장음표시 사용
181쪽
lio ad Dccembrem Iunoni Kalendari omnibus Kalendis sacrificabant, idque faciebant, ut patrias caeremonias, id est vetustissimos ritus a majoribus proditos servarent, ut Macrobius ait ; clarum est Decembrem mensein jis fuisse: qui mensis quum dictus sit a numero, quod decimus esset, hinc comperimus eos alios habuisse menses a numero dictos, Sc computatos, quod idem Macrobius praecedenti Cap. I 2. affirmare videtur; & tradunt supra adducti Scriptores, qui produnt
annum, dc menses, ac ordinem anni Romulum a Latinis acceptile. Alexander Genialium lib. 3. cap.2 3. menses iis Numinibus dicatos fuisse scribit; Ianuarium Iunoni, Neptuno Februarium, Minervae Martium , Aprilem Veneri, Maium Apollini, Junium Memcurio ,Jovi Quintilem, quem Iulium dicimus, Cereri Sextilem, qui
nunc Augustus, Vulcano Septembrem, Marti Octobrem, Dianae Novembrem, de Vestae Decembrem. Haec tamen Alexandri opinio haud vera deprehenditur, quandoquidem praetermissis Ianuario, icFebruario, de quibus infra plura dicam, compertum est Martium non
Minervae, sed Marti, Majum non Apollini, sed Maj ae 8c Majo;
Iunium Iunoni non autem Mercurio sacros fuisse ex supra adductis. Decembrem quoque non Veliae , sed Saturno dicatum meminit Macrobius Saturnalium lib. I. cap. 7. quamquam Plutarchus Problem. cap. 3 3. Alexandro consentiat. Caeterum an October Iovi sacer esset, mihi non constat, nisi ex Festo lib. I q. qui hoc mense equum Iovi mactatum tantummodo scribit, de quo Capite sequenti sutius agam, quum alii suspicentur eum mensem Iano dicatum, quod tamen in tanto rerum vetustarum discrimine haud facile a sermo. His politis videndum superest , an Ianuarius, de Februarius in fastos alicujus Latini populi priusquam Numa Romae imperasset, relati essent. Hos menses Albanos, aliosque Latinos, qui annum decem mensium secerant, haud habuisse suspicamur. Veruntamen Lavinienses, qui tresdecim numerabant menses, Ianuarium, de Februarium in fastos suos retulisse conjicitur, quod Macrobius Saturnal. ilib. I. cap. . postquam scripsit Saturnum, deIanum Latinis priscis, ScAboriginibus imperitasse, dc Latii oppida communi opera condidisse, ut probaret, haec notatu digna refert: Etiam illud in promptu
182쪽
est, quo pesteri quoque duos eis continuos menses dicarunt, ut Deiaeember sacrum Saturni, fanuarius alterius vocabulum possideret: hinc colligitur priscos Latinos Iano antiquissimo Regi unum mensem ab ejus nomine Ianuarium dictum, dicasse; at quum constet Albanos , & alios Latinos populos, quos nominavimus, annum decem mensium fecisse , neque inter eos Ianuarium numerasse, hinc ducimur ad affirmandum eum mensem in Laviniensium fallis fuisse notatum; enimvero LaurenteS , quorum parens Picus dicitur, Faunus, siue Picus idem, edocuit Ianum , & Saturnum, caeterosque Regiae sobolis Viros, & Mulieres venerari, unde vero limile est Laurentes
Latini aetate Lavinium traductos , in honorem Iani mensem hunc Ianuarium nuncupasse, idquς etiam arguitur quod tresdecim mensum annum j idem fecerint, unde facile est eos unum illorum, Ianuarium a Iano nuncupasse. Porro si hoc non esset, Macrobius falso aD sereret Latinos priscos unum integrum mensem Iano si crasse, & ab ejus nomine appellasse : quod si dicas Macrobium aperte non assirmare, facile redargueris, si conlideres laudato Cap. 7. Macrobiunia probare, Iani, te Saturni cultum, Saturnalium quoque dierum solemnia, se his similia E Latinis priscis in Romanos propagata . Quamobrem nimis oscitanter, quin inepte is hujus cultus vetustissimi causam ollendere satagens, eam esse protuli siet, quod polieri Januarium
a Iano nuncupaverint, si mensis tale vocabulum Numae tantum aetate possedit set: quinimmo Numae meminisset,lc Romanorum, & quem admodum is eo loci memorat posteros Saturno, dc Iano duos continuos menses dicasse, Decembrem scilicet, & Ianuarium, Sc nemo
est, qui inficiari possit Decembrem Latinis priscis Saturno sacru in
factum longe ante Romam conditam, ut supra dictum est, hinc scimus Macrobium de Latinis priscis verba fecisse. Neque dicendum Plutarchum in Numa,Ovidium lib. I. Fastor., Censerinuni, & alios, quin se Macrobium ipsum eodem lib. I .cap. 3 3.
referre, Numam hunc mensem anno Romanorum accensuisse; quippe Romani id scripserunt, ut hanc laudem Numae darent: hac de causa prodiderunt etiam Romulum annum reperisie, de nomina mensibus dedisse , cum constet eum, annum, menses, eorumque ordinem a Latinis accepi sise, ut jam probavimus. Caeterum Plutarchus in Numa Disiligod by Corale
183쪽
Numa a pluribus proditum affirmat Romuli . etate Ianuarium, & Februarium menses in Romanorum fastos relatos, & Macrobius laudato Cap. I 3. ordinationem Numae Romae factam refert, & testatur tam tum modo eum Regem mensibus quos Romulus definierat, Januarium, Se Februarium addidisse, ex quibus non insertur Laurentes, MLavinienses Januarium haud habuisse; Romulus enim, ut diximus , annum Romae constituit secundum morem Latinorum, sed plura .
carpsit ab Albanis, quaedam ab Aricinis, Laurentibus, Laviniensibus, ic Tusculanis, vel aliis Latinis populis, cum quibus ideo singulis haud consensit in pluribus; quamobrem quamvis is sciret Lavinienses tresdecim mensium annum fecisse, attamen Romae eum de cem mensium constituit ut supra dictum est. Praeterea neque scripta reperio nomina mensium, quos Laurentes habebant, nam diximus lis Martium qnintum in ordine suisse, at non scimus Majum, aut Aprilem j isdem innotuisse, de facile est, priusquam AEneas Veneris Numen in Latium invexisset, eos loco Aprilis a Venere Aphrodite sic dicti, Ianuarium computasse, seu quod est veros milius post Decembrem, numerasse Ianuarium , M1ic duodecim mensium annum secisse, Lavinienses praesertim, quibus annus, ut dictum est, tresdecim mensium fuit, ut infra ex Plutarcho patebit. Ejus quoque rei indicio est quod Scriptores Romani memoriar prodiderunt, Numam Februarium addidisse, quum tamen Latinis hic mensis , ejusque causa innotuisset, si Festo, de Varroni credimus; Festus enim lib. s. ita rem enucleat: Februarius mensis dictus quod tum , idest extremo mens anni, populus februaretur, idest lu-graretur , D purgaretur, vel a stinone Februata, quam alii Februalem , Romani Februtim *ocant, quod ipsi eo mens saera fiebant, ejusque feriae erant Lupercalia, quo die muliere ebruabantur a Lupercis amiculo funonis, idest pelle caprina, quam ob causam is quoque dies Februatus appellabatur et quaecumque denique purgamenti causa in quibuscumque sacrificiis adbibentur, februa appellantur, id mero quod purgatur dicitur februatum: Varro autem lib. s. de Lingua Latina ita loquitur: Rex cum ferias menseruas Nonis Februariis edidit, hunc diem Februatum appellat: Februtim Sabini purgamentum ,-in i acrum nostris verbum, nam in Lupercalia, fe
184쪽
bruatis , ut in antiquitatum libris demonstravi: Sc paulo post : Priora Principe Iano fanuarius appellatur , posterior ut fidem dicunt Scriaptores ab Diis Inferis Februarius appellatus, quod tum bis parentetur . Ego magis arbitror Februarium a die Februato, q&od tum februatur populus , idest Lupercis nudis luseratur antiquum oppidunia Palatium gregibus cinctum. Ovidius etiam lib. a. Fastorum clarius id ipsum explicat hiscar. minibus: Ipse ego Flaminiam poscentem Februa vidi, Februaposcentipinea et irga data es. Denique quodcumque est, quo corpora nostrapiantur,
Hoc apud intonsos nomen habebat avos.
