장음표시 사용
171쪽
impetu auctus reliquus pilae impetus motum quoquδ essicit majorem: quod si in reticulo flaccidi, & remissi sint nervi, languide pila reflectitur.
Ad quandam autem reflexionis speciem pertinere censenda est concussio , sive vibratio, aliquarum saltem corporis partium, ubi tot tun ex reliquo impetu resilire nequit: sic corpus ita attollens , ut sunmis pedibus innitaris, postmodum recidens in talos, eo validiorem partium concussionem percipies, quo velocius recides. Simile quid etiam in inanimis contingere ratio suadet, neque enim ita semper solida aut prorsus homogenea tota moles est, ut nullae omnino partes concuti valeant: quin etiam allisi corporis partes, si non adeo tenaci vinculo inter se cohaereant, ex reliquo impetu aliae alio distractae desiliunt. Hinc , docente natura, ex alto desilientes ubi terram pedibus attigerint, genua antrorsum inflectunt, quasi calcaneis infestiri, ne conceptus ex saltu impetus superiorem corporiS partem deorsum validius urgens subjectas tibias, & genua ita premat , ut inde divisio aliqua membrorum, aut ostium luxatio, aut nervorum seu tendinum nimia distensio dolorem gignat : hoc autem valet illa genuum inflexio ad extenuandum impetum,
quod 3c flexili mollitia subsidens terra uliginosa, si quando lapis in eam ex alto deciderit. Sic Atlas Sinicus pag. I 23. in XI. Provincia Fokion , ubi sermo est de flumine Min, quod violento cursit per saxa volvitur, ait naves, quibus ibi navigatur,
ex diverbio vocari Pavraceas, eo quod tenuibus ac minIme resistentibus constent alseribus , imo ne clavis quidem compa Inatis;
Ied vimine quodam lentissimo ue unde tametsi in saxa impingat navis , saepe tamen minime rumpitur, qui vis r sit. Et pag. 3 17. de catadupis aquarum in flumine per quod ad knping navigatur loquens ait. Cum naves tranqeunt , ne cum aqua Pecidentes
fractionis incurrant periculum , scite praemittunt nautae aliquot pra- minis fasces, ad quos navis levius impingat, ac transeat. Iam vero ad impetum extrinsectis impressum mentem ocu-- losque intendentes non illum semper momento perire animadvertimus , aut illic ὁ, ac externus agitator cessat. Unde enim fit, ut concitato navigio, cum vela nautae contraxerunt , aut remiges inhibuerunt, retincat latuen ipsa navis motum dc cursum suum, intermisso ventorum incursu, pulsuve
172쪽
remorum nisi quia navis, etiam nullo impellente, vi impressa urgetur. Quid rhedam cursu procedente facilius quam initici promovet, equis licet languidius connitentibus λ curve onus aliquod ingens protrudentes, aut trahentes hoc maxime cavent, ne contentionem illam quies in aerrumpat, experientia fatis edocti incitatum semel minori labore propelli, quam commoveri quiescens nisi quia reliquus ex priore motu impetus adhuc persevcrans posteriorem motum juvat. Hoc tamen tria haec disserunt, quod onus , cessantibus iis, qui protrudebant, consistit illico nisi sorte volubilitatem habens, aut sit ectis cylindris innixum, adhuc modicum quid volvi aut progi cdipcrgat rheda currentes equos subita funium abruptione disjunctos sequitur ad passiis aliquot non adeo multos pro viae aequabilitate praecedentisque velocitatis ratione , navigium vero submissis antennis, remisque cestatione torpentibus aliquandiu, intervallo non sane contemnendo, provehitur..Oneris scilicet motui, cui volubilitatem neque arue, neque natura dederit, impedimento est ipsa extremitas aspera subjectam planitiem sale bris quandoque non carentem contingenS, gravitasque ita valide premens, ut major futurus esset partium tritus, quam pro impetus modo, qui reliquus e siet, superari posset: Id quod cur. renti rhedae idcirco non contingere planum cst ,iquia licet nihilo levior sit quam onus protrusum, minus tam n rotarum modioli leniter cum axibus confligentes motum retardant. At navis sponte sust innatans, ventorum inctii sone, remorii nave pulsit diutius acta, vix, aut forte ne vix quidem , mole sua refluctatur, nisi quatenus diffindenda est aqua; nec sinem ito facilitatis compendio, prior si quidem unda , quam pi ora impcllens excitat, aliam ante se urget ad casdem paric&: propterea impressus navi impetus modicum nactus impedimentum diu durat, illamque promovet. Quare idem de impetu extrinsecus assumpto dicendum est , quod de acquisito; nimis uni minui Dro Ratione eorum, quae instituto motui obsistunt, aut cliam pror
