장음표시 사용
351쪽
mentae apud Carmentalem portam vetustissimam Latinis priscis fuisse, Matronas vero apud eam Carmentalia agitasse, quoἡ opinarentur eam Deam Fatum esse Infantium, ut auctor est Plutarchus in Romulo de Problem. cap. I S. Quamobrem institutum dicitur, ut Carmentalibus posterioribus, Carmenta Porrima, de Postverta indigitaretur, Pontifices sacra eo die facere erimen esset, & aliquid scorteum, ides ex pellibus , Secorio factum, aut sua morte peremptum , in eius Dear sacellum aD ferri piaculum, quin sacello fortaste scriptum, ne quid scorteum adhiis heretur, neque morticinum quid adesset ex Ovidio, Varrone de Lingua Latina lib. q. dc F., bc aliis; quae primis Carmentalibus nequa quam inhibita leguntur. Ex qua utriusque sacri difformitate intelligitur Carmentalia prima, non Carmentae, sed alteri Numini dicata ,
quod ni fallor, solus Evander esse poterat,cui ut dictum est quotannis stato die, Se solemni ritu Latini, & Romani sacrificabant, tametsi
dies certus notatus non sit, sed Carmentalium nomine praeumbratus. Ita arbitror , quamvis fatear rem incertam csse, &ab argumentis pendere , ac Ovidium potius in aede Carmentae ambo Carmentalia comcelebrata asserere, Dionysium itidem lib. I., qui tamen Evandro, EcCarmentae eodem die a Romanis sacra facta videtur innuere. Cur autem scortea, & morticina in sacris Carmentae adhiberi non possent, nemo antiquorum exponit praeter Servium ad lib. 8.Itaeidos pag. 689. Evander, is inquit, Arcas fuit nepos Pallantis
Regis Arcadiae; bie patrem suum occidissuadente Nicostrata que
etiam Carmentis dicta est, quia carminibus laticinabatur ) Alii ipsem Nicostratam matrem Emandri quum esset centum, em decem annorum a filio peremptam tradunt; unde arguitur morticina afferri ad aedem hujus Deae haud potu ille, ne fortasse obitus ejusdem per scelestas manus Evandri in memoriam revocaretur. Caeterum sunt qui
perhibent, hoc die in Templis Carmentae Latinae genti responsa, Scoracula data ex Ligorio in MSS. Otinobonianis verb. Carmilia; at quoniam is tuetur hanc fuisse Bonam Deam, Be aetate Pilumni vixisie, quae falsa sunt, idcirco vereor Ligorium de more oraculum Albuneae de Carmentalia confudisse; nam etsi Servius ad lib. 8.IEneid.pag. 3o7.
reserat opinionem illorum, qui scripserunt Sibyllam Tiburtinam,
352쪽
Carmentam fuisse , eos tamen commentores appellat , & Livius Dec. I. lib. I. Carmentam in Latium appulsam ante Sibyllam memorat, quidquid opineturJoannes Velcurio Livii scholiastes in eum I cum , qui putat Livium de Cumana Sibylla, quae aliquanto serius in Italia vaticinata est, loquutum: verosimile tamen Ligorii dictum apparet , quod Latini Carmentam futura & praeterita cecinisse jactarent, eamque pro Sibylla venerarentur si credimus Livio aliisque supra, & Capite q. relatis, quibus consentit Servius in lib. 8.: cicatris
Emandri , quae N ico irate dicta est; sed ideo Carmentis appellata a
suis, quod Avinatione fata caneret, nam antiqui *ates, Carmentes dicebatur, unde etiam Librarios qui eorum dicta perscriberent, Cammentarios nuncup tos: Sc paulo post: Haec autem non vere Mueba
fuit, sed Φaticinatrix; alii Huebam ideo dictam, quoniam qui Arcadum res serjferunt traduntsex foeminas ibinuisse, quae Θm-pba Φocarentur, in queis Carmentem, Se Plutarchus Problem.
