장음표시 사용
411쪽
De commutata morborum, seu potius &c. 36rf. XX.
Neque tantum externa, sed & interna improvide administrata remedia ad exitialem humorum in articulorum & cutis vitiis retrocessionem,Occ
sonem & ansam subministrare pollunt; id quod
maxime, de purgantibus prauertim paulo validioribus , notandum venit. De horum noxa sume cerit tantum unum & insignem locum, ex modo commemorati PASCULI Perusini Prof ct Porto - Medici Romani opere , qui Lib. 3. Sect.
III. p. 82. extat, allegare : purgantia, nimirum inquit, in podagra, fortiora omnino vitentur, quae ab articulis asseclis humores pravos non raro subduxerunt ; qui proinde intus , aut per alios adhuc occultos meatus retrocedentes.pervicacissi umothma , aut pleuritidem, aut colicam, aut etiam
apoplexium frequenιissime pepererunt. I. XXI. Nimiam & intempestivam sanguinis detra ni
nem ad retrocellionem exanthematum, neque minus erysipelacei de arthritici humoris pluri inuconterre polle, eκperientia aeque ac ratio confirmant. Improvidum quoque medicamentorum , quae Valide urinam cient usum, in morbis qui extremas corporis partes occupant, divertendo limmorum motum ad interiora, eorum schema plane cum dispendio vitae de sanitatis immutasse , per aliquot nobis exempla non incognitum est. Id vero majorem fortassis admirationem mOVere potest, situm corporis paulo diutius erectum , tanta pollere emcacia , ut exanthemata in cute apparentia, summo cum vitae discrimine disparere faciat, quod aliquoties in variolis &morbillis, petechiis quoque, prae seriim ubi vires valde stac ae fuerunt observavimus : cujus rei in Dissi destu corporis erecto in morbis noxis, uberiorem mentionem injecimus.
Neque inter caussas quae periculosas morbo- tum eniciunt metasia ses recensendas, morbi aliis supervenientes silentio involvendi sunt. Quantam catastrophen, tumoribus oedematosis, cachccticis, foedo ulcere tactis membris, frigus, quod sub accessione febris tertianae fit, inducere possit,ad interiora repellendo noxium humorem, jam supra retulimus. Inest vero summentis quoque tumores varii generis repellendi satis saepe obvia efficacia ; quare non novum vel insolens est ab iis , si perperam adhibentur morbis culmeis ,
Praeter jam dictas, sunt adhuc aliae causae, quae ad morbolas metas ales, sive perniciosas humoris vitiosi in interioribus partibus secretiones disponunt; & hujus generis sunt, quae viscerum& interiorum partium tonum ac robur valde affigunt& debilitant, ut deinde humores in has partes , ubi minorem resistentiam & renisum inveniunt, facilius irruant: ita inordinata victus ratio & abusus fructuum horaeorum, eκ affectibus, animi tristitia, ira, ventriculum & intestinorum canalem labefactando, ad diarrhoeas, dysenterias, cardialgias, vomitus & inflammationes, a retr pulsa materia arthritica proficiscentes , valde dis. ponunt. Nimius vero dulcium, sive ex alimentorum sive cκ medicamentorum classe , ulus , facile efficit, ut serum acre arthriticum in pectus decumbat; & frequentior usus errhinorum , anodynorum, crebrior quoque ebrietas, Spiritus
vini, aut importuna mentis satigatio a quacunque etiam causa proveniat, ad capitis morbos pro gignendos viam praeparant expeditissimam.
Expositis itaque varii generis causis , quae minus salutarem humorum in morbis e partibus se. externis & ignobilioribus ad nobiliores interiores efiicere solent metastasin , nunc disquirendum non sine usu venit, quomodo ejusmodi metastases ad interiora corporis promoveantur, ut tam tetri & magno cum periculo juncti essectus inde sequantur. Quibus placet, corporis nostri motricibus partibus principium quoddam inte num sensu vitali & morali praeditum motusque secundum & praeter naturana dirigens adscribere, illi ejusmodi metasiales pro actibus naturae defensoriis, dum haec insensam materiam alior
sum transferre vult, erroneis tamen, cum nat ra ratione inventionis & colatoriorum aberret, habent. Uerum , cum omnia naturae microcos
micae phoenomena , ex evidentibus & in sensus ac rationem incurrentibus mechanicis & physicis causis, optirae & rectissime explicari posistat, non videmus, quare his relictis & insuper habitis, ad causas abditas , quae nec concipi nec probari possunt, confugere velimus. Neque etiam admittere possumus, id quod in se & lua natura est vitae advertum, intentione bonum esse: nunquam enim res morales & spirituales , quae ex arbitrio peraguntur, cum rebus physicis qius eκ necessitate mechanica fluunt, ad confusionein tacundam errorum matrem evitandam, commiscere volumus.
At vero illud videtur accuratiorem disquisti nem & examen mereri, qua ratione videlicet materia stupendae exilitatis de tenuissima, ut videmus in morbis exanthematicis, potechiis, morbillis, purpura , a vitali humorum consortio non ita pridem exclusa, tam saevas in universam vitalem oeconomiam mutationes enicere possit, item quare insessa haec materia non tam expedite & tam sa-cile per easdem , quas retrocessit vias, in corpore , Ope praesertim conveniensium remediorum ad corporis ambitum rursus protrudi possit. Ad priorem quaestionem quod spectat, dicunt hum rem a benigno sanguinis Se humorum vinculo segregatum, in angustioribus cutis tubulis ex paulo diuturniori mora corruptam & interdum virulentam indolem asIumere, unde sunesta in interioribus praesertim nervosis panibus symptomata derivanda esse contendunt. Quamquism Guomodo vero haec sententia non plane sundamento suo humor careat, tamen non in totum rei diicernendae satisfacere videtur: quippe nostro quidem judi Cio, iis atris tenuissimus ille qui ex ambitu corporis retroce- pq idit pessimae naturae humor , tantorum symptomatum non est sola causa, sed potius ipse ille motus ex superficie corporis ad interiora conversus, cujus indicium saltim est evanescentia materiae sue exanthematicae sive pustulosae, quae in cutis substantia haeret, symbolum suum hic quoque confert. Nam sicut fluidorum motus progressivus , qui ab interioribus vi de nisu cordis ac arteriarum ad superficiem corporis extimam sertur, unice vitalis N salutaris dici meretur,qui hujus beneficio structum & mixtum corpus , a materia inutili , effoeta & corruptionem moliente , jugi dimatione & peripiratione liberatur; ita vix aliud quippiam existit,quod intexitum
minetur, ac, quando motus hic humorum immi-
412쪽
nuitur , sistitur , imo resstentia & renisu in fi-hris & angustissimis subcutaneis vasis se , resilit quasi de intus convertitur, ubi non tantum , quod superfluum & naturae humanae insessum est, intus remanet, sed & ad viscera major hum rum affuxus & congestio fit ; ex qua, quae demum mala, ut Obfructiones, oppilationes, corruptiones, spasmi, dolores, eκtraVasationes, cetera , exsurgant, is demum qui solidis pathologiae sundamentis instructus es, recte judicare poterit.
Εκ hoe sundamento quaestionem posteriorem, quae est : cur tam dissiculter , interiora qui petiit humor morbosus, ad pristinum locu relegari pos-st solvere non adeo erit dissicile. Nam quandocunque ipsa materia corrupta & EXanthematica, ex partibus extremis per tonum ac motum cu . tis quasi perissalticum inversum ad viscera transiocatur, tunc ad vasorum & vasculorum angustias, circumvolutiones, humorum per ea dissiciles Circuitus , ac motuum retardationes si respicere velimus, non tam facilem esse horum humorum
sagnantium & spissescentium distatutionem ,
meatuum apertionem, atque motuum ad peripheriam corporis restitutionem, cuique animadvertere integrum erit. Ex quibus nunc facile petenda est ratio , quare tanti periculi res sit, quando, s Cundum aphor. as. Iiv. VI. HIPPOCRATIS, erasipelas ab exterioribus fertur ad interiora ; bonum vero Osalutare,si ab interioribus ad exteriora vertatur; quod etiam GALENUS comment. in HippocrIib de natur homin. confirmat,satius esse, ducens, ut humores pravi, relictis principalioribus partibus, in ignobiliores, quam quod ab ignobilioribus in principes serantur; imo ipse GALENUS & MERCURIALIS, innot. ad hunc
aphori sim . rectius innuunt, HIPPOCRATEM hic erysipelatis nomine omnium externorum & cu-taneorum vitiorum inculpasse introversionem.
mustasii Non possumus tamen , quin etiam hac occa- non aque sone moneamus, non aeque periculosam semper ς ω per, multo ininus lanesiam esse omnem in momi bis humorum vitiosorum ad interiorem retrocessionem, sed ad corporum naturam , an robusta,
valida vel valde imbecillia lint, ad anni quoque
tempus, ad aetatem , ad Vitae genus, ad humorum conditionem & intemperiem , vel etiam corruptionem & spissitudinem sedulo respiciendum esse hortamur e res enim utique periculi
plenissima est , si vires corporis valde stactae , si aetas senilis vel insantilis , si viscera jam ad la- hem vel per ipsam etiam nativitatem sint disposita, sque humores corrupti, caussicae & acris
indolis, vel retroacta praVa materia ner osas ventriculi , intestinorum aut cerebri tunicas, aut praecordiales nervos Occupat.
