장음표시 사용
91쪽
vior vicinior centro, Conetur deorsum I certum est illum descendere non posse, quin totam reliquam terram impellat, ejusque resistentiam superet , resistit autem primo segmcntum I D E L, cujus omnes partes magis a centro removerentur , nisi igitur mons F H G major sit segmento sphaerico I D E L
vel saltem non multo minor, si quidem Ob ma Orcm a centro distantiam augerentur momenta gravitati, , CX dictis cap. . non poterit subjectam terram loco dimovere. Praetcrca etiam
hemisphaerium I A L repugnat descensui montis F H G , quia fieri non pote si hic motus , nisi hemisphaerij partes transiliant
planum I L , atquc magis a centro recedant. Quanta igitur gravitate praeditum e ite montem oporteret , qui tantam resistentiam superare valeret 3 At nunquam fieri tantam partium permutationem, ut id quod tran, fertur, sit non minus semisse hemisphaerij, ut saltem ratione habita distantiae a centro possit praevalere , ita omnibus est manifestum , ut probatione non indigeat. Quare nequc hanc gravium translationem motus ullus consequitur, quo tellus trepidam dicatur. At, inquis, si in utraque librae lance sint unciae Ioo , & alterutri uncia una addatur, lanx illa deprimitur, & opposita elevatur ; ergo exiguum pondus vim habet movendi ingens pondus ι ergo pariter mons F H G producere potest impetum, qui ad movendum segmentum I UE L, quantumvis gravius, abunde sufficiat. Ego vero nego consequentiam ι quia non ab uncia illa addita sola clevatur Oppositum pondus, sed omnes unciae simul in medio leviore suspensae collatis viribus deorsum conantur , atque praeponderantes Oppositae lancis pondus attollunt. Hoc autem nil in rem nostram facit, ubi neque mons
F H G sblitarie silmptus potest sursum propcllere molem ID E L majorem se, neque juvari potest ab hemisphaerio I A L, quod cum nihil infra se habeat, quod & levius sit , dc inter
ipsum ac univcrsi centrum intercipiatur, neque potest se iplum versus centrum urgere secundum aliquas sui partes ab eo remotiores, cum maxime partes centro pNXimae valde reluctentur, ne ab illo removeantur. Id quod in librae lance, cui uncia fuerit addita, reperire non poteris, totum siquidem lancis pondus deorsum nitit Ur.
Quod si ex libra similitudinem ducere placeat, retenda po
92쪽
,tilis est ex libra , cujus lanx altera subjecto plano incumbat, altera in aere libera pendeati; si enim utraque lanx plena aequalibus ponderibus consi thit in aequilibrio, & incumbenti lanci addatur ponderis pars, quae a pendula lance detrahatur, lances
non moventur, nec inter se mutuo confligunt ponderum gravitateS, nisi quatenti, lanx gravior semper magis resistit leviori, ne ab alia clevetur: caetcrum gravior lanx non movet leviorcin,
i ubi demum tanto pondere praegravata fuerit, ut subiecti plani resistentiam vincens illud aut frangat, aut saltem dc prini t. dic homilphaerium I A L habet rationem lancis non tanatum subjecto plano incumbentis, sed , quod potius est, suo in loco qLuescentis , cui suo plus addiderio ponderis, auges quidem resistentiam ne sursiim versus H propellatur, ipsum vero non conatur deorsum versus C ue sed totus conatus imposito S ad Ccto monti tribuendus esset, vel f ut sim maxime liberalis ctiana excesiui illi, quo hemisphaerium I A L superat scementum sphaericum I DE L, qui excessus est aequalis ipsi monti, hoc est segmento DL B. Quare si fuerit a bscista tertia pars hemisphaerij unius ,- addatur alteri licini sphaerio e regione secundum diametrum, tunc ad summum aequalis Crit parS terrae deorsum nitens I, M GH parti oppositae repugnanti I DE L , &si velis partem l M G H remotiorem a ccntro magis gravitare: ta . ut ratio hujus cxcessus in gravitando possit vincere non sO- una renitentiam segmenti I D E.L , ne sursiim propellatur, scd ctiam segmenti FI L G , ne secundum partes IL centro proximas ab eo removeatur , non admodum repugnabo. Sed crari nunquam millesima, ne dum 1exra, pars terreni globi ex alio in alium locum ex diametro oppositum transfcratur, nulla unquam fit gi avium permutatio, vi cujus tellus trepidet.
