장음표시 사용
151쪽
Atque ea diversa penitus dum parte geruntur Irin de Coelo misit Saturnia Iuno
Audacem ad Turnum, Luco tum forte parentis
Pilumni Turnus sacrata et alle sedebat. ubi Servius: Pilumnus, ait in Pisbumnus fratres fuerant, in Dii borum Ardeatium scilicet) Pilbumnus Picumnus scilicet) usum flereorandorum invenit Agrorum, unde oe Sterquilinius di ius es ;Pilumnus vero pinsendi frumenti, unde in apasioribus colitur, ab ipse etiam pilum dictum; quidam Pilumnum, in Pithumnum Castorem, in Pollucem accipiunt, nonnulli laudum Deos, Varro conjugales Deos auspicatum, alio loco idem Maro lib. videlicet I o. 2Lneidos Pilumnum avum Turni facit.
Indignum est Italos Trojam circumdare sammis
Nascentem , in patria Turnum consipere terra cui Pilumnus avus, cui dita Venilia mater. Ad haec Servius: Comparat genus Turni Aneae dicens, etiam Turniatum Deum esse Varro Pιlumnum , in Picumnum infantium
Deos esse ait, eisque pro puerpera lectum in atriosterni, dum exploraretur, an utilis sit qui natus es. Piso Pilumnum dictum qui tapellat mala infantiae, sed Pilumnus idem Stenuius, ut quidam diacunt, qui propter pilum inventum . quo fruges confici solent, ita appellatur es; f ergo proavus Latini est, non Turni avus, nam Step-cuti Picus, Pici Faunus , Fauni Latinus es filius, sed in bis nominiabus abutitur Poeta, Pilumnum autem aliam Turni ideo dicit, ut aiicino nobilis genere Ῥideatur , sicuti es AEneas. Unde allucinatus est Grammaticus qui Saturnum cum Picumno confundit, nam Saturnus Stercutius dictus fuit, ut diximus Cap. 3., dc Latinus cognatus Turni sertur, quod Amata Latini uxor, de Uenilia sorores ellent. Eodem lib. Io. AEneidos ad medium Virgilius iterum Pilumnum a avum Turni canit: pilumnusque illi quartus pater . . . ubi Servius: iauartus, inquit, pater abaaeus, nec est contrarium quod aitsupra cui Pilumnus alus, potuit enim fieri, ut in avus eiula. atavus a Pilumno Pilumni nominarentur, ergo per patris appellationem sendit cognationem, de iterum Grammaticus ad lib.7. ex
152쪽
Et Turno , si prima domus repetatur origo Inacbus , Acrisiusquepatres . . . . rem his verbis narrat: Danae Acrisii Regis Argietorum filia, postquam est a fote vitiata, pater eam arcam inclusam praecipita-etit in mare, quae delata ad Italiam, inventa es a Piscatore cum Periso, quem illa enixa fuerat, tar oblata Regi qui eam Abifecit uxorem , cum qua etiam Ardeam condidit, a quibus vult Turnum oriaginem ducere. Alii legunt ita et Et oblata Regi Pilumno, ut videre est apud Κircheri Vetus & Novum Latium par. 3. cap. 8. de alios. Quare ex his patet Pilumnum Regem Rutulorum vetustissimum fuisse, & Ardeae parentem, idcirco cultum ab Ardeatibus, &Latinis cum Picumno fratre, eosque Deos infantium, Se conjugales factos, quod crederentur mala infantiae, & nuptiarum pellere , ut Piso, Sc Varro, ac Nonius Marcellus de Doctorum indagine scribunt, & tradit Uossius de Idololatr. lib. I. cap.qo. Hinc lumen Festo lib. I ., qui referens carmen saltare, ita ait: Pilumnoe populae in carmine saliari,Romani metutipitis uti assueti, vel quia praecipue pellant bostes, nam licet doctissimus Io. Meursius animadvertat a Saliis Romulum Pilumnum dictum a Pilo, quo utebatur, Ec Martem a Pico Picumnum, idemque asserat Dacerius ad Festum, subdens hac de causa Romanos populos Pilumnos dictos, idest Romuli nepotes: attamen puto Romanos Pilumnos populos nuncupatos a Saliis, quod ita illi venerarentur in carminibus Pilumnum vetustissimum Latinorum Deum, eumque invocarent, ut mala pelleret a Romano populo ex jam adductis: nam 5e Lucilius, ac Ennius Romanos, Faunios, ScSaturnios populos pluries dicunt, quod a Latinis priscis orti es
Ferunt etiam Latinos Bonam Deam Fauni, Latii vetustissimi Regis uxorem pro infantibus invocasse: quum enim pueri partu editi non prius vocem edant, quam terram attingant, hinc Fatuam, seu Faunam quam eandem ac Bonam Deam superius Cap. q. diximus, Numen praecipuum insantium putabant, quod a Fando eam dictam crederent, te Fandi virtutem tribueret, ut ex Cornelio Labeoue , de Theodosio notat Paulus Marsus ad illa carmina lib. s. Fastorum
153쪽
stuo feror Augustus mensii mihi earminis hujustus babet interea Diva canenda Sona est. Es moles nativa loco, res nomina fecit, Appellant saxum,pars bona montis ea est. Sic & Carna Dea, quam uxorem Iani diximus Cap. 3.ad finem, infantibus pneerat testimonio Varronis apud D. Augustinum loco adducto, & Amobium lib. q. advers. Gent.. Hsus rei causa narrat Ovidius lib.6. Fastor. his versibus: Prima dies tibi Carna datur, Dea cardinis baec es Numine clausa aperit, claudit aperta suo. Unde datas babeat ὀires, obscurior aevo Fama, sede nostro carmine certus eris.
