장음표시 사용
161쪽
vocatur a Lucilio in fragmentis libri 3. Satyrarum collectis a Fran. cisto Dousa pag. 29. editionis secundae. . . . . in Faceliti templa Dianae. Itaque mulieres praegnantes, de parturientes se Dianae devovebant quod crederent eam ei se Lunam, quae plurimum scelui egerendo prodeli, aut nocet, Cicerone de Natura Deor. lib. a. teste, quod & canit Catullus carm. 3 S. Tu Lucina dolentibus
T u potens Trivia SQ notbo es Dicta tum ne Luna. de confirmat tabula effossa apud Templum Dianv Nemorenss exhibens obstetricem, quae dextra mulierem sustinet sere nudam habitu dimisso apud Tomasinum de Donar. cap. Iq. quae satis sit attigisse , quum suo loco multa de hac aede Nemorensis Dianae dicturus si . Fuit Ze mater Matuta in Latio parturientium praesita ex Rosino lib. a. cap. 39. Hoc vetustissimum Latinarum mulierum Numen fuille narrat Ovidius lib.6. Fastor. hoc modo:
Ite bon matres istrum Matralia festum in Flavaque Tbebanae reddite liba Deae Pontibus, est magno functa est celeberrima Circo Area: quae posito de bove nomen babet tme ibi Iuce ferunt Matut .e sacra parenti Sceptriferas Servi Templa dedi se manus. uae Dea sit: quare famulas a limine Templi
I xplicat inde Poeta eam Deam Inon fuisse Cadmi ex Hermione filiam, Athamantis uxorem & Bacchi nutricem , quae cum filio Melicerta cxscopulo in mari se praecipitem egit quod Athamas furiis agitatus alterum filium Learchum interfecisset: resert dein eam a Diis maris servatam,delatamque ad Ostia Tiberina, ad Lucum Sem te , aut Stimete dictum in Latio pervenisse, & ita pergit: Lucus erat: dubium Semele, Stimelene vocetur: Maenadas Ausonias incolui se ferunt.
162쪽
2uaerit ab bis unam: que gens foret: Arcades esse Audit, in Evandrum sceptra tenere loci. Di mulata Deam Latias Saturnia Tacebas
Instimulat fictis infidi asonis.
Deinde tradit Iunonis insidiis Bacchi Sacerdotes, quae eo in Luco
Deo sacra faciebant in surorem vertis,in Melicertam,& Ιnon ejus matrem irruiste, & contendisse puerum eripere: Herculem vero adventile, te Maenadas, idest Bacchi Sacerdotes fugasse, ac Carmentae matri Evandri Inon commendasse;Carmentaeque vaticinio eam factam a Latinis maris Deam, dc matrem Matutam dictam, quam rem ita prosequitur.
Hospita Carmente fidos intrasse penates Diceris, in longam deposuisse famem .
Libassa properata manu Tegea Sacerdos
Traditur, in subito cocta dedisse foco . Nunc quoque liba juvant f is Matralibus illam .
N paulo post sic Carmentam vaticinantem inducit: Laeta canam: gaude defundia laboribus Ino, Dixit, er buic populo dextera semper ades. Numen eris pelagi: natum quoque pontus babebit rIn nostris aliud sumite nomen aquis.
Leucothoe Graiis, Matuta vocabere nostris rIn portus nato jus erit Omne tuo. uem nos Portumnum , tua lingua Palamona dicet rEt quanuis haec fabulosa sint palam enim id est, quum omnis Deorum Latii, & Romae cultus fabulis foedatus esset fabulis
tamen aliquid veritatis inerat, quum enim Evander id Numen ad Latina littora invexistet, 5e Latini prisci eam Deam mutato nomine matrem Matutam appellassent, hinc Ovidius Inon cum Melicerta silio in Latium Arcadum aetate venisse essingit, eamque Carmenta vaticinio Deam maris factam ut commentatores Ovidii loco quo supra testantur , dc prodit Dionysius lib. 1. ubi scribit Arcades, qui Latium incoluerunt Nymphis prata, & loca virentia, Se marinis Numinibus littora, de insulas dedicas te. Porro Romani, & Latini pala jactabant matrem Matutam Inon esse, ru Palaemonem filium, eundem Va ac Disitir ooste
163쪽
ac Melicertam, de Portumnum testimonio Servii ad lib. s. AEneidos
Et pater ipse manu magna Portumnus eundem
Cicero Tusculan. I.: Quid Ino Cadmi filia, nonne Leucoiboe nominata a Graecis, AE atuta babetur a nostris Idem habet lib. 3. de Natura Deorum, Lactantius de Falla Religione lib. I. cap. 2I., aliique, & praecareeris Plutarchus Problem. cap. 13. : 2uid est quod ancillis aedem Matutae ingredi fas non est, unam vero tantum multe. res introducunt , quam alapbis cadunt i An quia banc unam ita a pulsari signum est, tervas aditu probiberi Reliquas autem propter fabulas repellunt; Ino enim tirum rem cumserva habere suspicata , filium deperisse dicitur, seretam vero Graeci ex Autolia Oriundam fuisse dicunt nomine Antipberam, ex quo apud nos in Chaeronea pro aede Matutae edituus lorum tenens pronunciat: non seretam ingredi, non servum, non Atolum, non Stolam. Huic Arcades Templum Satrici non longὸ ab Antio dicarunt cujus meminit Livius decad. I. lib. 6.: Ira, in rabies Latinorum, quia nec Romanos bello laedere nec Volsco; in armis retinere poterant eo eripuit, ut Satricum Drbem, quae receptaculum primum eis adversa pugnae fuerat igni concremarent, nec aliud tectum utis superfuit Drbis, quum faces pariter iacris profanisque injicerentur quam matris Isalutae Templum: inde eos nec sua religio, nec vere undi.t Deum arcuisse dicitur, sed tox borrenda edita Templo cum tristibus minis, ni nefandos ignes procul delubris amovissent, ex quibus Livii verbis apparet, id Templum, Se Matutae Numen vetustissimum Latinis fuisse, ut interpretes ejusdem exponunt. Sed cur Dea parturientium mulierum Matuta in Latio d cta sit, non liquet, nisi dicas id factum, quod Ino filium Melicertam plus equo adamasset, Sc sororis filio mammam praebuisset, quod conjicitur ex Plutarcho Problem. cap. I s. aliis II., & Festo lib. I I. ubi scribit priscos matrem Matutam dixisse ob bonitatem , quod bona mater fuisset eu infelix , idcirco
putasse eam mulierum parturientium commiserescere. Bonam Deam Rosinus lib. 2. cap. I9. Numinibus parturien tium praesidibus accensetisus tamen rei causam non explicat, proptem
164쪽
rea nostrum erit id indagare. Hanc eandem & Faunam, seu Fatuam sororem, seu filiam, de uxorem Fauni Regis Latinorum fuisse diximus Cap.q., eam Latmi Majam etiam vocabant, de parturientium Numen assirmabant, quod Junonis potentiam habere dicerent, ut memoriae prodit Macrobius Saturnal. lib. I. cap. Ιχ.: Auctor, is inquit, est Corneliui Labeo bula Maiae edem Kalendis Maiidedicatam sub nomine Tonae Deae,'eandem esse Tonam Deam , terram ex ipse ritu occultiore sacrorum doceri posse confirmat: hanc eandem Bonam Deam , Faunamque ,- em, Ur Fatuam Pont eum liabris indigitari ; 'Bonam quod omnium uobis ad Uictiam bonorum , causa s r Faunam quod omni usui animantium faetet: Opem quod ipsus auxilio vita constet: Fatuam a Fando, quod ut iupra diximus , infantes partu editi non prius vocem edunt, quam attigerint terram. Sunt qui dicant banc Deam potentiam babere Iunonis, ideoque sceptrum Regale in sinisera manu ei additum. Teotbi Semelenta credunt, necnon eandem Fauni siliam dicunt: dc paulo post: Varro Fauni iam se tradit: Hinc patet Latinas foeminas huic Deae sacra secisse, ut infantibus, qui nascerentur Fandi facultatem daret, & parturientibus, sicuti Iuno, opem ferret. Id ipsum probat Plutarchus in Caesare, ubi scribit Latinos, & Romanos Bonam Deam Nympham Dryadem Fauni uxorem, Fatuam , de Faunam eandem assirmasse, de Varro de Lingua Latina lib. 6.; quae Macrobii sententia Virgilio lib. 8. AEneidos non adversatur ; nam etsi Maro Majam Atlantis filiam , de Mercurii matrem faciat his carminibus: Vobis Mercurius pater es, quem candida Maja lienes gelido conceptum vertice fudit,
At Majam s auditis p quicquam credimus ) Atlas Idem Atlas generat, Caeli qui Sidera fulcit.