cap. 36., N in Romulo, qui ait hanc divino spiritu afflatam versu, ς metro oracula edidisse . Pausanias Arcadic. seu lib. 8. eam Ladonis vocat filiam; alii vero Timandram dictam opinantur, sed tembre,
ut Richius cap.7. putat. Venerabiles Latinis, Romanisque fuisse reserunt aras laudatas Evandri, te Carmentae, quod crederent in illis conditos eorum cinefres ex Servio ad lib. 8. fineidos: memorabile quoque saxum Cammentale dictum inter Carmentalem portam, & Capitolium, cujus meminit Livius Dec. I. lib. . . Insuper Carmentae nomen Latio universo perenne, Sc sanctum ob famam, quae praevaluerat, eam Deam
in Latium literas invexisse Macrobio Saturnalium lib. I. cap. F., ScAlexandro Geniat. lib.2. cap. 3o. testibus et quamvis Dionysius, Aufictor Origin. Gent. Roman. , Livius, Ovidius, & alii verius assirment Evandrum literas in Latio primum docuisse. . . De Evandro diximus Capite 4.; hunc Latina gens Mercurii filium credidit ex Dionysio lib. I., Sc Auctore Orig. Gent. Roman. alii tradunt Mercurium Nicostratae matris Evandri patrem, pleriquet Mercurium ex Maja natum Arcadum parentem, & sic Evandri progenitorem fuisse ex Servio ad lib. 8. AEneidos pag. sq. , ubi Evandri senealogiam prodit. Plures vero eum Echemi filium seciunt, vel X x neyO
353쪽
nepotem Pallantis Arcadum Regis, x praeceteris Pausanias Arcadie. sive lib. 8., ac Servius ad lib. 8. pag.qi I. quorum lectionem Richius
de Antiq. Ital. Colon. cap. T. erroneam probat.
Eodem die, quo Calendarium prima Carmentalia exhibet, idest undecimo hujus mensis, Iuturnae sesta fuisse canit Ovidius lib. i. Te quoque lux eadem Turni soror ede recepit Hic ubi virgineae campus obitur aquae . Hanc aedem Iuturnae, cuius Naso meminit,P.Victor in regione Circi Flaminii ad aquam Virginem locat. Poeta vero laudatus in Campo Martio prope Aquam Virginem , ut arguitur ex jam dictis versibus,& notant Rosinus Antiq. Rom. lib. cap. I 3. ad finem, & Paulus Marsus in Ovidium loco adducto, qui subdit ex Frontino de Aquaeduct. Agrippam eam aquam in agro Tusculano collectam, in Ur
hem adduxisse, ac fonti aediculam apposuisse, ubi picta erat Uirgo,
quae aquar Venas militibus eam quaerentibus monstraverat. Verumtamen idem Marsus haec carmina expendens:
At qua venturas praecedit sexta CalendasHae sunt Laeviis Templa dicata Deis: Fratribus illa dies , fratres de gente Deorum i, circa Iuturnae composuere lacus memoriae mandavit Iuturnae fontem, seu lacum in soro Romano apud Templum Vestae fuisse, non procul ab aede Castoris, & Pollucis r qu m eo loci dicatam constat ab A. Posthumio Dictatore bello Latino, quum Senatui relatum esset, praelio apud Regillum commita, duos Iuvenes, quos Castores putarunt equitantes apparuisse Romanarum partium Propugnatores, Latinasque copias fudisset dein visos in foro Romano apud Lacum Iuturnae suum equOrumque sudorem abluentes. Hus quoque rei meminit Valerius Maximus lib. I. de MiracuI. cap. I. Ec 2., cui consentit Ovidius hunc sentem Lacum Iuturnae appellans. Oliverivi,& Ascensius interpretes
Valerii, id accidisse ajunt in Latio apud Numicum Fluvium, ubi erat Laeus Iuturnae, propterea apud Lacum Iuturnae in Latio positam produnt Castoris, Se Pollueis aedem. At Marsus hos erroris insimulat,
subjicitque: Es enim apud Templum Divi Georgii Turris semia
rura,sub qua es ipse fons Jutumae scilicet staque quidemsalu-
354쪽
bres, quod ego experiri volui , quo certior flerem, an ea esset aqua suturne , praesertim quum Visrro dicat: Θ ba suturna , Duaret: itaque multi egroti propter id numen bis aquam peteres lent. Duxi illuc ad abluendum quinquies discipulum Icabidum, protinusque ab omni scabie liberatus est. Unde Marsus concedithule fonti virtutes, quas antiqui Iuturnae aquae apud Numicium