Praeter ea autem quae utrique motui tum natUrali, tum violento aeque opponuntur,. cujusmodi est medium dividendum, . objecti corpori, occursus , aut contingentiS tris aTque conflictus , retinaculum, quod certo limite motum definiat, alia
173쪽
id genus) illa est externo impulsui peculiaris repugnantia,' quae ex inlicerente corpori gravitate oritur, sive illi innatus im- . petus, sive acquisitus modum statuat. Ncquo id simpliciter tantum, sed comparate considerandum c sh, quam scilicet in plagam impulsus motum dirigat , & quarcnu , gravitati, propensioni opponatur. Quemadmodum cnim qui in pila aromata pinsunt, nihil repugnantem, quin impulsui obsecundan tena, experiuntur pistilli gravitatem deprimentes ἱ contra vcro attollentes fatigat eadem gravitas directo dcorsum urgcias ; medium autem quiddam icnet in obli sic ivlo , si motio transversae contingat , sicut cxperiri licet ii ex funiculo pendens idemptitillusa perpendiculo dimoveatur; minore enim conatu opus. cst : ita quo minus in oppositam gravitati plagam diligitur impulsus, eo ctiam diutius perseverat minus habens inaec dimenti. Hinc est quod gravitas aequabiliter toto corpore nasa si aut ex centro suspendatur, aut coni apici insi stat, levi negotio, ac satis diu, in gyrum convertitur; innatum videlicet gravitatis impetum vis ipsa suspendens aut sustentans clidit , nihil verb im pulsum remoratur praeter aut funiculi suspendentis spiras paulo spissiores, aut tritam cum suriecto cono , adrisque dividendi resistentiam , quae tamen si tollatur in corpore orbiculari circa
ccntrum commoto , etiam longior fit conversio. Sic ferream sagittam palmarum crassiusculam instar acus magneticae in.
aequilibrio constitutam levissimo impulsu ac diutissime in gyrum agi observavi; viX enim acutissimum verticem, cui innite batur, terebat, Sc acris intra Cumdem gyrum circumducti mo dica erat resistentia. Id aurem multo luculentius apparet in. verticillo , cujus aXem perpolito alveolo insistentem extremo, pollice ac indice levitcr comprimens, ac paulo Celcrius V rtcnS,
eo diuturniori vertigine contorqueri vidcbis , quo pauciores iminoresque offenderit in subjecta tabula asperitates, ad quas allisus paululum inclinetur, aut alio rcflectatur. Quod si magnetis polo rite armato chalybeum axiculum: congruo verticulo instructum admoveris, ut plane a magnete suspendatur , t lina surrinus digitis opportune axem terentibus vertiginem ci delicate ac molliter conciliavcris, miraculi loco
tibῖerit tam diuturna conversio; quippe cui non subjecti alveoli asperitates saltuare cogentcs, non gravitas iPsa Premens, tritum-
174쪽
Liter secundus. CApuT III. ras
oue augens, non siispendentis funiculi violenta contortio obsistunt', motumve aliquatenus impedientes impressum impetum imminuunt, sed magnetico radio suspensu , intra se perpetuo volvitur laevissimum chalybem magnetis polo adhaerentem
Illud etiam in motu , qui ab extrinseco provenit, considerandum est, quδd contingere potest duos adcisse motores, qui corporis motum in diversas partes dirigant: quare alter alteri obsistit, B: motus ex duplici dircctione compositus is ust, qui non respondeat mensurae duplicis illi ui impetu , , si linguli integre accipiantur. Constat enim, si aequabili & aequali conatu urg tit corpus, moveri aut per diam rum Quadrati, si directiones sint ad angulum rectuin constitutae , aut per Diagonalem lineam Rhombi , si diro tiones obliquae sint i si vero aequabiles quidem sint, scd inaequales conatus, per diametrum Rectanguli aut Rhomboidis moveri, pro ut ad rectum aut obliquum angulum directiones sibi invicem respondciat. Semper autem m orcst motus quam pro duorum illorum .impulsuum ratione , diameter siquidem brevior est aggregato duorum adjaccntium latcrum. Quod si aequabiles non sint impetias, vel fallem alter aequabilis sit,.alter acceleratus aut retardatus, linea curva dc scribitur ue quae pariter minor est duabus rectis, quae vi singulorum impetumn describerentur ue ab illis si quidem continctur.