Retula Ceterum ad rectum & prudens de hisce mor- mrmsti' bis , ratione eventus, judicium formandum,in genere quasda regulas insignis in praxi usus annectere non dubitavi; quas inter primum merito i cum tenere haec debet: corpora quo infirmiora , viribusque valde exhausta sunt, eo plus morbosae metastales periculi & vitae discriminis habent. Id liquido apparet, quando petechiae, Variolae, morbilli, vel etiam purpuracea exanthemata, ipso in febris vigore vel post eum retrocedunt, ubi iam tantum virium per assiduas vigilias & v humentem selidorum ἐκ fluidorum motum depe ditae sunt, ut non sussiciant humorum ad princupes vitae partes , cerebrum, cor, pulmones, nimiis congessionibus superandis te rursus extrors, propellendis ; quod vero, si non accidit, convulsiones, deliria, syncopes supervenientes mox vita finem faciunt. Deinceps obserVatione constat: corpora valde imbecillia & quae viribus defraudata sunt, facillime, miniina saltim ex causa , exitialibus morborum transationibus esse obnoxia. Quid enim frequentius accidit, quam quod a sola corporis vel pedum restigeratione, a ἰ solo secessu e temperate calido lecto in paulo frigidiorem , de situ corporis paulo diutius erecto , vel eκ levi animi perturbatione exanthemata , praesertim circa IX. Vel XI. diem, retro
cedant , & non multo post , praeter adstantium opinionem, placida morte aegri quasi obdormincant. Id quoque in aliis morbis, in phthis , hydrope , hectica , animadvertimus, dum ex levi
in diaeta errore, conversis humoribus & motibus eκ peripheria ad centrum sive interiora, non raro lanini assectus insequuntur.
observamus praeterea frequentes alvi deje- Diore actiones, culmeis morbis , praesertim acutis & --- exanthematicis si accedunt , pellimum omen ς' exhibere: neque ratio inventu dissicilis est; nam alvi fluxus causa , utplurimum est motus humorum ab extra ad intestina conversus , qui impeditam excipit perspirationem ; hinc multae
serosae, excrementitiae, salso- acres iteinque aereo
elasticae & orgassicae partes, quae per poros dis- flari debebant, non modo massam languinis &humorum inquinant, sed per glandulas etiam in cavitatem intesinorum influunt atque in sanguine praeternaturalem orgasinum, in intestinis autem status, ac spasmos excitant, pPssimorum certe pathematum sontes atque origines : accedit quod sub omni di arrhoea etiam a causis internis prognata , derivando humores ad interiora , corporis extremae partes, maximeque cutis tubulosa & porosa succis influentibus orbatae, pr pius ad se invicem accedant, coangustentur &comprimantur, hocque ipso, adeo salutaris illa perspiratio inllibeatur.
Dum circa hanc materiam versamur, haud C ratior intactuosum sed operae pretium fore putavimus, 's generalem morborum a retrocessione vel translatione morbosae materiae ortorum curationem hoc loco suppeditaremus. Primo autem omnibus modis , vitalis ille humorum motus ad exteriora qui tendit, conservandus est , & omne illud quod invertit hunc motum ad interi ra sugiendum : nam sicut , ille ordini naturae , principi morborum medico optime conveniens est , ita hic ad ejus destructionem tendit certissime. Qua propter ea quae jam supra inter causas hos affectus excitantes retulimus omni cura lesollicitudine evitare oportet, & nulli rei magis invigilare , quam ut tonus cutis aequabilis & mo deratus , ac ab eo maxima parte dependens transpiratio semper conservetur ; quod fit, si moderatio sive aurea mediocritas in rebus quae dicuntur non naturales , verbo, diaetetica oble vetur , & omne nimium , quod naturam Mejus motus salutares mirifice pervertit, vit tur. Minime omnium vero curandum est , ut
in aequabili calore & perspiratione se utaneum illud cribrum conservetur , caloris enim temperies, tam quoad conclave, quam lectum de
413쪽
De commutata morborum, seu potius &c. 3 6
linteamina, nunquam non in itisce assectibus utilisfuna est, cum contra excessias stigoris vel caloris sit peri ciosissimus. Multum quoque juVat , animum in placido & tranquillo statu servare , quia ejus nimia satigatio vel perturbatio, Omnia , etiam ordinate quae fiunt in corpore, multo magis ubi inordinatio motuum jam adest, pervertere potest. .
In nullis vero quae nocere possUrit rebus major cura & observatio adhibenda est, quam in applicatione topicorum, quae leniendidoloris vel exulceratas partes consolidandi causa potissimum usurpantur. Et nos Iane consultius ducurnus ab eorum usu, quoad laeti potest , se rctr here , praetcrtim in principio G ubi inflammatio subest , quia plus detrimenti quam emolumentilaaec ipsa iratiare qhioticitat is sere experimentis Perspicimus: attamen minori cum pcriculo &desiderato magis cum est citi, quando corpus probe a copiosiorum de impurorum humorum copia prius vindicatum est, sique malum in declinatione fuerit, ad robur partium affecturum restituendum, ea in usum ducuntur. Postrsimo quoque primarum viarum x per quas ventriculum & totum intestinorum tradium intelligia inus, in qu linodi morbis sanandis ratio habenda est , ne, quod fatus, quod tormina ciere alvi si: una sollicitare vel eum comprimere sotest, admittatur; vix enim dici comprehendi potest , quanta intor partes externas culcm, inque primis pedcs S: intestina, consensio id mutua Wotuum conspiratio intercedat: nam si ingens dolor vel spasmus intellina asiligit, mox etiam cutis contrahitur α libera transpiratio impeditur ;alVUS Vcro nimis compressa vel obstructa felici curationi identidem insensa est , quia id eis cit, ut impuritarcs quae excerni per eam debebant, ad
corporis ambitum protrudantur.
Quod si vero iam iacta suerit metas asis, i tum curandi ministerium in eo consistit , ut quam fieri potest citiis me , tutissime tamen, corruptus humor ad appropriatam sedem reducatur : id quod faciliori A magis auspicato fit eLDe u , quando recens est metastasis, quando vigor adhuc & robur virium respondet, de quando materia non adeo corruptae Ex malignae indolis est , neque pravorum succorum copia corpus re sertum est. Hanc curandi nacthodum & ipsa natura & crebra exserientia atque sana ratio dictitat; siquidem anomala prava illa symptor Mia, quae EXcipiunt morborum transpositionem in interiora, non nisi apparentibus rursus doloribus,spasinis aut exanthematibus , in locis ante assectis, conquiescunt, idque natura saepius sponte,nul-Ia singulari arte adjuta , negotium exsequitur. Atque in hanc rem attendi utique m retur aphorismus ille amplissimi usus praetici, qui est XXL Sedi. i. HIΡPOCRATIS : quae ducere oportet
quo maxime vergunt, per loca convenientia δε-
eamus ; quae in hisce morbis paries eXternae, per quas nOκium h corpore exhalare & dimari debet , constituunt. Quare praecipua medentis intentio huc collineare debet, ut convenientibus remediis naturam , quae optima de expeditissima morborum etiam stabcurancorum sanatrix cst, in hoc negotio adjuvet; quod fit, si ex tanta materiae medicae farragine de plerumque indigesta mole , cum ratione , in experientia standata seligat primum ea, quae humorem ad excreti
nem cuticularem mobilem & idoneum reddunt, tum quae internum viscerum robur , si torpidum fuerit, excitant, & meatus per quos excretio sit patulos atque apertos reddunt, neque minus quae impedimenta salutaribus ejusinodi excretionibus
Nolumus autem innumera alia ab Auctori-hus hunc in finem commendata asserre atque duras)dtrecentere remediorum genera; neque enim con- Π- ωι
suetudinis, nec instituti Se loci ratio id permitia vim se
tere videtur; sed tantummodo ea, quae eκ multiplici experientia, convenienti ordine de meth do usurpata , a nobis salutaria depreheola sunt, commemorabimus. Ex compluribus autem probatae virtutis remediis , ea, quae leniori diaphoretica Eu roborante virtute splendent commenda m.s, uti sunt: aqua cardui benedicti, scordii, sorum sambuci , melissae , cerasorum nigrorum , acetum Vini, cancrorum lapides, alatimonium Saphoreticum , mixtura simplex, cinnabaris praeparata, theriaca coelestis in restae adosi , pulvis Marchionis cum nitro de cinnabarimiNtus , nec.non om hil sones: ilcm pulvis he- Eoardicus Sennerti vel noster, si cum tertia vel quarta parie nitri octava cinnabaris misceatur, addito interdum camphorae , s metus inter .mae inflammationis est, momento. Mirabilem praetcrea es scaciam semper pra sitit sic dictus liquor anod nus mineralis noster, quando vel solus vel cimi pulvere praecipitante mixtus, una cum aquis diapnoicis modo recensitis, in usum ducitur. Si ludorem paulo largiorem movcre eXIN-dit, liquoris anoesyni mineralis partibus quatuor, una pars liquoris hegoardici Bussit, vel spiritus cornu cervὶ luccinati addenda erit.
