장음표시 사용
241쪽
His positis compertum est aedem Fortunae publicae, seu Primigeniat , quae Rona e in Capitolio erat ex Rotino lib. 2. cap. IG., letiane de qua loquimur, ejusdem ferme ritus fuille , nam utrumque Templum Pri geniae Fortunae dicatum erat, de qui vota in hac aede solviiset, videbatur & in Capitolina solvere, ut patet ex Epigrammate vetusto, quod Praeneste erat, & idem Suarestas, ac plures alii reserunt, ubi sic legebatur. Tu , quae Tarpeio coleris vicina Tomanti
Votorum vindexsemper Fortuna meorum:
Accipe qua pietas ponit tibi dona merenti, nostri conservatura Parentis ine. Quare constat Praenestinae Fortunae, patris estigiem Casium filiunia dicasse, ac si Capitolinae obtulillet, quod prodit Livius lib. s. sive . Decad. s. lib. . ad finem scribens Prusiam Regem Bithyniae cum filio Nicomede Romam venisse, atque a Senatu petiille, ut votum sibi solvere Romae in Capitolio decem majores holitas, & Praeneste unam Fortunae liceret: Ec Senatum decrevisse, ut victimae, aliaque, quae ad sacrificium pertinerent, seu Romae, seu Praeneste immolare vellet, Regi, ex publico, sicut Magistratibus Romanis, praeberentur . Id ipsum videtur innuere vetus Scholiastes Iuvenalis Satyra Iq. ad
. . . vincens Fortunae, aut Herculis aedem .
ubi sic inquit: Apud Praenesten in Fortunae, in Herculis habent aedes, aut certe quod in Capitolio, post aedem Dianae, in fomis, fecundam
de miraculo operis habent gloriam Fortune , atque Herculis eris; Fortunae apud Praenesten aedem pulcherrimam ferunt fuisse ; unde Dempsterus ad Rosinum lib. χ. cap. 16. colligiI Herculem cum Fortuna Praeneste suisse cultum , similemque eam aedem alteri Capitolinae fuisse. Neque dicendum id festum Romae celebratum, quod eo die aedes Fortunae Primigeniae dicata esset, ut videtur erui ex Ovidio mox relato : nam si Templum Fortunae Praenestinae prius quam Roma conderetur postum fuit ex Cicerone lib. 2. de Divinat. , facile intelligetur Romanos simile Romae tonstruxisse, & dicasse eo die , quo annuae solemnitates Praeneste recolebantur. Quippe ex adductis in hoc,
242쪽
aliisque praecedentibus Capitibus patuit Quirites Templa Numinibus dicas te iis diebus, quibus Latini ea sacris honoraverant. Si autem hanc aedem Praeneste Syllam condidiste assirmabimus, ut contendit Nicolaus Reusnerus Ital. lib. 2. cap. 3 8. apud Suaresum , palam erit Syllam ad similitudinem Templi Fortunae Primigeniae Capitolinae id Templum posuisse, eodemque ritu usum sui se, ac sacra, ta caeremonias ex eo Templo Romae constructo accepisse. Ita arbitror ex nomine , sacris , de opinione hominum, qui tum vivebant: de in Cippis, ac Epigrammatibus hanc aedem illi, quae in Capitolio Fortunae dicata erat, exaequabant, ut jam dixi, quamvis id pro indubio assirmare haud possim. Id sane certum est, die Fortunae Praenestinae dicato, de septem sequutis ludos Praeneste habitos magno sumptu, & apparatu ex Cicerone lib. i a. epist.2. ad Atticum: Ludi, is inquit, interea Praeneste, ibi Hirtius,-isii omnes, in quidem ludi dies octo, que coenae, quae deliciae res interea fortasse transadia est ; b miros bominest at Balbus aedimaterc., ubi Paulus Manutius, aliique Interpretes notant , hos ludos in honorem Fortunae Praenestinae Hirtium eo anno
et e Iunio mense ejusque diebus Festis.