Porro Dionysius lib. s. Valerio adversatur ; is enim Lacum apud aedem Vestae, Be sontem memorans, scribit eum sontem , in quo Iuvenes illos, Castores creditos, equos abluiste narrabant, sacrum iis Diis, non autem Iuturnae . En ejus verba: In Foro Templum
Casioris publice constructum, ubi vi sunt eorum imagines, vicia nusque fons Numinibus bis, facer ictus,stusque ad nostra tempora ereditus; itaque si aetate Dionysii l. sons, & patvus lacus sacer dicebatur Numinibus laudatis, verosimile non est illum Iuturnae dicatum . Quamobrem hallucinatum puto Marsum , & fontem apud Vestae aedem in foro situm, sive Castori, & Polluci sacrum , uti Dionysius assimat, sive etiam Iuturnae juxta Ovidii, & Valerii sententiam , non esse illum, de quo loquitur Varro ; Iutumae enim fons a juvando dictus, non Romae, sed in Latio prisco apud Numicium Φmnem erat testimonio Virgilii lib. ra. Aneid.
. At funo ex summo, qui nunc Albanus babetur : Tunc neque nomen erat, neque honos, aut gloria monti in Prospiciens tumulo, campum spectabat, Ur ambas Laurentum, Teucrumque acies, Urbemque Latini,
Extemplo Turnisic est assata sororem Diva Deam, flagnis quaesuminibusquefonoris
Praesidet bunc illi Rex etheris altus bonorem Iuppiter erepta pro virginitate sacramis Nympba decus fluviorum , animo gratis a nostrat
Scis ut te cunctis unam, quaecumque Latinae Magnanimi Iovis ingratum ascendere cubile, Praetulerim, celique libens in parte locarim, . Disce tuum, ne me incuses, Iuturna, Glorem . .
Ad haec Servius: Iuturna, inquit, fons es in Italia D uberrimu
355쪽
juxta Numicum fluvium, cui nomen a juvando est indacium,
quiam enim naturaliter omnis aqua noxia sit extraneorum corporibus , his omnibus saluberrimus fons est; de boe enim fonte Romam ad omnia facrificia aqua adferri consueverat. Tene ergo Virgilius Turno fingit sororem, qua laborantes juvare consuevit. Huic fonti per Aquaminum inopum facrificari solet , cui Lutatius Catulus primus Templum in Campo Martis fecit, nam in futurnas ferias celebrant qui artificium aqua exercent, quem diem fessum Iuturnalia dicunt. Varro rerum divinarum quartodecimo ait: Iuturna inter proprios μοι, NI basque ponitur. Hactenus Servius, ex quo habes falsam esse Marsi sententiam, quum fons Iutumae ex cujus aqua aegros curari, & bonae valetudini restitui putabant ex Varrone lib. 4. de Lingua Latina circa Numiricium inter Lavinium , de Ardeatinum agrum laberetur teste Gramismatico, eui consentiunt Alexander Geniat. lib. . cap. 37., VOssius de Idololatr. lib. 8. cap. s. alii. Habes etiam hunc Entem sacra tum a Latinis Iuturnae sorori Turni, quae submersa in Lacu, ex quo fons manabat, nomen illi fecit, uti Vossius ex Virgilio subdit: nee- non apud eum sontem priscos Latinos, ct dein Romanos per aquarum inopiam sacrificare consuevisse, ut aquam pluviam a Dea postu-
Iarent, quod nemo antiquorum praeter Grammaticum animadver tit , qui in meo codice loco aquarum inopiam verba ill mox relata aquaminum inopum mendose exhibet, quemadmodum Uossius explicat, qui addit prope Numicium in agro Ardeatino fuisse locum sacri apud hune fontem, ubi Latini, 5e Romani Deae litabant die Iuturnalium, & quum aqua pluvia indigerent. Docet & Servius Romae Iuturnae aedem in Campo Martis primum condidisse Lutatium Catulum, unde nutat sententia P. Victoris, qui hanc aedem nullo indicato auctore in Circo Flaminio Iocat, ic laudandus ovidius , qui hoc die apud Templum Iuturnae in Campo Martio sesta peracta canit in memoriam dedicationis ejus aedis. Patet quoque ex eodem Grammatico, Vossici, & aliis eum referentibus, non hoc die, sed alio, qui adhuc incertus est, ferias, Iuturnalia dictas, . Latinis huic Deae sacratast quas praesertim sese vine compertum est artificium qua exercentes; quippς hoo die case