Alia vero curandi ratio ac methodus ineun- ΛLUMH.
da est, quando pessimae indolis morbi, ex pu--τ sulosis ex ulcerosis cutis defoedationibus sanatis inrosutia retropulsis, oboriuntur: tunc enim majori laepius natura simulo diaphoretico vel sudorise- ,..is,iapro cget. Et res mihi videtur hoc loco nota valde digna , quod haec ipsa, quae exterius cuti applicata noxium faciunt reuocessionein medic mina , ut sunt, quae ex mercurio, quae eκ sulphure vivo parantur , interne cum prudentia sumta, propellendo ad eκteriora morbi serum humorem,
fanandi quoque facultatem possideant. Nam pulveres ex foribus sulphuris , a thiope minerali, vel antimoniali secundum methodum Excell.
I . D. ELLERI Colle . Med. Berol. lis oris,
qui ex antimonio crudo & mercurio vivo invicem tritis & mixtis constat , antimonio crudo, regulo antimonii medicinali, cinnabari, item croco martis subtili Isime pulveris ato , cum aliis dia-phoreticis mixti, miram certe in hujusmodi aD seetibus praestant efficaciam, praelertim quando usus horum , decoctis diluentibus, temperant, bus , inque primis sero laetis caprini, vel macris carnium brodiis , quibus incociae sunt radices aperiente & transpirationem promovente Virtute donatae, ad quarum genus spectant, radi κscorZonerae, graminis , petroselini, asparagi, foe- .niculi, tuaXaci, cichorei, secundatur e in quo etiam casu, praesertim si tormina in imo ventre urgent, aliquot cochleari ι olei amygdalarum
dulcium in recensitis his jusculis propinari possunt. Sicut in his assectibus utilis quandoque i anguinis missio per scarificationem vel venae sectionem deprehenditur. Atque salutare quoque in H h a terdum
414쪽
terdum est, noxios serosos & putridos e corpore humores , tuto, leniter & successive per al-Vum educere , quo postea & tutior & felicior eorum quae per cutim pravos humores evacuant, evadat operatio. Insigni autem selectu Be circumspectione hic opus est: omnia enim quae valide alvum stimulant, quae acria sunt, quae torminai cient, item aloetica quae sanguinem commOVenti. ει impetuose ad interiora & intestina compellunt, penitus exulare debent: mannata Vero, tamarindinata , rhabarbarina, passulata & tartarea, s recte miscentur & usurpantur, omne punctum ablbluunt.
Topica Quod attinet ad topica , varii sunt generis
iam quibus haec , materiam corruptam in pristinum M. Iocum revocandi, virius adscribitur, e. g. frictiones cum pannis asperis, urtitationes, sicca:
curbitulae, phoenignit, epispassica, sonticuli &vescatoria : sed nos his posterioribus, si temperatiora , ut sine dolore operatio fiat, recteque a plicata & diutius detenta suerint, prae omnibus aliis , crebra experientia edocti, eximiam atque insignem vim de ossicaciam adscribimus. Ad r vocandos Vero dolores podagricos pediluvia tem-Pcrata cκ aqua pluviali vel fluviatili, furfuribus tritici & lacte admixtis, singularis& eximiae vi tutis ac fructus suisse non semel a nobis observa- , tum est. Neque enim sobrius & circumspectus dictorum externorum, quae ingenti humores noxios ad partes externas & minus nobiles derivandi vi pollent, usus, sua laude caret. Etenim emplastrum nobis usitatum valde temperatum, vesicatorium, quod citra dolorem Sc inflammationem , insignein seri vitiosi quantitatem extrahit , ac per mensem & ultra usurpari potest, in aD sectibus capitis nuchae, in retrocedentibus pete-chiis carpis manuum , in cardialgia vero , colica arthritica & scorbutica pedum malleolis applicviadum praeclaros tapenumero effectus praestitit. Constat etiam phoeniginis sua virtus quae, ex allio, cepis, raphano rusticano, sermento panis & aceto praeparari possunt: moderatioris enim ac vesicatoria sunt operationis, atque dum subtili a monia vividiorem motum fibris motricibus conciliant , stimulando majorem affluxum sanguinis de humorum ad partes invitant. Emplasiravero epis pastica eκ pice Burgundica de terebintilina confici solita, in morbis anomalis a Cl.
MUSGRAVIO quidem , ineleganti suo libro
de arthritide anomala laudantur & in usum trahuntur, sed cum nobis certa eorum emcacia plane ignota sit, neque vituperare hoc remedii genus neque commendare volumus.
existimationem & samam apud doctos & vulgus
Medico conciliandam, maximum utique confert momentum. Ulut vero inter Veteres, antiquum mus nostrae artis parens HIPPOCRATES, in saemedicinae parte admodum dissitsus & operosus suerit, ut plures etiam de praedictionibus & prognossicis libros conscripserit; nihilominus tamen permulta, ut ingenue fatear, in iis comprehenduntur , quae in nostris praecipue regionibus, usu& applicatione carent. Nam regulae viae Maphorismi prognostici magna ex parte particulares sunt, ad certos casus & peculiares circumstantias, quae tamen deficiunt & non adjectae, restricti, tantum abest, ut perpetuae sint observationis & applicationis. Quumque in diagnostiacis & prognosticis vix ulla sit excellentior maginque necessaria doctrina de pulsibus ; mirandum certe est, in HIPPOCRATIS monumentis nullam, vel plane exiguam , ejus reperiri mentionem , quum tamen in disquisitione de urinis, plus quam par est & usus exigit, disseis sit atque occupatus. Quam breviter vero & concise ipse HIPPOCRATEs, tam late & prolixe GALEN Us depulsibus sermonem secit, quippe qui innumer biles sere pulsuum finxit disserentias, quae nec
mente concipi possunt, nec re ipsa, ut recte animadvenit MONTANUS, observantur.Hunc postea, ceu ducem, coeco studio plures ejus assectae sequuti sunt, & fideliter tam numerotas, consulas, vix explicabiles & conceptibiles pulsuum species in scripta sua transtulerunt, quae nonnisi ad ingente tironum medicinae confusionein facere possunt.
Veteribus quidem facile condonandum, quod Quos κροin pulsuum dignotione de evolvenda eorundem natura atque origine, tot hallucinationes primisum admiserint, eo quod sanguinis circuitum, Veram& genuinam pulsuum caussam, ignorarunt; quo utique factum cst, ut verum usum pulsuum , nec in diagnosi , nec prognosi, tam in statu sano , quam praeternaturali, cognolcendo, r γte intellexerint. Recentioribus vero , qui nobilissimum hoc inventum norunt , merito Vitio Vertendum, quod multi adhuc eadem chorda Oberrent, & ex tanta a Veteribus conficta pulsuum multitudinE de multifaria denominatione, velut ex labyrintho , cum certa ratione sese eκ- tricare nequeant. Si caussam quaerimus; haec
praecipue lubest : quod plerique hanc de pulsis
bus doctrinam non ad mechanicam 1 cientiam, sive regulas motuum, ad quam tamen proprie spectat, examinaverint. In quo quidem doctrinae genere BELLINO melius versatus est nemo, quem
si inspexissent quibus mechanica sordent, perspicuum sane conceptum de arteriarum & sanguinis per eas motu adepti essent; sed qui praejudiciis occoecati sunt, nunquam volunt discere, quae nunquam didicerunt. . . .
De rationali pulsuum explicatione ct judicio in morbis reole ex iisdem formando.