os Unc mensem Latinis priscis solemnem fuisse nemo ei qui dubitet, nam, ut Capite Iq. diximus, Latina gens eum mensem Iunonium appellavit, quod Iunoni sacerellat; te Calendis Iunii Laurentes eidem Iunoni, quam Calendarcm vocabant, magno sumptu fetias solemnitates celebrasse constat ex Fcito , Macrobio, 3c aliis quos Capite i . retulimus: quibus sacris adultae fabae adhibebantur, ideoque hae Calendae Fabariae vulgo dictae teste eodem Macrobio lib. I. Saturnalium cap. Ιχ. . Ardeae etiam ubi Iuno Regina colebatur, Ariciae , Praeneste, Tiburi, Lanuvii, Lavinii, Albae, aliisque Latii Urbibus, in quibus splendidissimaeJunonis aedes erant, sacra ei facta hoc mense . satis ostendimus iisdem Capitibus, licet dies certus Κstorum non
habeatur, de quibus alibi multa dicturi simus. G g α Sexto
243쪽
Sexto Nonas Iunias, idest die secundo ejus mensis, feriae erant Carnae Deae ex Calendario, quod a Paulo Alaniatio,Huberto Golitio,& Rosino in lucem editum est. At Ovidius lib. G. Fastorum, Macrobius Saturnalium lib. I. cap. I 2. , ac Alexander Genialium lib. 2. cap. 1 2. scribunt Calendis Iuniis has ferias Carnae sacratas, licet mendose apud Alexandrum Calendis Iuliis scriptum sit. Calendario tamen adhaereo, nam Macrobius refert opinionem eorum, qui memoriae prodiderunt, hunc mensem a Junio Bruto dictum, quod is primus Romae Consul factus, Tarquiniis pulsis, Calendis Juniis sacrum Carnae Deae in Coelio monte voti compos feciset, quum palam sit eum mensem Iunonium, inde Iunium vocitatum a priscis Latinis ex eodem Macrobio, qui id affirmat, Ovidio, & aliis adductis: quin Carnae Deae festa a Latinis hoc mense peracta; erat enim ea Dea Iani Latinorum Regis, Sc Numinis uxor ab Albanis maxime culta, ejus. que festum Albae celebratum Procae Regis Albanorum aetate testantur Ovidius lib. 6. Fallorum, & alii, quos Capite I 3. descripsimus . Quamobrem quum idem Ovidius Calendis Iuniis a Romanis sacrata. Carnae facta ad pri icos Latinos referat, haud dubius haereo in affirmando aut Calendis, aut die in Calendario notato in Latio huic Deae solemnitates, bc serias concelebratas, ut scriptimus d.Cap. I 3. Pridie Nonas Iunias, qui eit dies quartus mensis, sacra erant Bellonae ex Ovidio lib.G. Fastorum ubi sic canit: Alane ubi bis fuerit, Phoebusque ιzeraverit Orcus, Factaque erit posito rore bis uda seges . Haciaerata die Tusco 'Bellona duello
Dicitur, Θ Latio pro pera semper adest. Appius est auctor, Pyrrbo qui pace negatare ultum animo vidit; lumine captus erat. Proupicit a tergo summum brevis area circum, Est ubi non parte parva columna notae .
Hine solet basia manu belli praenuntia mitti, In Regem, in gentes , quum placet amma capi.Hine intelligitur id festum indictum die consecrationis aedis Bellonae, quam Appius Claudius bello Etrusco voverat. Εjus quoque rei meminit Livius Decad. I. lib. Io. his verbis: Dicitur Appius in medio
244쪽
pugnae diserimine, ita ut inter prima signa manibus ad Caelum sub latis conspiceretur, ita precatus es: Tellona si bodie nobis Gictoriam dicis, ast ego Templum tibi zoveo: unde Appius Bellonae nomen, de
Numen, cujus sacra Romae tunc haud erant, noverit, Livius non explicat, licet eius Interpretes Deae sacra Latinis Romae finitimis, tunc innotuisse assit ment ex Ennio qui lib. I. Annalium vetustos Latii Deos describens, Nerienem Mavortis nominat. Hanc Bellonam esse Martis uxorem putant, Se Hersiliam in atroci illa Sabinorum cum Romanis pugna , vix Roma orta, sic invocasse: Neria Martis te obsecro pacem dare, ut liceat nuptiis propriis, prosperis uti, quod de tui conjugis consilio contigit, testimonio Auli Gellii lib. I 3. Noct. Attica r. cap. 2I., quibus consentit
M.Varro in Satyra Menippaea ubi sic scribit: Theanua, in Peranna , Pranda , Celato , Pales
Nerienes, Minerva, Fortuna, ac Ceres .