Adsecet antiquus Tiberino Lucus Helerni Pontifices iliae nunc quoque sacra ferunt, Inde pluribui carminibus prodit quomodo Nympha haec cum Iano concubuerit, &J num sic loquentem refert: ius pro ςoncubitu nostro tibi cardinis esto, Hoc pretium positae tirginitatis babe, Sic fatus virgam, qua tristes pellereposset
A Laribus noxas bee erat alba) dedit. Sunt avidae volucres, non quae Phineis mensis Guttura fraudabant: sed genus inde trabunt, Grande caput , flantes oculi, rosera apta rapinae, Canities pennis, unguibus bamus ines. Nocte volant, puerosque petunt nutricis egentes, Et ὀitiant otinii corpora rapta suis.
υ illissrigibus nomen : sed nominis bufus Causa , quod borrenda fidere noctesolent.
Siete igitur nascuntur aves: seu carmine niΝ aeniaque in volucres Marsa figurat anus. In tbalamos venere Procae, Proca natus in illis Praeda recens alium quinque diebus erat.
Pectoraque exsorbent amissis infantia linguis . Et puer infelix et agit, opemque petit.
154쪽
Territa vocesui nutrix accurrit alumni,
Et rigido sectas invenit ungue genas. 2uid faceret , color oris erat qui frondibus olim E deflet seris, quas nota laesit bems.
Pervenit ad Granen,'rem docet. ilia, Timorem Pone, tuussospes, dixit, Alumnus erit. Venerat ad cunas, febant materque paterque Sistite vos lacrymas, i a medebor, ait. Protinus arbutea postes ter in ordine tangit Fronde: ter arbutea limina fronde notat. Spargit aquis aditus ,staquae medicamen babebant Extaque de porca cruda bimestre tenet. Atque ita, Noctis aves extis puerilibus , inquit Parcite; pro parvo victima parva eadit.
Cor pro corde precor, profibris sumite fibras.
Hanc animam Ῥobis pro meliore damus .
te tibi libavit profecta sub aetbera ponit: Euique adsent cris respicere illa 2etat. Virgaque fanatis de spina sumitur alba:
diua lumen thalamis parma fenestra dabat . Post illud neque aves cunas violasse feruntur :Et rediit puero qui fuit ante color. Pinguia cur illisgustentur larda Kalendis Mixtaque cum calido sitfaba farre ; rogas Prisca Dea est: aliturque cibis , quibus ante solebat, Nee petit assatas luxuriosa dapes.
