장음표시 사용
151쪽
duplum quidem ad unum numerus est definitus. Multiplex autem per numerum quidem ad unum est,non definitum trimo,ut hunc, ut hanc. Sesquialterum autem ad subsissu aberumper numerum est ad numnum desinitum. At id,
quod partes coplectitur, ad id quod o est pars, per i
definitum perinde atq; ad unu en ipsum vir diximus,mult
plex . Excedes autem ad ut quod excessitur nde natum dimisiano est numero. numeras enim commensiurabilis est. Me autemper non commensurabilem numerum dicuntur. Excedens enim, ad id qu)d exceditur, tantum quia est, O vltra. at hoc est indefinitum, ut confiat. eil enim utrumvis, dies aequale, vel non aequare. haec igitur omnia ad aliquid, uti diximus, per numerum dicuntur, meri; affectus.
Ad aliquid alia dicuntur, ut duplum ad dimidium. Hic partitionem persequitur eorum,quae ad aliquid diu cnatur, quorum quaedam sic dici ait, ut duplum ad dimidium,& omnino multiplex ad submultiplex. Atque hie quidem intellectus ad aliquid per excessum & desectum accipitur, quem intillectram secundum num rum appellat. Alia vi combustiuum ad combustibile, di diuitiuum ad diuisibile. quae notio effectivum &passivum spectat. Tertio modo ad aliquid esse intelliguntur , quae sic se habent , ut mensurabile ad mensuram, scibile ad scientiam, sensibile ad sentum qui ad aliquid intellectus iudicanti & iudicato subiicitur.mensura enim mensuratum iudicat, lenius sensibilia , de scientia scibilia. Quibus partitis unum queque intellectum retractat, & quomodo dicatur, o tundit: & ipsorum mutua discrimina declarat. Prima igitur, haec autem sunt quae per excessum atque desectum dicuntur, per numerum dici ait, aut simpliciter id est inde terminate, quod ipse xxpoluit adiungens, aut indefinite) quoniam aut indeterminate dicuntur inter se,quae per numerum ad aliquid dicuntur, hoc est, ut neque excedens determinatum excessum significet, neque quod exceditur, determinatum desectum. velita, ut ambo inter ipsa determinata sint,vel determinata inter se per unum aliquem numerum dicamur. Exemplis
autem quid horum quodque significet,declarat. Nam duplum quod dicitur ad dimidium, & oppositionem habet per numerum, duplum ad unum quiddam determinatum dicitur, quoniam omne duphim dicitur ad dimidium: ac proinde ad unum quiddam, idemque determinatum dicitur duplum, eiusque determinatur excessus, clim ad dimidium semper dicatur. Eadem est dimidij ratio, ut quod ad determinatum unumque
dicatur, hoc est ad duplum, quod certum ac unum excessum significat. Atque huiusmodi quidem est hoc,
quod primum est eorum, quae secundum numerumper excessum ad aliquid dicuntur,quod. ad unum d terminatum secundum unum dicitur. Multiplex vero dicitur illud quidem secundum numerum per dete minatum excessum. Dicitur enim ad unum submuli plex,non tame ad unum aliquid determinatum, ut duplum & dimidium. Sed, cum talia inter se determinatam oppositionem habeant. multiplex enim unius&ad unum dicitur, atque item submultiplexὶ hoc tamen
unum non est determinatum.Nam,cum sit aliquid tertium,quarium,quintu,& quouis alio numero submultiplex multiplicis esse potest. Pari ratione multiplex potest ese, siue triplum sit, siue quadruplum, de omnino quotiescunque in se id continet,ad quod resertu si
cundum quemcunq; numerum . haec ergo determinationem non secundum unum habent,sed inter se. Selia
quialterum vero ad subsesquialterum perinde atq; duplum ad dimidium utrunq; numerum determinatum habet secundum excessum ac desectum m merorum. Nam sesquialter numerus determinatus est, quoniam
qui numerus alterum in se eiusq; dimidium continet stesquia iter dicitur,pari ratione subsesquialter.hic enim est, qui totus cum sui dimidio in alio continetur, & sic ambo numeri, qui per huiusmodi excessum accipiuntur , determinati sunt, clim ad unum ac determinatum reserantur. Primum igitur exemplum, duplum di seu qui alterum,quemadmodu que nunc dicta sunt,utrosq; numeros definitos habent, di omnino quibus in numeris relatio fit ad unum aliquid determinatu in iis ut a bo determinentur necesse est. Nam ut omne dimidium est unum,sic duplum in eo quod duplum unu est,qu modo sesquialterum quoq; ,& subsesquialterum se habet, ne quis putet huius exemplum aliam oppositionem significare, quam exemplum dupli. Sed multiplex praefatus ad unum quidem,non tamen determinatum dici, ut discrimen inter hane & priorem oppositionem explicet, rursus eiusdem modi oppositionis exemplum exponit sesquialterum & subsesquialterum, quae per numerum ad numerii determinatum opponi ait, id est ad
unum numerum determinatum,qm horum utrunq; ad
unum determinatu dicitur,cui aequi pollet illud, per numerum ad numerum definitum. At multiplex no perinde ad submultiplex dicitur . nam horu quoq; Vtruq ad unum dicitur, non tamen ad unum determinatum. Ad hune quoq; modum super particularem numerum ad supparticularem dici ait. uterq;.n.ad unum dicitur, sed non per determinatum excessum, cum unum fgnificet,& cuiusdam unius,non tamen excessus rationem explicat, ut duplum ses palalterum, ut de multiplice dicebamus,quod ad submultiplex dicitur,ut ad unum qui dem,sed non determinatum. Sed, m dixisset, superparticulare autem ad supparticulare per numerum indesinitum appostione multiplicis declarat superparticulare ad unum dici,sed non ad unum determinatum. Multiplex enim cuiusdam atq; unius multiplex est.Sed hoc unum quota pars multiplicis sit,non definitur. Itaque multiplex aeque ac superparticularis , ad unum dicitur, ac vicissim duplum & sesquialterum similiteri ter se. At excedens ad excessum non perinde sese habet , cum multiplex & super particulare ad quidda d
terminatum reserantur auiusmodi vero comparatio in oppositione indeterminata vagetur. Multiplex .n.hoc habet determinatum,quod saepe continet numerum illum ad quem refertur: i uperparticulare vero quod illucontinet,& partem praeterea quampiam eius. At excedens quia nullum excessus terminum significat, idcirco per indeterminatum excessum dicitur. Praefatus autem quod excessum non definit, id per numerum indefinita excessum habere, illud opponit. Numerus enim commensurabilis est quasi dicat, omnes definiti numeri comensurabiles sunt. haec autem, inquit, per non commensurabilem numerum dicuntur, quibus verbis exponitur quomodo per numerum indeterminarum dicantur. Nam cum Omnis determinatus numerus commensurabiliis sit, comensurabiles.n .sunt, qui eadem mesura