356쪽
mentalia erant, & feriae Evandro dicata sub Carmentalium nomine uti diximus : quo fit verosimi Ie Latinos eodem die ferias Evandi i , & Iuturnae non agitasse, de Carmentalia ac Iuturnalia simul conclamalle et quin Ovidi non omisisset Iutumalium mentionem facere, neque solius dedicationis aedis Iuturnae in Campo Martio me-
Templo Iuturnae in Ardeatino prope fontem, redem Larae, seu Larundae proximam fuisse scribit Ligorius in MSS. Otthobonianis verbo Lara . Hanc plures produnt Nympham Iunonis compressam a Mercurio, duos generaue filios Lares dictos, quorum alterum bonum, alterum malum credebant. Alii narrant eam Nympham Tuhetinam, cui Iuppiter linguam reciderit, ne ejus stupra Iunoni publiearet, si Ligorio fides danda est,qui autem haec hausisse videtur paristini a Virgilio loco notato, di partim ab Ovidio lib. 2. Fastor. , cujus
Protinus a nobis qua μ Dea mina requiris tDisce per antiquos, qua mibi nota, senti. Juppiter immodico summa captus amor Musta tulit tanto non patienda Deo. III. modo in silvis inter Co ista fatebar, Nunc an cognatas desiliebat aquas . . Coniseat bie Nymphas Latium quaecumque tenebant Et facit in medio talia verba choro. N paulo poli sic pergit. Dixerat, anaeuerant omnes T rberinides unia, Euequς colunt thalamos Ilia Divia tuos.
Forte fuit Ν - , Lar nomino i prima sed illi Di ta bis, antiquum ollaba nomen erat. Ex vitiopositum: Iape illi dixerat Almo
Nata tene linguam, nec tamen illa tenet.
aua simul ac tetigis suturna flagna foreris, Ke, ait , ripat, dicta reserique lotis .
Illa etiam furionem adiit, miserataque nuptaI INHada Iuturnam vir tuuι, inquit, amat.
357쪽
Iuppiter intumuit: quaque es non a modeste Eripit huic linguam, Mercuriumque vocat. Narrat sequentibus versibus stuprum Mercurii, inde se canit: Fit que gravis, geminos que parit, qui compita sermant, Et vigilant nostra semper in Urbe Lares. Ex quibus Ovidii carminibus patet hanc Latium matrem apud Iuturnae sontem in Latio cultam, de quo tamen consulas Caput IT. Porro sententia Servii, qui testatur aquam Iuturnae fontis prope Numicium in Ardeatino in omnibus sacris Romae adhibitam, nutat,
quod idem lib. . meidos ad illud:
ita scribit: Numicus ingens antea fluvius fuit, in quo repertum eseadaver AEneae,stconsecratum, post paulatim decrescens, in fontem redactus es, qui in ipse*catus est, factis interceptus; Vesae enim libari nonnisi Λ bοe fumio licebat: ergo Grammaticus sibi ad versatur,
nam Vestae de Iuturnae aqua, quam in omnibus sacris adhibitam alio loco prodit, libari haud poterat. At ego Servium laudo, quand quidem omnes pene Romani Scriptores probant Iutumae aquam in omnibus sacris adhibitam, quod praeter adductos Rosinus etiam lib. 1.ςap. I 3. assirmat. Erat enim fons Iuturnae Numicio amni proximus, immo ex ipso Numicio lacus, & fons ipse scatere putabatur; quippe antrum, unde Numicius exibat, sacrum erat Annae Perennae, Seprope illud visebatur aedes ejus Deae, apud quam Latini prisci festata quotannis celebrabant, uti diximus Capite Is., & prodit Cluverius Italia Antiqua lib. 3. pag. 89 . , qui id probat ex Ovidio, de Silio lib. 8., non vero lib. 3. ut mendoSὸ notatur dicto cap. I ., ubi Poeta eleganter inducit Didonem , quae Annam sororem ita adfatur: Surge age, iam tacitassuspecta Lavinia fraudes Molitur, dirumque nefas sub corde molutat.