Sus erat in pretio : cae sue festa colebant: Terra fabas tantum , duraque farra dabaν. Ruae duo misia simul sextis quicumque Kalendis Ederit; huic laedi visceraposse negant. Ex liisce Ovidii carminibus habes Latinos priscos putasseJanum an praemium violatae pudicitiae Carnae dedisse spinam albam , qua pose set pellere e domibus striges perniciosas infantibus: quas credebat ea
gens este nocturnas volucres, seu mulierculas avium speciem assu-T a mente , Disiligod by Coral
155쪽
mentes, quae noctu infantium cunas adorirentur, 3c corpuscula r stris, aut unguibus foedarent. Hinc quum apud Albam Carnae aedes, 3e Sacerdotes fortasse adessent, Ovidius eisingit Procam Latinorum Regem infantem, a strigibus laceratum, Carnain ea virga curasse ,
quum fama es et Carnae Sacerdorem, quae anus crat, caeremoniis prae-
ni illis eum sanasse, ita enim intelligo Ovidium: nam Proce aetate Carna, quae pluribus iam lapsis sarculis vixerat, suis manibus eum curare haud poterat. Ex Ovidio itaque constat Anum Carnae Sacerdotem, hoc modo Procam incolumem re ldidi ite lustravit quippe do. mum, Sc postes januae ramo ex arbuto ter tetigit, idest signavit januam ipsam, de membra pueri, quae erant veneficio notata: ac fenestras aqua conspersit, dein porcam bimestrem mactavit, Se illius cxta cruda tenens haec verba protulit: parcite striges extis pueri, hanc
victimam parvam pro parvo immolo, sumite precor cor lactentis porcae pro corde pueri, fibras suillas offero pro fibris pueri, animam etiam suis pro auima hujus infantis. Polt quam ita libavit exta porcae prosecta suadio posuit, vetuitque sacrificio adi antes ea intueri, de virgam Ianalem, de alba scilicet spina , sumpsit, puerumque tetigit, quo peracto cacrificio produnt striges haud amplius Procam in cunis loesisse, de eura incolumem evasiile , unde arguitur ob famam ejus Desi, hoc tu lirationis, de sacrificii genere usos Latinos , Romanos ctiam ut striges abigerent, de ne inde rediistent, si semel cunas violassent, ex quo apparet hunc insanum morem a Latinis in Romanos derivasse. Constat itidem Carnae priscos Latinos sue caesa , lardo suillo, ac pulte fabacea sacrificasse, de putasie viscera eorum, qui fabam mixtam cum calido farre Kalendis Iuniis in honorem Deae comed:ssent, aliquo morbo haud corrumpi possie, ut explicant Commentatorcs Ovidii loco quo supra ; de praesertim Paulus Marsas . Id erat sacrorum Latinae gentis inlli tutum a priscis, sed incertis, de sutilibus pendens monumentis ; Sacerdotes quippe superstitiosis ritibus, de fabulis deludebant homines, eorumque potestas vana rerum gestarum Opinione comparata, sacrificiorum compendia augebat. Comperimus etiam Fauno Latin ana gentem sacra secisie, ne pueros Vexaret , ut Cap. II. dictum cst. Caetcrum an turba Deorum infan-Di by Ccios e
156쪽
infantium praesidum, quos pio puerorum salute Romanos invocas enarrant, Latinis priscis nota esiet, mihi non constat; enim vero licet appareat ex D. Augustino de Civit. Dei lib.q. cap. 8. dc Iq., Arnobio lib. q. , Laistantio, & aliis, hos apud Romanos fuisse infantium Deos, Vaticanum quem plerique Vagitanum vocant, quod infantium Vagitibus praeestet; Levanam, quod de terra levaret infantes: Cuninam,
quae eos in cunis decumbentes tueretur; Potinam, quae potionem ministraret; Educam, quae illis escam praeberct; Oililaginem, quae olla lolidaret; I abulinum, quod pueros fari doceret; Paventiam, quod
infantibus pavorem averteret; orbanam, ne eos orbos faceret, de his similes facile tamen est Romanos eos Deos, antiqui, Latinorum
accensuisse, vel uni Numini varia indidisse nomina; id tamen pro certo habeo Ruminam, Deam priscorum Latinorum fulse, quandoquidem ii mammam rumam vocarunt, unde Ruminalis ficus Roma vix condita dicta est, quod sub ea Romulus lactatus ellet, a Ruma igitur Ruminam Deam dicitam produnt, quae mammam parvulo immulgeret , quod ex Varrone, & Catone de Liber. educan. notat Nonius Marcellus de Doctor. indagine, & D.Augustinus cap. 3., dc fu sius de Latinis priscis Plutarchus Problem. cap. 3 8. Sic in Latio parturientibus, de praegnantibus. mulieribus praeter Nationem Deam haec praeelse Numina credebant, Egeriam, Faunum,
seu Silvanum, Faunam , seu Fatuam uxorem Fauni, quam Bonam
Deam dicebant, Iunonem, Matrem Matutam, & Dianam Nemorensem. Egeriae meminit Festus his verbis: Egerie Nymphaeseri cabant praegnantes, quod eam putabant facile conceptam alvum egerere , quae lectio mendosa est, Sc legendum puto: Conceptum aleto egerere; hujus rei causam Ovidius lib.A. Fastorum luculenter his versibus narrat:
Rege Numa ,fructu non respondente labori, Irrita decepti vota colentis erant. Nam modosiccus erat gelidis Aquilonibus annus, Nunc ager assidua luxuriabat aqua.