quibus verbis Neri nem , de Minervam diversas facit: sed Porphyrion in Horatium lib. a. Epistolar. ait, Minervam Nerienem ab antiquis dictam: quod refert Be Hieronymus Columna in Ennii lib. I. pag. 9q. , veruntamen Grammatici, de viri docti Bellonam sororem Martis faciunt ex Luctatio atque a Neriene distinguunt, quae uxor Martis dicitur, ut apud Plautum in Truculento :Mars peregre adveniens salutat Nerienem morem tuam Quamobrem ex Ennio non bene intellecto allucinantur Livii commentatores, dum scribunt, Poetam illo carmine Bellonae meminisse. Ejus quidem meminit Arnobius lib. I. advers Gent. , LatinOrum Numina deridens : stes Faunos , qui Fatuas , Civitatumque
Genios, qui Pausos reverentur, atque Bellonas. Itaque Diis Latino. rum Pausus accensendus est, quem bello adversari, Bc quieti, Otioque civili praeelse putabant ex Turnebo lib. I . advers. cap. 2 I. . Id circo Virgilius lib. 8. Tneidos, ut ostenderet Bellonae sacra apud Latinos fuiste, ita canit:
stuam cum sanguineo sequitur Tellona flagello.
dc Ovidius carminibus a nobis expositis, hanc Deam Latinis semper adstitisse commemorat. Id Numen fortasse in Latium invexit Orestes
245쪽
usque soror Iphigenia ex Insula Taurica; quippe is sertur apud Comanam Urbem Cappadociar, primum Bellonae fa crificia fecille, Urbique nomen factum , quod ibidem lugubrem deposuistet comam , ut auctor est Strabo lib. I 2., quare quum idem Orestes cum Iphigenia sorore Ariciam Dianae simulacrum, de Tauricie Dianae sacra asporutasse publica opinione crederetur , ut ait Servius ad lib. 6. AEneidos pag. 3o7. , facile est eundem 6c Bellonae celebritates eo attulisse. Quandoquidem mihi constat, Latinos communes Deos nuneupasse Martem , Bellonam , de Victoriam , quia hi in bello utrique parti favere poterant, seu quod a cunctis colerentur, si Servio credi mus in lib. I 2. AEneidos ad illud icampum ad certamen magnae Ab moenibus Urbis Dimensi, Rutulique viri , Teucrique parabant,
In medioque focos, Dis communibtis aras Gramineas, alijontemque ignemque ferebant. Quum enim Faeciales bellum indicentes praecaeteris Bellonam invoca rent , precarenturque ut propitia esset ei parti, cui jus faveret, de Faecialium Collegium in Latio citet priusquam Roma conderetur; hinc arguitur Bellonae sacra Latinis futile. Id habemus ex Dionysio lib. I., qui ut probaret Pelasgorum in Latium appulsum: In bis, inquit, multa antiqui moris Graecanici longissimo tempore perdurarunt, ut Armorum ornatus, Argolici cly ei, er hastae, quoties illaturibesium, aut excepturi, ultram es exercitum emitterent, Deri viri absque armis cum libaminibus in foederum oblatione praeeuntes caeteris: ubi Eustathius hos sacros viros faeciales este scribit, Zc iterum lib.Σ. sic prodit: Septima sacrarum legum pars fa crata erat collegios cecialium . hi sunt selecti . praestantiis is familiis miri, fungunturque per omnem 2itam eo Sacerdotio, primo Numa bujus sacrin agistratus auctore. Utrum autem ab Aquicolis exemplum mutuatus sit, ut quidam existimant, an ab Ardentibus, ut scribit GELlius , nihil compertum babeo, buc tamen possum a Firmare, ante Numam Regem Fecialium Collegium Romae nun fuisse ; sie Livius De- cad. r. lib. I. foedus ictum a Tullo Hostilio cum Albanis referens, Faeciales Romani, dc Albani popidi jusjurandum dediste memorat; unde Servius ad lib. io. 2 eidos, post quam memoriae tradidit