Praeterea nefassa putes baec fingere somnum,
Haudproculbineparvo descendens fonte Numicus Labitur, in leni per valus volvitur amne. Huc rapiet germana viam, tutorique receptus:
358쪽
Te sera exquirent bilares in flumina Muebar
AEternumque Italis numen celebrabere in oris. dein relato casu, quem Cap. II., exposuimus, sic concludit: p . . . . tum sedibus imis
Inter caeruleas misa est resideresororer Sidonis, in placido Teucros adfarier ora; Ex illa primis anni celebrata diebus
Per totam Ausoniam venerando numine culta est,
omni. aqua ejus fluminis sacra sertur Iovi Indigeti , idest
AEneae, quem submersum in Numicio amne, illum sacrum fecisse jactabant ex relatis Capite F. & alibi. Quamobrem &Iuturnae sons ex eo manans sacer habitus: & quoniam hujus fontis aquae aegros juv hant , factum est , Ascanio ut perhibent auctore, ut Albae de hac aqua libari tantum Numinibus liceret, unde mos Romanorum eam aquam in omnibus sacris in primis inspergendi, uti Vossius , aliique mox relati notant, &precaeteris Alexander CentaI. lib.q. cap. II., qui Iuturnae, & Numici aquas easdem refert. Immo quum Albae Vestales nonnisi de Numici , seu sonte Iuturnae, quae e Numico manabat, aqua Vestae libarent, institutum est, ut Romae Vestae de ea solum aqua libaretur, quamquam Di nysius lib. 2. dc Auctor Origin. Gent. Rom. litetis mandarint Vest in Ies Albae aquam puram E fonte, qui erat in Luco Martis in sacris Vestae adhibuisse; & quum eam aquam super terram posuisse piaculum esset, propterea Albani, dein Romani edixerunt Virgines futili1olum vase uti polle ; id namque vas lato ore, & fundo angusto, sed acuto erat, proinde instabile, ita ut stare non posset, sed positum super terram statim effunderetur ex Servio ad lib. II. AEneidos, Luctatio interprete Statii lib. 8. Thebaid. Donato in Andr. Terentii act. 3.scen. 3. & in Phormione ipsius Terentii act. s. sem. i. Alexandro Geniat. cap. 17., Tua quello, & aliis, de quibus tamen suo loco plura dicenda supςrsunt. Quae satis sit retulisse ad Iuturnalium solemnitatem indicandam. Hoc mense Penatibus serias, Se festas celebritates dicatas patet ex Calendario veteri rustico apud Rosinum, de alios. Latini sanὸ , qui Januarium computabant stato die quotannis hoc mense secra
359쪽
secerunt Diis Penatibus, quos Eneas in Latium advexerat, & Lavinii locaverat. ΗOrum Deorum Servius ad ea carmina Virgilii lib. 3. AEneidos . Nox erat,stterris animalia somnus babebat: Eriles fac a Divum, Pbrniique Penates ,stuos mecum e Troya, mediisque ex ignibus urbis
Extuleram , zisi ante oculos extare jacentis.
