장음표시 사용
761쪽
saltus fallit. Quantum autem in motu valeat directiones commiscere, alteram centrI rectam, alteram peripheriae circularem
sed oppositam, satis norunt, qui minoribus orbiculis ludentes globum quasi pendentem ex manu tenent, dumque illum projiciunt, manu ei motum circularem communicant; unde oritur,
quod , ubi terram globus attigerit, vel sistit se, si directio peripheriae ad motum circularem est aequalis directioni centri admotum rectum; vel tardi promovetur , quam sit solam centri directionem haberet, prout directio centri major est directione peripheriae, quae cum primum terram attingit, apta est sua conversione retrahere centrum versus projicientem.
Quandoquidem vero in ludicris philosophamur, liceat hic
vulgarem errorem retegere ι quando scilicet rotundum verticillum impressus impetus in gyrum agit, si verticillus corruat, movetur, quoad impetus extinguatur, sed ita ut videatur omnino in contrarias partes agi, ac prius: id quod communiter tribuunt reflexioni, quia in pavimentum recidit. Nullam hic reflexionem intercedere , dc eandem permanere motus directionem, memini me aliquando asserentem visum fuisse pluribus, quIaderant, paradoxum loqui : sed ubi inter nos convenit cundum motum elle, quandiu circa axem ita fit convolutio, ut quae partes peripheriae vcrticilli praecedebant axe insistente, eaedem axe inclinato & procumbente praecedant , jussi aliquas notas peripheriae imprimi, ut priores a posterioribus discerni possent , deinde verticillo corruente, & procumbente obscrvatum est partes, quae priores erant in circuitione, easdem subinde altius attolli a pavimento, atque circa axem candem fieri convcrsio nem : & quia verticilli pes quasi centrum retinet inclinatam peripheriam, illa eadem conversio circa axem facit, ut peripheria secundum posteriores partes subinde attingat subjectum alveolum, adeoque ratione habita alveoli videatur in contrarias partes ferri ac prius. Quare cum nulla sit nova motus directio ex plani oppositione, nulla quoque est reflexio. At si duo corpora sibi invicem occurrant, sibi mutuo obsistiant, & diminuto ex resistentia impetu , si quid adhuc residuum fuerit impetus, qui cxcedat insitam repugnantiam ex gravitate ortam, fit reflexio, aut alterius tantum, si in reliquo impetus obtundatur, aut utriusque, si fuerint sibi invicem per
762쪽
cutiens dc percussum i ut cum duo globi sibi in motu occumrunt aut aequali , aut non immodice inaequali impetu acti. AEquali inquam, impetu, non alu li velocit te i si enim Inaequales fuerint globi, fieri potest , ut corum velocitates sint in Reciproca Ratione gravitatum , tunc scilicet impetus aequales sunt , contingere siquidem potest majorcm globum talde quidem moveri, sed multo impetu respondentC cjus moli, adco ut cxcedat minoris globi impetum, quI propterea non praecise reia fi celatur, sed a majore globo de impetum iecIplac, dc directio ncm non ex sola res stentia definitam , scd etiam ex ipsiuis majoris globi motu . Id quod si contingat, minor quidem reflectitur , sed qui majore impetu ferebatur, modicam inveniens resistentiam non reflectitur, quia dum minor globus cedit, plurimum impellis deperditura majore ι dc ubi resistentia minor cli cessione, cile nequit reflexio. Ponamus Itaque globos duos tanto impetu actos, ut possit uterque reflecti. Non placet inter illos ad punctum contactus interjicere planum , ut ex angulis determinetur reflexio , hoc enim planum cogitatione nobis ipsi fingimus , sed, licet in idem res recidat, tamen ad veritatem sincerius me accessuriam spero, si rem ex ipsis motuum directionibus S resistentiis de fi cum puncto contactus Centrum impetus di simplici enim directione alter adverS IS alterum fertur, & sibi toto conatu repugnant. Deinde obliquus sit morus,& globi R directio sit D E quapropter R E directio quindam est mixta ex linea maximae resistentie R A , & ex linea nullius resistentiae R I, ita ut partim verbus Α, partim ver,u, I tendat: priorem directionem versus Ametitur linea R F, pollariorem versus I metitur linea F E. Cum igiturnicro. Q Uare occurrant sibi
globi in puncto A ue de illorum dirccliones primo caesint, quae sibi maxime adversantes in rcctam lineam
BC cocant : haud dubium quin globus V per rectam AB, ta globus R per rectam A C resiliat, uterque per li
763쪽
igitur globus V solum priori directioni R F Opponatur, haec
mutatur in oppositam R G, manet autem directio versus I aequalis ipsi FE,&est GH : propterea motus ccntii R est R Hparallelus motui puncti A , quod per lineam Κ A incidens in Tangentem M N, reflecteretur ad angulos aequales K A N ML A M pcrcurrendo lineam A L. Simili ratione, si globi Udi tectio sit P O, a globo R Occurrente in A reflcctitur centrum per rectam V S.