I. I. His is T N superioribus potiora sundamenta & capita
innus re- A. Verae & rationalis pathologia', quae resolvendis abi iam morborum historiis apprime inserviunt, conciserra iuri quidem, sed satis solido, ut arbitror, tradidi. . . - nunc ad doctrinam i Veteribus maximi semper habitam & celebratam veniam, quae 'ad penitiorem morborum diagnosin re ipsam quoque prognos.n necessaria , ad certitudinem artis, Quod vero magis adhuc mirandum, adeo qui- Quis isdam in luce caligant, ut d9bitent, num in an Ninu riis systole, sive motus contractorius succedat, cujus beneficio sanguis ex ipsis in venas, & ex his: in maxi-Versus cor refluus propellatur Sed quis putarit, me hos ipsos ignorare motum tonicum , de quo tam frequens ipsis sermo est,in reciproco motu consimctionis & relaxationis consistere,& hunc non tantum musculis & fibris, sed maxime omnium canalibus , qui ex tunicis nervoss & fibrosis elasticis conflati sunt, omnibus este proprium; adeo,
ut nullum quod. fluidum vehit in corporς animali
415쪽
De rationali pulsuum explicatione & iudicio &e.
vas hoc ipso sit destitutum. Deinceps nostri uti- serili plane molimine applicantur. Quo quidemque scire debuissent, quod horum simplicissi- nihil aliud faciunt, quam ut pulsuum di siquis
morum motuum vere ustalium ea sit natura ac indoles, ut unus semper alterum sequatur atque
proritet, ita quidem, ut systole suscitet diastolen,& diastole rursus systolen, unde motus exsurgit
Perpetuus , & cor in machina animali recte ditiona tenebras inducant, & vel
effatum, quod ipse GAL Us lib. I. de pulsuum
doctrina pronunciare non veritus est, confirment : tantam in pulsibus selis addiscendis esse dissicultatem & obscuritatem, ut tota hominis vicitur perpetuum mobile, quod argumentum la- ta illa cognitioni atque exercitationi tribuenda viatius in tomo primo medicinae rationalis Idistimaria deatur. ea deduximus & illustravimus. Tum apud omnes in consesso est, pulsum , qui tactu in arterias Percipitur, esse nonnisi expansionem & elevati
nem arteriarum, a contractione cordis, qua lans. V. Ego potius hoc loco pulsuum scientiam ac dis- Admotua
ferentiam secundum mechanicas rationes & leges guinis portio in alveos intruditur , productam ς' NeViter proponam, quo liquido appareat, quam tanstim
nisii itaque arteriae post expansionem iterum in priorem statum & dimensionem se restituerent sub contractione , neque nova receptio sanguinis & iterata ampliatio , neque etiam progressas in vasa reducentia, posset contingere. Porro systolen sive activam laterum contractionem licet tactu vix perceptibilem, in incriis vigere, apertius testatur, sanguinis per arterias vulneratas vel abscissas saliens effluxus , ita succedens, ut in diastole quiescat, in systole vero cum impetu elidatur. Tacemus, quod figura valvularum sem, lunarium idem luculenter arguat, quippe qua orificiis arteriarum e corde egredientium admirabili artificio eum in finem appositae sunt, ne sub si sole arteriarum , quae diastolen te uitur , sanguis ad cor refluat ac reprimatur. Neque deni que sublata arteriarum systole , sive potentia et stica, quae dilatatione Sc reciproca contractione
abiblvitur , intelligi potest , quo modo tota non silum sanguinis, sed utiam humorum universi corporis massa, quae exacte posito calculo, pro diversitate individuorum , in grandi corpore &robusto ad Lκκ. vel Lxxx. libras accedit, intrusa una vice a corde in principium arteriar adiummum sanguinis uncia, polsit dimoveri dein circulum agi. Et certe neutiquam sum cit dicere , arteriosa vasa cum venosis reducentibus non esse continua, sed arteriarum extrema in
porosam paritum substantiam sanguinem a corde advectum sundere , de essusum mediante motus tonici vi ac potentia in venas de per has ad cor trudi, sicque cruorem in motu progressivo refluo eximie adjuvari. Nam suppotita illa humorum in poros & interstitia fibrarum extrav satio, commentum de haud levis error anatomucus est, cui paritum de totius corporis mere Vasculosa, eκceptis filamentis fibrosis, compases , uberrime illustrata de confirmata artificiosissimis RUusCui I injectionibus, quibus etiam docemur, nutritionem corporis nonnisi insigni expansione fissistantiae vasculosae paritum a contentis succis fieri, apertissime repugnat.
Eandem censuram meretur quorundam sententia, qua nostris temporibus, quum a sagaci
ribus Medicis jam dudu istae multiplices de ine plicabiles pulsuum GALENI species explosae, antiquum recoquunt de tantum non omnes illas
ad fastidium usque inculcant. Videas nonnullarum scripta, in quibus pulsus sortis, Vehemens, magnus , plenus, longus, brevis, durus, mollis, Parvus , vacuus, debilis, humilis, frequens, rarus, celer, tardus, serpentinus, vermicularis, ser- micans , capriZans, tremulus, undulatorius, myurus, serratus , dicrinus, manifestus , obscurus, intermittens , inaequalis, ceu vere dc distincte exintentes supponuntur, ex variis mentis praefigurationibus explicantur, Sc ad prognosin formandamniae Host manni Oper. Tom. I.
pauca pulsuum sint 8c revera existant species,unde tuam petant originem, de quam eximium usum ilia, T eorum exactior notitia in praxi medica obtineat. Quemadmodu itaque in mechanicis nonnis duae sinplices de genericae motuum species dantur, motu nempe magnus de celer, cui parvus & tardus opponitur : ita etiam duo tantum ii genere pulsus, magnus scilicet Se celer , hilque oppositi parvus Se tardus, praesto sunt. Magnitudo de
parvitas in motu, de mole quae movetur, magna, vel parva
dicitur; celeritas vero di tarditas, de spatio, quod mobile longiori, vel breviori tem- Ore, emetitur. Pulsus igitur magnus is appel- mumi diandus, quando ab insigni copia sanguinis , a ρο --
contractione cordis in arterias intrusa , arteria
amplius diducitur ac elevatur; parvus vicissim , ubi ab exigua portione immitti cruoris non adeo ampliatur. Et celer pulsus is dicendus, quando regis Obrevi temporis spatio arteriae dilatatio perficitur, tardus: tardus contra , si longior temporis intercapedo ictus intercedit. Deinde ex binis his speciebus Ea is his
coinpositis alia emergit, vehementia nempe a que debilitas, ita quidem, ut celeritas cum magnitudine conjuncta vehementiam , parvitas Vero distias.& tarditas , debilitatem constituat, quod ira tuum genus utique etiam in pulsibus locu habet.
Frequentia vero Sc raritas, item aequalitas & Reliqui υοι inaequalitas, non sunt essentialiter affectiones - ρας motus , eo quod non de singulis motibus , sed motus pomtantummodo de successu de serie eorundem prae- νdicari queunt, Ze frequentia quidem de numero majori, raritas de minori, aequalitas de inaequalitas , item intermissio, de ordine de successum tuum. Neque etiam durities de mollities de . essentia motuum est , sed tantummodo dispositionem corporis , quod movet, Vel moVetur , denotat. Reliquae omnes pulsuum species sunt veta iafictitiae, quae revera non dantur, neque mente μconcipi, neque explicari possunt; licet minime negandum , divertos magnitudinis de parvitatis, item celeritatis Sc tarditatis, vehementiae quo que de debilitatis , esse gradus. Proinde Velie menter utique si errant, qui discrimen communiscuntur inter pulsum parvum, humilem, con tractum, obscurum, latentem, Vacuum, anginrum, concisum, profundum, quum nonnis una species sit, & a parva elevatione arteriae prOV
niat, de si quidem distinctio facienda, parvus sminor & minimus , rectius dicetur. Ejusdem notae est discrimen, quod nonnulli inter magnum, plenum, amplum 5e manifestum pullum ,
nec non vehementem , impetuosum, robustum , sortem dc valentem esse volunt, utpote priores denominationes omnes nonnisi magnam Vel
majorem arteriae expansionem , & posteriores amplam cum celeritale factam dilatationem , produnt. Illi vero Galenicorum pullus myurus,
416쪽
sormicans , vermicularis, tremulus , captizans , serratus, dicrotus, nonnisi si ecies sunt pulsuum magis vel minus inaequalium , qui pro varia miX-tione , ordine & successit variant, ita, ut mox parVuS, ut mox magnus, post celer & tardus i tus , percipiatur.