Sed unum adhuc sit perest , quod per disii imitantiam praetcrcundum non videtur. Esto inquis , nulla fiat in tCllure gravium transi aliq, quae tanta sit, ut novum gravi tatis centrum i num versi centro constituere valeat, ac proinde nulla sit centrite irae impidatio : circa centrum saltem nutabit tellias motu Converuonis, valida ventorum vi summos montes impellente, Orbemque totum, pro varia ipsbrum incursione , modo hanc, modo illam partem versante : unde sertaste ortam acu maenCticae codem in loco post aliquot annos variationem suspicari
93쪽
quis possit. Cum enim tellus aequalibus circa centrem nutibi librata permaneat, malto facillim omnem in partem converti posse videtur, quam rota ingens suo in axedus pensa : Rota scilicet suo pondere axem premens illum, dum convcrsitur, terit , hancque affrictus dissicultatem vincat ne sic est , quod una ex parte additur pondas, vel quae applicatur Potentia , ut conversionem efficiat : tellus vero in orbEm diffusa nec contatrum premit, nec axem , cum quo ullus fiat affrictas , ac propterea taciliorem praebet conversionis ansam potentiae unam
aliquam in partem urgenti. Hujusmodi autem Potentia ventus est, non ad perpcndiculum in terram incidens , sed oblique in praealtos saltem montes incurrens; cujus viribus nihil obstare videtur , quin telluris globum sta obsecundantem inclinet; quemadmodum , 5 ingentes naves, vela implens, impellit. Huic dissicultati ut me subducam, non me in abditos magne tismi recessus recipio , asserendo tellurem ita arcanis nodis cae lo connexam, ut a summo axium polorumque caelestium atque terrestrium consensu divelli ac di strahi prorsus nequeat : neque enim hisce magnetismi latebris me satis protectum cxistimarem ; dempta quippe solis Australibus atque Borcalibus ventis hac facultate tellurem convertendi , ne scilicci lcrrestros poli a caelestibus discrepent, quid prohibeat rc liquos ad Ortivum , aut Occiduum limitem pertinentcs , quin suo flatu orbem hunc Volvant, adhuc superestot explicandum. Hoc quidem satis elle videretur ad stibinovendam suspicionem illam de
acus magneticae variatione ob telluru convcisioncm; manente nimirum axe terrestri ita , ut cum caelesti conveniat, auo illi
saltem parallelus cxistat , nihil est quod , etiam tellurc circa
axem convcrsa, magneticam declinationem commutare queat: nam quod ad syderum aspectiis spectat, parum interestri tellusne 3 an caelum volvatur; si igitur diurna caeli conversio magnetis declinationem non mutat, neque ad illamvirutandam sussiceret telluris circa suum axem conversio , Vi cujus alia atque
alia sydera respiceret: Praeterquam quod non id temporum lapia su accideret; sed ubi ventorum impetus clangui siet, illicd variatio illa declinationis magneticae deprehenderetur: id quod ab omni experimento longe abest. Verum adeo a nostris soniasibus seiunctae sunt magneticorum symptomatum causae, Ut assaliarum . ,
94쪽
aliarum dissicultatum sblutionem non facile advocandus sit in Philosophicam scenam magnetismus. Illud potius hic attendendum videtur, quod montis altitudo , atque magnitudo ad totius telluris molem Rationem habet satis exiguam. Cum enim tcrrae ambitus probabiliter statuatur, ut alias ostcndi , milliaritim Rom. antiq. 3o398 , ejusque propterea diamctor sit proxime mill . 9738 tota superficies sphaetica lut pote quadrupla maximi circuli ex demonstratis ab Archimede ) est mill . quadratorum 297. 9878OO pro imC. Mons statuatur altitudinis perpendicularis milliarium quinque; haec est ad terrestrem diametrum ut I ad is ' : basis monti S occupet milliaria quadrata scio ; haec est ad sphaericam totius globi stiperficiem, ut i ad 39s 973. Finge jam pro monte granum hordei, quod promineat secundum suam latitudinem ex sphaera habcnte diametrum granorum r 9 7 , 'hoc est passuum geometricorum sex , seu pedum Rom. antiq. JO. circuli maximi ambitus erit pedum 9 : quare hujus sphaeraesi: perficies habet pedes quadratos 28 27 , hoc est quadratas latitudines grani hordei paulo plures quam II. 379OOO. Igitur grani hordei jacentis 'altitudo ad hujus sphaerae diametrum eandem ex hypothesi habet rationem , quam praedicti montis altitudo ad telluris diametrum : dc si decem grana sibi invicem
attigua Gisponantur, ut montis basim aemulentur, Cadcm erit
ratio ad stiperficiem. Quamvis itaque sphaera illa intelligati rplane inanis ac levissima solam habens saperficiem papyra Ceam, ex qua granum ordei agglutinatum promin at, an pUtas a flatu quantumvis valido per fistulam ciniuo in granum illud hordei incurrente convertendum csse globum papyra ceum Id sane ex Caeteris experimcntis conjicere non licet sperinde enim est atquc si nihil promineret ue neque vel minimum obest Physicae rotunditati. Quare neque montis altitudo constituta quicquam detrahet orbicularis figurae, quod silbPhysicam considerationem cadat; ac propterea nihil virium ad
iciturum convertCndam obtinet ventus in montem incurrens.