2uomodo impetus in percussione com nicetur.
ANte satisfaciendum est Physicis, quam percussonum Conia
templationem dimittamus. Quoniam percussio omni, motum antecedentem eXigit et, motas non habetur absque impetu concepto aut impressis ei ex impetu pendet ictus, quo corporis percussi resistentia aliqua vincitur, sive illod totum impellatur, sive expellatur, sive concutiatur, sivh flectatur, sive comprimatur, sive deprimatur, sive dissiliat in partes earum unione soluta, sive quamcumque aliam vim subeat , corporis percussi partes, vul omneS, VCl aliquae saltem, moveantur, M impetum recipiant necesse cst, a quo motus ipse efficiatur impressi impeius intensioni respondens. Quaerat autem Physicus, cuinam tribuenda sit virtus emciendi impetum corpori percusio im- non ncmo I virtute eadem, quae in corpore percutiente insidet, ut scipsum moveat, effici novum impetum, quo corpus percussum impcllatur , aut agitetur. Scaquid λ si percutiens neque animans sit, cujus in potestate posita sit motio , neque juxta insitae gravitatis directionem seipsum agat. Huic certe inhaerens facultas se movendi plane otiosa est, quippe quae prorsus immota consisteret, nisi impctum extra. neum reciperet. Aliunde igitur quam ex hac se movendi facultate originem ducit impetus corpori percusiis impressus. Dcin' A Aa ad
764쪽
de certum est corporis percutientis naturam non prius imprime.
re poste percussis impetum ι quam illud attingat: at in ipso percutientis appulsu ea est percussi resistentia, ut ejusdem percutientis motum ex ipsa natura Provenientem imminuat: e imigitur natura percutientis vix seipsa movere valeat, quam tenues habet vires ad vincendam obicis resistenciam Praeterea,
nisi facta fuerit notabili, in longiore motu naturali acquisiti impetias accessio, mani stb apparet valde languida & enervata percussio, &, quamvis sive longior, si vh exiguus motus prae-ccsserit, eadein manens virtus movendi, nec sibi dissimilis, varietatem in se habet nullam : cum tamen ex disparibus incrementis impetu, in motu acquisiti dissimiles fiant percussiones: Non igitur a sola insita vi movendi producitur in percuta im-
Propterea, ut una atque eadem in percussionibus omnibus assignetur producti impetus causa, sive percutiens sponte sua, sive per vim sibi illatam moveatur, percutientis impetum plures censent dicendum esse principium dc causam e ficctricem impetus percussis impressi ; ab illo enim, prout major fuerit, aut
minor, hujus mensuram pendere satis Innotuisse videtur ex quotidianis experimentiS. Verum, ne raptim In hanc sententiam pedarius Philosophus curram, illud me remoratur, quod, sicuti eam esse constat impetus naturam, ut illico prorsus pereat, ac motus cessat omnino illius corporis, in quo prius inerat motum ericiens, ita pari ter eodem momento impetum minui necessc est, eaque Ratione, quo momento, & qua Rarione illius ejustem corporis motus ex parte impeditur. Quo igitur magis impeditur percutientis motus, eis magis ejusdem impetum minui consequens est: propterea, quo momento percutiente attingitur corpuS pCrculium, extenuatur in illo impetus, quia tunc illius motus impeditur; eoque minor evadit in percutiente Impetus, quo majus invenit impedimentum motos. Cum autem essectui tenuitatem importet causae imbecillitas, exiguum utique impetum in corpore percusib essicere valeret attenuatus percutientis impetus , quo momento accidit appulsus atque allisio , eoque minorem impetum reciperet corpus percussum , quo magis resistens plus inferret impedimenti motui percutientia i quippe cujus
765쪽
cvj his Impetus fieret languidior, neque enim quicquam juvat antiqua virtus , si nunc est effoeta. Quo igitur magis resistit corpus percussum , languidiorem ictum exciperet, Cum levior infirmiorque impetus in eo eficeretur a tenuiore dc languidi re percutientis impetu. Sed cum manifesta refragetur experientia validiores ictus a majore resistentia ortos demonstrans, . quaeso a Philosophis , ut in hac causa mihi dent hanc veniam, ut patiantur me ab eorum placitis aliquantulum dissecdere, nec percutientis impetui tribuere facultatem offectricem impctus in corpore percusso, lyceo quamvis reclamante , cui sientium si tantisper indicere pollem , dum me audiret postulantem id, quod aequissimum est, ut ne quid huc praejudicata afferat, meam