Hic tamen advertendus animus est , & observare oportet aequabilem impulsum si continuus sit,anec morulis interia ruptus) esse non posse, nisi ab animali semper aequaliter conante efficiatur ι quia gravium descensus naturaliter acceleratur ;elasinata vero dum se restituunt sempor languidius singulis momentis conantur , si quidem virtus clastica Onsiderctur: quamquam posteriore momento quod est reliquum prioris impetus , intensionem cssicit additum posteriori licet remissi, Vix igitur contingere potest motum unum a duplici impctu extrinseclis imprcsib fieri per lineam rectam nisi corpus a di plici motore aequabiliter urgCatur. Cum itaque impetus acquisitus , aut aliunde impressiis , sit qualitas propter motum instituta, quae non nisi in motu producitur, ita pariter nisi in motu, cum motu non conserva - .
175쪽
tur. Qirare si corpus eo deveniat, ut nullo prorsus pacto agitari queat, aut interiore motu cieri, quo momento impeditur motus , ne sit, eo momento impetus perit, cessante videlicet causa essectiva ab ejus conservatione eo ipso quod cessat finis, propter quem impetus est. Quod si impedimentiam occurrat non prorsus motum tollens s ut si globus in plano horizontali rotatus veniat ad planum inclinatum, per quod ex concepto impetu ascendat) tunc pro ratione impedimcnti extenuatu impetus, donec tandem pereat.
sua ratione vis movendi cum impedimenti,
compareturia Motus omnis nec la oppositas, nec in diversas plagas, sed
per certam lineam dirigitur ue unico quippe in loco, noti in pluribus, eodem temporis puncto esse potest corpus. Nihil igitur motui moram & impedimentum inferre potcst, ni si directo aut oblique illi secundum cam lineam, per quam
instituendus esici, ante , pone , ad dextram, ad laevam, sursum, deorsum opponatur. Si enim duo corpora eadem pergerent via,& maxima velocitatis, aut tarditatis conspiratione consentirensi tunc neque posterius ab eo quod ante est, traheretur, ncque prius a posteriore urgeretur, neque alterum alteri impedimen to esset. Hinc mani fustum est non posse impedimentum stiperari, quin ei vis aliqua in aeratur. . Rem porro universam duas in partes tribuere possumus, ut duplex Resistentiae genus statuatur ue Formalem alteram , alteram Activam scholae vocarent. Corpus enim, quod obstat, aut retinet, si motum prorsus nullum conctar instituto aut destinato motui adversantem, resistit quidem, scd Formaliter , nihil scilicet efficit, quo repugnet, sed suo tantum se curatur in loco v Sin autem & contra nitatur, aut retrahat, jam non obsistit so- Ium , ne loco per vim dimoveatur ; sed etiam impetum in contrariam
176쪽
trariam plagam directum ericit, cujus vi motum impedit, ac propterea Achive resistit. Huic autem verbo , cum Resi fere dicimus, subjecta notio est, in causa esse ne motus fiat, aut sal tem non ea velocitate , quae Virtuti movendi non impeditae caeteroqui responderet. Sic paries , in quem incurris, tibi resistit Formaliter, ne procedas, & aqua stagnans, cui collo tenus immergeris, progredienti resistit Formaliter, ne velociter, sicut intra acrem movearis pro ratione impetus, quo conari, progredi: qui vero occurrens te repellit, ut si coneris contra ictum s uvis, non Formaliter tantum, sed etiam Active resistit ; non soluui enim obstat, quia cjus in locum succedere non potes, nisi eum loco dimoveas, sed etiam tibi adversum impetum imprimit , ut te loco extrudato Cum itaque impedimenta motus externo impetu submovenda