mensurantur. estq; unitas omnium numerorum mensura c5munis, qui per huiusmodi excessum excedere dicuntur, ij quoniam excessum non determinant, per numerum in mensurabilem inter se dici seruntur, nou inter se non sint comensurabiles,cum sic inter se habere
152쪽
bere accipiuntur, si accipiamur, sed quia nisi in mutua
oppositione determinent excessum incommensurabiles esse dicuntur. Ipse vero exponens verba haec. Haec autem per non comensurabilem numerum dicuntur ut explicaret quomodo secundum incommensurabilem, addit. Excedens enim ad id quod exceditur, tantum quid est, de ultra, at hoc est indefinitum. qu
niam siue crescat siue decretcat, eandem habitudinem seruat. hoc est enim quod significat cu m ait. Est enim utrumuis vel aequale vel non aequale. Vel enim aequale prius accepto potest quod rursus accipitur excedi, aequale autem secundum proportionem, ut sit utrobiq; subtriplum quod exceditur, vel non aequale. hoc autem est indeterminatum.Sed illud, indesinitum omnino est numero dixisse potest,ut per ipsum significaret,
nullum excedens quatenus secundum numerum omnino est aliquid, determinatum esse, quod demonstratur illis verbis, per non commensurabilem autem num rum dicuntur. tDe huiusmodi enim excessu indeterminatum dicitur, propterea quod ex numeris qui sic habent inter se,nullus est commensurabili . Vel illud. Numerus enim commensurabilis est significat numerum qui definito aliquo excedit, commensurabili numero excedere, quemadmodum superparticularis supparticularem parte videlicet. At in excedente non determinatur excelsus. Excedens enim tantum est, quatum id uod exceditur,& amplius, ipsum autem amplius inde-nitum est. Nam excessus ille, quo excedens excedit,
par esse potest ei, quod exceditur, ut excessus dupli. Sia quidem duplum tantum est quantum dimidium,& amplius, quod amplius par est ei quod exceditur. potest Gliam esse minor, prorsus ut quo excessu superet, desinire non liceat, utrum pari, an minore, ut in super particulari,qui minore,hoc est parte excedit. Caeterum cum docuisset quomodo per numerum dicantur, quae per excessum ae desectum dicuntur. Sed haec,inquit, Omnia,ut diximus, per numerum dicuntur, numeriq; assectus. Nam duplum de dimidium, multiplex de submultiplex, de caetera id genus numeroru affectiones sunt, de hac rone quanta,ut paulo ante dixit in partitione quati. Et insuper aequale simileuatque idem,abo modo. Ratione enim hybus unius uniuersa dicuntur: Eadem enim sunt ea, quorum est substantia una. Simitia sunt ea,quorum est quatitas una. Aequatia item sunt ea,quorum es quantitas una. st ipsum vnu principium esse numeri men ramque constat.quare bata uniuersa ad aliquid per numerum quidem dicuntur,non tamen modo eodem Actiua vero atque passiua
per potentiam amuam atq; passuum operationesq; pote tiaram dicuntur, t combussi uuam ad combustibile quia posisunt, rursus comburens dicitur ad ut quod comburitur,
diuidens ad H,quod diuiditurint operantur. Eorum autem, qua per numerum dicuntur,operationes nonsum, nisi eo modo, su in alius dictus en, sed operationes permotum illa competunt Ea praeterea,qua dicuntur ad aliquid per potentiam, tempore etiam iam dicuntur, ut id quod fecit, ad id
quod est factu m, oe id quod est acturum, ad id quod est faciendum se enim pater, filis dicitur pater. istud enim fecit, hoc quippiam passum est. Praeterea sunt quae per potentis
priuationem dicuntur, ut impossibile, quaesitati modo diacuntur,ut inuisibile. Ea igitur cluae ad aliquid per numeram dicuntur atque potentiam, omnia hoc ipῖo sunt ad aliquid,
quod unumquodque ipsum quod en, c si piam dicitur esse, sed non bre ipso quod ad illud aliud dicituri mensurabile, o stibile, o inrelligibile ad aliquid ex eo dicuntur, quia ad quodque ipsorum aliud dicitur. Intelligibile nanque inteli cum ipsius esse significat.
Et insuper aequale. Sed quaedam,inquit,per numerum ad aliquid dicuntur alio modo, non per excessum& delectum , sed per similitudin m de aequalitatem. Quod autem quae sic inter se dicuntur, per numerum dicantur,hinc intelligitur, quod ea per unum dicuntur, ut ipse ait. Aequale enim, simile,atq; idem per unum dicuntur. Nam quia unum sunt inter se, cratione enim ipsus unius uniuersa dicuntur, dixit huiusmodi oppolitionem de habitudinem inde sumi,u, am bo sic opposta, unum sunt inter se. Quomodo autem ambo sint Vnum,exponit, eadem n q;, ait,sunt quorum est substantia una. haec enim sunt similia secundum lubstantiam. Nam, cum ipsum sibi idem esse dicitur, unum quasi duo sumitur. Itaque identitas,unitas quaedam est secundum substantiam. Similia vero sunt,inquit, quorum est qualitas una. Similia enim in sola qualitate diacuntur,quemadmodum docuit in Prsdicamentis,ut similitudo unitas esse intelligatur in quilitate. Aequalia item fiunt ea,quorum est quantitas una. Sed omnia sic
opposita, idcirco opponi dicuntur, quia unum quiddasunt.quo assumpto,huiuimodi habitudinem de oppositionem per numerum fieri ait,cum prius sumpsiit et i
sum unum principium esse numeri atq; mensuram. Ita, quae per unum opponuntur, ea per numeri principium sunt opposita, ac proinde per numerum. Sed non similiter per numerum atq; ca, quae prius dicta sunt. illam. per excessum in numero dicuntur,lisc autem per squalitatem dc unitatem. Sed, postquam de iis disseruit, qua per numerum ad aliquid opponuntu ,protinus sermonem ad ea transfert,quae ut effectiva sunt, & passiua, ac ut efficiunt, patiunturq;,inter sese opponsitur. ectiva
igitur & passiva per potentiam dicuntur, et scientia vero di patientia per actiones, quae a potentiis proficisc tur. At ubi exemplis quaenam per potentiam ad aliquid dicantur,exposuit,& quae peractum,oppositionem per
numeros adiicit non habere partitionem secundu hoc, quoniam ne sunt quidem numerorum assectiones vi , cum sint immobilia mathematica cuncta. Illud vero.