fortasse in sententiam volens deduceretUr. Cum itaque nec a virtute movendi, quae corpori percutienisti inhaeret, nec ab impetu ejusdem percutientis effici novum impctum in corpore percussis, satis probabili conjectura dicendum videatur, qua nam demum crit causa impetus, & corum, quae impetum consequuntur, in corpore percussi, Ut quaestionibus satisfiat, quas percussiones excitant, nihil se mihi offert vero propius, quam si dicamus ex percutiente in corpus percussium migrare impetum, aut tollam, aut ex parte, prout alicujus motus capax fuerit corpus, quod motui percutientis res stit. Si totus impetus a percutiente recedat, hoc neque reficetitur
ab obice percussis, neque quicquam procedit in motu : Si quid
impetus in percutiente remaneat, hoc aut juxta institutam direct Ionem pergit moveri una cum corpore percussis, sive lentius illud sequitur, aut alio reflectitur, pro rejidui impctus intensio , aut vibratur, & concutitur. Hinc quia gravissima simul dc durissima corpora tantum impetus obtinere a percutiente nequcunt, quanto opul esset, ut motum aliquem conspicuum ex percussione reciperent, propterca validissimc res stunt, Zc reflectunt, cum universus sere impetus in percutiente remaneat : In corpus enim percussum non migrat nisi impetus , qu I rcsbondeat motui, cujus illud tunc est capax. Contra vero ἱ corporibus , quae leviter re sistunt, de facile movcntur aliquo motu, atat nihil, aut languide reflectitur percutiens ; quia illa plurimum impetus recipiunt, dc cxiguus impetus in percutiente reliquus est. Hinc Disiligod by Cooste
766쪽
pariter globus aequalem in mole & gravitate globum percutiens ca directione, quae per utriusque globi centra transeat, conssistit in loco , ubi percutit, dc percuitum globum vehementer cxcutiti quia videlicet globus aequalis satis resistit, & casaxest totius impetus eum aequali intentione assicientis, hic dem-
tuens globum percuticiatem aeque velocem motum percusso
conciliat, de pςrcutiens omni destitutus impetu consistit. Sin autem percutiatur globus major & gravior ; hic quidem nisi nimia iit gravitatis aut molis differentia) loco cedit; sed quia admotum aeque vclocem plus requirit Impetus, quam illi imprimere valeat globus minor , propterea minore ualcnsione affectus tardius movetur, dc minorum globum aliquando reflectit.
Si demum globus major minorem dc leviorem percutiat, hic lanesidius resistens impetum rccipit velociori motui congi uum;
Δ quia in globo majore adhuc aliquid superest impetus, ille
parites pergit moveri, scd xardiu ' ..., . At, inquis, impetus ex eo genere est, quod Accidentia tan- ouam partes complectitur : Accidentia autem ex subjecto in subiectum non transire, ipsi scholarum parietes clamant. Mul-ia i sti usmodi , non dissiteor, dicuntur an scholis: verum an satis examinata, momentoque suo ponderata fuerint, ignoro : non Dauca quippe habemus de manu, ut aiunt, in manum tradita, non ad aurificis stateram revocata , sed populari trucinae permissa. In illis certe Accidentium generibus, quae postremis novem Gategoriis comprehenduntur, si sex demas, Relationem,
Achioncm , Passionem, Ubi, Quando, Situm, quos ali j libe raliter ne λ dicam, an prodige λὶ Moisi certae naturae, a qua avel-l1 nequeunt, astixos appellant, alij minimo contenta, & parcius ohilosophantes, nihil esse prarier mera nomina, aut abstractas I hebus inter se comparatis intelligentias existimant, vix triaeeli ua oenena Quantitas, Qualitas, HabItus consti e re controversiam possunt. Et quidem de Habitu nullus' videtur relictus ambigendi locus; quis enim neget potuisse Thersitem eadem Achillis galea, eodemque thorace armari, dc rcgia ch Ia-mude irvum indat 3 mutat scilicet armorum aut indum cntorum Ubicatione comparata cum hominis, qui armatus dicitur, aut vestitus, Ubicatione & positione. Quantitatem vero, 'ua locus obsidetur nam de Numero, qui praeter individua cogita-
767쪽
tioni ea complectenti subjecta nihil est, non attinet dicere)quam multi a malesia non dividunt Z quot Philosoplla suam sin gulis corporeis robus tribuunt quantitatem ρ De sbla igitur Qualitate oriri potest quaestio : cujus tamen species aliae meram membrorum aut terminorum corporis collocationem &conformationem di unt, ut Forma & higura ι aliae particularum in extima superficie positionem, ut asperita, & laevor ; aliae earumdem toto corpore dissu carum complexionem , ut mollitudo dc durities, raritas & densitas, aliae non nisi intelligentia secretae accidere dicuntur Naturae , cujusmodi non paucae Naturales Potentiae re Impotentiae; aliae Patibile, Qualitates aut Passiones immissione corpusculorum effuciatium communicantur, quemadmodum odore aec Sapores, sorte etiam quas Primas Qualitat s vocant.
