satis confirmant. Alia vero mala prodeunt , quando vitiosa materia ad thoracem Scibi contenta viscera desertur: nam si externas partes infestat, pleuritis spuria, quae non nisi arthritidis species est ; si in ipsos pulmones descendit, serina de chronica tussis; si nervos intercostales
doque cruentus, de conatus ad Vomendum cum
faciei pallore , cephalalgia, crebra Sc importuna eructatio. Quandocunque vero ad intestinorum canalem valde nervosar de sensibilis teXturae, arthriticus delabitur humor, immanis intestinorum dolor, qui, in tenuibus iliacus, in crastis colicus appellatur, valde solennis est: nam ad nullam fere corporis interiorem partem Iam pronum de expeditum teri arthritici subtilis caussicae i dolis iter est , quam ad intestinorum tunicas , quibus si inhaerescit paulo contumacius , non modo intolerabiles dolores , sed etiam interdum diarrhoeae, imo cruentae dejeetiones cum sumnma virium proliratione , Extremorum frigore,
pulsu debili de languido , facie Hippocratica ,
contractura ctiam quandoque manuum , insequuntur. Neque renes dc viae urinariae a meta-slasi humoris podagrici immunes sunt. Nihil ceria 'te in praxi occurrit frequentius, quam quod podagra transmigret in calculum renalcm, de is rurius in podagram , prassertim in paulo provectioris aetatis hominibus , ubi fixiorem insensus
humor magisque tartaream indol in acquirit,cum tamen dolor ex calculo non confundi debet cum eo , qui vertebris lumbaribus quandoque litis diuturnus inhaerescere solet, de rectillime a veteribus arthritis lumbaris vocatur ; arthritis vero cum multum habeat ratione indolis de materialis causa amnitatis cum crysipelate, quod summam in extremis partibus obsidcre conluescit cutem, non mirum est , ab eo, per incautam maxime curationem vel ob robur naturae dcjectum, reis trocedente , teterrimas, praesemin in partibus imterioribus de nerveis, sit scitari cepenumero aegritudines, ad quarum genus cardialgiae, inflammationes ventriculi Sc intesinorum , continuae, item lentae de hecticae subres russerendae sunt.
At vero non modo humores tenues de facile *droprimobiles id habent peculiare , ut ex appropriato suo loco in alienum , atque ab externis partibus in internas transeant atque deserantur, lud de de insignis molis tumoribus id fieri posse , ut crasside tenaces extremis partibus inliarescentes hum res ad interiora, non sine periculo relegentur, est, quod admirationem quandam excitare potest. Ita vidimus non semel ted aliquoties, in cachediicis vel etiam in hydro; icis , pedum tumores, accessu Intermittentis febras , quae epi-demice gratiabatur , tempore frigoris Sc horroris evanuisse , sed non multo post dissicillimam spia rationem ad sustocationem usque invasisse , adeo ut lub tertio paroxysmo praeter omnium opinionem aegri sui catione interierint. Prostant quoque nobis eju1modi exempla, ubi hydrope laborantibus eryspelas pedum, quod ordinario cum ingenti frigore adoritur, supervenit, eos, mat ria serosa inde a partibus extimis ad interiora de maxime pectus coacta , brevi post suflocativo catarrho extinctos suille: praeterea nobis casus smnesti sunt noti, ubi scabie vel pravis ulceribus laborantibus,quando accessit tertianae paroxy sinus, subito saepe de ex improviso grauia circa praecor
410쪽
dia symptomata, cum febre insammatoria dyspnoea de virium opprelsone irreps. runt, qua viκ ullis in medicina praesidiis alias optimis luperari
Rationalis In genere sic maxima ex parte gravioribus in .ntia symptomatibus, quae metastiles humorum vi- rario. tiosorum ad interiora comitari & insequi consuescunt perlustratis, veniendum nunc osse ad rotionalem quandam harum rerum quae in veritate facti sundatae sunt cognitionem de considera-Eψι, ζα. tionem censeo. Primum vero quod dignam me- n cine Ac retur attentionem , est, quod cutis non minio , sed etiam articuli , quam maxime sint metastasi-' bus obnoxii, quando videlicet has partes ino bus occupat, vel potius causa ibi haeret, morbum, praesertim dolorem , spalmum, exulcerationem aut inflammationem movens. Notum enim eκ anatomicis est, cutem ex fibris nervolo-tendino ss, quam maxime elasticis, expansilibus de con- .uae ilibus, nec non infinitis tubulis ac poris esIocontextam Sc ad toni seu motus intensionem . Ve remissionem valde aptam, adeo ut ad I aluberrimam peripirationem conservandam eminentissimi 8c maxinii sit usus , siquidem hujus benem clo, quod superfluum est, quod effoetum & inutile, soras in magnum commodum eliminatur. Quandocunque itaque ejus moderatior ac aequabilis motus de tonus laeditur, quod fit vel nimia constrictione de angustia pororum in spatino , vel extraordinaria relaxatione in atonia, lalutare hoc excretionis negotium multum pervertitur , in nragnum ianitatis dutrimentum.