246쪽
Ancum Marcium primum i gente .Equicolana iura Foecialium accepisse, Albanos etiam tunc Foeciales habuisse scribit, subjicitque .: Nam si quando bomines, aut animalia ab aliqua gente rapta e tpopulo Romano, cum Fcecialibus, ides Sacerdotibus, qui faciendis
praesuntfoederibus, proficiscebatur etiam Pater Patratus , em ante fines sani, clara voce dicebat belli caussas, nolentibus res raptas resiluere mel Auditores injurι ae tradere, jaciebat basiam, quae res erat pugnae principium: Ergo ex his constat Foecialium Collegium, Pa trem Patratum , & caeremonias hastam in hostium fines jaciendi Romanos ab Ardeatibus secundum Gellium,aut ab IEquicolis ex Servio,& Livio accepisse, Se Roma non adhuc condita, Pelasgos, aut alios Latii Colonos Ardeam invexisse. Quae si vera sunt, liquet Bellonam apud eos cultam . Ante ejus Templum stabat Columella, quae bellica vocabatur, supra quam hastam iaciebant, quum bellum per F eciales indiceretur testimonio Festi lib. 2. Aliter rem narrat Servius in lib.9.
Eneidos ad ea carmina :. . . . Ur iaculum intorquens emittit in auras
ubi memorat Romanos bellum adversus Pyrrhum transmarinuma hostem gesturos, non invenientes locum, ubi hanc solemnitatem indicendi belli celebrarent, operam dedisse, ut unus de Pyrrhi militibus caperetur, quem secerant in Circo Flaminio locum capere, ut
quasi in hostili loco vis belli indicendi implerent, inde subjicit: Denique in eo loco ante aedem Tellone consecrata est columna ; Varro in Caleno ita ait: Duces cum primum bostilem agrum introirent, ominis eatisse,prius basam in eum agrum mittebant, Mi castrorum locum everent: hinc discimus non in omnibus bellis hastam super eam columnam a Romanis jactam, sed tantum quum deerat locus hostilis :quod apertius Festus fortasse explicaverat, sed ejus verba nobis mutilator barbarus invidit. Ex hactenus dictis patere arbitror Bellonae cultum in Latio vetustissimum suille , sacra etiam Taurica , dc smilia illis, quae apud aedem Dianae Tauricae fiebant, Se Orestes in Nemus Aricinum
invexit, ut Strabo lib. I 2. , & Servius ad lib. 6. Eneidos narrant.
Enimvero Dianae Aricinae Sacerdos finguine proprio Sacerdotium ,
247쪽
& Regnum assequebatur, & Deae litabat; uti Bellonarii, qui Lactantio lib. I. cap. 2 I. teste : Non alieno ine suo cruor acrificant, sectis namque humeris,stutraque manu disrictos gladios exerentes, cum runt , esserantur, infaniunt: quod Sc testatur Tertullianus Apolog.
cap.9.: Hodie isebie Tellonae sacratus Ianguis de femore proscisso in
parmulam exceptussuis datur signatis, Minutius Felix in ostivior Bellona servum suum baustu cruoris bumani imbuit. Huic quoque mori alludunt Poetae; Tibullus namque lib. I. Eleg.6. eleganter, Ecambitiose ita ea sacra describit:
Hee tibi Sellonae motu est agitata, nec acrem Flammam, non amens verbera torta timet,
Ipsa bipennesuos caedit violenta lacertos, Sanguineque essu spargit inulta Deam. Statque latus praefixa veru, flat saucia pectus .