Pulsus e Majoris momenti quaesto est: num pulsus ce-- . & stequens, tardus & rarus, inter se diffe-- p in rant λ an Vero pro uno eoderitque haberi possint λ si nequit. I lolo hoc loco repetere, quam aciem contra omnem expectationem mihi celeberrimus Vir moverit olim controversiam, quum celerem &frequentem pulsum in prari medica pro uno pulsu haberi posse scripto assererem. Is enim hanc meam assertionem tuae de febribus doctrinae directe adversari putans, quod ingens inter i ul- sum celerem & Dequentem intercedat discrimen, Propugnare & integro scripto defendere sibi sumst. Ego vero in dissertatione de pulsuuis na- rura Ex usu, nec non in schediasmate apologetico clarius , de quod sciat L primus, detexi: c Ieritatem quidem & frequentiam in motibus mirum differre, dum illa de intensione & tempore motus, haec vero de numero motuum praedicatur , qui tamen proprie non spectat ad ementiam motuum. Quandocunque vero sermo est de motibus, ubi semper unus alterum una strie sequitur, ut fit in pulsibus', haec est quastio: annon sirequentia a celeritate singulorum motuum oriatur &. an non hac ipsa certus index si celeritatis singulorum λ quod ego quam maxime merito a stirmavi. Etenim nulla certe alia suppetit ratio, singulorum ictuum celeritatem , vel tarditatem accurate, ratione temporis dijudicandi ac determinandi, quam ex stequenti repetita vibratione , ita quidem, ut si e. c. eo tem poris spatio, quod Vocant minutum, in Uno centum pullus numerentur , & in alio quinquaginta , priores duplo majori celeritate quam posteriores contigisse, demum constet. Quapropter, nec pulsus culer, nec frequens, mente, multo minus re ipsa , ullo in morbo ut distinctus demonstrari potest , nisi pulsum, qui sit in arteria dura& constricta, celerem dicere velimus.
9.ωd te- Et hanc eandem de imaginaria pulsus celeris asei. H. & stequentis disserentia sententiam, Medicorum celeberrimi profitentur. Disertis sane verbis SYLVIUS prax. lib. I. cap. 26 celeritas, ait, pus i ad- ascripta , mente quidem concipi potest, non item digitis tangi ac percipi. Id quod etiam confirmat acutissimus medicus & Mathematicus BELUN Us in tr. de pulsbus p. 7s. celar, inquiens, pulsus, quia dieito minimo temporis perfilsit, in statu a naturali partim recedente , tvel non datur , vel tactu distingui non potes, quum naturalis motus
extrorsum arteria vix punctum temporis duret,
multo minus in satu praeternaturali idsensibile erit. Egregie quoque eandem in rem scribit SCHELMAM MERUS de stupibiis p. 73. pulsum frequentem non citra celeritatem Observari. Et hinc etiam est, quod nunquam in observationibus meia dicis , pulsus tardus & stequens, celer & rarus, Id Vive se conjuncti deprehendantur. Non sine ratione itaque in consideratione medico- practica celeritas ostem p pulsuum pro frequentia, & seequentia pro cci ritate , ponitur. Et quia unius ictus celeritas tactu per se non potest dignosci atque porcipi, eo quod viκ temporis punctum complet, conlullius est, numerum ictuum beneficio horologii quod minuta secunda monssiat, metiri atque determi-
nare, quali instrumento insigni cum fructu in
artis exercitio usque eo usus sum.
Longe aliter de pulsu duro ac re olli sentiem
dum. Hic enim licet ipsus motus essentiam rus armo non tangat,sed tantum talis dicatur respectu ipsius arteriae, prout nempe ea plus vel Irinus tensa , arie .
renitens, dura, vel flaccida, mollis & relaxata est; nihilominus tamen multum sane reseri nosse, qualis sit constitutio & dilpositio instrumenti m bilis & moventis, ratione texturae strictioris, vellax oris , adeoque num constrictae, vel laxae sint cordis fibrae cie arteriarum tunicae, utpote quo major solidorum tenso & constrictio , eo major est nisus, intensio, renisus ac renitentia in motia hus , & contra. Haec vero tenso & durities arteriarum & fibrarum universi corporis nerve rum & carnotarum, deprehenditur vel in statu naturali , , conformatione nativa in artate juvenili, cholericis, item senibus, ubi arteriarum pulsus valde tensus ac durus est , mollior vero te tura in sanguineis, phlegmaticis, item in pueris: vel obvia etiam cst in statu p tematurali, & nil nisi spasmi quaedam species est, quae quam maxime tangit tunicas arteriarum, ex fibris nerveis& musculoss compositas. Et quoniam sic ipsa dispositio arteriarum, cou instrumenti motus, plurimum consert ad pulsuum mutationem, in proclivi est ratio , quare non semper unus idemque pulsus tesse BAI.LONIO, in utroque brachio obse vetur , id quod etiam nos in hemiplexia aliquoties Observavimus. Et apprime huc facit luculenta observatio RAYGERl ρ. λ. qui scribit: in quamplurimis militibus sauciιιtis of male curatis, notabilem disserentiam inter pulsum sani o laes lateris
I. X. Superest adhuc in pulsuum classe is, qui ma- μὸxime omnium memoratu dignus, convulsivus eoisia
meo quidem judicio merito dicendus. Hic pari 'ter non a sanguine arteriosum alveum perlabe tu, sed potius ab ipsa ncrvos musculosa ac me branosa arteriae lubstantia prosciscitur, de tractorio ac tremulo subsultorio motu, quasi arteria ad superiora raperetur , sese prodit, atque in febri-hus acutis mortis p lagium praebet, eaque propter recte dici potest pullus morientium, cui plerumque inaequalis vel intermittens jungitur.Nam sicut circa mortis confinia in toto systemate ne vorum & neri osarum partium confusio de ire gularitas motuum cum convulsione percipitur ;ita etiam id ipsum contingit in arteriarum tuniacis nervosis , & tactu sentitur.
Constitutis sic pulsuum differentiis ω genui- PN'inmnis speciebus, evolvendae sunt corundem causis, inquirendo maxime, quomodo iidem pro diversitate corporum, atque etiam rerum non naturalium usu, differant. Ad pulsuum itaque caussas quod attinet, originaliter iidem a cordis motu systallico & diastallico deducendi sunt. Hic enim
cordis motus maxime omnium dici debet vitalis , & cor primum moVens ac ultimum moriens.
Scilicet cordis structura ex fibris quamplurimis firmis, tensis , expansilibus & contractilibus, sive elasticis, longe artificiosissime est contexta, & ex harum vi ac potentia, Vel dum contractionem , seu motum activum , sortitur, qui a sanguinis aereo-elassici valde spirituosi qualia fit ex brevistimo illo circulo ex cordis iubstantia in pul
417쪽
De rationali pulsuum explicatione & iudicio &c. 36
mones, te eκ his in hanc, dum portio sanguinis ex pulmonibus subtilioris facti, per substantiam
cordis musculosam transit, de moκ rursus beneficio arteriae pulmonalis ad pulmones sertur,. tenuior rediturus per vasa coronaria transeuntis
influxu animatur , & potentia ac virtute fluidi subtilissimi quod ex pari octavo de intercostasi
nervorum affertur, magis augetur.
Deinde quum motus cordis non uno illo contractorio, sed reciproco altero dias altico absolvatur, posterior quidem respectu cordis, quod patitur dilatationem, dici lolci pastivus ; nihilo minus tamen hic quoque motus dilatatorius,qui fita contractione arteriarum de impulsu languinis in venas , necessarius est ad syssolen sive vim elasticam contractoriam. Etenim quia corporum elasticorum ea natura e It atque conditio, ut post dilatationem sese rursus contrahant, de post nimiam contractionem iterum amplient ac in pristinum statum restituant: in corde Quoque tanquam parie mira clatrica virtute inarum , posteκpansionem ejus contractio de novo luscitatur, ita ut experimentis confici, quo major de quo crebrior diastole de expansio , eo majorem fieri sysiolen de consequenter pullum arteriarum. Confirmatur hoc luculenter ex eo, quod affluente copiosius de velocius sub motu laboriosiori, vel a Dcensu scalarum, intensiori de longiori sermone, ad cor sanguine , non modo ejus motus intendatur , sed de pullias major 6c crebrior micet de corpus plus incalescat; contra vero si dubita languinis quantitas cordi vel per largiores harinorrhagias, vulnerationes, aut vcnarum incisiones subtrahitur, systoles ejus cum pulsu Sc sanguinis circulo vel valde imminuitur, vcl penitus perit ac vita intercidit. Notavimus paucis abhinc di hus ejusmodi exemplum in scemina , quae, cur nescio , subito enorme sanguinis experta est profluvium , ut animo primum deficeret, demum tamen refocillaretur. Sed quum e lecto cruore conspurcato levaretur 6c paullo diutius erecta si deret, subito exanimis concidit atque extincta est, nullam aliam ob caussam , quam quod sanguine ob situm perpendicularem cordi detracto,
systoles periit de sic totus sanguinis circulus su sitit,qui sorsan promto revocari potuisset auxilio.