Nisi quemadmodum in aliis dictum est idcirco sonati
se dixit, quoniam qua intelliguntur numeri, ipsorum actiones quaeda existere videntur,quae tamen non sunt actiones per motum.Neq; enim intestigens qua intelli git mouetur, neq; quod intelligitur , elique actio quaedam eius quod intelligitur,n5 tamen per motum,qualis actio quaedam est in iis,quae versantur in motu pe petientis, ac non efficientis solius. Vel quia licet ipsorii numerorum nullae sint actiones numerus.n.qua est numerus nec efficitur, nec patitur, ut Pythagorici reba tur efficientia tamen & patientia per excessum secu dum numerum,& quem habent inter se,vel per aequalitatem proportione quadam es sciunt,perpetiunturq;. Neq;.n.effectivum, utcunq; habeat, vel quantocunq; sit, munere suo iungitur, sed conuenientiam ac propomtionem quanda cum patiente habeat oportet, quae per numerum quendam efficitur.Nam medicamenta talem tantumq; excessum requirunt vi essiciant, morbisque opportune medeantur. Neque enim quantacunq; sint modo qualitate sint praedita, proderuntes scientq:, sed ruantitatem certam praeterea desiderant.quae ratio ea-em est in caeteris esscientibus patientibusq; corporibus. Sed quae inter se per activa de passivam potentiam dicuntur, id est quae efficere dc pati possunt, eorum, inquit,
153쪽
inquit, aliqua per tempus ad aliquid dicuntur . quod enim secit, ad id quod factum est, refertur, ut calcfactum ad id, quod calefecit, aedificatumque pari ratione, Sc facturum,de faciendum. Nam pater, inquit, dicitur fili j secundum tempus, quoniam alter genuit, alter enitus suit. enuisse autem est effecisse, genitum sui Lis, passum esse. Sed quae iacta sunt, per potentiam dici ait, quia haec non amplius sumuntur, quasi in opera snt. Vel per potentiam communiter oppons ait, quae in eo quod essiciant aut patiantur, dicuntur opponi, Per quodcunq; tempus eorum oppositio se matur. Prq-terea,inquit,ut quaedam per potentiam,sic alia perpotentiae priuationem ad aliquid dicuntur. calefactivum
enim ad calefactibile per potentiam dicitur, inuisibile autem de individuum per potentiae priuationem. Nam quod videri non potest, ad id quod videre nequit, refertur , & quod diuidi non potest, ad id quod diuidere
non valet. est enim inuisibile, cuius nulla est visio, & viso n5 est retinuisibilis. quamobrem omnia huiusmodi relativa per potentiae priuationem dicuntur, quand quidem impossibile impotentia est impossibile, di impotentia impossibilis est impotentia. Haec effatus,quae per numerum dicuntur ad aliquid, qualia sunt, de quibus supra dixit, & quae opponuntur per potentiam, id est quae ut efficientia & patientia inter se opponuntur, ea omnia idcirco ad aliquid dici ait,quia eorum quod qui quod est, alterius esse dicitur: non ν aliud dicatur ad ipsum. Quo in loco exponere nobis molitur discrimen quoddam inter ea, quae duobus praedictis modis ad aliquid dicuntur, & eorum rationem, quae ut iudicans Sciudicatum inter se reseruntur, de qua mentionem se cimus, qualis scientia esse dicebatur & sensus, mensura etiam ae intellectus, sciensaque de opinio. Discrimen autem est huiusmodi, in in illis utrunque ori ositorum
quidquid est, illius esse dicitur, ad quod oppositionem
habet,quanquam cum illius dicit, non per casum g nitum significat. Simile nanque per numerum dicitur, et uale quoque, atq; idem, non tamen similis similed citur, neq; aequalis aequale aut eiusdem idem, sed simili, aequali, eidem. Sed est sensus, sic oppositorum utrunq; id quod est alterius dici.vel alteri, vel aliter ad aliud. At iudicata &iudicans a non dicuntur ad hunc modum. Iudicantia enim hoc quod sunt, aliorum, id est fudicatorum esse dicuntur,ut sensus sensibilium,scientia scibi- Ilum, mensura mensurabilium, intellectus intelligibilium. Iudicata non item id quod dicuntur, esse iudicatium,neque hae ratione sunt ad aliquid, u, ipsa sint alio sum, sed quoniam aliud ipsorum est. ideo enim sensibilia sunt quia ipsorum est sensus: At scibilia, quoniam ipsorum est aliud, id est scientia. Nam licet s mile simili
dicatur simile, quemadmodum sei bile scientiae, de sensibile sensibili,utraque sper da iuum casum, non tamen eodem modo dicuntur, quoniam silmile alteri quidpiam
esse dicitur, propterea ιν ipsum illi est simile, non quod illud huie simile fit,quanquam illud ad hoc vel maxime
eodem modo reseratur. Similis est aequalis ae eiusdem
ratio. At lens bile sensui sens bile dicitur, non quod ipsum id quod est sensus ait, sed quia huius ipsus est illud ad quod dicitur. Idcirco enim sensibile sensui dicitur ensibile, quia sensus ipsus est. Visibile enim significat ipsius hiberi visionem. Similis est harmoniae ratio ad
Consonantia. Harmonia enim consonantium esse dicitur, consonantia vero harmoniae, quoniam harmonia
ipsorum est, quemadmodum scientia dicitur ad scibilia.
Et intellectus non est ad id, cuius en intellectus. id enimbis dictum erit. Similiter o visus eu ustiam in visus, nomessius est risus, quanquam vere hoe diei potest, sed ad col rem, aut aliud quippiam tale. Illa vero modo bis idem dicetur , esse inquam visum eius uius est visius. Ea igitur qua per se ad aliquid dicuntur. partim hoc modo dicuntur,pam
tim si genera ipsorum talia simi. Nedicina erum in ad alia quid, propterea quod scientia, qua quidem ipsius est genus, ad aliquid esse videtur, ct insiuper ea, qu bus ad aliquid d, cuntur ea, quae ipsa habent, νι aequalitas ad aliquid est quia aequale ad aliquid en, O similitudo etiam, quia simile ad aliquid est. At enim sunt quae per accidens dicuntur ad aliquis, ut homo ad aliquid dicitur , propterea quod accidit ipsi esse duplum. Me autem est ad aliquid, oe album simili Uodo, si eidem accidat duplum ae album esse. At intellectus non est ad id, cuius est intellectus. Praesitus in iis quae ita dicuntur inter se, ut iudicans Zeiudicatum, iudicatum ad iudicans se dici, quoniam illud huius est,id est iudicans iudicati i eum sic possit ad iudicans dici,ut iudicans ad iudicatum: Nunc hse,icientiam videlicet,sensum, Se mensuram,& talia, se ad aliquid dici demonstrat, ut ad ea quoru m sunt, scientia ad stibilia, ad sensibilia sentiis, opinio ad opinabilia , non ad ea in quibus habentur, verbi causa scientia ad eum qui scientia praditus est, sensus ad eum qui sensu, & pari ratione ea era . quibus demonstrandis fidem eius sa cit, quod supra dictum est, esse aliqua relativa, quae ad aliquid idcirco dicuntur,quoniam ea ad quae dicuntur, horum sunt, quae dicuntur ad illa. huiusmodi enim lunt iudicata, quae sic ad iudicantia dicuntur. Nam quod scientia ad scibilia,non ad scientem rcferatur, docet,d monstrans fore,ut idem dicatur bis. Qui sat autem, ut idem bis dicatur, ipse paulo post in processu demo strat,dicens. Similiter de visus cuiuspiam est visus, non cuius est visus, quaquam hoe vere dici potest, sed ad colorem, aut aliud quidpiam tale:illo vero modo bis idem dicetur, esse inquam visus eius cuius est visus. horum enim verborum hic est sensus, si visum & scientiam a que his similia aliorum esse dicimus , verbi causa sese tiam scibilium, visum visbilium, nullum sequetur inc modum. Roganti enim quid est id cuius est scientia lapte respondetur, est scibile. Si quis tamen scientiam assrmet non ad scibile referri, sed ad eum cuius vel in quo est,id est ad eum qui scientiam habet,interroganti, quid est id cuius est scientia, id respondebit, cuius est scientia ,hoc est sciens. Postum est enim dici ad id cuius est, de si e responsum erit ineptum, de idem dicetur bis. Sed hoe in loco occurri nobis in hune modum potest rsi talia idcirco ad ea in quibus inlunt,no dicuntur, qu diam fit, ut idem bis dicatur,utiq; par erat, ut eoru quae habentur, in aliquo, nullum ad illud diceretur in quo inest. At multa relativa ad ea dici videntur, in quibus insunt harmonia enim consonantium esse dicitur, quae tamen in nullis aliis est,quis in consonantibus,de ad illa
dicitur. Quinde habitus eius esse dicitur, quod ipsum habet, de in quo ipse inest. In quibus si quis perinde percontari velit, idem dicetur bis. Roganti enim quid est
id cuius est harmonia,apposite respo ndebitur,id cuius est ipsa. squidem harmonia ad illud dicitur, cuius est harmonia, hoc est ad consonantia, quorum harmonia est. Ad ea vero dici in quibus habentur, declarant Theophrasti verba, qui se in secundo Topicorum ait. Quorum esse quaeque dicuntur, in his insunt, ut modendo siue comensuratio,habitus de compositio: memoria
154쪽
ria vero&somnus, atq; opinio In nullo habetur inanimatorum,nec alterius motus in alio.quamobrem sigilli timest definiendum. Ipse quoque Aristotes es de his ipsis in hune modum in quarto lib.Topicorum edisserit. Quoniam eorum quae ad aliquid dicuntur,quaedam in iis aut circa ea necessario sunt .ad quς dicuntur, ut disposito, hibitus di moderatio. in nihilo enim alio, d in iis de quae dicuntur,haec inesse possunt,alia vcro no necessario, inesse tamen possunt in iis ad quae dicuntur,vis anima, scibile sit, cum nihil impediat quominus anima lalipsius scientiam habeat, non tamen id necessariuest . fieri enim potest, ut haec scientia habeatur in alio, quaedam autem simpliciter illis inesse nequeunt,ad qua
dicuntur,ut contrarium in contrario haberi nequit,n
que in scibili scientia, nisi anima vel homo scibile stiliis nanq; necessarium esse ait, ut nonnulla relativa ad
ea dicantur,in quibus habetur, de quorum numero diis spostionem esse dixit. dispositio enim dispositi est, atque eius in quo habetur. item habitum.Nam habentis habitum, habitus est habitus. quae ratio eadem in mediocritate reperitur. At si ad ea dicuntur in quibus sunt,
bis hoc in ipsorum singulis dicetur,quid est id cuius est dispositio' id cuius est dispositio.quid est id cuius est habitus id cuius habitus est. Si ergo bis idem in his dieitur, est aute necesse, ut ipsi dicatur ad ea in quibus sunt, idem bis dici non obstat quominus quid i ad id in quo inest dicatur. Etenim si bis idem ita diceretur, ut idem
ad se dicatur,incolnodum sequeretur.tunc enim quidpiam sibi contrarium esset, cum relativa dicantur ad cotraria. At si quis rogatus quid est id cuius est scientia trespondet scientiam eius esse cuius est scientia, non in .men ad hoc dicit. Neque enim rogatus ad quid dicitur scientia i respondet, euius est scientia, sed, ad eum qui scientiam habet . ae vicissim scientiam habens ad quid dicitur rogatus ad scientiam respondet, utiq; no idem ad idem dicetur, cum scientia Ege aliud sit, quis quod obtinet scientiam.'terum ipse non ea dixisse videtur, ut quidq ad id in quo est,ssici negaret,sed potius ut eo firmaret, quae, cum in quibuspiam sint , possunt ad alia praeter i ad ea in quibus habentur diei, eorsi ad illa seri relationem .Quaquam illud quoq; potest in quaestione
venire,virum quae inter se per potentiam dicuntur, horum alterum id est patiens quod eis cienti aut effecti uocotrarium est,idcirco ad iplum dicatur, quoniam illud huius sit, non quia hoe illius ' Nam com Sustibile propterea est combustibile, quoniam aliquid est eius combustiuum, ac vicissim aliquid calefactibile, quonia eius quidpiam est calefactivum,& horum quodq; quidquid est,alterius esse dicitur.Combustibile enim a combustiuo est eombustibile:& sensibile idcirco est tale, quoniaest aliquid a quo sentiatur. An huc pertinent verba haec, v equae sic dicuntur,ad quid dicantur,ostedaturi Quadoquidem quae per potentiam dicuntur, ea procul dubio dicuntur ad haec, nec quaeritur ad quid fiat horum relatio. At in iis quae ut iudicantia dicuntur ad aliquid, quaestio est ad quid ea dicantur, exempli causa virum sentire ad sensum reseratur, an ad sensibile. Talia igitur omnia n5 ad ea referri a quibus habetur, sed ad ea quorum Iuni Gunde de monit raui cum diceret ,horum cotraria sic ad ipla dici oportere, q uoniam horti illa sunt.
In his enim dictu verum est, ea quidquid sunt, aliorum, vel certe ad aliud utcunq; dici.Nam etsi hoc communest omnium relati uotum, tamen quae ad iudicantia re
seruntur , ea idcirco reserantur oportet, quoniam illa ipsorum sunt. quod verum non esset, si scientia & talia singula ad se habentia dicerentur. Eoru igitur quae per se diculur ad aliquid, quaedam sic dici ait.s. vel quia ipsa quidquid sunt, aliorum esse dicuntur, vel quia ipsorum alia sunt. Partim, inquit, si genera ipsorum talia sunt. Medicina. n. est ad aliquid, propterea ip scientia, quae quide est ipsius genus,ad aliquid esse videturo Seὸ hoc in praedicamelis quoq; ab ipso dictum fuit. Nam cuius genus ad aliquid est, id non per accidens dicitur ad alia quid, sed per se, licet n6 perinde atq; genus. Quia enim genus in specie inest, si v t species ad aliquid habeat in substantia, genus enim substantiae ipsius est pars. Pret rea ut quae habent,inquit, alia sum ad aliquid, se&ob id quε ab ipsis habentur. qualitas enim idcirco ad ali quid est, quoniam aequale quod aequalitatem habet, ad aliquid dicitur: &similitudo, quoniam simile. Idcirco enim ad aliquid illa dicuntur, quoniam ab his habetur. Quaedam vero per accidens ad aliquid dicuntur, ea. s. quibus cum ipsa non sint ad aliquid, quidpiam accidit, quod ad aliquid dicitur. Homo. n.dicitur ad aliquid cum ei accidit esse duplo,quod est ad aliquid. Rursus album ad aliquid ex accidenti perinde dicetur.si cui d plo esse accidit,huic quoq; albo esse contingat. Sed interest inter hos relativorum modos, quod in priore subiectumdicitur ad aliquid propter ipsius accidens, in
posteriore vero accidens ob alterum accidens.
Perfectum dicitur id cuius nulla pars extra accipi p tes. ri tempus id cuiuscunq; perfectum dicitur esse, extra quod nullum accipi tempus potest quodsiit huiusce temporis pars, Et id quod est affectum virtute, atq; bene se habe non
habens ad genus exuperationem, vi medicus perfectus quispiam dicitur, modulators perfectusι m nihil ipsis in speciς
sua virtutis deest. Hoe pacto etiam per translationem O inmatis dicere consuevimus calumniatorem perfictu furemque perfection,quandoquidem et bonos etiam ipsos dicimus,
ut furem bony, Gluniatorem; bona,atq; ipsa vi rem perfectio quaedam est.Vnumquodq; enim tunc est perfectum b-nantiaq; omnis tunc est perfecta, cum va thecie propria virtutis mala pars eius magnitudinis, qua secundum naturam competit, deest. Praeterea in quibus nudiosis inest finis, ea perfecta dicuntur . ex eo nari: quia finem habent, perfecta sunt, O dicuntur. Qiareinum sinis extremum' quiddam, ad praua etiam transferentes, perfecte periisse quippiam dicimus, perfectes corruptum esse,cum nihil prorsus corruptionis deficit,atq; malild in ipsi extremo est constitutum. Quapropteroe obitus finis dicitur pertransationem, quia utraq; Bunt extrema. sinu vero, O H,gratia cuius catera sunt,extremum est. Ea igitur, quae per se perfecta dicuntur, tot modis dicuntur, alia xero propterea, quod in bene sese habendo nil ipsis deficit, neq; exuperationem habent, neque
quicquam en extra. Alia omnino ex eo, quia in unoquoque genere exuperationem non habent, Mia; quidquam en e tra. aetera vero imper haec ipsa perfecta diculur, quia aut tale quid Deums, aut habent, aut talibus accommoda tur, aut aliquo alio modo dicamur ad ea, qua perfecta pri
Persectum dicitur id, cuius nulla pars extra. Deinceps de persecto verba iacit, ac partitionem eius pol quitur: primo modo persectum esse id ait intelligi, quo pars nulla ipsius abest. Tunc enim aliquid pers ctum id quod esse dicitur est, quando nulla pars illi abest ex iis,quae faciunt ad persectionem, ut tempus id cuiusq; persectu esse dicitur,cuius teporis, quod . huiusia dicitur, nulla pars abest, nec extra ipsum est aliqua.
155쪽
Nam licet extra omne tempus sit aliquod tempus, tamen si certae cuiuspiam rei tempus definitum accipiatur,tunc demu huius tempus erit persectum, cum eius temporis pars nulla desuerit. ut si cuius, verbi causa, hominis tempus si centum anni, quod si totus eius vitaeterminus, tempus hominis persectum suetit, si ex annis cetum nihil abfuerit.hoc quoq; modo perfectus est limmo, perfectus equus,cui nulla pars abest. lie persecta statua,& caetera singula, quibus nulla pars abest. Similiter persecta ea dicuntur, lupra quae nihil est fis propriam virtutem,& huius bonum quodq; habetur in hoc genere.quo in loco paulo communius virtutis nomen usu
Pat. Res.n.quaeq; tunc esse persecta dicitur, cu propiam Virtute obtinet, ut homo perfectus,cui nihil ad virtutes humanas desideratur,& supra quem nihil est bonis humanis prςditum. Sic persectum Medicum appellamus, qui medicinae cognitione a nemine superatur. Iliud autem ad genus i ple exposuit, cum diceret:Cu nihil ipsis in specie suae virtutis deest. γ Na cum virtutes complures ae diuersae sint, is perfectus esse dicitur per virtute qhabet, quia nihil in ea deficit.Na genus pro specie dixit. Et tibicem persectius dicitur, qui sua in arte talis est, ac in uniuersum quicu nq; quapiam in arte, scientia vel virtute non deficit, perfectus in ea est. A quo persectorum modo,quo ea persecta dicuntur,quae in sua bonitate no excelluntur,ad mala quoq; persectu transferimus. Caluntatore. n. perfectum dicimus. di sui E pe s.ctum, qui a nemine his in rebus superatur. quod idcirco facimus,
qm eosdem bonos etiam nuncupamus, ut lares bonos
re persectas, quasi virtutem ac persectionem in his habeant. Nam propria cuiusq; virtus persectio est quia, inquit, unumquodq; tunc eu peuhctum, substantiaque
Omnis tune est persecta, cum sim speciem propriae vi tutis nulla pars eius magnitudinis, quae F m natura competit, deest. dicens, rm speciem propriae virtutis pro illo. quando huius propriae virtutis speciei,in qua specie est, nulla pars desideratur naturalis magnitudinis. ut homo perfectus est, cui nulla pars humanae virtutis abest. Homo enim persectus est, non cuius partes apte congruunt, sed in quo nulla pars virtutis humanae eluiaque naturalis magnitudinis desideratur, & pari ratione equus, canis, & alia quaeq; res: ut sic persectu id esse definiatur, ius in suo genere nulla propris virtutis huiusq; magnitudinis pars desideratur; quandoquidem ad magnitudinem naturalem nulla persecti pars desideretur Oportet. Sed ex praedictis priora persecta dicuntur sim quantum, posteriora vero m bonu m & quale. Praet rea,inquit, in quibus studiosus inest finis .ea persecta diticuntur. Nam quod finem habet,persectum est. finis autem propriae dictus,bonum quoddam est. sic homo bonus est periὸctus,qm proprium finem habet, qui bonuest. tq; discrimen inter haec & praedicta persecta, in i Ia persecta dicuntur,qm in persecto sunt, cuiuimodi est
virtus stine autem,quia sunt in s ne.Vel haec adiecit, non quasi significans persectorum aliam speciem, sed repetens ea, quae de his sunt dicta ,hoc retulit,non quasi a superiore diuertum. At qm persectum est quod finem habet,finis autem est extremum, idcirco q- fiunt in ex tremo, haec in sine dicimus esse.quo fit, ut in malis etiahune persecti intellectum usurpemus, ut aliqua petitacte abolita esse dicimus, aut persecte interiisse, cum ad extremum mali peruenere, nec interitus quidsi supe est. Sie exitus finis esse dicitur, qm finis est extremum. hoc autem est bonum,& cuius gratia,extremum nobis
finem appellantibus. Quamobrem dicimus etiam ali. quid exitum habere cuius gratia es sciebatur, sed esse errorem in sequente. Nam finis proprie hoe esse intelagitur, quod se est extrem si, ut id cuius gratia. Finis umro, inquit,& id cuius gratia caetera sunt, extremum est id est, finis autem proprie dictus est extremum, ut cuius gratia . Vel cum ambo extrema esse dixisset exitus. n. siue obitus extremum est adiecit, finem quoq; ,&ipsum cuius gratia extremum esse. Sed omnia prςdicta,& quq
per se pi sina esse dicuntur, in duos intellectus redigi ait, vel in eu m quo persecta esse intelliguntur qus in bonitate non deficiundinee ab aliis ita separantur, ut extra ipsa qui cu liceat accipere, quod si a deicti, ipsoru bonitatem augeret. In quibus enim studiosus snis habetur, ea in hunc intellectum referuntur, quo persectum aliquid propter virtutem & plenam boni praesentiam vocatur.vel in alium quo persecta dicuntur, quae simpariter in proprio genere a nullo excelluntur, & quibus nihil abest . qui quidem intellectus primum fuit explica
tus, di ad cuius expositionem exemplnm persecti temporis apposuit: quomodo persectus homo est, cui nulla pars abest,& pari ratione equus, domus, iundamentum, sedes, ut supra dixit. Atque hi quidem sunt intellectus eorum quae per se persecta dicuntur. Alia .n.quae persecta dic ut usi ab his tale nomen mutuari ait, quia aut tale quid faciunt. doctrina enim persecta dicitur, quoniam effectrix est persecti cuiuspiam. Facit enim ut quispiam virtutem habeat. Item ars gymnastica, uoniam habitudinem bonam, quae persectio quae-am est, assere. Alia persecta dicuntur, quoniam quidpiam huiusmodi habent: ut librum persectum nunc u pamus,cui nihil scribendum abest.&actionem periectam , in qua nihil desideratur. Alia quoniam perfectis accommodantur. Si e vestis persect a dicitur,sic ca cea metum,sic armatura, ut Achillis hasta persecta, quoniam ipse solus, qui perfectus erat, uti ea poterat. Similiter que persectis secundum bonitate accomodantur, ipsosue decent, ea persecta dicu tur: ut actio persecta,
quae decet studio sumi qualis est actio Philosophi. aut aliquo alio modo dicuntur ad ea quae perisAa primo
modo dicuntur sic ludierum certamen persectum appellatur, quo certat perfectus Athleta.
Terminus id dicitur quod est unius usp ultimu O vltra quod primum nihil accipi potes, O citra quod primum
omnia collocantur,oe id quod est magnitudinis aut magnum dinem habentis forma, iussurusique finis: tale an tem est
id, ad quod permotum Dur, actisue fit, non id, a quom profectio modum autem ambo, id a quo, id, ad quod profectio fieri silet, O id gratia cuius eatera fiunto mi usiq; sub lamia quidestas item cuiusque.e rutionis enim haec extremum, quod si est cognitionis, est etiam ct ipsius rei e
tremum. Quare patet tot modis ipsem extremum diei, quot modis ipfmet principium dicituri insuper pluribus. Pri
cipium enim extremum est quoddam At non omne extremum
principium est, ut patet. Terminus id dicitur, quod est uniuscuiusque. Porro terminum uno modo id esse ait, quod est cuiusque ultimu,quomodo mors terminus esse dici potest, quod enim ultimum cuiq; aduenit,id terminus ipsius esse dicitur,quo quidem momotus etiam,atque actionis te
minus aliquis eta dicitur. hmoi .n .est extra quod primum nihil licet accipere. Nam, si accepto aliquo tanu extremo, aliquid extra hoe fuerit, id quod accipiebat, non erat terminus. Adiecit autem primum, vi terminii proprie
156쪽
proprie dictum significaret, qui non est terminus Vt titur motus,id principium nuncupatur. ed interdum, pars, sed ut proprie extremum; qualis in corporibus est inquit,ambo,& id,ex quo,& id ad quod qni limoi prinsuperficies. Potest enim pars aliqua tumi,extra quam cipium quandoq; terminus seu finis appellatur,ut in t nihil sit, sed non prima,quoniam ante hanc pariςm est rum agendarum consultatione, in qua exorsi a fine, in ipse terminus. Sed,quanquam per rationum hanc idem extremo consistimus,quod principium actionis effici- terminus significari videatur, qui per priorem, quem tur.Ita quod est actionis principiu m. hoc terminus est uniuscuiuique ultimum appellat,ut eiusdem significati consultationis. ut per haec verba ostendisse intelligatur rationes diuersae sint, hoc tamen haud verum m. Pri- tu fine, tu etiam es sciens esse principium atq; terminii, reo enim modo non solum terminus id dicitur, quod terminu consultationis,actionis vero principium. Pr eum sit aliquid rei, ultimum eius est, sed etiam quod satus aut principium terminum appellari, qd innuit dieuiq; ultimum aduenit. Altero vero,aliquid rei est qui cens, & id ex quo cu adiunxisset, de id ad quod quod terminus appellatur. Praetcrea terminus, qui ultimum quidem positu erat, idq; exposuisset adiiciens, & id graesse definitur,de parte quoque dici potest. Qui autem tia cuius hoc enim est id ad quod, deinceps quotm si e terminus dicitur,ut secundo loco exposuit,non po- dis principium, tot etiam terminum intelligi ait. Nam test cum parte congruere, sed cum eo, qui proprie ter- spem quoq; per qua res est, non sim fguram & forma
minus esse intelligitur, ut supra commemoraui. Item terminum esse ait. quod quale sit, exponit. Neq; enim ultimum tribuitur etiam non magnitudinibus. Nam hominem esse animal rationis particeps atq; mortale,& orationis vltimum dicimus, de actionis atq; senten- hominis simpliciter est terminus,sed cognitionis homitiis. hoe enim modo, ut diximus, mors quoque termi- nis, de pari ratione hoc terminus est cuiusque rei cogninus appellatur, utpote quae vitae animantium ultimum tionis. Nam cum nouimus hoc, tunc res quid sit inquis t. Id autem ultra quod primum nihil accipi potcst, rere desistimus.quod si cognitionis est terminus, ipsius solis magnitudinibus congruere videtur. Magnitudi- quoq; rei terminus erit. Nam quemadmodum sese res nibus enim aliquid accipere licet, extra quod primum habet, sic ipsius enicitur cognitio. quare patet, inquit, nihil est, cuiusmodi est in corpore superficies, in super- tot modis ipsum terminu dici,quot modis ipsum princiscie linea, in linea punctus. Illud autem, extra quod pium dicitur. quod effatus addit. Et insuper pluribus.
nihil aeeipi potest aliter intelligitur cum dicitur de Ac id quidem quod tanu finis principium cicitur atq;
perfecto, aliter cum desine. In persecto enim signifi- speciem, &id unde motus principium , terminum ap-cat cui nulla deest pars.totum enim acceptum perfectu pillari docuit. principium vero,quod materia nuncu- est. In termino autem quo nihil exterius est, termi- patur idcirco terminus est , qm subiectum ultimum est. nans id cuius est terminus,& persectum est quod sit ultimum autem terminus appellatur. At terminum non
quasi totum nihil habens extra.Vel illud cprimum ad . solum quatuor modis intelligi, sed alios etiam intelle ditum termino, dii crime significat, propterea si etiam ctus habere, qui principio congruere nequeunt, ex iis quod non est persectum, habet terminum. Terminum satis apparet, quae de termino differuit, cuiusmodi est quoque dici ait citraqprimum omnia collocantur. cuiusq; rei extremum, ut mors, & vltra quod primum alio diuersoq; modo idem fgnificans, quod verbis su- nihil accipi potest,ut corporis superficies, item figurarperioribus . tunc enim dixit, ultra quod primum ni- quorum nullum hoc est quod causarum aliqua ex iis,hil accipi potest. Nunc vero, citra quod primum om- quae termini dicuntur, ut merito dixerit. principiumnia collocatur. rursus primum adiiciens, ut hoc distri enim extremum est quoddam,at non omne extremum mine a parte seiungat terminum, qui proprie sic appel- principium est) causam videlicet signi scans. Iatur. Citra enim partes era, quae in extrema vergunt, Ipsum quo pluribus dicitur modιs,atque uno mo dicitur caeterae partes iacent,sed illae non primae sunt.Nam pars fori substantiaq; cuiust, veluti quo bonus es bonus, i quoq; ipsa, quae in corpore pro extremo sumitur, intra ipsum ed bonii. Eo modo id, in quo primo aptum G qu superficiem continetur,superficies non item ab alio c6- piam fieri,ut color in superficie. Id igitur,quod primo dici- plectitur. Caeterum , ut dixi, illud cultra quod primum tur quo, forma in ipsa, secundo vero id, quod en materia nihil accipi potest tantundem est atq; hoc citra quod cuiusq; ubiectumq; cuiusq; primum. Omnino autem ipsum
primum omnia collocantur.Praeterea terminus,inquit, quoinrtq; causalaribus modis dicuntur. Id. Tuo qualiam
est & id,quod est magnitudinis,aut magnitudinem ha- accessit,id esse dicitur gratia cuius rimi, item id quo ribentis species. quo in loco speciem vocat figuram atq; tiosam qui iam rationem aut ratiocinationem extruxit, id formamab his enim corpora speciem mutuatur. Nam en quod ratiocinationis inaut vitiosa causa rationis. Pre- magnitudinem pro corpore dixit,quia figura omnis in terea ipsum qumpositionem signet cat, veluti quo Retit, aut corpore est.Αdiecit autem, vel magnitudinem haben- quo pergit abeo enim omnia positionem locumis significantitis. propter animalia, quae non simpliciter cum sint Ipsum quo pluribus dicitur modis. Deinde intelle- corpora & magnitudines,corpus tamen ac magnitudi- ctus explicat huius dictionis quinatque uno modo dicine habet. Animalium igitur species ac terminus est sua ait substan tiam & formam. Nam res quaeq; specie siue cuiusq; forma,corporum vero tuae figurae. primoq; mo sorma dicitur id in est,quam forma substantiam quoq; do supersciem vocat terminum, hoc autem figuram . nuncupauit. Na statua per forma statua esse dicitur. Et Item terminus est,inquit, uniuscuiuique finis, di cuius homo pari rone homo: Se equus equus persor esse gratia. Tale enim est id, quo motus atq; actio pertineti intelliguntur,& cuius in substantia bonu es ius forma Cuius enim gratia motus cietur, actioq; obitur, & quo proprie bonu est.Bonum aut est id, per quod bonus est contingente cessatur,hoc terminus appellatur, neq; ad bonus. Dicit autem ipsum bonu) pro eo quod est,per huc modum mors debet terminus appellari. Nam licet quod bonus est bonus,ipsum est bonu. bonusi. per ni-