sint, virtus autem movendi certa sit ac definita , constat vires Omnes, qUae in corpore promovendo, si nihil obstaret, exercerentur, duas in partes distrahi, ad movendum scilicet corpus, & ad tollenda impedimenta, Concipit igitur impetum, qui motum esticiat, & obstanti corpori impetum imprimit, ut loco cedat. Quid igitur mirum, si distracti, viribus languidior sequatur motus Θ Quia vero quo majori velocitate corpus obstans propcllendum est, aut trahendum, majori quoque impetu impresso opus habet, palam est majorem quoque in propcllente , aut secum rapiente, impetum rcquiri, ut madorcm P sistentiam vincens te ipsum pariter moVCat. Hic autem quid monui fle oporteat vim resistendi superandam este a virtute movendi λ quis enim ambigat, an , si pares illae fuerint , nullus futurus sit motus λ Quod si impedimentum prorsuS immotum adversm conantem perstat, nullum pariter recipit impetum; qui scilicet, ctiam si prius fu i siet, motu ccl-s ante periret. Hinc in animali deiatigatio membrorum oritur, quando prorsus in irritum conatus cadit , impetus enim , quem concipit, ut aequalem motum imprimeret impedimento, si hoc
superari posset, in animali ipso motum aliquem emcit, sed quia
progredi vetatur ab ostante aut retinente impedimento, impetus ille non totius animalis motum ulterius promovct; sed membrorum partes alias comprimit, alias di stendit, unde de dolor aliquis, re lassitudo provenit. At si corpus, cui motus debetur,
177쪽
cum inanimum sit, nequeat impetum, quemadmodum animantes, cx arbitrio temperare, dc quia solidum cst ac durum, nullam pati compressionem aut distentionem partium possit, sicut& corpus obstans aut retinens compressionem omnem aut
distentionem respuit; tunc nullum concipit aut imprimit impetum praeter innatam gravitationem, aut icuitationem, cum per vim in loco non debito detineatur. Ex hoc conJecturam ca-pero licci de eo, quod contingit, quando virtute movendi m sistentiam vincente impedimentum 1 ibmovetur; impediri videlicet, ne producatur motus, juxta rc sistentiae modum atque
mensuram, quae sicuti non qualibet minima vi superari pote it, ita majori cedit. Verum quonam id pacto contingat, ut CXplicare conemur, illud observa, quod si corpus idem quadruplo velocius moveri
debeat, ac movcretur prius certa impetu S mcnsiur , Utique quadruplo majorem impetum exigit , ut pro impetus intcnsione aut remissione velocior aut tardior sequatur motus. At si corpus aliud movcndum quadruplo gravius exhibeatur, in hoc impetus ille quadruplox subquadruplam cssici ci intensionem, ac propterea etiam motum habebit tardiorem, si caetera sint paria, pro impetus intensione. Si caetera, inquam, sint paria ue saepe
Cnim acr, aut aqua plus velociori motui resistunt, quam tardi ri, & moles major emcit, Ut non omnino velocitas intensioni impetus respondeat. Haec tamen nunc mente secernamus, pC
a inde atquc si nihil ossicerent motui. Quoniam igitur motus ab omni velocitatis aut tarditatis mcnsura sejungi nequit, finge Corpus per vim movendum hujus modi cile, ut spectata mole seu materia, ac specifica gravitate, ad percurrendum spatium passitum i Oo unius horae quadrante, indigeret impetu, cujus intensio esset particularum 4 in singulis corporis movendi partibus: molem autem, CXempli gratia, distinctam concipe in particulas ico minimas. Quare spcctatatum cxtensione tisia intensione impctus, ncceste cst illi a motorc imprimi impetas particulas Oo. Quod si corporis per vim movendi moles ac materia cilci quadruplex alterius , si nimirum ratione materia: cxtensionis particulas haberet oo, jam impetus id cin subquadruplam ciliceret intensionem , & singulae impetus particulae singuli, corporis particulis incitent , atque ad co