Sicut itaque aequabilis Ze moderatus influxus
sanguinis in vasa coronaria, de conveniens ejus quantitas in cordis thalamos estiua, motum cose dis naturalem, a tiabilem Se moderatum efficit;
ita pariter aequalis de temperata sanguinis in arterias propulsio, de ipsi cordis motui respondens, a moderato sanguinis se fluidi elastici in arteriarum tunicas appulsu dependens arteriarum renisus ac systole, pulsum iacit naturalem ; vicissim praetematuralem, quando ab hoc temperamento recedit. Et pulsus quidem magnus , sive ampla arteriae dilatatio , indicat copiosiorem sanguinis ad cor assi um Se similem etiam in arterias effusionem. Parinis vicissim parciorem sanguinis in cordis ventriculos confluxum Se exiguam ejusdem diastolen, idemque in arteriis contingere notat. Quando porro arieriae celeriter micant, citatiorem sanguinis ex panibus ad cor flaccedere refluxum indicio est, si tarde, tardum. Vehemens pulsus adest, ubi celerius ingens sanguinis copia ad cor per venas appellitur; debilis contra, quum pauca quantitas tarde. Inaequalis Vero a teriarum pullatio, sive mox magna, mOX pMUR, moκ celeris, mox debilis, intermittens quoque, fit , quando liber sanguinis transitus per vasa coin naria , vel etiam ventriculos cordis, a quodam obstaculo impeditur, ac vel sanguis grumefactus crassiis in vasis coronariis, Vel fibrosum aut polyposum concrementum in auriculis vel cavitatibus ventriculorum vel vasorum cordis haeret, vel etiam fit,.quando languis crassiis dc copiosus cederiter ad cor truditur de systolen ejus ad tempus opprimit.
Iam quum pulsus cordis de arteriarum vita- Μέον lem illum sanguinis circulatorium motum regat q m πω ac tueatur, ac is vicissim ab hoc siissentetur; quae- is 'imilio disquisitione haud certe indigna incidit: quo- ιn corpore ties una hora universi sanguinis te humorum 2 'μ' -- massa mediante illo perpetuo circula per cortranseat λ In hac autem decidenda, ingens inter Medicos est sententiarum divortium , dum non solum in determinanda sanguinis de humorum quantitate in universb corpore , sed etiam ea, quae uno ictu δ corde dicitur , mirum discrepant; ita quidem, ut omnem humorum in corpore seno , adulto ac robusto apparatum, alii ad xxx , alii ad xκ iv, xx, de xvj libras accedere autument; pondus autem cruoris, una systole e corde pulsi, quidam unam unciam, quidam dimidiam,
pondere aequare, censeant. Verum mihi certe ve- humenter errare videntur ii,qui tam exiguam molem de portionem humorum per cor de vasa omnia ferri affirmant, de in eo plerumque decipiuntur , quod tantummodo sanguinis rationem it, eunt , quas ille solus circumagatur, quum tamculonge maior sit quantitas lymphae , seri, chyli de succi alibilis, quos omnes humores innumera vascula de tot canaliculi . e quibus i I axima ex P., Ite compages corporis nostri ejusque pat dum coagmentata est, continent, de qui pariter non subsistunt, sed jugi etiam motu circumaguntur id quod etiam de succo cerebri, medullae si inalis ac nervorum dicendum. Deinde illi quoque admodum falluntur, qui quantitatem omnem sanguinis ex ejus per vasa aperta effluAu metiuntur , eo quod, hic tamdiu tantum , quam cordis oc arteriarum motus, 1 uccedit, hoc autum , po1t interceptum a subtracto sanguine ad cor affuxum de
sublatam diastolen, pereunte, subsistit, restitante adhuc in vG sis minoribus de inferioribus magna
Proinde alia potius via ac methodus excogi- Et tanda , qua proportio liquidi ad solidum in corpore humano clare de certius politi detegi: id iam quod . mea quidem sententia commodius perfici nequit, quam si fluidarum aeque ac solidarum partium non nihil lance prius libratum calori eκ- ponitur , quo humidum aufugiat, de exsiccatum postea rursus ponderatur, vidend9, quantum perdiderit ponderis, de inde calcusum subducendo. Varia hunc in finem institui experimenta, de saepius quidem cum sanguine e vena misso , ac deprehendi, quatuor ejus uncias, secta exsiccatione, unam utplurimum unciam solidae materiae reliquisse, ut adeo tres sint fluidae, oc una tam tum solida in cruore portio. Deinde frustum carnis hubulae recentis, duodecim unciarum pondere , in clibano non adeo acri de vehementi cal. re siccavi, de aridae substantiae uncias quatuor obtinui, reliquis octo unciis , partim lub Vaporum forma dimatis , partim cum I inguedine liquesωctis id exstillatis. Ossa quoqiae , quae lunt lolidissimae dc maxime com attae partes, deco i ad
418쪽
aliquot horas cum aqua, exemta postea arefeci, ει dimidium ponderi eorundem decessisse comperium habui. Licet autem pondus & quantitas tot membranarum, cartilaginum omniumque s lidarum partium in corpore humano, exacte de terminari nequVat ; illud tamen ex hac computatione recte elicitur : fluidam corporis substam iam in genere longe superare solidam.
na -- Ponamus itaque corporis molem attingere ς eis. libras, minimum Lxxx. librae humoris orem in eo erunt. Ponamus porro, quod etiam sereis r. semper in sano homine evenit, quod uno in minuto septuaginta pulsus, adeoque in hora, quae seκaginta minutis absolvitur, quater mille Se clucenti pulsus numerentur, re quod ea sit ar i riae magnae cordi concretae amplitudo in robusto, isque diameter, ut quovis cordis ictu, unciam unam sanguinis quam commode recipere possit; calculo 1ubducto , patebit, minimum ter intra horae, ac septuagies & bis intra Xxiv. horarum spatium, humorum microcosmicorum pelagus Cursum conficere & cor in circulum abeundo perlabi. Et tam crebra liquorum corporis per cor & omnia vasa circulatio , eam maxime ob caussam necessaria est , quo succus ille, qui ex ingestis esculentis & potulentis extrahitur, ac in mediocriter robusto & non valde agili vitae genere minimum ad sex libras accedit, cum iam guine intime misceri, ad minima Valcula per unu ersam compagem pelli, iterumque per subcintaneos maxime Sc urinarios tubulos exire possit; quandoquidem observationibus staticis liquido constat, corporis adulti idem semper sere manere Pondus, ec egesta aequaliter respondere ingestis.
Ut autem ad pulsus eorumque caussalem distquisitionem redeamus, probe tenendum est, pulsum tam quoad celeritatem , quam magnitudinem , non in omnibus omnique tempore unum eundemque observari, sed ratione magnitudiniscordis & vasorum, copiae & temperiei tanguinis, nec non virtutis elasticae canalium , multum dissare , & hinc quoque pro ratione sexus, aetatis, temporum anni, aeris, motus, victus, somni,
vigiliae, animi pathematum admodum discrepare. Si lexum spectemus, viri plerumque mulieribus pulsum majorem de citatiorem, foeminae tardi rem & debiliorem obtinent; quippe viri, corde majori & ampliori, cui, ut ego in quamplurimis sectionibus observavi, semper vasorum amplitu- respondet, firmioribus quoque fibris & sam ine magis calido turges nite, quam foeminae instructi sunt, quae vasa habent exiliora, laxiora de copiosiora. Deinceps in cholericis & sanguine cholericis, arteriae validius de celerius micant, quam in iis, qui phlegmatici & melancholici sunt temperamenti. Nam cholericorum sanguis majori copia partium sulphurearum, quae sons &matrix motus intestini calidi & orgastici sunt, scatet, hinc tenuior, fluxilior magisque coccinei coloris est, citatius cursum conficit de excreti nes promtiores facit. Quoad corporis habitum macilentiores & qui fibras strictiores de ampliora Vala habent prae obesis, qui laxis fibris dotati,
vataque gerunt ingusta, majorem dc validiorem arturiarum pullationem experiuntur; unde etiam saniores, robustiores ac ad Paserendos labores tiores sunt illis.