Sed quicquid tandem de hujusmodi Accidentibus asserere placeat neque enim hic de iis philosophandi cst locus) ultro
demti . ea cile, quae licci a substantia distinguantur, per sic tamen stare nequcant, & nccessario subjectam aliquam naturam assiciant, in qua inhaereant : verum QAalitates omnes nisi ex earum genere sint, quos AIodos appellant, quia Achuales De terminationes , CUJulinodi sunt cogitationes , appetitiones, motus, quibus actio vitae continetur) quid prohibet nunc huic, mox illi subjecto inhaerere, quemadmodum in locum pereuntis Causae Essectricis, cujus Virtute hactenuS conscrvabantur, aliam substitui causam, cujus vi adhuc permaneant, omnes fatemur λ Nonne causa effuctrice magis indigent Accidentia, quam Materiali & Subjectiva ρ Divina siquidem vi accidentia a Subjecto avulsa permanere posse docemur ex Mysteriis Lit charaiticis 1, at sine ulla cauba effectrice consistere nullatenus pollunt: hanc subinde permutant citra Naturae incommodum ;quidni & sub ectum ρ Nihil igitur extra modum absonum ci absurdum loquatur, qui impetum migrantcna CX percutiente in percussit in Ita sub lectum mutare dixerit, quemadmodum Omnes novum impctum a percutiento malico produci in percussb& excusso globo opinantes, aliam ejusdem impetus, quandiu
durat, caulam, a qua conservetur, Ultro admittunt. Quamvis autem hoc caeteris qualitatibus ratum ac si mum
768쪽
aut in illo insidere necesse sit, aut interire 3 impetui tamen
privatam legem a Natura irrogatam fuisse non est incongruum , quippe qui motui essiciendo, dc locorum commutatio ut , tamquam proxima causa , destinatus est ; si enim illi corporum translatio tribuenda est, quidni & ipse a corpore, quod jam commovere nequit ob resistentiam, in aliud corpus proximum facilius mobile transmittat, ut sil bmoveatur impedimentum ρ Neque mihi videor temere in hanc sententiam discessisse: observavi scilicet quam multum intersit in vehementi brachii projectione, si vere lapidem manu longius excutias , ac si tantummodo , eadem quidcm contentione, sed manu vacua, te lapidem jactare mentiaris: hoc enim postremum sinE dolore non accidit, quia impetus a brachio ii lapidem jactandum transferendus si in brachio permaneat, hoc secum rapit, & nexum
distrahit, quo tenetur cum humero colligatum. At ne sorte me potius opinionis commento , quam re ductum suspiceris
quamquam & alij hunc eundem brachij dolorem experientes non semel probarunt) balistae arcum chalybeum intcnto nervo inflecte, ac sypius, nullo adjecto globo aut telo, quod explodat& cjiciat, submoto nervi adducti retinaculo dimittet an diutius inani hoc ludo uti licebit 3 sexcenties utique & millies balista
hac globos argillaccos cjaculaberIs citra arcus detrimentum ;sed non item sine incommodo sepiii, vacuum nervum dimittes, quin arcus ipse in periculum ac discrimen vocetur, ne facile disrumpatur : impetus siquidcm, quem missili imprimere oportuit, in arcu, dum sese vi elastica restituit, permanens illum validius concutit, ac saepius labefactans demum di Tndit. Quapropter, ciun ex projectionibus satis habeamus argumen. ti, polle impetum ex projiciente migrare in projCchum, quo momento projicitur ι cur non item poterit impetus eX percutiente in percussum transire, quo momento percutitur, prout hoc motum aliquem concipere potest pro impetus Ratione λNeque ut percussi impetum a percuti Ciatis virtute tunc prina b productum adstrua S, conserenda est Percusso cum Impulsione ; non enim par est in Percussione aut Projectione, atque in Simplici Impulsione aut Tractione philosophandi ratio : Potentia enim corpori impulso aut raptato applicata quandiu cum illo nectitur, de se,.illud movet quasi corpus unum ex utroque ον Corale
769쪽
que conflatum: propterea sicut musculi in animante ossa sibi cohaerentia attollentes & se movent, dc ossa , ita potentia Vecti applicata & se movct, & vcchem, & ponduS, atque equi currui adjuncti non modo seipsi, sed de currum, trahCntCS movCnt.