178쪽
Liber secundus. CAPUT IV. Is 9
adeo etiam hujus velocitas esset subquadrupla prioris velocitatatis : par tamen utrobique esset, illud quidem velocius, hoc tardius movendi difficultas, Cum in utroque particulaS OO impetus produci oporteret , utriusque enim impctus extensiones αintensiones client Reciproce in eadem Ratione. In corpore itaque, ex quo motus originem ducit, tanta vis movendi inelle debet, ut 8c corpori impedienti, quod submovetur, congruentem motui impetum imprimat, hoc est particulas Uz, & ipsum se pariter promoveat : nihil enim accepto caetrinsecus impetua itatur a motore prorSus immoto, ut eunti per singula patebit 'Iam ver b quoniam idem corpus modo remissius, modo concitatius moveri pro impetus intensione videmus , probabilis conjectura est in iis, quae non suo arbitrio, sed naturae reguntur imperio, totum impetum produci, qui virtuti efficiendi respondet : haec autem ita impedimento, cujus resistentia vincitur, impetum ea intensionis mensura imprimit, quae illi motus vclocitatem conciliet ipsius corpori S moventis velocitati congruenitem , adeo ut movendi facultas totas suas uries cxcrat
partim impetum imprimens sitbmovendo impedimento, partim motum efficiens in ipsb corpore: ex quo fit quod eo remassiorem motum in se motor efficiat, quo mesor secundum intensionem impetus impeditur ab impedimento. Sic plumbeus globus bilibris si, funiculo excavat; volubilis orbiculi curvaturae inserto, connectatur cum globulo silbduplae gravitatis , non ea velocitate descendit, qua descenderet libi resictus absque ulla appen dice ; velocius tamen movetur, quam si es et globuli adb unctitantum sesquialter ; quia scilicet ut ad aequalem velocitatem temperentur motuS tum impedimenti sursum, tam corpori s mi
ventis deorsum, minor intensive imp tus impediendus est a globulo subduplo quam a subsesquialtero ue ac propterea major estseeunddin intensionem reliquus impetus motum cssiciens con
Quod autem a globo descendente imprimatur impetus globulo, quem sursum trahit, hinc constat, quod si globulus illo non sit admodum gravis, tum demumHubsilit, ubi globus velociter descendens subjectum planum attigerit : quid enim illum subsilire cogeret quiescente jam globo , a quo erahebatur,niit adllac aliquid impressi impetus remaneret At quod im- Pressus
179쪽
pressus hic impetus non ab ipso motore, sed ab impetu, quem ille concepit, proxime essiciatur, hinc sibi suadent plures, quia ex altera parte impetum ab impetu produci posse manifestii mvidctur ex percussionibus projectorum , ut cum globus projectus in quiescentem globum impactus illum trudit i ex altera
causam proximam effectui homogeneam congruenter naturaestatuimus ; sic enim dc calorem in nobis a calore potius quam a
substantia ignis proxime produci existimamus. Sed quid de percussionum impetu dicendum sit, suo loco constabit inferius.
Motoris demum velocitatem intensioni impetita concepti non respondere experimur, cum valde conantes ut onuS raptemus i parum progredimur ι at si funis Ex improviso abiumpa tur, illico corruimus, impetu scilicet concepto motum validiuseficiente, ubi desierit impetum oneri, quod raptabatur, imprimere.
Hinc sit quod , si ea fuerit corporum dii postio, ut impedin
mentum tarde submovendum sit, ac proinde remissiore impetu opus habeat, qui sibi imprimatur ue corpus vero, cui motus Omnis tribuitur , non aequali tarditate cum impedimento serrincce sic sit, sed velocius prae illo moveri postit, hoc sane eo minus habet rc sistentiae, qub minorem in intentione impetus mensuram impedimento eidem imprimere debet, ut illud submovcatur. Contra vero si ita fuerint disposita, ut impedimentum velocius prae ipso motore movcri oporicat, multo magis resistit, quam si pariter moverentur, plus enim impetu, imprimendum
Hacten is resistentiam potissimum Formalem, impedimento nihil in adversum conante, contemplati sumus ue jam ad Acti vam transeamus, cum scilicet duo corpora invicem aut omni Ano , aut ex parte repugnant, quia motum in di Versa Saul oppo- sitiis plagas directum moliuntur. In medio vase aqua pleno statuatur lignea tabella crassiuscula, eique lapis imponatur: dum illa conaturastendere, hic descendere, se invicem urgent ue sed cum se vicissim permeare nequeant, si paribus quidcm viribus confligant , sine motu consistunt, sin autem imparibus, aut ambo ascendunt, aut ambo destendunt, pro ut sive tabellae te . vitas , sive lapidi, gravitas oppositam vicerit. QAod si lapis ta- bclla: non impositus , sed suppositus , arcte tamen connc XuS
180쪽
Liber secundus. CApti T IV. Isr
fiterit, adhuc contrarios motus conantur, non se tamen invia
cena urgent, sed vicissim retrahunt, quandiu vinculum non revellatur, aut rumpatur. Hic vero subdubitet quispiam, utrum corpora , quae contrario nisu rci clantur, sibi vicis sim impetum imprimant, nec ne, aut aequalem , si pares fuerint vires , aut, si impares, inaequalem': Quando enim ob virium aequalitatem utrumque corpus consi si it , codem pacto
quies sequitur , si unumquodque suam gravitationcm aut levitationem servans nihil alteri imprimat, ac si lignea tabella levitans partem impetus sursum directi conserat imposito lapidi, a quo gravitante vicissim recipiat tantumdem impetus deorsum directi ; ex quo fiat, ut lapis habens concepti ac in nati impctus deorsum directi vires aequales viribus impetus sursum directi consistat, idemquc in lignea tabella contingat. Cum vero i naequales fucrint vires , id quod validiuPhst, codcm modo
superat, sive nihil contrarij impctus ab infirmiore opposito rccipiat , sed minoi cm motum vi sui impetus producat pro ratione virium , quibus superat; sive partcm impctus contrarij rccipiat , quae proprid impetu, vires attenuet. Quotidianum cst hujus aequalitatis aut inaequalitatis experimentum in iis, quae innatant humori , haec cnim humori imposita , quia in acre gravitant, descendunt ό pars vero immersalcvitat in humore , praegravata tamen a reliqua parte CXtant deorsum adhuc urgetur, donec inter paricin immersam & cxtantem fiat aequilibrium, & tantumdem pars immersa leviret in humore, ac CXtans gravitat in acre. Sic masta plumbca argcnto vivo imposita descendit, donec molis plumbeae pars - cxtet; cst
enim specifica plumbi gravitas ad specificam mercii rh gravita
tona uti I ad I 3. lcvitat itaque plumbum in naci curio ut 1, gravitat in acre ut II ; igitur plumbeae massae partes ii levitantes singulae ut 1 parem habent conatum sursum , ac parte S a eravitantes singulae ut II conantur deorsum. Quod si ita deprimeretur plumbum, ut Uus partes s a immergerentur, & una CXtarcti jam unica par, graVitans ut II vinccretur a partibusi 1 levitantibus singulis ut et, ac propterca adhuc pars una emergerct: quemadmodum si quatuor partes extarent, & novem immergerentur, harum levitas I 8 ab illarum gravitate Α vinceretur, ideoque adhuc duae immergerentur.