Porro aetas multum ad modificandum arte- Tiarum motum confert. Nimirum infantes insignem succorum copiam ad alimoniam & incrementum necessariorum alunt, unde crebriores
fiunt diassoles & pulsus, qui tamen ob fibrarum teneritudinem & laxitatem , molliter tangentis manum seriunt. In juvenibus ac viris maximus corporis vigor, sanguis calidus & fibrae stricti res, & hanc ob caussam in iisdem pulsus strictior, major & vehementior observatur. Senes vero fibra serunt rigidiores, & sanguis ob cessantemnu monem redundans, angustatis nimium m
nimis canaliculis, in majoribus vasis iploque corde majorem dilatationem, adeoque pulsum magnum & quodammodo durum facit, qui tamen ob cruorem, deficientibus particulis calidis sulphureis , crassum ac spissum, tardior est. Labor, Labori motus & exercitatio corporis, & pulsum, & ci culum sanguinis , & excretiones praesertim perspirationem , augent; quies autem re otium & e M tardiorem, & debiliorem, sanguinis progressum,
adeoque etiam arteriarum motum efficiuntEum Sestina indem cum motu praestat effectum respiratio, per sermonem excitatum, vel ascensum acclivium intensior facta, qua sanguis non solum velocius per pulmones, sed etiam universi corporis canales agitur , ac pulsus magnitudine de celeritate increscit. Α vigilia evidentior arteriarum per- V Nia .culsus sentitur, in somno vero tardior & languidior est. Post potum sumtum calidum, v. g. in- Porus eam fusi Cessee & Thee, vel etiam aquarum thurmalium , statim frequentiores vibrant pulsus, nec non post ingestum cibum, adeo ut saepius eX ei M. rimentum ceperim, & quum ante prandium inminuto arteriae septuagies, in quibusdam sex gies quinquies pulsarent, post illud ad Lxxv. et LXXX. quin c. pulsus ascenderent. Nihil αμογvero tam subito pulsum cordis de arteriarum mutare valet, quam animi affectus; & a terrore quidem pulsus fit inaequalis , parvus & conre eius, a gaudio frequutas die magnus, ab ira celer ac durus, a tristitia tardior, minor, prosum
dior ac debilis , de post impensas meditationes , Ianguidus ac debilior, neque dubium est , quin in desideriis Be affectibus venereis crebrius p
Quam eximia praeterea aeris circumflui ac vim tempestatum sit efiicacia ad sanguinis per arterias motum earundemque percussum conturba dum , quotidianis experimentis inclarescit. Imprimis experientia compertum habemus, quod
simul ac post diu in atmosphaera regnantes Z Phyros , vel austros, aquilo, vel eurus flare imcipit, mox major tensio arteriarum fiat, major quoque vigor & magnitudo in pulsibus, quod etiam observatur, quando argentum vivum in barometro situm suum humilem mutat de ad superiora scandit. Contra ea, si atmosphaera Sedensa, humida, pluviosa & diuturna austrina ejus constitutio, sub vita praesertim sedentaria, longiori somno, & autumnali tempore, langues, cit pulsius & minor redditur, simul quoque sam vinis cimuitus cum excretionibus, inprimis in ratione impeditius succedit. Εκ eodem sonte Anviderivandum, quod pullus in arteriis pro anni re
temporibus mirum Variet. Videlicet vere medio , ut Maio mense , maximus vigor corpori i est, & pulsus magnus , interdum vehemens Per cipitur. Astate media arteriae celeriter, scd d
419쪽
Doe rationali pulsuum explicatione & judicio &c. 3 69
hiliter, percutiuntur , quoniam ob aestum major intestinus & calidus partium sulphurearum fit
motus, spirituosae autem elasticae exhalant. Amtumno pulsus tardi, molles de debiles percipiuntur , de hieme duriores ac majores micant.
Messic Accedunt medicamenta , quibus identidem q peculiaris vis atque virtus inest , motum cordis Sc Metiea. arteriarum pulsum variis modis immutandi. Εtenim quotidianae observationis est , a drassicosumto purgante , quod spasmis ventrem exercet M plures dejectiones movet, pulsum duriorem, citatiorem de debiliorem , cum virium languore reddi ; qualis essectus etiam ab assumto sortiorimantesivi emetico sequitur. Medicat enta eκ marte par
ta id servant singulare , quod sulphure suo metallico egregie fibrarum de canalium elaterem fi ment atque intendant; unde post eorum usum pulsus major 6c robustior percipitur, color faciei vividior conspicitur 6c calor corporis adaugetur ;quae si observantur phaenomena , indicium sunt
boni a medicamqnto dato essectus, ad expediem. das maxime obstructiones in corpore cachectico.Quuinque Lauchstadienses medicati sontes eximiam martialis elementi copiam in snu foveant,eXquisita utique ratione nititur, quod sispius eκ- pertus sum , ab eorum potu pulsum languidum antea de minorem , in sexu potii Eminn sequiori, earticis majorem & frequentiorem reddi ac intendi. Idem -- ' quoque ab usu corticis Chinae in intermittentibus adverti: quippe die vacuo, quo arteriarum percussiis solet esse valde tardus, parvus de debilis, hoc propinato, vegetius 8c robustius micare coeperunt , indicio, aut picatam hujus remedii caeteris paribus elle operationem.
Volatilia. Pharmaca, quae sale volatili, acri Sc oleoso turgent, ut eiIente de spiritus Eoardici, Me- Aipharmaci , ordinario amplἱficant Zc xxaugent pulsum atque cordis Se arteriarum diastolen, ob principium sulphureum volatile, ExpansiVum or-
gesticum ; de qdia sanguinis circuitus inde pro .mOVetur, non modo perspiratio, sed & idubito adhibito regimine , sudor largior subsequitur. In Analepti- enormi virium desectu de imminente animi de- ' liquio , arteriarum motus languidus, tardus reparvus, vix interdum perceptibilis observatur, adhibitis autem interius de exterius balsamicis de, spirituosis aromaticis, mox immutatur 6c augetur , qualem effectum etiani vinum generosum Arida er praestat. Rcida vicissim de nivola, peculiari ratione sulphur sanguinis, a quo intestinus ejus c, Iidus motus dependet, figendo de refrenando , corpus restigerant de simul temper reddunt arteriarum motum pacatiorem ; quare etiam eorum
usus , ubi pulsus ratione magnitudinis & celer, talis nimium est adauctus, ut in aestu se ili , praesentissimae est efficaciae.
Ω-H M Quae sulphure quodam Vaporoso, naturae ad di nare Verso, ut sunt, quae somnum inducunt, ex opiori potissimum parata pharmaca, multo magis quae . narcosin & stuporem conciliant, quo nomine
hyoscyamus maxime de ex eo concinnata col
brantur , imbuta sunt, pulsus percussum valde 3 parvum & debilem emciunt ac vires proslemunt. Et mirandum certe est , quam subito haec ipsa medicamenta, exigua etiam dos oblata , vires dejiciant, elaterem solidorum de potentiam Inotricem minuant, nullam aliam ob caussam, quam
quod principio suo subtili, sulphureo, valde exispansivo , intima nervorum penetrent, & liquidum quod vehunt purissimum, magnae ad movendum emcaciae, adverso suo Vapore contamianent ; eodem modo ac Vetia Vice, quae amico fragranti sulphure scatent, motum cum viribus erigunt atque adaugent. Pariter experientia con- ρο venena sat, ab allunatis aliis venenis corros is, quorum notillimum arsenicum, pulsum minorem ,
contractum, durum atque frequentem fieri, qui ante mortem aliquot horis deficere Iolet, ut percispi plane nequCat.
Si ob nimiam sanguinis redundantiam & -- Vena β'pliorem alveorum diastolen , cordis systoles non sufficienter respondet, dc pulsus ea propter minor fit ac deprimitur ; facto per sussicientem sanguinis missionem spatio, arteriae vegetius de celerius φsaliunt, ipseque languinis progressus prointior fit atque liberior. Et quia mensium vel haemorrhoidum fluxus saepe ob nimiam plethoram ip-
primitur, evenit, ut post lectam venam, Ob c teriorem sanguinis curtum , brevi tempore post insigni valetudinis cum emolumento restituatur. Α balneis tam siccis de vaporosis, quam humi- ct balno dis, pulsum vehementer augeri certulimum est,
adeo, ut si paulo calidius adhibeantur, febrilis
evadat, quem universi corporis aesus, cordis palpitatio de capitis dolor sequitur. Etenim in durumodi balneis a calore externo humido major 1an- .guinis humorum proritatur eXpansio, quae, si nimius balnei aestus est, tantopere augeri potest, ut systolen cordis nimia resistentia luipendat, Milpothymiae balneantibus , ut crebrioris observationis est , accidant. Quin pediluvia tantum , circa lecti introitum rectu uturpata, dc lan4uinis
de arteriarum motum intendere, multiplici con- sat experientia.