extrema sit,tamen quae fiunt, non eius gratia essciun- hil aliud est bonus, si per bonu,boniq; substantia Alio tur.Sed postg dixit, id ad quod per motum itur adi modo inquit, dicitur quo,id in quo primo aptu est quid-cit. Sed no id ex quo fit prosectio. Ex quo enim repe- piam fieri.per illudae.esse dicitur, ut corpus per superfi ciem
157쪽
Hem Glorari dicitur, quoniam superficies prima colorem excipit. Sed, postquam dixit, quo,vno modo sommam de substantiam intelligi, alio vero primum excipiens , ipsum tamen quo proprie ac primum in forma usurpari ait, utpote per quam esse rei cuique luppetat, proxime per materiam, primumq; subiectum. quod primum excipiens appellat.Color nanq; in superficieran quam in materia prima inell, de retu tum naturalium, tum etiam artificiosarum quaeq; non modo per formavi est se esse dicitur,sed etiam per materiam, primu que subiectum:vt homo non per formam solum, sed etiam per subiecti formae materiam homo esse dicitur. Item statua per aes etiam statua esse dicitur, non per formam tantum . eui similis ratio est in omni composita substaria. Sed primum excipies ad materiam referri videtur. Materiam nanq; in uniuersum appellat id, cui primum quasi subiecto aliquid adest. Ita,cum in superficie primum color excipiatur, superficies aemula erit materiae,
color vero formae. Sed postquam dixit ipsum quo tum
formam,tum materiam nucupari. Sed omnino,inquit,
ipsum quo, atq; causa, paribus modis dicuntur. In singulis enim rebus causa est id,quo, ceu propter quod aliquid adest. primumq; docet perinde dici, atq; linalem causam Dicimus enim Ppter quid venit i pro eo quod est, cuius gratia venit i Si quis enim rogatus ypter quid
venerit,responderit cuius gratia venerit,exempli causa propter pecunias exigedas,apte respondebit: qui vero dixit, propter quid venissit ipsum propter quod inquirebat Item qui bellum Troianum propter quid c6siuerit percontatur, is Troiani belli principium undemanauerit inquiriti quae rursus causa est, unde principium motus proficiscitur. ad quod si propter Helenae raptum responderis, ipsum propter quod explicueris. Quod autem idem cum formali materialim caula congruat, ipse testatus est. quin do exemplo quod ipse apposuit,eaula efficiens significatur. Qui enim percorantur Propter quid perperam, aut vicissim recte collectu suexit, is causam scire cupit efficientem fallaciae, aut rectae conclusionis: hoc est, scire vult quid paralogismum, aut quid syllo imum essecerit. Sed prater commem ratos intellectus i plum quo positionem quandam de locum significare ait,id est significare ubi.Nam qui,haec statua,exempli gratia, Aristotelis, quo Athenis consistit percontatur, is ubi ea statua sit. & in qua urbis rogione, intelligere cupit. pari rone qui quaerit, quo siue
per quid deambulast is in qua parte urbis, de in quo loco deabulas,scire laborat, vim in Lyci an Ceramico.
uuare necesse est O ipsum per se multipliciter dici.
Hi erumper se quodditas musculusq;,νt Callias, o quatiras ipsius Calliae Aliud id omne, quod ines in ratione, veluti cessas perse animal est.m ratione enim ipsius animal inest, critias enim animae quoddam G.Praeterea in seipso pri--inas in aliqua sui parte s ceperit. quo pacto superficies
en perse assa, oe bomo vivens perse. Anima nanq; pars quaedam in hominis,in qua prima en ipsum vivere. Prat Na id ius non in alia causa viti. bominis missiunt causa muctae,inmmae, bipes, attamen ipsi homo per se homo in.Im
super ea rua soli insum prout est lum quocirca perse vi, id quod est separatum. Quare necesse est de ipsum per sed Postu,quo, muli, sariam dici docuit. Quare, inquit, necesse est & ipsum per se multipliciter dicatur per quod enim quodque adest, per te adest: de cui primo aliquid adest, huic adest Per se. Nadiplum per quod, praedicatur secundum ali,
quid eorum,quae per se adsunt.Vno igitur modo per se quid ditas de forma esse intelligitur. Propria enim so ma de ratio,quae substantiam explicat, per se cuiq; adest.Callias enim per se est Callias . Sc quaecunque delinitione eonti nentur, per se conueniunt ei, cuius habetur definitio, genus videlicet.& disterentiae,& horum cium
sormae sunt partes, unuquodq; per se adest Calliae. Alio modo quod in se primo aliquid excipit,vi in aliquo sui. Nam superscies per se coloratur,qm ipsa primo colore excipit, ut dixit cum de quo siue per quod disputaret, de limoi quo per materiam esse videtur. Corpus autem, licet ipsum per superficiem coloratum si,qus per se colorata est, in quia superscies, quae prima δι per se colorem excipit, aliquid ipsus est, idcirco corpus per se coloratum esse dicitur.Neq; enim id solum quod in se primo aliquid excipit per se tale esse dicebamus,sed etiam id, ius aliquid est primum excipiens. At superficies corporis terminus est. Item animal idcirco perle vivit, qm anima, quae ipsius aliquid ell, prima obtinet ipsum vivere. Itaq; ho per se vivit, quia vita est in parte eius prima, in anima. Lquae hois est pars: qui quide intellectus materiae quoq; csiuenire posse vicetur. Pars.n.quae in aliquo est, ratione habet materiae, de in materia unitate habet.Quanu alio in loco,quod primit aliquid aecipit,id per te tale esse dicit, quod per partem ex accidenti. Praeterea, inquit, per se id esse dicitur, cuius non est alia causa ulla. ν quale sit , hois ex eplo declarauit. Nalicet hois complures sint causae, est .nsima,& materia, de quaecunq; definitione continentur, atq; ipsum est, ciens, in ut homo sit homo, nulla causa exterior habetur.Si quis .n.te cur homo sit lio, percontetur, nihil aliud respondere queas, quam quia est h6. Ad haec, inq uit,
fer se adiunt ea quae soli insunt, de ut est solum. quius verbis propria quorunda significat, quς illis per se
siue lotu insunt.propriorum aut ratione exposuit, cum
diceret. Soli insunt,3e ut est lotu illud. n. ut est solum fgnificat omne,quod adest cuipia, no quod ex iis, quae in ipso habentur, huic adsit,illi secus. quod igitur soli de
omni adest, hoe propriu est ipsius, usi quid ditas i plius
non est. per quod .n. aliquid determinatur, ac determinate adest, non huic adest: illi vero secus, neque modo adest,modo secus neq; praeterea alteri cuipiam, per id
quod sic adest, per se adest, do sic solitudo id stest per se
adesse s gnificat. Nam quod soli adest, hoc per se illi adesse videtur. quocirca, inquit, per se quod est sep ratum. id est propterea. n. talia sunt per se, qm determinate illis solis adsunt. In quibusdameplaribus legitur, quamobrem coloratum per se de subaudiendum erit superficiei, quoniam coloratu per se superficiei adest. Di positio, ordo dicitur eius esse, 'ia partes habet, aut lo
Aut potentiaMut forma.Positionem. n. quandam sie oportet, ut O nomen etiam ipsum, di Umo inquam, declarat. Dispositio ordo dicitur eius esse. Dispositionem, quoque plurisariam dici est. dispositio enim eius quod partibus constat, ordinem quendam partium fgnisi-cat vel secundum locum Ze situm, qui ordo in iis considerari potest, quae coacta de in loco sita sunt, ut cum exercitum recte dispositum esse dicimus, propterea Pequitatus hunc locum teneat,illum peditatus: de dispo.stionem domus vocamus situm partium eius perlocum ordinatum: vel secundu potentiam, ut in pariliabus animae, quarum alia est prima, ut vegetalis r alia secunda , ut sensualis . aut secundum speciem de se
ma, ut cum statinae aut imaginis dispositionem dicimus.