Attamen haec alia Maja ab hac Latinorum Dea diikrmis dicitur ut notat Tiraquei l. ad Alexandrum Geniat .lib.6. cap. 16.ad finem; Latini quippe , sicuti Faunum Regem Latii, Pana mutato nomine, ita Faunam ejus uxorem Majam appellarunt, sic igitur mortuis consecratis nomina commutarunt, ne quis putaret eos homines fuisse, ut diximus cap.q. de I.; adolescentes ei Deae quam Majam , de Fatuam appellabant, ac Statano, de Fabulino qucm plures Faunum, seu Fatuu
165쪽
fuisse commemorant, more patrio immolasse testatur idem Varro lib. I. de Puer. educan. apud Nonium Marcellum de Doctor. Indagin. ad finem , Se Alexandrum Geniat. lib. 2. cap. 23. Faunum itidem mulieres invocasse testis est Varro apud Divum Augustinum de Civit. Dei lib. G. cap. f., qui licet prodat Silvanum id Numen dictum, & sacra ei facta a mulieribus, quod crederent eum
pueros vexare , ut dictum est supra Sc Cap. II. attamen Faunum.
Regem Latinorum Silvanum nuncupatum fuisse satis probatum est Cap. q. dc prodit Varro lib.6. de Lingua Latina, quo loci: Fauni , inquit, Dei Latinorum, ita ut Faunus, Fauna sint in versibus, quos vocant Saturnios. I Reseribus locis traditum est solitos Fari, a quo Fando Faunos dictos: ex quo patet Silvanum Faunum dictum , quod in silvestribus locis oracula ederet. Sic Iuno vetustissima Latinorum Dea, & Regina Dearum dicta ex jis quae prodit Rosnus Amtiquit. lib. 2. cap. 6., 8c suo loco reseram, parturientium Numen dicitur; alludit ad hoc Propertius lib.q. Fleg. r. Idem ego cum Cinare traberet Lucina dolores Et facerent uteri pondera lenta moram.
lunonis votum facite, impetrabile dixi Illa parit, libris es data palma meis.
ubi interpretes id ipsum assi ant de Cicero de Natura Deorum lib. 2.riat apud Graecos, inquit, Dianam, eamque Luciferam , sic apud nos
lunonem Lucinam in pariendo invocant. An vero ea fuerit Dianaia. Lochia , ut putat Claudius Acantherus apud Tomasinum cap. Iq. an Proserpina teste Varrone lib. q. de Lingua Latina, an Luna , cui mulieres potissimum supercilia sua attribuebant ut Varro loco quo supra ait; an Iuno, quam antiqui Lunae titulo venerabantur, ut prodit Ioannes Seldenus de Diis Syris Syniagm. r. cap. 2. , mihi nos constat, quamvis Vossius de Idololatr. lib. a. cap. 26. scribat in Latio mulieres laborantes , non tam Dianam, quam Iunonem invocasse Scriptum etiam reperio, foeminas, quae sanguinis fluxu in conceptu
laborabant, Iunoni Fluoniae sacra fecisse , quod eanr sanguinis flu
rem in conceptu retinere putarent. Hanc etiam reserebant praesidere
fluoribus menstrualibus , de esseJovis filiam, ac privignam Iunonis L ucinae , testimonio Festi lib. 3., de quo fusius agunt Arnobius lib. 3. Divus
166쪽
Divus Augustinus de Civitate Dei lib. 7. cap. 2. dc s. ,8c Uossius de taIdololatr. cap. 26. , ex quibus conjicitur priscis Latinis Iunonem , S: Dianam inter se distincta Numina fuisse. Hactenus de praegnantium, bc parturientium mulierum Latinarum consuetudine, nunc dicendum restat de cura parentum filios edu candi. Ferunt parentes filioS ad concordiam, de laborem, ad virtutem , de religionem quasi ad certum instruxisse patrimonium Castella de Antiq. Ital Colon. pag. 8. teste; id ipsum probant exempla, nam statim natis liberis, in laetitiae signum, bc voti solutionem , postes ornabant floribus , lares domesticos coronabant, jisque factificabant , easque coronas suspendebant, votus namque Schosastes Juvenalis id scribit ad ea carmina Satyr. 9. Tollis enim ,-libris actorum spargere gaudes Argumenta viri, foribus f pende coronas. od Casella ubi supra confirmat. Dein fata prospera pueris nuper editis cum voto concepta, tabulitque Obsignata capitibus subjiciebant,