Mensis ab his dictus, secta quoque pelle Luperci Omne solum lustrant, idque piamen babet. Aut quia placatis sunt tempora pura sepulcbris
Tunc quum Ferales praeteriere dies. Omne nefas, omnemque mali purgamine causam
Credebant nostri tollere poste senes. Graecia principium moris dedit, illa nocentes Impia lustratos ponere facta putat. 5. paulo post.
Sed tamen antiqui ne nescius ordinis erres
Primus ut est Iani mensis, em ante fuit. ut sequituν fanum, veteris fuit ultimus anni,
Tu quoque sacrorum , Termine , sinis eras. inde Ovidius pergit, & hujus mensis causam quaerit, aitque hunc morem Evandrum Arcadum ducem in Latium invexille . Itaque Ovidius versibus praedictis satis expressit menses Ianuarium , & Februarium a priscis Latinis Roma haud condita eodenia nomine dictos, Sc in fastos relatos: quin ex Varronis sententia dilucidum fit id nomen a Sabinis deri vaste , eoque mense Arcades, qui Palatium incolebant, hoc genere lustrationis, quo lustrabatur populus, nudis Lupercis usos futile, quod Plutarchus in Numa & Macrobius Saturnal. lib. I. cap. I 3., qui hunc mensem Numae ordinationi attribuunt , negare ausi non sunt, ii enim scribunt, Numam Februarium
185쪽
dicasse Februo Deo, qui lustrationum potens credebatur, Zc Lupercalia eo mense fecisse , mortuisque parentalle. Quum igitur is Deus, δe id nomen , lustrationis causa , Lupercalia, Sc Parentalia a Sabinis, de Latinis priscis manaverint, ut latius Capite sequenti explicabimus, palam esse videtur Februarium, seu Februarum Sabinis, Se Latinis
innotuisse priusquam Numa eum mensem institueret. PIac de caussa, ut Plutarchus testatur Problem. cap. I 8., non desuerunt vetustissimi Romani Scriptores, qui monumentis manda .rint, Annum apud plerosque Latii populos eo ordine statutum fuisse,
ut Martius primus anni mensis esset, December decimus, Ianuarius undecimus, de Februarius, quo purgationibus utebantur, de mortuis parentabant annum definiret: quem ordinem Numa immutavit, Se Ianuario inter menses principatum dedit, Februario ucro secundum . in ordine fecit: cujus rei caussa fama prae valuit, Numam hos menses addidisse ; quum re vera is auctor praedictorum mensum non esset, sed tantummodo eos anno Romuli adjecisset, unde mensis Ianuarius Iano , non Iunoni, de Februarius Februo Deo, non Neptuno , quod tamen Alexander purat, dicati fuerunt. Caeterum tellimonio Macrobii lib. I. cap. I 2. 3c I 3., Numae ordinatio Latinis placuit, idcirco
illi totidem diebus, ideli 3 sq. Ndein 3 s. uno die addito, totidemque mensibus, duodecim s cilicet, Annum suum computare coeperunt, in hoc solo discrepantes, quod menses undetricenum, tricenumque is
numero alternaverunt; licet Numa Ianuario, Aprili, Iunio, Sextili, Septembri, Novembri, Sc Decembri undetricenos dies; Martio vero,Majo, Quintili, Se Octobri tricenos dies, de Februario viginti octo dies assignasset, quod reserunt etiam Censorinus cap. I 3., Solinus lib. I. cap. 3. , Plutarchus in Numa, de alii apud Pan vinium in lib. i. Fastor. pag. Isso. . Quinimmo quamvis post additos Anno Januarium , te Februarium, Quintilis mensis, quem nunc Iulium vocant, septimus in ordine citet, attamen placuit eundem , & sequentes verusiis nominibus appellari teste Macrobio loco indicato. Hunc morem retinuit Latina gens, donec ad CHarum tempora Ventum est, quibus Augusti aetate qua dam ossiciosae in eum Latii Urbes ,quo die ad illasprimum is Imperator ventilet, anni initium fecerunt , ut Suetonius in ejus vita auctor est: quin Nerone regnant ,
186쪽