Et quidem conversionem hanc re ipsa non fieri manifestum est; si quidem cum nulla vincenda esset gravitas, quae longius a centro gravium recederet, vel quae axem tereret, facillima videretur esse globi totius convcrsio circa centrum, non soliun
95쪽
validioribus atque incitatioribus , sed temperatis etiam atque mediocribus ventis flantibus. Hi autem aliquando diuturni sunt , cujusmodi potissimum sunt Etesiae, quibus maritimi cu
sus celeres , dc certi diriguntur. Tot igitur dierum spatio, vemto oppositos montes vehementius urgente , non modica fieret terreni globi inclinatio i ac propterea non eadem demum permaneret eodem in loco Poli sit pra Hori ZOntcin altitudo, quoties ab alterutro cardine Australi dorcali ve , aut a solstitiali Brumali-ve limite tam ortivo quam occiduo ventuS spiraret, atque multarum aedium facies non candem amplius respicerent cani plagam i quam Sc sciet horica Horologia quantumvis accurate semel descripta post non adeo multas temporum inclinationes toto fere caeclo discreparent, aliis enim, atque aliis stib- inde flantibus ventis, varia oriretur orbis conversio, atque alia planorum cum circulis horariis sectio, quae descriptis lineis non congrueret. Hujus autem mutationis nullum in toto terrarum orbe vestigium apparet, nisi forte fabulas liceat comminisci. Quid si conversionem hanc non omnino circa ccntrum quamcumque in partem fieri , sed iratum modo circa axem, dixeris , ut argumenti vim effugias ι Quid illud est, quod ita terrestrem axem cum caelesti colligatum velit, ut tamen icr- restres meridianos a prima mundi molitione constitutos temporis lapsi cum caelestibus meridianis non convenire permittat Sed dc aliud proseches, nec illud quidem leve, incommodum subeas necesse est ι dum enim conversionem adstruis abortu in occasum , & vicissim ab occasu in ortum, fieri poterit, ut post aliquot annos non plane spernenda convcrsio facta fuerit , ac proinde temporum numeratio caeso non respondeat. Nam si ab ortu in occasum m. gr. processerit telliis, minia S temporis numerabitur quam pro ratione caelestium motuum ι- ut contigisse fertur navi cui a Victoria nomen inditum est, in expeditione Magellanica , cum scilicet post totius orbis ambitum redux in Hispalensem portum , ex quo ante tres annoS solverat, intraret, tunc primum observarunt se a recta temporis numeratione defecisse die uno , quippe qui cum juxta diurnam caeli conversionem ab ortu in occasum iter instituislcnt, justo tarditas sempcr sol illis occiderat, exiguo quidem singulis dic-
96쪽
bus, quibus procedebant, discrimine, sed quod demum modicis illis accessionibus in integrum diem excreverat. Contra VC-ro accideret, si ab occasu in ortum semper navigaretur ι justo
enim breviores essent dies, ac propterea corum numCrti' accresceret. Haec autenr in temporum numeratione inconstantia, si ventorum impetu tellus modo in ortum , modo in occasum conVCrteretur , quantam perturbationem inveheret in
Astronomiam λ Neque tibi quicquam suffragari cristimes, si ex varia ventorum oppostas in plagas sive simul, sive subinde,
spirantium commutatione conversiones illas compensari dixeris : id enim ad incertum revocat omnes Asmonomorum calculos,ubi meridianorum circulorum sectiones stabiles non permaneant , cum ad orbem totum inclinandum, Ut tu quidCm autumas , satis sit, si una aliqua in regione ventus montes impcllat ue qua vero certus sim factam ab Argeste telluris conversionem in ortum , aequatam demum fuisse a Viuturno, aut ab Euro-Austro 3. Verum quam infirmae sint validissimorum ventorum vires ad globum hunc terraqueum inclinandum , expendamus, etiamsi montium perpendicula non quinque tantum milliaribus definita velis, sed multo altiora. Statue in ingenti lacu compositam ex trabibus aliquot ratem, quam in littore stans iaci id funiculo modere is: Tum ratem aliam paris quidem latitudinis, sed centuplo longiorem, compone : PoteriS-nc hanc funiculo eodem, ac labore non majori, trahere perinde atque priorem Ncgabis utique, quamvis enim utraque lacui stagnanti innatet , nec
vincenda sit alterutrius gravitas, ut a centro graVium magis rQ-
cedat , licet utraque parem in motu ab aqua dividenda resistcntiam inveniat quidem quippe sunt latitudinis sola discrepantes longitudine, & aequalis est utriusque immersio propter candem singularum trabium molem, atque specificam gravitatem quia tamen dispar est ratium magnitudo, & impetu extrinsecus accepto utraque eget, ut moveatur, palam cst majore im- .petu opus esse, ut ratis major trahatur, ac propterea posse hanc adeo augeri, ut impetus ad illam movendam necessarius ex cc dat vires Potentiae ratem minorem funiculo moderantis. Ita
plane cst. Sed jam animum transfer ad institutam di sputationem , ut dispicias , unde irrepserit dubitatio haec de telluris
97쪽
conversione ex ventoriam impulsu, &quam facile fucum secerit rota suo in axe suspensa, quae levi negotio, nec valido impulsu , volvitur. Rota si quidem tota deorsum gravitat, ac propterea adiem premit , quia autem in axe suspcnditur, fieri non potest, ut pars altera descendat, quin opposita ascendat. Quandiu conatus ad descendendum aequalis cit resistentiae ad ascendendum, rota quic scit ι nec volvitur, nisi alterutri pam fiat acccstio Potentiae, quae pariter descensum Juvct, vel quia ipsa quoque deorsum conatur cum parte descendciate, vcl quia Dirsum nitenS partem alteram Clcvat, oppositamque deprimet suapte natura descendentem. Non tamen hujusmodi rotae suspensae conversio tribuenda est soli Potentiae ; scd pars rotae descendens atque Potcntia collatis viribus clevant partem rotae ascendentem, eique impctum imprimunt. At in telluris circa suum centrum, vCl aXem, conversione nihil adcitet, quod Pctentiam juvaret , quia nulla est pars , quae deorsum conetur, aut sursum, ut poetit oppositae parti impetum aliquem imprimere ; nulla etenim pars in hujusmCdi conversione ad centrum. gravium accederet , aut ab illo rcccderet. Totus igitur impctus a vento imprimendus citet toti telluris globo, ut a sua, quae secundum naturam est, qui Cte dimoveretur. Atqui globi terraquei ca est moles , ut contineat milliaria cubica proxime 86 C. 1oco oo Omnis nimirum sphaera aequalis est cono, cujus altitudo par est Radio sphaerae , basis autem aequalis superficiei sphaerae, ex dictis vero paulo superius, & superficies & Radius globi hujus innotescit) nullus igitur adeo vehemens cst ventus, qui tantae moli impetum imprimere valeat ue nullus sἰ quidem excogitari potest Ventus, qui globum marmorcum , aut etiam ex argilla , in planitie aequissima constitutum , si mille
pastus Geometricos in diametro numerct, convolucre valeat. Adde in telluris conversione , si illa fieret, quo vehementiorcsiet ventus in montem incurrcns, validior esset rc sistentia acris
reliquis montibus dividendi , scd dc multorum ingentium fluminum contrariam in partem labentium impetus obsistorei ne ictius vento flanti obsecundaret. Quod si hac levis esse nio menti dixeris ad obsistendiun, levis paritcr momenti cile vcntorum impctum , necessc est, fatearis: nequc h c arduum esset ventorum atquc fluminum vimS inviccm conferre, aquarumque
98쪽
que impetum multo validiorem ostendere , sed ad alia properandum est : satisfuerit monuisse non mediocrem intercedere analogiam inter aquarum guttas in rivulos primum, deinde in
majores rivos, ac demum in torrentem Concurrent S , atque terrae expirationes in ventum congregatas, quae multum virium obtinent, si plurimae in unum cocant , quemadmodum M aquis contingit.
Lua ratione minuatur gravitatio tu plano inclinato.
PLanum inclinatum dicitur planum quodcumque non transit per centrum gravium & levitura , hoc est per ccntrum universi , hujusinodi siquidem planum non cadit ad angulos aequales in sphaericam terrae superficiem. Hinc etiam planum horizonti parallelum reipsa est inclinatum, nisi adeo exiguum sit ac breve, ut puncti vicem obtineat , si cum terreni globi superficie conseratur. Sit univcrsi centrum A, plana B A , & C A su neverticalia dc perpendicularia , quibus si corpus aliquod grave applicueris , illud non impedietur, quin per suam directionis lineam descem dat. At vero tam planum B C, quam planum CD inclinata sunt, nec corpus grave illis impositum pote aerecha secundum directionis lincam descenderc, sed ab illa declinare cogitur plano obsistente. Sunt autem anguli inclinationis ABC, 'ACD. Quod si planum parallelum horizonti ita exiguum sit, ut a sphaerica superficie , quam tangit, non recedat 3 tunc in qaacumque ejus parte constituatur corpus grave, perinde est,. atque si in puncto D collocatum concipiatur. Sin autem ita . Puncto Diuilias by Corale
99쪽
puncto D distiterit, ut a sphaerica superficie recedat, quemadmodum si cliat planum D F, illud est inclinatum, & fit angulus DF A inclinationis. Ubi observandum est non Candcm esse . singularum plani partium inclinationcm , angulus enim inclinationis A E C major eis inclinatione ABC , per i s. lib. i. & similiter A F D maior est angulo A C D. Quare statim atque ea est puncti E a puncto B di stantia , ut angulus a perpendiculis in centro A faetus contemni non possit, alia cst etiam physice inclinatio , dc corporis cjusdem
attoniam vero corpus grave plano inclinato impositum ita ac re circumfunditur, ut pctat infra illum descendere, resistat, ne sursum moveatur ue ideo gravitare dicitur.' Sed cavendum cst , ne ex vocabulorum similitudine error subrepat : quandoquidem aliud est g vitare in plano inelinato , aliud gravitare in planum inclinasum e nam intra aurem corpus graVe , puta , lapis , gravitat in quocunque plano etiam perpendiculari , non tamen gravitat in planum perpendiculare , nullasque vires suae gravitatis contra illud exercet , quamvis in eo existens , resistat sursum trahenti , & conetur , ut vincat vires retinentis , aCquicquid moram inscrt , & impedimentum motui. In plano itaque inclinato existens corpus grave s subjectum planum supponitur optime licvigatum , nec motui officiens partium prominularum asperitate in gravitat quidem, sed minas quam in plano perpendiculari , & pro varia planorum
inclinatione , varia pariter est gravitatio , ut quotidiana nos docet experientia. Qua igitur ratione gravitatio minuatur hic est examinandum i capite sequenti gravitatio in Planum inclinatum cxplicabitur. Cognoscitur autem gravitatio ex resistentia , qu. st corpus repugnat contra vires illud retinentis , ne deorsum seratur, aut sursum trahentis ι neque enim alio nisti gravia gravi - tant , quam quo resistunt impedicnti motum gravitati convenientem. Et quidem experimento aliquo potest gravitationis varietas investigari , si nimirum planum B O eκ ligno , aut marmore accurate laevigetur, de extremitati Badnectatur orbiculus D facillime circa axcm versatilis, ponderi
100쪽
rotulae , dc adnectatur funiculus per D transiens , ex cujuS extremo pendeat lanx E cui pondera immitti possint : pro varia enim plani B O inclinatione etiam pon dera in lance mutarC oportebit , ut pondus A suffi-ncatur , dc plura crunt , quo magis ad perpendicularc acccssct planum B O. Veram fi lia nunquam carere poteris suspicione, an corporum aifrictus aliquid afferat impudimenti ue ideo seclusi S omnibus, quae extrinsectis accidere pollunt, relistcntiam cxsola gravitate ortam opus est ConsidCrare. Resistentia vero omnis respondet violentiae, quam patitur id quod resistit , minori ctenim conatu minor in vim illatam propulsare studet natura, quae validiu, obsistit majori violentaliae: id quod ita rationi est consi,num, S obviis experimentis manifestum, ut in hoc demonstrando supervacancum sit immorari. Constituantur itaque duo
aequalis ponderis corpora in D dc in C ; singulis alligetur funiculiν, qui per B transeat, & sursum trahantur simul ita, ut aequaliter moveantur. Absoluta motus particu la , corpus alterum ex D ascendit
in H in plano perpendiculari; alterum in plano inclinato ex C venit in Ε, & CE linea aequalis est
lineae motus D H. Non eandem tamen utrumque grave subiit violentiam ; nam motus D H fuit simpliciter , & abiblute violentus ; at motus C E eatenus sol iura gravitati a lucrisitur, quatenus ascendit I ascentuin autem metitur linea D G , quam abscindit E G horizonti paralicta. Hὶc scilicet planum D C in tellige horizontale nihil a sphaerica superficie discrepans, ut communiter contingit: quod s non ita sὰ ,habcret'; scd est tamplissimum planum, mensura violentiae illatae ponderi in C