quae execrationeS p rentum Vocant Seneca epili. Go. Ausonius, de Tertullianus de anima. Ad evertendam autem aciem malignam, de
fascinum, de ne quid eis obesiet, sive boni ominis causa, jis turpiculam rem collo suspendebant ex Varrone lib. 6. de Lingua Latinata . Hanc rem Hadrianus Turnebus in Varronem pag. II 8. ait crantur asinae, satyricum signum, seu Verctum, de lib.9. adversata cap. 29. Satyrion fuisse , Mercurialis autem de Morb. pueror. lib. I. cap. I. infantium collo ad invidiam depellendam Satyrii speciem, quae vulgo
Orchis foemina dicitur, appensam opinatur. At Totnasinus de Donar. cap. Io. eam rem fuisse scribit serinam quandam genitalium virilium : quod verum probat mos adhuc constans Latinarur mulierum , quae similem tormam colliS puerorum, nescio quo animo appendunt, de PriapuS aeneus unciculo in ejus nodi usum paratus, quem in Museis se vidisse tellatur idem Tomasinus de ego similem effossum Norbae conspexi; veteres enim Fascino vires quasdam inelle credebant, & ideo apud Valerium Maximum lib.q. cap. q. tit. s. legitur, Fascinum Deum inter sacra Romana Vel tales coluisse , Se sub curribus Imperatorum triumphantium pendere consuevisse, qui Triumphantes tueretur, bc invidiae aliorum medicus esset. Sic puellis , ne fasci. Disiligod ν Corale
167쪽
fascinarentur, aliquo dicto seu facto occurrebant ut notat Scaliger ad Festum verb. Prospera, ubi reserens carmina Titinii in Setina sic dicentis: Paula mea amabo, Pollulam laudem addito
ait Praefiscini indicare aliquod fieri, aut dici, ut puellarum fascino
occurreretur e Junoni deinde sobolem commendabant, quam rem, testantur vetera monumenta apud Tomasinum cap. IO. Pueros statim editos mero abluebant,quod vino admoto resolvi
aegritudines putarent, si fides danda est Plutarcho in vita Lycurgi
ubi notare videtur veteres Spartanos, quos Cap. i. dixi priscos Latii accolas fuisse, hunc morem in Latium invexiste, quod clarius affirmat Alexander Geniat. lib. 2. cap. 2 ., 8c mos vetustus, quem nunc etiam Latini servant, comprobat. Mater lacte suo potius, quam apud coemptas nutrices filium alebat ex Alexandro cap. 13. ; maribus nono die post quam in lucem editi fuissent, fuminis vero octavo, nomina imponebant, nonunquam septimo, isque dies lustricus dicebatur . Hac de re apud eos Nundina Dea, a nona die nascentium nuncupata est : qua die certis praemi sIis caeremoniis infantes lustrare solitum suit ex Macrobio Saturnal. lib. I. cap. Ig., de Festo verb. Nundiana , eoque tempore, quo pueros lustrabant, jis nomina imponebant , de saepe tria masculis, duo vero steminis, praenomen scilicet, nomen, dc cognomen: quippe Romanos ab Albanis, Latinis, de Sabinis multiplicandorum nominum consuetudinem traxisse palam est, ut Auctor est Valerius Maximus lib. Io. tit. de praenomine denotant Tiraquellus ad Alexandrum Geniat. lib. s. cap. ., de Beroaldus ad Suetonium in Tiberio: quamvis Varro apud eundem Beroaldum arbitretur Latinis priscis simplicia nomina fuisse, exemplo Romuli , Remi, de Fausti: quod tamen haud verum est , quum constet Albanis Regibus plura fuisse nomina ex jis, quae diximus Caput 6. .