Quod si itaque humor plane heterogeneae indolis in tubulosa cutis substantia eAcludendus haeret in morbis sic dietis cuticularibus , acrimonia sua hostili fibras in spasticas adigendo stricturas, non modo sui exclusionem impedit, sed de id saepius contingit, ut renit. dc conVemso motu ad interiora in poros vasorum infesta in B, Mu- teria rursus repellatur oc recipiatur. Simili rati ora ur ne id cum ligamentis articulorum nerveo-tendinosis ac glandulosis contingere arbitramur; quae identidem valde sensibilis naturae, tam ad IN tum relaxatorium , quam spasmodicum subeundum , admodum prompta ac facilia sunt.
ι- ῶF Iam quod a: tinet ad caulas sic dictas naturales, neutet: ad pei iculosas ejusmodi mutastales disponentes de
fi jori praeparantes, Vidclnus ec Oblervamus eos qui naturae infirmioris stat, sive ea ab aetate,praesertim infantili de senili, sive a parentibus trahat originem , sive a morbo vel diaetae vitio, aut gravi animi assectu suerit prosecta, quam maxime ejus modi afleetibus retrogradis obnoxios elle; nam
uti debilitas corporis, juxta CELSI judicium ,
omnibus fere morbis, ita omnino etiam iis qui ex anomalis motibus de spasticis fricturis, quae lo-lenniter in partibus externis fiunt, patet de sis,. jecta est.' f. XVII.
Frieus. Enim vero frigidum non adeo nocere, sed magis prodesse podagricis, gravissimus noster Senex Sect. V. Vb. 2S. amrmare videtur, dum, dolores podagricos mitigare de levare plurimam frigidam copiose aisula n aquam, innuit; sed in
, nostro haec experientia elimate minime correspondet, neque huic sententiae ulla suta de physica ratio patrocinatur. Animadversone digna sunt, quae hunc in aphorismum, a Celeb. PASCOLIO Romano Prosessore, in opere tuo de homine Lib. III. Sect. III. Cap. s. notantur, ita se habentia : quod hactenus vidimus arthritide laborantes, . ea methodo tractatos , tot quoque vidimus aut V plecticos, aut pleuriticos, aut a malicos, aut sydrope pectoris, aut colica vel aqfectione iliaca comreptos , strue diem discesse ; idcir o alieno edocti
exemplo, uDi arthrisis , quod DEUS avertat, nos unquam tentet, id protia genus nolumus utique . experiri. Huic obiervationi adsiti' latitem quoque videmus O. MUSGRAVIUM in tr. de am
rente ροιζω, aqua frigida pedes media hyemo
immersit ager o itaque temere tumoris arthritici materiam repercula ; pectore, capite stubito grava
tus , primo rus iis O cum impedimento spiritum
traxit, mox sensus omnis , ipsa etiam mens des eis, O tota unaeque assantium mirante inrba, non tam excesit, quam e medio surreptus es.
Deinceps inaequalitatem subitamque acris , quod maxime fit autumnali terr pore Sc circa in quinoctia . mutationem , ex calido vel humido instigidum , de vice versa, vehementer 1atis ac repente cutis tonum vitiare de ad retrocedentes h pari ibus ex rc mis aegritudines causam subministrare , ipsa quotidiana sere experientia docemur; qua conliat de catarrhales, de rheumaticas, Scarthriticas aflectiones hisce temporabus non modo esse familiatili imas, velum etiam quam iacile, repercusIa materia , fieri anomalas, atque in i ternas valde dissiciles pastiones transmigrare. EX omnibus vero nihil I ropemodum est , quod tantopere de tam subito motum humorum a supc ficie corporis verius interiora convertere dc reprimere Valet, ac gravis terror, qui uti plurium saevisti morum in capite, in pectore, morborum caula existit validi lilina , ita omni modo ac studio terrorem qui tales procreat in arthriticis asseetus cVitare oportet.
Postremo , quantum noXae dc damni incon n is msulta morborum oc vitiorum, quae cuti, articu- μα - .lis de partibus exteritis inhaerescunt, per topica tractatio repellentia inserat, relegando materi in vutiosam ad nobiliores de principes corporis partes, noto notius est. Famosa hoc nomine sunt cataplasnaata, epithemata , linimenta de emplastra adstringendi facultare pollentia, cumprimis quae mercurialia, saturnina, sulphurata ingrediuntur , quorum sitnifra applicatio, quam lensibilis cutis humana pars sit, de quam exitiales morbi ab ejus iunctione laesa pendeant: luculenter satis demonstrat : quin imo in quibusdam persanis tam eκquisitae sensationis culaneum hocce corporis integumentum est , ut etiam stiritu se de camphorata, quorum ope alias Uregie d lores discutiuntur, serre nequeant, insigni doc mento,etiam cum hisce medico agendum 8c mercandum esse quam cautissime. Atque haec ipsa animadversio veteribus quoque Medicorum haudiuit ignota: TRALLIANUS enim Lib. ILCap. .
I. sapienter monet, ut adstringentibus de repellentibus in articulorum vitiis non utamur , nisi totum prius corpus recrementis liberatum fuerit; nam, quod articulis influit, ne ad principales partes recurrens sustbcationis causa nat, periculumque mortis afferat, metuendum est; Ze in seqq. multos attonitos, ait, fieri conspicimus, ubi pedes fluxionibus ιentari de ierant.