Senatus censuit, ut Decembri mense, quo in lucem editus erat, Anni principium fieret ex Tacito lib. I 3. Annal.; factum etiam est, ut Caesares mensibus quoque sua nomina imponerent: sic Quintilem , legem serente M. Antonio M. Filio Consule, Julium a Iulio Caesare dixerunt ex Suetonio in ejus Vita cap. 76. N Macrobio Saturna l. lib. I. cap. I 2., qui decretum Senatus resert. Sextilem Augustum ab Octavio Augulio nuncuparunt ex Ovidio lib.q. Fastor. Suetonio in Augusto cap. 3 I. & Macrobio. Horum exemplo nonnulli ex Imperatoribus perpetua felicitate insolentes, & favore imperitae multitudinis ducti, idipsum facere ausi sunt: nam legimus apud Suetonium in Caligula cap. is., hunc, Septembrem Germanici appellatione in memoriam Patris invasisse, Domitianum etiam Septembrem, de Oct brem ex appellationibus suis Germanicum, de Domitianum transn minasse, quod is altero suscepisset imperium, altero natus esset ex eodem Suetonio in Domitiano cap. I 3 .Plutarcho in Numa; ita Claudius Majum a suo nomine dixit ex Tacito lib. I 6. Annalium, Nero etiam Aprilem, Neroneum appellari jussit ex eodem Tacito lib. I s. ad finem, de iterum lib. I 6.: dc Tacitus Septembrem, Tacitum in fastos referri voluit ex Flavio Vopisco in ejus vita ad finem . Com.
modus autem Antoninus uno non contentus mense, plurium nomina
invasit, is quippe Augustum Commodum , Septembrem Herculeum, Octobrem Invictum, Novembrem Exsuperatorium , Deccmbrem AmaZonium vocavit, ut testatur Lampridius in Vita illius, licet aliter prodant Eutropius lib. 8. cap. 7. , Dion in vita ejusdem, & Herodianus lib. I. At ubi infausta vocabula Domitiani, Caligulae, Commodi,& Neronis ex omni aere, vel saxo eradi placuit, aut infamia notari , menses quoque usurpatione tyrannicae appellationis exuti sunt, ut Suetonius, Sc Maci obius testantur: idcirco praeter Iulium, te Augustum , quos vulgi opinio, Sc Optimatium consensus laudatis Caesaribus consecravit, caeteri menses veterem appellationem, mortuis jis, qui eos invaserant, retinuerunt. Hujus timore Tiberius ne September suo nomine, neve October Livius vocaretur apud populum intercessit, Ze pervicit testimonio Suetonii in vita illius cap. 2G. I veruntamen Antoninus Pius, ne superbiret, sententiam Senatus, qua
187쪽
inenses Septembrem, Sc Octobrem Antoninum , & Faustinum appellari decreverat , modeste respuit ex Iulio Capitolino in ejusdem vita, idque a pluribus Principibus factum fuisse ait Macrobius, quod crederent prisca nomina mensii bus immutari, ominosum esse. Quot autem partes diei, id noctis apud Latinos essent, penes Censorinum de die Natal. cap. I9. , Macrobium lib. I. cap. I. dc alios invenies. Id ergo solum notandum superest, Latinos diem ita divisi se : primum tempus diei, id spatium, quo media nox inclinat dixerunt, deinde Gallicinium, inde conticuum, quum & Galli conticeiacunt ; dein diluculum , id est cum inciperet dies dignosci; inde mane, quum dies clarus esset. Mane dictum putat Festus lib. I I. a Diis manibus, Varro lib. 3. de Ling. Latina, quod tum manaret dies ab Oriem e. Macrobius vero lib. i. Saturnal. cap. 3. abomine boni nominis, Dam prisci Latini, maxime Lanuvini, mane pro bono dicebant, &immane pro non bono, cui idem Varro ubi supra consentit, scribens Latinos priscos bonum, manum vocasse, ut etiam tra lunt Servius ad lib. 3. AEneidos, 5e idem Festus eodem lib. I i., ubi ita ait: Manuos in carminibus fallaribus Alius Strio significare ait bonos: & instar Dii manes pro bonii dicuntur ut immanei quoq;pro valde non bonis dicuntur, forsan legendum manos , non manuos, cum in carmine saliari elset Cerus manus , ideli Creator bonus, vel Tonus Genius ut Scaliger, & Dacerius