M. Annaeus Lucanus lib. I. vers. 6 . . . . . quos sectis Tellona laceriis
Horatius lib. 2. Satyr. 3. Hune circumtonuit gaudens Tel na cruentis. Aurelius Prudentius in Romano Martyre: Votivus'cum membra detruncat dolor Cultrum in lacertis operit Fanaticus,
Sectisque matrem bracbiis placat Deam. Vaticinabantur hi Bellonarii stragem populorum, aut eversiones Urbium , ubi semel concepto furore transcurrere carpissent, jisque maxima fides habebatur ex Juvenali Satyra q. . . . . sed ut Fanaticus aestro Percussus, Tellona tuo, divinat . . ubi vetus Scholiastes subdit haec sacra antiquissima esse, & Sacerdotum sanguine ei Deae litari solitum, quod ita crimina expiari opinarentur . Immutata postea haec consuetudo est, & simulata tantummodo sectio membrorum, aut detruncatio retenta. Hoc colligitur ex .ssilio Lampridio in Commodo, ubi ait: Sellone fertientes vere exsecare bracbium praecepitsudio crudelitatis. Caeterum an id festum celebraretur in Latio hoc die, & mense, sive alio , nihil compertum habeo ἔ
248쪽
habeo: suspicor tamen ita factum, quod liqueat Quirites Templorum consecrationes egisse eo mense, jisque diebus, quibus Latini, aut Sabini ea Numina venerabantur.
Nonis Iuniis,ideli die quinto istas solemnitates Fidii Dei actaseanit Ovidius lib. 6. Fastorum :αuaerebam Nonas Sanco, Fidio ne referrem, An tibi Semo pater/ tunc mihi Sanctis ait. Cuicumque ex istis dederis, ego munus babebo, Nomina terna fero , sic voluere Cures. Hunc igitur veteres donarunt aede Sabini ,
Inque aeuirinali constituere iugo .
Hunc Deum trinomium Ovidius facit, Sancum, Fidium, Se Semonem , eundemque Sabinorum Deum. Varro lib. q. de Lingua Latinalie de eo ait: AElius Gallus Diui Fidius Diiolis filius, ut Graeci Dioseoron Castorem, e V putabant bunc Sancum ab Sabina lingua, in Herculem ab Graeca. Aliter scribit Servius, quem sequor , in lib. 8.Itaeidos ad illud: . . . . subitoque uo Dum consurgere bellum Romulidis, Tatioque Seni, Curibusque severit. Sabini, inquit, a Laced emoniis originem ducunt, ut Hyginus ait de origine Urbium Italicarum a Sabo, qui de Persiti Lacedaemonios transiens, ad Italiam υenit, re τρulsis Siculis tenuit loca, quae Sabini babent: Cato autem ,-Gellius a Sabo LaceIem nio trabere eos originem referunt. Hunc de Iovem Pillium, ideli Fidium, te Sancum Romanos appellati e prodit Dionysius lib. - , & ante Romam conditam Sabinos, & Latinos quasi universos, id Numen, Se sellunia habuisse constat, nam Quirites sacra ejus Dei, & sellum a Sabinis accepisse jam diximus: Latinos itidem, quum plura et Sent Templa tria Latio huic Deo dicata, praesertim Velitris, ubi vetustissima illius erat aedes ex Livio De d. q. lib. r. : Ab Suessa nuntiatum es duas portas, quodque inter eas muri erat, de Caelo tactum , in formiani Legati aedem Iovis, item Hostiensi edem sociis, Veliterni Apollinis, Sanci aedes, oe in Herculis aede Capillam enatum . Quare habemus Velitris, tectum aedis Fidi i perforatum stetisse, ut videretur dium , idest Chlum, nam sub tecto per hunc Deum jurare haud licebat ex H li Varrone Disitigod by Cooste
249쪽
Varrone lib. q. de Lingua Latina . Neque desunt qui prodant eum dem Medium Fidium dictum, quasi Iovis filium, quod antiqui Fidium filium scriberent, eundemque & Herculem fuisse ex Festo lib. II. de iterum lib. I 6. verbo Praedia : Propter miam, inquit, si acri iacium, quod est proficiscendi gratia Herculi, aut Sanco, quiscilicet
idem est Deus: hunc te idem Livius Semonem Sancum nominat lib. : Bona Semoni Sanco censuerunt consecranda . Propertius lib.q. Elegia io. Sanctum appellat.
Sancte Pater salve, cui jam favet aspera luno,
Sancte telis libro dexter adesse meo. Inscriptio sequens apud Dacerium ad Festum,Herculem Saxanum e hibet.