At Percussio siepe corpus percussum procul a percutiente ejicit, quemadmodum & Prmeeli O. Quod si cum Percussione jungatur Impulsio ί qu. u semper Projectionem praecedit j impetus in Impulsione producitur a potentia impellente , scd sicut momento Projectionis qui erat in probiciente impetus, migrat in projectum, quod discedit ; ita in Percussione primo Percussionis momento transit impetus in corpus percussum pro ejuS capacitate :quod si praeterca impellatur a corpore percutient C, cuJus motu Sjuxta suam directionem procedat, & urgeat partes corporis percussi ut in iis, quae deprimuntur, aut comprimuntur contingit de cum sublicas, dum panguntur, fistuc ex casu non resiliens impellit) impetum aliquem habet ab Impcllente productum praeter impetum ab codem tamquam percutiente , ipsis percussioni S momento communicatum : sed qui ab impellente essicitur, non admodum multus cst, si cum eo componatur, qui ex percussione habetur.
Simile quid Impulsioni, quae Percussionem sequitur, habetur in Trachione, quam Excursus praecessit, in quo acquisitus est impetus e quo enim momento Excursus cessat, & Incipit Trachio transit impetus, & minuitur in trahente , ut si lapis in pavimento jacens fune jungatur alteri lapidi paulo minori, funis autem orbiculo versatili insideat, & lapis ille minor cadens, donec funem intendat, impetum ex motu acquirat; statim ac intentus est funis, & lapis jacens descendentis lapidis motui re sistit impetus acquisitus migrat ad vincendam jacentis lapidis resistentiam , atque accepta a trahentis motu directione cogitur ascendere, quandiu alter descendit, & hunc aliquantulum
trahit; sed impetu impresso languescente in lapide graviore hic descendit, & sursum vicissim rapit eum, a quo vim passias fuerat. Sic potentia velociter languidum funem intendens multum concipit impetum , quem ponderi adnexo imprimit, dum illo destituitur, cum primum resistentiam patitur, sed &aliam impetus particulam trahendo producit atque ciuest ita
770쪽
Cum igitur duplex sit in motu submovendorum impedimem torum genus , alia, videlicet , quae inchoatum motum abrumpunt , alia quae obsistunt , ne fiat motus 3 illa tolletida simi per impctum , quo motus continuandus misici, nisi impedimentum occurrisset ι haec vero superat pars impetas producta a potentia , quae se tarditas movet, quia vires dividit, partem impetus sibi reservans , partem impertiens obstaculo, quod removet impellendo aut trahendo. Quare nil mirum , si impetus , qui periturus esset in percutiente , cujus motus impeditur , transeat in obicem percussum , quem submovendo locum relinquit ulteriori motui, si facultas se movendi suppetat corpori percutienti.
Cunei ustus promovetur. NE quis sorte Cuneum solis rusticis ad findenda ligna usui
esse sibi persuadeat , sontes aliquos indicare placet ex quibus non levis utilitas derivatur. Ad Machinarum scilicet Rationem pertinet potissimum motus corporis , Cuius resistentia superatur, sive illa demum ex gravitate oriatur, sive ex nexu, quo colligatur cum proximo corpore ι id quod iis contingit , quae in corpus unum coalescunt, dc fistione seiunia
Contingit aliquando potentiam incommode applicari vecti , υτ cum hominem valde curvari oportet advectem secundi generis sere in solo jacentem attollendum uetunc subsidium a Cuneo non incongrue peti potest. Sit Vectis A B subjectus soribus D C suis e cardinibus avellendiss