Sepe Ceres primis Dominum fallebat in berbia , Et levis obfestostabat avenaselo . Et
157쪽
Et pecus ante diem partus edebat acerbos , Agnaque nascendo spe necabat Ovem . Silva tetus, nullaque diu violata securi Stabat Menalio sacra relicta Deo. Ille dabat tacitis animo responsa quieto Noctibus, hic geminas Rex Numa mactatotes. Inde prodit Numam in Fauni Templo cubasse, & Faunum id oraculum dedisse. Morte boum tibi, Rex , tellus placanda duarum e Detue sacris animas una juvenca duas . Hoc responso accepto, tradit, Numam Egeriam Nympham consuluisse , camque ita Regi respondisse . Expedit errantem nemori gratis a conjux, Et dixit, Graiideposceris exta bovis. dein sic canit: Exta bovis gratidae dantur. foecundior annus Pro υenit, em fructus terra, pecusque ferunt.
Hinc Commentatores factum putant, Egeriae praegnantes mulieres sacrificasse, quod crederent eam Numae aevo tacunditatem terrae, de ovibus impetrasse, & curaste, ut oves praegnantes foetum Vitalem
Alii perhibent huic Deae sacra praegnantes fecisse, quod Egeriam Dianae ministram Latini putarent, idcirco quum Diana praeses mulieribus parturientibus diceretur,ut infra. Hinc Egeriam ejus Nympham , de Ministram colebant, ut Dianam oraret, & ab ea facilem,Sc vitalem partum impetraret, unde Ioannes Argolus apud Tomasi sinum de Donar. cap. a. scribit, mulicres aquam ex Egeriae Fonte in Aricino , seu Nemorcns haustam, utpote lustralem domi ad sacrum usum in urnula continuisse, ut partus tompore ea purgarentur. Plu tarchus etiam in Numa scribit, Numam Vestalisus edixisse ut ea aqua diebus singulis Viigines purgarentur, lustrarentque penetralia 3 lianc aquam, ut Iuvenalis apud eundem Argolum testatur, secram Scinviolabilem habitam, Domitianus violavit, quod tophum natiuum, qui erat in antro Egeriae , unde ea aqua emanabat, marmorum fuco
alterasset. Huius sontis meminit Strabo lib. 1. his verbis: Ac fontes quidem
158쪽
quidem conspicui sunt, unde Lacus Dianae Nemorensis impletur, ex quibus est, qui Egeriae appellatur eodem quo Numen quoddam nomine ; ut legit cum aliis Cluverius Ital. Antiq. lib. 3. pag. 93 I. ad finem : ex quibus Strabonis verbis apparet Latinos pristos in hoc antro coluille Egeriam Nympham, quibus alludit illud ejusdem Ovidii lib. is. Metamorphos, ubi Hippolytum fingit casus suos Egeriae narrantem, Nita pergit: N on tamen Egeriae luctus aliena levare Damna valent: montisque iacens radicibus imis Liquitur in lacrymas, donec pietate dolentis Mota soror Pboebi, gelidum de corpor ontem
Fecit, er e ternas artus tenuavit in undas.
Unde Commentatores arguunt hunc sontem eo loci a priscis Latinis Egeriae sacratum; at lib. 3. Fastor. idem Ovidius ita canit: Θ ba move, nemori, si agnoque operata Dianae Nympha Numae coniux ad tua facta veni . Vallis A ricinesilia praecinctus opaca Es lacus antiqua religiones er . Hic facet Hippol tus loris direptus equoru mmde nemus nullis illud aditur equis.
Et paulo post: Defuit incerto lapidosus murmure rivus Sepe , sed exiguis baustibus inde bibe.
Egeria es, quae praebet aquas, Deo grata camenis Illa Numae coniux, consiliumquefuit. de Statius Silvar. lib. s. Carm. 3. . . . sc Iacra Numae ritusque colendos
Mitis Aricino dictabat MNba sub antro. Quamobrem ex praedictis constat in hoc Luco aditum equis haud per-millum fuisse ex Aricinorum lege, cui Ovidius alludit, ut Cap. I . dictum est: patet etiam hunc Fontem, & Antrum in Nemorensi prope Lacum Dianae situm, Latinis priscis religiosum fuisse, ejusque . aquas aegros allevasse, quum ob Egeriae Nymphae Dianae Ministrae cultum, & memoriam Virbii,seu Hippolyti, quem Dianam ei Nymphae in Aricino commendasse serebant teste Servio ad lib. 7. AEneidos
159쪽
tum ob sacra in hoc antro a Numa facta, quamvis sint qui reserant Numam, non eo loci, sed prope Urbem in luco Camaenarum Egeotiam coluisse, de quo suo loco plura dicenda supersunt. Porro non desunt qui produnt Egeriam dictam , quod egerendo foetui praeesset, eamque fuisse quae & Diana, Lucina, Lucifera, Se Trivia ex Varrone de Lingua Latina lib.c ., qui tamen Egeriae non meminit, licet scribat Dianae plura fuisse nomina, Iunonemque Lucinam dictam , dc a paris turientibus invocatam: verum ex praedictis liquet Egeriam, Se Dianam duo distincta Numina Latinis fuisse.