Haec itaque omnia uberius hactenus eXcussa, Aluna
evidentissime confirmant: magnam ac praetenta- ttit 7 M
neam rebus externis corporeis , quibus ad vitam tuendam quotidie uti inur, inesse facultatem, cor- vis. dis motum de arteriarum pulsum , adeoque uni versam actionum vitalium , naturalium Se ani
malium oeconomiam , in melius , vel deterius mutandi. Quibus certe effectibus, quasi totidem
argumentis, apertissme erroris convincuntur,qui
physicis hisce rebus omnem omnino in corpus agendi illudque movendi potentiam denegant , dc principio cuidam rationaliter de moraliter agenti, motuum caussam de directioncm modo plane non intelligibili tribuunt. Quumque adeo A pQ pulsus multis variitque caussis mutari possit, pe- 2- ' riti omnino Medici est, ut easdem curate eXpem dat omnes, ne in promendo ex iis judicio fallat ac saltatur. Nam pulsus quidem certum signum Hinc cas. dc indis motus cordis de circuli sanguinis est, 'vi'
sed si solus is spectetur , de non aliarum simul
circumstantiarum , vel caussarum externarum ,
ratio habeatur, in judicando admodum decipere potest. Exemplo sit pulsus intermittens. Hic plerumque pro periculi pleno , quin lethali, habetur
quidem; experientiae tamen fide constat, eun
dem saepe in sanis, frequentius in hystericis, nec
non colica, sine exitio, observari. RIvERIUs C t. III. obf. I. intermittentem pulsum notaVita lum-2rico, 'uo erecreto , arteriarum motus ad naturalem statum rediit. Idem auctor erat. II. obf77. pulsum diu de saepe, ob polypum, supersite longi ita, intermittentem, se tetigille, tesιIs est.
420쪽
Et ΚεRxRINGIUs in spieiteg. ob . 78. systolen co dis interceptam adeoque pulliam tussiammatum,sne Mnesio eventu, se vidisse confirmat. Flatus quoque pulsum suspendere, PECHMNus lib. II. sis K. confirmat exemplo cuj dana, cui flatuum eXs gentium copia nirifice cor constringebat Seinterturbabatur pulsus stati vero ac copiosi ructus exirent, liberabatur. Et lib. eis. obf. 7. pag. 2Il. dilertis verbis leuatur: se pulsum lubinde intermittentem in scortaticis, in sceminis junioribus male menstruaus, sine ullo majori incommodo ,
Quare egrestium FERNELII est monitum,quo 1 Iib. III. de puls pag. i6o. inculcat: quotidiana, febri omni so I I I Finquiens , corporis affectiones pulsius im utant , adeoque pathognomonicum , pulsus scilicet prater& emuiste determinari , quam per ictuum n
merum frequentiorem , sive saepius repetentem.
Hinc quando quislio est de pulsu febrili, celer quidem proprie is est , qui febribus junsitur eisdemque indicat; quia tamen frequentia a crebrius repetita vibratione magis in sensus incurrit,& celeritatem comprehendit, rectius utique ii Medicorum lentiunt, qui pulsum frequentem p thognomonicum febris signum esse asserunt.
Et sane quamplurimi ex recentioribus quoque GMod i ,n infimi subsellii Medici, hoc assertum calculo
suo comi robant. Audiamus SYLVIUM praxi lio. II. pa . s6o. ita disserit . hocli Ο semper competens Ani, qui In unicumum es,
sine qua-m animadversione, non certo eotest pulsus perciH , nec quantum per morbos a naturalidiset. Eandem quoque in re: a quam maxime commemorabilis CELSi locus lib. III.eap.6. & dignus, qui totus trans ribatur, dum ait: venis manaturam frequentior, quo ρ sente febrem adesse, absente autem abesse, certo pronunciari queat. Nec enim aliud gnum quod competat omnifebri innotuit Practicis, reliqua enim signa omnia, non tam febrem, quam febris speciem, gradus edi temxime credimus, fallacissimae reii, quia saepe istae Dim pus indicant aut demonstrant. SYLVIo assurgit duriores celerioresve sent, O aetate , ct 3Miι, Et eor- ligentillimus observator ETTHULLERUs, in tomoporum natura. Et plerumque satis sano corpore, prael. p. m. aq8. PVlsus, inquiens, naturaliter si stomachus infirmus est, nonnunquam etiam in- frequentior rectesatuitur signum pathognomonicilcipiente febre, pubeunt o quieseunt: ut imbecillus febrium a SYLVlo, tam in dissertatione de natura is videri possit, cui acile laturo gravis instat ac- subrium, quam in praxi, quidquid in eontrarium cessio. contra sepe eas concitat is res it Jl, ct scribat D si NGIUS , I ract. diluuisitione Anti- balneum , ct metus, ct ira, ct quilibet alius an SylViana. iacm confirmat clarus Belgarum Pra- mi affectus, adeo ut, cum primum Medicus venit, cticus DECKERUS, in noris ad Barbettep. ica.tibi solicitudo aegri dubitantis ; quomodo illi se habere cunque, lariben , pulsus prαter naturam freque videatur , eas moveat. Ob quam causam , periti tior observatur, ibi febris es. Et SCHELuxΜM Medici es, uon protinus ιν venit, apprehendere RUS in tr.de puls. p. 27. frequentem in omni sebiici manu brachium; sita primum rosdere hilari vul- genere nunquam non sole osserre stribit, de cum tu , percu; larique . quemadmodum sie habeat; cI, s quis ejus metus es, eum probabili sermone lenire; tum dein se ejus carpo manum admovere. suas venas autem conspectus Medici movet,quam facile mille res turbanι s ,
De pMμε Atque hae sunt caussae, quae arteriarum motum is moesis, Variare de multis modis m natu naturali nvitare
polIunt: proximum tunc est, ut quomodo quibusque rationibus , pulsus praeter naturam in UM. riis morbis immutationem subeat, exponamus, quo Medicus ex hac pulsuum dignotione, ad cingia tionem caussamin internarum Sc cffectuum eo melius pervenire , de sic ex iisdem, & morborum , de caussarum morbificarum, signa atque indicia cum certa ratione petere possit. Quum vero ex omni morborum classe praecisuus, immo
quasi universalis, sit febrilis, qui nulli aetati, sexui
ει temperamento parcit, plurimis morbis sese conas licat, multos etiam interimit ipsitque Medi quidem
calore uatum esse signum pathognomonicum.
Monendum Vero est, quod licet in omni se- is Mhrepulsuum praelio sit frequentia, minime tamen ex eo concludere liceat, ubi pulsus stoquens, ibi sus tam. sobris. Nam luperius jam in caussarum evolutione ostensum cst, in pueris ec cholericae temperaturae viris esse, de a motu sorii ori corporis in balneo, assumto sudorisero, ab animi pathematibus, pos epilepsiam Sc vinum potum, naturalem arteriarum motum fieri stequentiorem ;quum tamen febris absiti Quapropter haec ca itio a Medico , ne decipiatur, adhibenda est, ut prius studiose exploret, an forsan a cauta externa haec pulsuum frequentia suerit oria; ac dei, ceps ut inquirat, num etiam alia febris essentia lia signa, ut horror de refrigeratio extremorum adsint. Porro etiam probe notandum id, quod
a paucis notatum , quod scilicet in febribus omnibus stequens non modo sit pulsus , sed & simul
dicis plurimum negotii in curando & praeservan- ob tensionem arteriat, plus renuens & naturalido sacessit; maxime omnium e re fore arbitror, durior. Nam certe paucissimae sunt sebres, ira ut paullo accuratius dispiciamus: an certo pulsu, quibus pulsus non solito durior observatur, em& quonam, febris, cujuscunque sit generis, cem ceptis modo quibusdam vere malignis febribusto dignosci possit λ sive quinam pulsus signum sudoriseris , e quarum numero maxime sudor sita pathognomonicum febris praebeat i Jam quidem dieius Anglicus de colli quativus, quae potius undoso pulsu ac summa virium dejectione indicantur. Febris quippe, secundum nostram rationalem demonstrativam explicationem , est assectio systematis nervos de vasculos , univeriali spasino quodammodo constri sit, qui non modo non levem hac de re inter Medicos tam vete-μS, quam recentiores, vigere dissensum, vid dum alii pulsum celerem, alii frequentem,
alii cum GALENO pulsum celerem de Dequentem simul, pro pullu febrili, sive stbris genuino signo, venditant. Ego vero jam-supra clarius nervosas & musculosas fibras , sed de ipsa aris
siendi, controversam hanc nullius me esse mo C 2 Q r
menti de facile hac ratione dirimoseam, si ex. vero ponamus : stequentiam proprie non esse de
natura nec motuum , nec pulsuum, Teleritatem
autein singulorum pulsuum non posita dijudicaririosa vasa eorumque tunicas, quae eκ fibris ne vosis de musculosis conflatae sunt, afficit. Et ab hac tensione Se constrictione partium , quae sic proprie de essentia febris est, dependet non modcitensio de dutities, sed ec stequentia pulsuum ali que