in Festum produnt; Manium enim Latini appellabant qui mane natus esset telle eodem Felio verbo Manius. Deinde de mane, ad meridiem transtius fiebat, hoc est ad medium diei: Latini autem id tempus dixerunt Mediiuem ut auctor est Varro de Lingua Latina lib. s. , ubi refert Pramelle in vetustissimo Solario quod in soro existebat, horam, qua medius dies indicabatur se ita notata ita vidisse; quod Macrobius in Somnio Scipionis lib. a. cap. s. testatur ; unde Felius lib. II.: Medialem , inquit, appellabant hostiam atram, quam meridie immolabant, quo probatur Latinos Medialem pro Meridiali dixisse tempus autem, quod supererat usque ad noctem, Sol occasus, vel Solis occasus dicebatur. Inde suprema tempestas, dein vespera, quod nomen Latinam gentem a Graecis priseis Latii accolis traxisse constat ex Macrobio Saturna l. lib. I. cap. . . Haec attigisse iusticiat, ut Annum, Menses, de Diei partes e Latinis priicis
188쪽
priscis in Romanos derivasse pateat, nam caetera tacemus,quum Censorinus, Macrobius, aliique Romani Scriptores fusius de hac re agant, neque notum sit Latinos, antequam Roma conderetur, in tot partes
nocti em, & Menses in Quintanas, & Septimanas, sicuti Quirites, divisisse.
testatur Ovidius lib. i. Faltor. ubi sic canit: Vendicat Ausenias Iunonis cura Calendas, Idibus alba foti grandior agna cadit. unde Calendae, Iunoni in Latio, quod Ausones tenuerunt, & sic in prisco Latio, Idus vero Iovi sacratae fuerunt, quod de Macrobius Saturnat. dierum lib. I. cap. i . clarius exponit, ubi, ut superiori Capite diximus, memoriar mandavit, Laurentes patriis r ligionibus edoctos, Iunoni cognomentum Calendaris addidisse, quod ei omnibus Calendis a mense Martio ad Decembrem, porca, vel agna immolata supplicarent, & Calendarem Deam dicerent: subdit etiam liaec notatu digna : A qua Iunone scilicet) etiam sanum lunonium vocatum esse diximus, quod illi Deo omnis ivrsus, huic Deae cuncti calendarum dies iidentur adscripti, quum enim initia mensium majores nostri ab exortu Lunae servaverint, jure funoni addixerunt Calendas, Lunam, ac funonem eandem putantes: dc paulo infra et luno autem aeris arbitra est, merito initia mensium, id est Calendas
huic Deae consecraverunt. Ex his sequitur ritum, Zc nomen Calendarum a Laurentibus in Romanos derivasse, non autem , ut putat Macrobius a Romanis inventum , quamvis enim is ita scribat: Priscis ergo temporibus, antequam fasti a Cn. Flaυio Scriba invitis Patribus in omnium notitiam proderentur, Pontifici minori baec Provincia deligabatur, ut novae Lunae principium observaret, aspectam etfamque Regisacri-muis nuntiaret, itaque sacrificis a Rege, Ur minore Pontifice cele
189쪽
brato, idem Pontifex Ralata, ides vocata in Capitolium plebejuxta Curiam Ralabram, quae esse Romuli proxima es, quot numero dies a Calendis ad N onas superessent pronuneiaba 'quintanas quidem dicto quinquies verbo voco, septimanas repetito septies praedicabat, em btine diem , qui ex bis diebus, qui Ratirentur primus esset, placuit Calendas vocari. Ideo autem minor Pontifex numerum dierum,