Proditum tamen memoriae est, Antoninum Philosophum, natos liberos apud Praefectos aerarii profiteri, Sc tertio die a partu nomina
ferre edixisse ex Iulio Capitolino in ejus vita : quo si ab illo tempore in posterum tertio die Romae, Se in Latio nomina liberis natis imposita.
168쪽
subdit scaliger ad Festum verbo Lustrici dies lib. p., eo die , ,
quem nominalem vocabant, infantem expiari, At purificari consuevisse; ita autem nomen imponebant, eligentes scilicet aliquem , qui praeesset huic nominis impositioni, ejusque quasi magister foret: omina etiam captabant, nam accensis multis luminibus, unicuique nomen assignabant, atque ejus demum, qui, Ceteris extinctis supervixerat, nomen arripiebant, ac puero imponebant, idque sua aetate adhuc observatum fuisse quaeritur Divus Chrysostomus in q. cap. ad Corinthios. Si puer mancus,aut deformis nasceretur,in locis vastis, di praeruptis eum exponebant, quod Spartanos, qui ad Latina littora appulerunt docuisse refert AElianus Var. Histori lib. I q. cap. 7. . Hinc Romulus Latinorum moribus eruditus, constituisse dicitur, ut si man-
cum quid editum, aut monstrificum fuisset, statim a partu in flumen
aut in mare projiceretur ex Alexandro Geniat. lib. 2. cap. a s . . Verunis tamen ex Dionysio lib. 2. constat id Romulum edixisse, quod Latini foetum mutilum, aut monstruosum facile exponerent, idcirco ad refrenandam parentum licentiam, is jussit tales pueros antequam exponerentur ostendi quinque viris e vicinia proximis, ut ii judicarent,
Inde primae adolescentiae juvenes bonis exemplis, artibusque honestissimis educabant, plerumque apud patruos, ne nimia parentum indulgentia lascivirent, quod ex Nonio Marcello de Doctor. indagin. haust Alexander lib. 2.cap. 1 F. . Ejus rei causa ferunt parentes coram infante nil insolens, aut perniciosum, aut quicquam , quod minus esset decorum secisse, aut dixisse teste Plutarcho de liberi educan. , ubi Sc illud citat Phocylidis rDum tener est natus generosos instrue mores.
propterea priusquam Roma condita esset produnt Latinis publica . fuisse Gymnasia, ubi juvenes bonis artibus instruerentur, loca etiam ubi ii leges ediscerent; quippe Cicero lib. I. de Legib. testatur more Latino, sapientes, & senes in solio consulentibus respondisse & legum instituta dictasse. Dionysius etiam lib. a. memoriae prodit Romulum,& Remum Gabios deportatos, ut Graecis ibi disciplinis, literis , musca, tractandisque more Graeco armis imbuerentur, donec pubertatis annos attisissent. Magistri autem, qui docebant puerosi erant amici,
169쪽
& propinqui, de sine mercede, honoris, amorisque tantum gratia eos instruebant, quod & fecisse Romanos longo aevo constat, donec Sp. Carbilius ludum Romae aperuit, ubi mercede discipulos docuit testimonio Plutarchi Problem. cap. 1 f., & Pauli Marsi ad lib.6. Fastor.