HERCULI SAXA NO SACRUM SER. SULPITIUS TROPHINUS AEDEM ZOTHECAM CULINAM PECUNIA S U A A SOLO RESTITUIT IDEMQUE DEDICAVIT K. DECEMBRI
M. MAECIO RUFO COSS. EUTU CHIVS SER. PEREGRINANTIBUS CURAVIT.
Unde Medius Fidius apud Romanos jusjurandum suisse dicitur, quamvis alii sic exponant Messius Fidius, hoc est per Deum Fidium, nam Fidius Deus apud Sabinos, Sc Latinos erat qui fidei praeerat. Hoc
autem jurejurando usus est Cicero in orationem pro Roscio Amerino, Cecinna ad ipsum Ciceronem Famil. lib.6. epist. 7., & Brutus lib. I 6. epist. 3., Plinius lib. . epist. 3. ex quibus, ni fallor, conjicitur Sabinos etiam, & caeteras gentes siuis Regibus consecratis nomina immutasse, ne homines fuisse viderentur, uti ex Lactantio scripsinus, qui lib. I. cap. I . ait Sancum Numen Sabinorum fuisse, Herculem etiam dictum, uti AEneas, Latinus, atque Ascanius post consecrationem Iovis cognomento nuncupati sunt ex j is quae Cap: te s. retulimus, quain vi SServius ad lib. 8. Aneidos pag. 3οχ. Herculem Medium Fidium di- etiam prodat, quod is Deus quid medium esset inter mortalitatem, Ecdivinitatem, addatque: Sunt enim Numina aliqua tantum celestia, aliqua Dipiti oti
250쪽
aliqua tantum terrestri et, aliqua media quos Deos Apuleius Medioximos 'vocat , hoc est qui ex hominibus Dii fiunt.
Die octava Iunii tradunt diem natalem Lavinii Latinos celebrasse. Id testatur Ligorius in MSS. Otthobonianis verbo Laurento, scribens, A neam patria profugum ad littus Laverenti appulsum, duobus annis post quam exulasset, Lavinium eo die, Se mente condidisse :Dionysius itidem lib. I., temporis , quo id oppidum extructum est, ita meminit: Tandemque Laurentum in Aboriginum littore perυ uiunt defatis medio, acceptoque illo agro , condiderunt in eo Latinium expleto anno post captum Ilium secundo. Ex die igitur, Semen- 'se, quibus Troia capta est intelligi potest quo mense, de die in agrum
Laurenti meas primum appulsus fuerit. Quumque ex Plutarcho
in Camillo , Callisthene , aliisque Graecis Auctoribus constet Trojam direptam die duodecimo Junii feria quinta anno Periodi Iulianae MMMDXXX. ex Dionysio Petavio , aliisque apud Theodorum Richium de Prim. Ital. Colon. cap. 9., hinc conjieitur eodem mense
Iunii post biennium AEneam in agrum Laurenti pervenisse: quod probari videtur ex Solino cap. 1., referente L. Cassium Heminam scripsisse, AEneam aestate ab Ilio capto secunda , Italicis littoribus appulsum, sociis non amplius sexcentis in agro Laurenti castra posuisse . Haec explodunt Ligorium, nam si die duodecimoJunii Eneas ad Latina littora appulsus est, die octavo ejusdem mensis Lavinium condere haud potuit, eo praeserti in quod Dionysius lib. I., Virgilius, Servius,
Solinus , Auctor Origin. Gent. Roman. aliique memoriae mandarint, AEneam ante Lavinium extructum, simulacrum Veneri matri in
agro Laurenti dicasse, Legatos ad Latinum Regem misisse, aut cum eo dimicasse, ut alii perhibent, & Laviniam Regis filiam desponsa se, unde patet eum haud statim Lavinium condere, at neque ejus Ur. bis pomoerium designare potuiste: quae notanda sunt quum Scripto res prodant post lapsum triginta annorum eodem mense Ascanium Albam condidisse ex Dionysio lib. i. , Auctore Origin. Gent. Rom.& sic Calendario dies sinus natalis Albae addendus ei set r quorunia tamen nil compertum habeo. Quin valde suspicor eo mense, quo Ilium eversum est, Trojanis atro, Se infausto ex Plutarcho aliisque, neque Lavinium, neque Albam, aut alias Urbes conditas suisse ,