qui ad Nonas superessent Ralando prodebat, quod post novam Lunam oportebat Nonarum die, populares, qui in agris essent consuere in Urbem accepturos causas feriarum a Rege sacrorum , scripturosque quid esset eo mense faciendum: quod etiam reserunt Varro lib. & s. de Lingua Latina, Censorinus, & alii. Attamen, si ex Ovidio, de Macrobio compertum est Calendarum nomen, & institutum vel stissimum fuisse Latinis, & Laurentibus priusquam Roma conderetur , assequimur Calendas dictas haud sitisse quod Kalata, idest vocata esset eo die plebs in Capitolium , vel hunc ritum vocandi plebem, eique ferias pronunciandi, Laurentes nominis Calendarunta auctores, reperisse, quod veroiimilius videtur quum uni verius ritus, quem refert Macrobius, Sc causa hujus instituti a Laurentibus in Romanos manarit,& quum pateat priscosLatinos primum cujuscumque mensis diem Calendas dixisse a Graeco vocabulo Kalo, idest voco, quo frequenter utebantur, uti ex Varrone & aliis docet Rosinus Antiquit. Roman. lib. . cap.q. Sic Iduum nomen, de causa Tuscis primum, dc in Latinis priscis debetur teste eodem Macrobio : Iduum porro nomen, inquit, a Tuscis, apud quos is dies Itis vocatur, sumptum est. Item autem illi interpre:abantur Iovis fiduciam, nam cum fovem accipiamus lucis auctorem, unde e V Lucerium Salii in carmine canunt, ipsi quoque Romani Diespitrem appellant, ut diei patrem, jure bie dies fotis Lducia vocatur , cujus lux non finitur cum Solis occasu, sed splendorem diei, in noctis continuat illustrante Luna , quodsemper inplenilunio , ides medio mens fierisolet. Diem igitur, qui vel nocturnis caret tenebris fovis fiduciam Tusco nomine vocaverunt, unde in omnes Idus solis ferias observandas sanxit antiquitas . alii putant Idus, quod ea die plena Luna videatur, a videndo Oidus appellatas r& infra: Sunt qui existimant Idus ab Oie Iduli dictas, quam boe
190쪽
nomine vocant Tusci,'omnibus Idibus fovi immolatur a famine; nobis illa ratio nominis vero propior desimatur, ut Idus Docemus diem, qui dividit mensem, iduare enim Etrusca lingua diti-dere est, inde vidua, quasi valde idua, ides valde divisa: haec Ma crobius, ex quo liquet, quot saeculis Iduum nomen, & origo R mulum antecedat. Neque Varro lib.q. s. de Lingua Latina dissentit, quippe de Iove verba faciens, sic ait: Nam olim Diiotis,o. Diespiter dicitis, boc est aer , in Diei pater, a quo Dei dicti, qui inde in Dies, tr Dius, Dietus, & lib.q. memorat id non iei apud Sabinos primum , dein apud Latinos auditum Dille, de quo fusius Paulus Marsus in Ovidium lib. I. Fastorum. Quamobrem, ut antiqui Idus Iovi sacras proclamarent, Ovem albam, quam Iovi Omnibus Idibus mactabant Iduum dixerunt ex Festo lib.9. in principio, Macrobio ubi supra, de Ovidio in carminibus jam relatis . Tusculani, dies qui Idus sequebantur, vocabant Triat runia,
Quinquatrum, Sex atrum, & Septimatrum: Falisci etiam Decimatrum ; Tria trum enim dixerunt tertium diem post Idus, quintunia quinquatrum, sextuna sexatrum, septimum septimatrum, Se decimum decimatrum, ut scribunt Varro lib. s. de Lingua Latina, & Fellus lib. I f., unde Quinquatria inhonorem Minervae dicta sunt. Ne que dicendum Tusculanos quinquatrum, triatrum , sex atrum, & septimatrum dixit e tantummodo dies post Idus mensis Martii Minervae dicatos, ut Dacerius ad Ieitum scribit ; nam Varro contrarium probat his verbis: aeuinquatrus, bic dies unus a nominis errore Observatur proinde, ulsint quinque, dictus a Ttisculanis; post diem sextum eidus similiter vocatur sexatrus, in post diem septimum septimatrus, sic bic, quod erat post diem quintum eidus, quinquatrus: & IZellus non repugnat, quippe is haec habet: stuinquatrus appellari quidem putant a numero dierum , qui fere bis celebrantur , qui scilicet errant, tam Hercula, quam qui triduo Saturnalia , iotidem diebus compitalia, nam omnibus bissingulis diebus fiuntD-cra : Forma autem vocabuli ejus, exemplo multoriam populorum Italicorum enunciata em quod post diem quintum Iduum est is dies festis , ut apud Tusculanos triatrus,stsexatrus ,.septenatrus, Faliscos decimatrus ἱ Αι nervae aratim dicarum eum diem expi