Gabiis itaque Latini pueri, Spartanorum, Arcadum, Zc Graecorum more instruebantur, ut ait Dionysius lib. 2. , idcirco Etruscas, dein Graecas literas quas Evander in t alium invexerat ibi edistebant; musicas quoque artes, & vocum concentus, Sc ad tibiam canendi ad annum usque trigesimum: pingendi etiam, quinimmo exercebantur palaestra, in discorum jactu , cursibus, δέ quotidie in saltatione, tanquam ad bella utili, ut gressu composito incederent, de ut concinna feret motio in congrediendis hostibus: haec enim omnia Latinos pu ros fecisse constat ex eodem Dionysio loco quo supra. Porro saltationis disciplinam in Latium Lacedaemonios invexisse palam est ex Ath naeo lib. I q. cap. I 3. Quintiliano lib. I. cap. I9., Spartanos autenia palaestrae studium ex Plutarctio in vita Lycurgi, Propertio lib. 3.cleg. ., Graecos pingendi artem ex Plinio lib. 3 s. cap. Io.; Arcades, Et Lacedaeinonios muscam ex Polybio lib.q.Plutarcho in vita Lycii gi, Athenaeo ubi supra . Sic itaque instruebantur adolescentes dura , horridaque disciplina, sobrioque convictu ad laborem, de bonas artes, ut severissimis moribus afluefierent, neque vitia mentem adhuc rudem inficerent,neve moribus incompositi evaderent, unde Cicero in Bruto memoriae prodit Latium semper oratoria arte floruille, de apud Latinos priscos, oratores illustres fuisse, qui causas oratoria agerent.
Comperimus etiam Albae,qui pueros Troiae ludos docerent fui Lse ; id enim ludicrum ab Astanio AEneae filio primum omnium in Latium venisse prodit Virgilius lib. . Aneidos, ubi ita canit:
Hunc morem cursus, atque baec certamina primus
Ascanius longam muris cum eingeret Albam Rettulit, es priscos docuit celebrare Latinos:
Iuo pater ipse modo secum, quo Troia pubes
Albani docuere suos, hinc maxima porro Accepit Roma , in patrium servavit bonorem , Trojaque nunc pueri Trojanum dicitur agmen .
170쪽
quo loci servius scribit hunc ludum equis celebratum a pueris majoribus , & minoribus turmatim congredientibus, quibus qui praesidebat Princeps Iuventutis vocabatur, & subdit haec verba : Ludus ipse , , qtiem mulgo Orsilcbam appellant. Troja vocatur, idem probant Festus lib. 16. Suetonius in Canare cap. 39., & de puerorum ludis, de quo tamen plura suo loco dicam. Hunc morem Romani pertinaciter ad excidium usque Imperii servarunt I legimus namque Caesarem duplici turma majorum, minorumque puerorum Trojam lusisse; Augustum etiam, & Tiberium, Claudium, Neronem, Sc sequutos Ιmperatores, quod ex Suetonio in Caesare cap. 39. in Augusto cap. q3. in Tiberio cap. 6. ad finem, in Claudio cap. 2 I., N in Nerone cap. 7. in principio, atque ex Tacito lib. II. Annalium, te Dione Nicaeo lib.q3.q8. N S I . eonstat. Puellas lanificio applicabant, ut inde mulieres factae ei arti operam darent, observatumque est in Latio nobilissimas Matronas manibus suis lanam filasse, & tunicas fecisse testimonio Dionysii lib. 3. , cui prisco mori alludit Ovidius lib. 2. Fastor. ad finem, ubi narrat Lucretiam Collatini uxorem a viro, qui cum Sex.Tarquinio noctu Collatiam advenerat, inter ancillas, domi suae, lanae deditam inventam fuisse, ita enim rem explicati
I nde cito passu petitur Lucretia , cujus
Ante iborum calathi, lanaque mollis erat.
Lumen ad exiguum famulae data pensa trabebant, Inter quas tenui sic ait illa sono .
N paulo postrDesinit in lacomis, inceptaque sila remisit,
In gremio cultum deposuitque suo. Livius etiam dec. i. lib. I. : Pergunt inquit, Sextus scilicet, Collatinus inde Collatiam ubi Lucretiam baud quaquam ut Regias
N urus, quas in convitis , luxuque cum aequalibus videνant tempus terentes, sed nocte sera deditam lanae inter lucubrantes Ancillas medio aedium sedentem invenerunt: id ipsum prodit Plutarchus inta Romulo, quo loci scribit in foedere inter Sabinos, Romanos, ac Latinos icto statutum, ut Romanae Latinis, Sabinisque nuptae, & econtra, neque coquinariam facere, neque molere, sed tantum lani-