sic memorat: Varro sane rerum humanarum secundo ait meam
Deos Penatet in Italiam reduxisse quaedam lignea , vel lapidea Agilla , quod evidenter exprimit disendo eriles facra Diυum, Fbγρgiique Penates, quamvis alio loco alias opiniones sequutus, diversdixerit. Sane hos Deos Dardanum ex Samotbracia in Phrygiam, AEneam etero in Italiam ex Fb gia transtulisse idem Varro testatur; quos quidem dicunt ideo inductos a Poeta per fommm, monitu naveorum per Pietem j sum cum Latino faedus feci Fe; eorum etiam monitu Latinum neae se conjunxisse. Eosdem tradit visos aliquodities in somnis, quid fieri Φellent imperasee , eaque nostros public curasse majores: & iterum ad lib. I. Sum pius Eneas raptos qui ex boste Penates
idipsum assirmat. Quin lib. 3. AEneidos ad hosce versus: Littora tum Patriae lacrimans portu Me relinquo, Et eampos, ubi Trois fuit feror exul in astum cum sociis, Natoque, Penatibus, in Magnis Diis . Alii inquit Deos magnos Coelum εν Terram putant , ac per bos. Iovem ,-Iunonem: Dii Penates a Samotbracia sublati ab AEnes in Italiam a vecti sunt unde Samotrbaces cognati Romanorum dicuntur, quos inter caetera ideo magnos appellant, quod de Lavinio transati Romam , bis in locum suum redierint, quod Imperatores in Provinciat ituri apud eos primum immolabant, quod earum nomina nemo sciat, quodpraesentes sentiantur ; nam quum ambae Vi gines in Templo Deorum Laiani simul dormirent, ea que minus casia erat fulmine exanimata, alteram nousensisse, quoi Pen tς
360쪽
s, nulli sit, qui ideo Penates appellantur, quod in penetralibus aedium coeli sedeant, nam ἡψfumpenetralpenus dicitur, ut hodie quoque penus V esse claudi, vel aperiri dicitur. Et infra : Varro unum se dicit Penates, em magnos Deos,
kavi in basi scribebatur magnis Diis; Potes tamen hoc in pro bonore dici. Nam-Dii magni sunt suppiter, funo , Minerva ,
Mercurius , qui Romae colebantur: Penates vero apud Lauro Lavinium , unde apparet non esse unum . Idem Varro,stalii complures
magnos Deos affirmant semulacra duo mirilia Castoris ,-Pollucis in Samotbracia ante portum sita, quibus naufragio liberati mota
Hactenus Grammaticus, qui memoriae prodit AEneam Penates Lavinii in adyto aedis Vestae locasse, quod & tradit Alexander Geniat. lib. . cap. Ia., Zc diximus Capite s. dubitantes. Narrat etiam prodigia quae Latini, Deos laudatos Lavinii fecisse jactabant; vereor tamen mendum inesse Servio eo loci, quo scribit, his simulacra Romam translata in locum suum rediisse, nam, uti dictum est Capite s. id accidisse ajunt Ascanio, quum is vellet Albam essigaes Penatium transferre. Addit praeterea Latinos summa veneratione hosce Deos prosequutos, ut innueret maximum,& insignem fuisse eorum cultum in Latio, ubi Dii magni dicebantur Penates, non quod ellent Iuppiter,Iuno, Minerva, bc Mercurius, qui Romae magni Dii vocabantur, sed quod pro magnis Diis in Latio haberentur, Ze crederentur in somnis admonere Reges, Ac Duces Latinorum, quum aliquod Reipublicae periculum immineret; quin facile est,ut ex verbis Servii mox relatis patuit, Virgines Vestales cubare consuevisse in adyto aedis Vestae , ubi Penates erant, ut ita in somnis admonitar, quali futurorum casuum Oracula Imperatoribus Latinis funderent, & quae fa
cienda essent praedicerent. . -
, Ex Servio quoque constat, nedum Consules, Praetores, & Dictatores Romanos quum magistratum adirent, Lavinii rem divinam Penatibus, & Vestae fecisse, quod & tradit Macrobius Saturnal. lib. 3. cap.q. ad fin.; sed Imperatores omnes in Provincias ituros ijsdem Diis Lavinii immolasse; unde hallucinatos palam est complures, depraesertim Paulum Marsum interpretem Ovidii lib. I.Fastor. ad ea carmina: