장음표시 사용
81쪽
. nosces. Quod si dicta caruncula vel incuria vel de indusula ab oculo re secta sit:qui cautior est,notam cultello corneae vel adnatae imprimit, ex qua oculi latera postea colligat. Porro ita oculo a musculis & pinguedine denudato ad tunicat spectandas atque humores te conseres hac via:circum nervum opticum t
nica cornea seu scierotica circulariter acie cultelli pertundenda est usq. ad subjectam uveam seu choroidem diligenter cavendo, ne haec laedatur; quapropter non una, sed pluribus iteratis sectiunculis uti conduxerit. absoluto circulo,a qualibet circumserentiae ejus parte antrorsum ducenda longa sectio ad corneae pellucidam portionem. qua in nersunctione ne subjacentem uveam violes,sectioni tenuem, sed retusum stylum inseres,ac sensim corneam ab uvea dirimest ut commode ac secure forficula stylum insequente corneae, tunicae sectionem perficias. HOC facto in una oculi parte, in opposita fac similiter, ita ut tota ea Corneae pars,quae scierotica ab aliis dicitur,possit inverti, totaq; exterior uveae facies fieri conspicua: cuius colorem, intextas venas & substantiam tum licet observare, non neglecta interim ipsius etiam scieroticae tum subsantia,tum quantitate. His visis remitte ad locum suum stlcrotica re ad anteriorem corneae transparentem superficiem te verte, quam , non perlucida parte auferre incipe orbiculatim. id autem una sectione sensimin orbem procedente fieri potest,aut certe facto prius per cultellum sectionis initio,illius reliquum forficula absolvi poterit. Hac administratione uveae tunicae color perlucidam partem illam transmittens, ipsaque adeo pupilla visui objicietur,& aquei humoris quantitas,situs, de natura. Dein divulsa, aut absecta tunicae uveae tota portione, quae transsucentem illam Corneae partem spectabat, crystallini humoris Scvitrei sese offert situs.illique processus quos palpebrarum pilis compa rant dissectores. Humoribus leniter for1s protruss adhuc amplius corneam &uveam forfice resecabis,ut retina videatur & examinetur. Porro in propositis humoribus ea quisb; pro arbitrio investigare & explorare poterit, quae de ipsis atq; in i pus scire avebit: v. g. an crystallinus
circumquaque tunica obvolvatur: an ad instar speculi non cavi res maiores per se ostόndat: qua sit duritie: an clarior vitreo &e. Atque haec de encheireii Anatomica oculi a me perfici solita. Nec vero sum nescius alios ab aliis observari modos.& scriptis prodi, quos equidem non vitupero. Diversa Romam tenditur via,mihi haec nota est.
82쪽
vel machinamentis vel adminiculis expediti, provehimur por-rd in campum Philosophiae,ut oculi dignitatem, vim, potesta- temoue contemplemur. Atque in ea quidem excursione, qua uti ac visus lustratur excellentia, multa oratione liceret uti declamatoribus, ut pote,suppetente & amplissima dicendi segete,& ubertate eis jus materiae, in qua tot tantaque laudum argumenta sint. Nobis tamen in Lyceo arctius spatiandum est,dicendumque non oratorio modo, sed
Philosophico, umbratili & sedato. In corpore igitur animalium nihil esse oculi structura admirabilius, nihil visu divinius , summo semper consensu sapientes naturae consulti judicarunt. Hinc veterum celeberrimi quique visum menti comparare sunt soliti. Plato lib de reps Aristoteles i. i. eth c. 6. Philo Judaeus lib de mund .opi f.quin ipsa tota antiquitas itidem, statuam Jovi decernens sui est apud Pausaniam in Corinthiacis) tribus insignem oculis et quibus triplex eius providentia significabatur, qua coelum, solum &stygem administrare putabatur chiam vero magnifice de mente no
stra veteres senserint.norunt vel mediocriter in eorum scriptis exercitati. cum enim expressam in ea divinitatis imaginem cernerent,ex divina mente delibatam illam ac decerptam, ipsiusque rerum omnium Opi
ficis Dei particulam quamdam esse dixerunt. Itaq; cum illi visum contulerunt . noluerunt quoque ab hoc plane abesse d i vinitatem. Sane qui nobilissimum ejus organum penitius introspexerit, fungus sit, qui facultatem organo illi insidentem non fateatur praestantissimam. cujus organi fabricam aspectantes Plotinus &Synesius admirabundi ipsum naturam magnam appellant. havdinscite: est enim oculus quaedam majOH ris
83쪽
ris naturae,id est, mundi similitudo, in quo crystallinus terram, tunicae
verborbes caelestes repraesentant intervallo ab eo dissitos. Alii naturae speculum vocant,quidam animae sedem: Galenus divinum membrum; . qui ctia in in oculorum admirationem S laudem adeo eveetus est,ut de
ipsis prodiderit,quod ante eum legimus ausum fuisse neminem. nempe pri pter oculos caput constructum esse. At ille quidem & de oculis nimis elate ac sis perbe,& de capite parum aeque justdque sensit, qui oculos cerebro exaequare conaretur, non satis Perpendens naturam oculos
velut cerebri propagines aut potius miniit ros instituisse quibus animus externa sensibilia,quae soris appellunt,apprehendit, atque acceptam ab eis notionem intrbassumit, inque cerebrum consignat. Quidquid Medici omnes cum Imperatore suo Galeno contendan et propter oculos non opus fuit tanta mola capitis . Dicam nec propter reliqua sensoria opus fuit: non enim horum coniunctio & copulatio absolvit capur, ut ipse tradit: sedcapitis compositio planc respondet compositioni ce- rubri i ut vel invitus Aristoteli sic dedere dubeat. adversus quem tam ambitiose arma sumpserat. Quemadmodum igitur sic opinando naturae injuria fieret: ita illud sine ulla dubitatione verissimum est . admirabilem quamdam esse visus praestantiam, neque in externis sensibus ipso superi irem quemquam reperiri. nam hic solus totum objectum , &omnes ejus partes percipit: solus miram objectorum varietatem dignoscit non impeditur contrariis: ad scientias cignitionesque rerum est utilissimus: est omnium velocissimu r homini dilectissimus: habet ob e-
mim inter res sensileseminentis Iimum, lucem: rerum trotus,actiones,
& figuras perspicacissi md discernit: purissimo & maxime immateriali modo operationem suam perficit: vehen .entissime & fideisssime. quae sentit, phantasiae imprimit: est denique omnium sensuum acutissimus, adeoque certissimus. Quae omnia etii selectissimorum hominum sint firmata testimonili, & plerorumque judiciis approbata i sunt tamen spurii aliqui.nihil nisi sententiis sapientum imminere scientes, qui dictis contradicunt,& tactum potius vel auditum primas tenere conte dunt: Qui ne tollant animos, argutias eorrum audiamus & refellamus.
De tactu igitur ita cavillantur: is sensus praeceteris est dilectissimus, quo amisso reliqui sensus de vita amittitur: sed hujusmodi est tactus,
non autem visus:ergo tactus,non visus sensuum est dilectissimus. Secundo tactus plures rerum differentias percipit,quam visus: ergbnon recth diximus, solum visum miram objectorum varietatem dignoscere. Assumptum suadetur, quia tactus plures contrarietates persentit. ut calidum & frigida mihumidum & siccum, asperum & laeve molle dc di immivisus autem unam tantum,ut album & nigrum. ergo &c.
84쪽
Tertio. quod prius est natura.id est prς stantius;tactus natura est pri .
or visu,e d praestantior. Minor probatur: quia objectum tactus prius est natura obiecto visus, ergo dotactus visu: facultas enim noscens Δ:. objectum. sibi recta ratione respondent. Probatur hujus assumptum: contrarietatesqualitatum .pertinentium ad tactum sunt principia qualitatum ad visum pertinentium: chine enim illae primae, hae vero secun--dae qualitates nuncupantur igitur facultas eas percipiens natura prior: igitur & praestantior. Quarici deniqueex Aristotele argumentantur, qui tib i. hist. anim. cap. is. tactum inquit in homine esse exquisitissimum: ergli hic exquisitissime, id est,certissimh obiecta cognoscit,no visus, ut posuimus nos.
Hisce omnibus.ut ordine proposita sunt,ordine taliter responsum Volumus. Primae objectionis negamus majorem. visus enim non quit in ullo animali vigere sne tactu e quapropter fieri nequit, ut quis ambiat Videre,quin tactum praesupponat: & consequenter magi elideramus videre, qui plus boni secum asportiaratque universim quando duo aliqua ita se habent.ut unum includat lcu supponat alterum, perpetuo id magis diligimus,ad quod alterum praesupponitur. exempli causa: vivere & jucunde vivere ab homine expetuntur: haec tamen ita sunt affecta, ut ad jucunde vivendum requiratur vivere: ae proino magis expetibi-bile est jucunde vivere,quam vivere. cujus ratio aperta est e quia quid, quid boni habet vivere, habet etiam jucunde vivere. & insuper addit jucunditatem Hac igitur cadem ratione magis expetimus videre,quam .rangere simpliciter. Ceterum quod doleamus magis ob amissionem tactus,quam visus. quid adversus nos9 At inquiunt, id esse expetibilius alto,quo a flagraviusdolemus. Noli oncmer si unum ad aliud p supponatur. Quamquam & illud verum est, si de solis cognitionibus, quae Persensus fiunt,loquamur,seclusa vitae necessitate, magis nos dilinere cognitionem visus,quam alterius sensus, & ex consequenti nos ii,sius magis,quam alterius orbationem dolere. Quod si dii putationem
hanc jucunda licet condire aspersione civilitatis: nihil vulgd familiarius . quam rem sibi amatissimam oculis comparare. & veteres, quod αharillimumest, eseum dixere: Plautus suomore , oculissimum. Hinc Vere Macrobius lib. . satum. scommata, quibus cor ris vitia tanguntur,tanto ait levioris esse doloris,quanto defectus ipsi minoris sunt
infortunii: at oculorum orbitatem numquam sine excitatione commotionis obiici posse assirmat. Sed ad reliquarumcbiectionum selutionem
Ad secundum igitur quod adducunt nego & antecedens,& suasionis subjunctae sequelam. Aliud est rerum varietatem cognoscere,aliud con
85쪽
trarietatem. visum dicimus rerum varietatem percipere, Id est . rerum diversitatem&multitudinem:quippe objectum ejus est color de lumen. quae conveniunt corporibus tam corruptibilibus . quam incurruptibilibus. Quare licet tactus plures contrarietates percipiat, res tamen Pau ciores,id est,solas corruptibiles, quibus hujusm rui contrarietates in
Ad teritum. ti,quod ego sentio, loquar: negabo & minorem,& probationem minoris,& probationis ejusdem assumpti probationem. cum enim qualitates univertim non exprimis; tum vel minime qualitates vitiles ex tactilibus ortum ducere velim. Ut tamen & alterius opini nis sequaces habeant, quo a se obiectum telum repellant. Dico: esse prius natura, intelligi dupliciter; vel secundum Originem seu generationem , vel secundum intentionem seu essentiam . qualitates tactiles sunt natura priores secundum originem, vilites vero secundum intentionem. Consuerunt vero Philosophi ex Aristote e suo ea absolute v are priora natura, quae secundu intentione priora sunt: priora verb origine appellant priora secundu generatione . quae aute absoluto natura priora sunt.
dicit Aristoteles esse praestantiora in s. Phys. dc a. de cael. Quamvis igitur tactiles qualitates & tactus origine priores lint vili bilibus & visu: hae tamen sunt praestantiores,& persectiores&natura priorcs, si verum est, Quod inquit Aristoteles lib. p. Metaph. cap. s. posterius generatione esse perrectius : quod pluribus aliis locis repetit. Quartum,quod ex Aristotele depromunt, nullam nobis vim facit ibi Philosbphus non comparat sensus hominis inter se , & respectu ipsius hominis, sed eum sensibus aliorum animalium,aitque hominem superare tactu alia animalia, non quasi tactus hominis superet certitudine visum hominis. Quin potius sect. 3 r. prob. I 8. inquit tactum aemulari visum. & Themistius paraphrasi in lib. de som. cap. Ia vi , inquit,
acrior dicertior tactus. quod Scitaris it D. Thomas. r. Metaph. lect r. Propugnavimus regnum visus a tactus invasione. Nunc ad auditum copias convertamus. Ita vem pro eo pugnant: Auditus ad scientias plus adiumenti affert,quam visus,ergli est ad scientias utilior visu. ergli visus non utilissimus. ut diximus nos. Probant antecedens ex Aristotele lib. de sensu & sens. cap. r. ubi docet,plurium rerum cognitionem nos assequi per auditum, quam per visum : unde inquit caecos a nativitate, auditu tamen praeditos sapientiores evadere, quam si cum potentia videndi, surdi tamen nascerentur. per auditum enim fit judiciorum communicatio, per hanc verb accedunt incrementa scientiis, atque artibus' inventis: tum ingeniorum tamquam collisione veritas excutitur, unde
cujusq; cognitionis persectio sequatur. Quibus primum respondeo, id
86쪽
o PHTHALMo GRAPHIAE LIB. II. ει
quod Aristoteles eodem loco respondet:potentiam videndi suapte n sublatis quibuscunque adiunctis,magis conducere ad cogniti
nem,quam quemvis alius ensum,cum plura rerum genera ostendat. per accidens tamen auditum plus adjumenti ad scientia omparandas aia ferre,quam visum;quatenus accidit,ut soni,qui ab auditu percipiuntur, ex hominum arbitrio ad significandos hominum conceptus imponantur: hinc fit ut per auditum magis,quam per visum possit quispiam al- terius conceptus intelligere,& brevi perdiscere ea quae ille longa exercitatione consecutus est. Secundb de meo addo: cum visus ad scientiarum inventionem sit certissimus dux;quanto illa earumdem augmenta--tioni praestat,tanto visum quoque prae flare auditui. Hulus ergd praestantissimi lenius natura detegere satagamus, quantum id in humanis hisce tenebris nobis licet.: qua in opera si quandoque hallucinari videar, ut non erit probro. me praeteriisse quidpiam ex eo. in quo frustra sortassis laboraverint tot Philosophi; ita conatus ac
tentamenta non ingrata erunt viris cordatis , in quorum gratiam haec multis laboribus elucubravimus. Porrro antequa de actione visus quidquam definiamus,de objecto ejus,& medio dicendum est: Horum enim cognitio,ad visus naturam nudius agnoscendam plane est necessaria.
VTi reliquae potentia .ita visus quoque habet,quod percipiat
cidens,& quod per se. Per accidens quidem cognoscit rerum substantias, neutiqua cogniturus.nisi visibili qualitate essent obductς.Itaq; non minus scith quam facete prodidit vir quidam doei: siimus, visum
nostrum substantiam sub externis accidentibus latente ita videre,quem-Gadmodum nos civitatem videre existimamus , cum summos turriu elus apices eminus prospectamus. Albedinem & nigredinem cernimus, non album & nigrum;& universim colorem non coloratum. Nec verti hoc de visu acerrimo sensu mirum videri debet. cu Scintellectus divinissima animae potentia nihilo sortassis si scelicicr:valde enim vereor, ne tota nostra scientia,qua ita turgemus repat humi, accidentiu dumtaxat oram legens, quotamquamq; enim essentialem tenemus definitionerr pex pro- riorum accidentium farragine pleramq, consarcinamus. Profecto AE-bpica ciconia vulpe deludens nullos refiius aut verius, quam nos. em
blematice prostituit:quid enim aliud , quam Iubstantiam amicula Iam bimus. Hoc cum omniu aetatum doctissimi quiqi ingenue conrella sim, nos etiam, qui illorii vix tenuis umbra sumus, idem Profiteri no erui
87쪽
Per se cognoscit visus tum proprium suum sensibile, tum communes Proprium voco,quod nullum alium sub sensum eadite commune, quod pluiquam uno sensu exploratur. Primum de p prio Hoc itaque rursus in sensibile adae patum possit dividi.& partiale. Adaequatum est, extra quod potentia non potest.&intra quod nihil est, ad quod ferri non possit. Partiale est,quod non exhaurit totam potentiae latitudinem; seu praeter quod aliud est a quo sumit speciem: tale est color proprie dictus respectu visus; praeterquam enim ab hoc, etiam a luce speciem excipitae cognoscit. Quid autem adaequatum sensile seu objectum visus ut, necdum a quoquam plane video emedullatum. Aristoteles a. de anima cap. 3. in diis dixit esse. Audio quidem vocem.divini Praeceptoris: at nihilo sum factus scientior. Alius audacia praecipitatior .petitionem
principii ipsi exprobret:quid enim aliud est, objectum esse visus, quam esse visibile Peto igitur denud , quidnam illud sit quod est visibile
Respondet colorem esse,&quod oratione quidem circumscribere licet, est autem sine nomine. Necdum exaturatus sum: unius enim potentiae
unum est objectum adaequatum. Qii aerendum emb aliquid,quod prae fatis duobus commune est. & visibilitatis principium existit. Diu me ipse torsi, ut id exprimerem. Sed frustra,alat aliquis, nam nullum eis commune nomen vel a plebejis vel ab eruditis institutum est. Fortasse
tamen inquam,color vocari posset, late accepto vocabulo coloris, prout complectitur tam verum colorem & apparentem,quam lucem, seu id,' quo comora lumentia splendent. Nec verb lucem coloris nomine inta
niri a best absonum: nam & visum terminat, &velut albedo quae-am agnoscitur: quod aperth asseriturabAristotele lib.de sensu & lens
S lib. de color. & in calce cap. 4. lib. Meteor. ubi Solem vocat album,cum sit lucidus. Hac itaque acceptione colorem dicas objectum risus adaequatum esse. Si id non sapiat: die lucem esse; nam & color, ut
infra philosophabimur,nihil est aliud, nisi sepulta in corporibus lux,aut
quasi obumbrata ex terrae opacitate. At non levis hie difficultas. O i. cient enim umbras & tenebras videri, quae lucis privationes sunt, ero non olum lucem Ita me expedio. Quamquam umbram lucis intenuoris orbat ionem esse quodam modo tolerari possit, eo quod videlicet lux renuuior non habet, seu non complectitur intensiorem: nequaquam tamen simpliciter lucis orbatio vocari potest, ut quidam alioqui doctissimi sunt opinati:sed revera lux minor est. seu imminuta in luce majore: quippe lux secunda primae comparatione est umbra, & tertia cum s cunda collata umbra est,sicque deinceps: itaque umbra non ut privatio, sed ut lux,quae&est reapse . a visu percipitur. Tenebras autem lucis Privationem esse uti facile assentior ta abnuo tales super terrae superriciem
88쪽
ciem existere posse.semper enim aliqua luminis portiuncula vel tenuis. sima ab excellenti Solis fulgore superest. quas tamen hic vocamus tenebras, intensior umbra est, id est, remissior lux,cujus dcfectu rerum colores non elucescunt. Nequidquam igitur a lata objectio assertionem nosti am labefactare tentat. Porro corporum splendentium lux per se pri- md fine ullius adminiculo visibili, est : color autem non nisi accessione dc ope illius lucis:per se enim solus non potest movere potentiam, nili illa subveniat: hic noctu non visitur. Neque urget nos, quod aliqui in- turloquuntur, colorem constare jam ex lucido dc opaco, proinde in natura sua continere lucem,atque adeo externa minime indigere. Argutula solum est cavillatio: color namque licet oriatur ex lucido & opaco,
non potest appellari lux vel lucidus .nisi cum particula alienante lux offuscata seu sepulta , quae non amplius splender,nec potest fungi ossicio lucis,cum desierit esse lux, & in colorem non lucentem degenerarit reget igitur lumine producto a lucido actuali , ii debet movere visum. Atque haec de proprio visus objecto. De quo ad extremum hoc adhuc quaeri posset,an aliquam respectu visus exerceat causalitatem y Absolvam pacicis: Duplicem noto in visibili considerari posse habitudinem
alteram, visum moventis alteram, terminantis eumdem. Prior causalitas est essiciens, sive eonsideretur visibile, quatenus movet imprimendo speciem, sive quatenus per speciem concurrit ad visionem. Posteriorem autem reducunt aliqui ad causalitatem finalem, quia visus & visio invisibile,ut in fine tendunt. Alii ad sormalem revocant,ciuatenus vitabile dat speciem visioni: quidquid enim dat speciem, halat rationem Rrmae: Ego verti libentius negarem visibile sub hac ratione exercere aliquod verum genus causalitatis, sed purum terminum esse, non per verum aliquem influxum,qui eausam constituat, sed per solam habitudinem alterius ad ipsum. Neque Aristoteles umquam causae formalis extrinsecae meminit, nec terminum motus appellavit causam motus,
quamvis dixerit ab illo sumere speciem.
De commetrubus vises objectis. 'ommune obiectum illud dicitur quod pluribus sensibus sui notio.
nem impertiti pluribus inquami nouenim onus est,ut omnibus sa mutetur, quod ab eo exigebat Themistius, clariminias alioquin Aristotelis Hypopheta. Et si quis dormitabundus sit, Aristotelem id ipsum nobi sacile patiatur persuaderi. cum iramque a. de anim.
89쪽
sensilia communia enumerasset, inquit, ea nulli propria omnimcommunia. quod dictum niti praesenti ac vigilanti animo sapienter tem peretur, a vero quam maxime sit aversum: etenim figura& magnitudo non ab omnibus sensibus,sed a tactu solum ac visu percipiuntur. Itan .se moderandum eth: sunt obiecta illa omnia quidem communia senu-bus,sed non omnia omnibus lentibus. Porrci Optici passim communia visus oblecta recensent vigriti: magnitudinem, figuram, corpore itatem, pulchritudinem,deformitatem, laevitatem,asi eritatem, consimilitudinem, diversitatem, distantiam,situm continuitatem. separationem seu discretionem.numerum, motum, quietem,transparentiam, densitatem, umbram,obscuritatem. Atque ea
licunt per accidens videri : pingui admodu Minerva iudicantes. quemadmodum ab eorum Principibus Allia leno& Vitellone eramuscule &hoc proditum circumfertur: nos comprehendi bisun corpm,c seia corpora per se videra. Per accidens potius corpora, per se productam mota congeriem cerni assirmassent,si Philosophi videri voluissent. Sed ut incircumspecta in pronuntiando temeritas hominum istorum ad pauca
respicientium clarius elucescat, excerpe quatuor postrema ex accumulato ab eis acervo atque examina,an ratio communis sensibilis illis conveniat. Sane si commune senssibile illud revera sit, quod a pluribus sensibus percipitur: nec transparentia nec densitas nec umbra,nec obscuritas communis sensibilis nomen demeruerint. quonam enim alio sensu,
quam visu cognoscuntur Aguilonius inter recentiores Opticos doctis limus,& prae aliis maior Philosophiae cultor ultra insequitur ipsos, probatq; consimilitudine& diversitatem non esse etia objecta communia;
quacumque,inquit,una ιn reexistit simibtudo, unico duntaxat sense dignoscitur, nutu autem est, quae plurib M.υ. g. similitudo, qua in coloribm reperitur,seu visu:qua in senis his aud tur qua in odoreseti olfactu,sicque in e teris. Ego verb videor mihi similitudinem assignare posse,quae pluribus sensibus apprehendatur, eam si ilicet, quae in figura vel magnitudine consistit, quia namque figura & magnitudo sub tactum & visum cadunt, similitudo in ipsis fundata eisdem qumi sensibus objicietur. quin similitudo in motu omnibus. injuria ergo hac in parte majores suos lacessit Aguilonius. Sed non cessat etiamnum aliter ipsos culpare,exprobratque errorem longe maximum commisisse, quod pulchritudinem &deformitatem huc stiterint. nam pulchritudo, inquit, in harmonica m ditatione consititit. quam vix ratio ipsa humana dignoscit. Crediderim ego Opticos antecessores nus obesori iNenio homines non exactam illam
physicam pulchritudinem intellexisse, sed vulgarem in debita quoquomodo Partium commensuratione & figura sitam, quam qui oculis capi
90쪽
negaret,rideretur a vulgo , vapularet etiam ab amatoribus. Caeteriimroii quam Aguilonius auorum de communibus objectis sententias diis ruisset, suam introduxit,novemqi constituit haec: quantitatem, figuram, Iocum,situm,distantiam,continuitatem, discretionem, motu,quietem. Sed non video, quid nos cogat ab Aristotelis atque aliorum Philo Phorum recepti sententia deflectere, quinque communia sensibilia statuentium haec: magnitudinem, figuram, numerum, motum & quietem. quaecumque enim supra haec comminiscuntur vel vulgares Optici, vel doctus Aguilonius, vel ipse alias Aristoteles lib. de sensu &sens. ad praedicta velut ad summa capita poterunt revocari. Nos igitur ne turis has in sic holis cieamus, consueta quinque communia oblecta introduci tantum volumus. Argumenta,quae passim contra obiiciuntur, aut objici possunt,dissolvi queant vel a Philosophastris: nolo igitur iis implere
Majoris & dignioris operae hoc est: an commune visus objectum visum moveat per speciem propriam distinctam a specie objecti proprii: id quod Albertus Mag. & Joannes Duns existimarunt i qui meam hac
in parte nunquam obtinuerunt assensionem. si enim quidpiam luce M lore orbum sit,visum movere non quit, quantumvis habeat figuram, di magnitudinem, numerum, motum, quietem: ut patet in aere. erinilla communia visilia nullam de se propriam jaciunt speciem: si enim iacerent quidni videretur aer λ Itaque sic sentio: ipsa speciem proprii
visibilis modificare seu determinare,hoc pactor cum video rem albam. albedine producitur species; a figuravem, magnitudine, numero, motu, quiete non alia a priore distincta producitur: sed ea,quae albediis nis est,modificatur & determinatur, ut repraesentet albedinem quantam, quadratam vel rotundam, unam vel plures,motam vel quiescentem. Objicitur de caelo, cuius percipitur magnitudo,& tamen colore Oret. Dico videri colorem aliquem en caeli,qui sapphirinus a gemma, caeruleus ab ipsomet dicitur. Caeterlim visibile commune non esse vis bile per accidens, ut optici dicunt, sed per se, inde stabilio: quia per se conjunctum est cum visibili Proprio,quatenus est visibile, adeo ut sine eo visibile proprium non ponsit visum excitare. e b per se pertinet ad rationem visibilis proprii, quatenus est visibile. Declaro me exemplo: si a colore tollas magnitudinem. figuram,numerum, motum,quietem,non poterit videri. quidquid enim quantum non est .visu percipi non potest: atqui omne quantum vel est unum,uel plura, vel movetur, vel quiescit. Ubi manifeste cernis etsi
defioculus sis distinctionem a visibili per accidens i hoc enim nihil facit ad visibile proprium,ut visibile est: eo enim subtracto adhuc potis