Hactenus de Egeria, nunc de Dea parturientium Diana verba faciamus. hanc Latinae prius, dein Romanae mulieres praecipuur parturientium Numen fecerunt, quam alii eandem ac Iunonem Lucinam produnt ex Varrone ubi supra, quippe Horatius lib. 3. Ode a a.
Montium eustos, nemorumque Virgo laborantes utero puellas Ter vocata audis , adimisque laetbo
Diυa Triformis. Terentius in Andria Act. 3. Scen. I. mulierem parere sit nutantem, ita exclamasse fingit:
funo Lucina fer opem ,serva me obsecro . unde Scholia ites Dianam a parturientibus ter invocatam autumant ; hinc Argolus apud Tomasinum de Donar. cap. 2. refert aetate
Card.Laelii Bisciae prope oppidum Nemorense, quod nunc Frangipanorum sub ditione familiae est, effossa plura capita mulierum corollis redimita, idque indicasse ait pompam puellarum ad Artemisium, seu Nemus illud Dianae ab Aricia accensis facibus procedentium, ut inde iis nuptis, di gravidis; in partu Diana opitularetur: plura quoqueta ait effossa vota foeminarum, quae partum feliciter edi)erant. Erat autem ea pompa in Latio, & inde Romanis solemnis, quandoquidem Latinae virgines prisco aevo Ariciam ibant decimoia tertio Idus Augusti, quo die sacra Dianae fiebant teste Rosino Antiquit. lib.q. pag. 3qs.. Ab Aricia itaque in Nemus Aricinum, ubi Templum Dianae erat, discurrebant capitibus corollis redimitis, &tenentes manu faces accensas, dein velabant liciis sepes circumcirca Dianae
160쪽
Dianae aedem, & rusticas tabellas Numini suspendebant testimonio Ovidii lib. 3. Fastor. Licia dependent longas velantia spes, Et posita est meritae multa tabella Deae. SV potens voti frontem redimita coronis Foemina lucentes portat ab Urbe faces.
hujus etiam moris meminit Propertius lib. 2. Eleg. 3 a. Cum videt accensis devotam currere taedis
In nemus,-Triviae lumina ferre Dea . de Statius lib. 3. Silvarum :Iamque dies aderat, profugis cum Regibus altum Fumat Aricinum Tritiae nemus,isface musta conscius Hippol tisplendet lacus . . . . quod ipsum probat & Calendarium antiquum, & Alexander Geniat.
Quare palam fit, non ab Urbe Roma, ut putat Alexander, sed ab Aricia hanc pompam incaepisse; Ovidius enim versibus adductis, qui plures sesellerunt, Urbis nomen tribuit Ariciae, uti Romae, in gratiam Regnantis Augusti, cujus mater Aricina fuerat. Porro verisimile non est, Romanas foeminas, quae ad Arti misium facibus accensis eo die incedebant, ita Roma, Ariciam usque, N ad laudatu nemus discurrisse, ut Argoliis apud Tomasinum cap. 2. animadvertit: qui subdit luxuriante Romano populo, eam sacram pompam profanatam , quod per licentiam caeterae etiam mulieres nuptae, tu viduae , quin & meretrices inter virgines incederent, & currerent. Ex Gratio vetustissimo Poeta constat, faculas, quas currentes gestabant, mediaSinter spicatos fasciculos praeluxisse: en verba Gratii: Dicatasque faces scrum ad Nemorale Dianae
quod factum esse dicitur, ut imitarentur Orestem, quem serebant simulacrum Dianae fasce lignorum involutum in id nemus invexi sie, si Hygino Fabul.cap. 27I., dc Servio ad lib. 2. Eneidos fides praestanda est : unde Fascetis ea Dea dicta est a fasce lignorum, cum qua pingebatur', ut ait Servius : bc Fascelitis etiam Diana Nemorensis p v Voca