158쪽
Quod vero ait positionem enim quandam esse oportet,vi & nomen etiam ipsum, dispositio inquam, significat de parti um ordine secundum locum, de fim sormam proprie dictum esse videtur,non de ordine secundum potentias, quanquam positio in potentiis quoq; communiter intelligi potest, vel ex accidenti. scilicet
quoniam ea,quoru potentiae sunt, positionem habent. quamobrem dispositio fim formam situm habet ex aciaci denti. situs autem siue positio, ut in praedicam iis e plicuimus,in iis esse intelligitur, quorum pars altera auteram expectat. Sic autem sese res habet in dispositi ne, tum secundum potentias, tum secundum formas. Habitus autem νηο=uidem dicitur modo quasi operario quadam habentis. eiusq; quod habetu ri perinde atque actio quadam vel motus. Cum enim alterum oecitauerum esciatur, tunc est affectio media. sic inter habentem tumcam, O tunicam,quae habetur Θabitus est. Atque patet fieri non posse, quo hic habitus habeatur. erit enim infinita profectio,
si et ri eius quod habetur, habitus habeatur. lio modo dicitur habitus distositis,quia id quod asscitur bene vel mala di nitur, aut per se, aut ad aliud, qualis est aratas luaes habitus quidam, est enim dispositio talis. Insuper habitus dicitur, si di sitionis talis sit pars, ad apropter virtus
partium, babitus quidam est. Habitus autem uno quidem modo. Habitus,inquit uno modo dicitur quasi operatio quaedam habentis, eiusq; quod habetur.Na,cum habens actu habet quod habet non potentia,&quod habetur, si militer actu habetur, actio id quaedam est utriusq; , qui habitus appellatur. Sic lenae, sic tunicae habitus ab habendo nomen mutuatur,tanq sit habitio quaedam. Nam ut efficientis, de eius quod ellicitur, actio media vocatur effectus, sic actio media inter habens, de id quod habetur, habitus dicitur, cuius esse in utriusq; actione consistit. Sed vestis,quae habet u r, & ipsam habentis medium esse habitum praefatus, negat fieri posse, ut quemadmodum indumenti habitus est,sic ipsius habitus, habitus alter existat. Adiecit autem, chic siue talis qm talis & sic appellati habitus no est alius habitus: nec fieri potest, ut hic habitus perinde atq; vestis habeat. Na,si limoi habitus
rursus habitus habcretur, absq; sine procederetur. habitus. n. per altu in tellectu nihil obstat quo minus habitus habeatur,ut virtutis scientiaeq; atq; doctrinae. Illud aute. Si set, ut eius, quod habetur, habitus habeatur. pro eo dixit quod est, si habitus eius, qui rei habitae nu-cupatur, rursus sit habitus, ut liceat rurius illum habitu habere. Nam ut primi habitus,sic etiam secundi de te
iij habitus erit,&ita in infinitum procedetur.Nam ipse habitus de alio quodam dicitur, atq; eius est quod habetur, non autem ipsus habitus. Alio modo, inquit, habitus intelligitur, qui de dispositionibus praedicatur. Dispositio enim habitus est, ut firmum habitum dicimus,vel contra valetudinarium. Dispositio igitur te habitus tum firmus tum etiam valetudinarius ad ipsum reseruntur, quo habenturi qui vero per vinules ac vitia intelliguntur, etiam ad alios. Iustitia enim habitus est, quo qui affectus est, is recte & ad se & alios est affectus.
Sic artes om nes, tum honestae, um etiam prauae, habitus appellari possunt, ut sit huiusmodi habitus ratio,
qualitas permanens, persi actiones particulares recte aut perperam habeantur.Ex horum habituum numero
partem limoi dispositionis esse ait, ut si quis corpore recte valeat,aut vicissim male. Nam & panes sic affectae babitus habere dicuntur. Quaedam etiam virtutes rerum naturalium separatim particulatimq; sunt, quae
habitus nuncupantur. quin& partem ipsam artis, habitus nomen sibi vendicare certum est.
Passo dicitur uno modo quatitas ruasit vi quippiam a
teretur, Hassumet nigrum, dulce oe amarum, grauitas
atq; leuitas, quae sunt istiusmodi. Atio modo operationes
horum,et iam alterationes.Praeterea magis etiam alteratrinnes, Ilanen equa detrimentum asserunt,oe maxime laesi uarum ea quae dolore viciunt. Insuper magnitudines calamitatum, rerum; asserentium desore passones dicuntur.
Passio dicitur uno modo. Perpessio,inquit,sue a se sue sectio dicitur uno modo qualitas, qua corpora ali crantur.hae autem sunt, quas in praedicamelis qualitates passuas atq; passiones nuncupauit, etiam fmgrauitatem de leuitatem, quas qualitates rursus vocat alterationes, si tunc si ant,cum corpora in sua serma persistentia,intensionem aut remisjionem fmeorum aliquid accipiunt. aliter. n.mutationes, quae per haec existunt, ortus
de interitus es ficiuntur. Alio modo assectiones intelligi ait motus & alterationes, quae iam fiunt per praedictas
affectiones . aisectiones. n. primo modo eae nuncupantur, quibus corpora alterari possunt,hoc autem ipsae alterationes, ut albescere, nigrescere ue, calefieri aut restigerari. Estq; assectio ad hunc modum nuncupata tem poraneus quidam corporis vel animae motus. Sed ma- sis etianum praedictis alsectiones appellari ait nocuas, siue corporis, siue animae alterationes, praesertim quae
praeter nocumentum moerorem etiam incutiunt, quales sunt morbosae conflictationes, & aegri ditudines animae ex scelerum conscientia manantes. Praeterea calamitatum maenitudines allectiones ait nuncupari,
quasi assectio sit in magnitudines assii gentis mali: in qua filius orbatus, aut patria pulsus esse dicitur, aut siquis insigni calamitate fuerit affectus. Privatio dicitur uno modo, si quippiam non habeas eorum aliquId,quae νt habeantur ni apta,O si ipsum non essaptum ad illud habendum, quo pacto planta dicitur oculis epriuata. stio modose aptum sit ad habedum,aut ipsum
aut genus,et non habeat. nam alio modo caecus homo priuatus eii vita, ac talpa Irae enim genere, i persexsu caret. Traterea, si aptumst ad habendum atq; non habeat quando est aptum ut hineat. Caecitas enim priuatio quaedam est, at caecus no est omni aetate,sed ea n qua ect aptus ad risum
habendum ti non habet. Si luter oesi meo in quo,et quo, ad quod, quemadmodum aptum sit ad habendum, o
non habeat. Praeterea vi cuiusq; ablatio, priuatio dicitur. tq; quot modas eae negationes dicuntur, quae ab hac parteis, emergunt, tot modis priuationes ipsa dicuntur. Imaequale enim quipiam ideo dicitur, quia ad balendum aequilitatem en aptum, ais non habet, O isibile, quia ces rem non habet, O quia praue, O immemor, O quia Milpenitus memoria habet, oe quia parum, hoc est, quia praue
quodammodo eam habet, indomitum, Modum quia non matur,sed etiam quia non facile, aut non bene domatur. Praeterea priuatum aliquo qu piam ideo dicitur, quia ponitus illa caret. acus enim dicitur,non qui in luscussed qui neutro in oculo visum habet. idcirco non omis homo bonus en aut malus, neque ianus tmiustus, scd Gr id, quod inter
Privatio dicitur uno modo. Privatione quoq; plu- 3 6
riseriam dici comemorat. Ea nam in priuatione dicuntur esse,quae aliquo carent corum qui haberi sint apta, quaqua ipsa ut habeant ea ,sint inepta. quomodo paries
di plantae visu priuata esse dicturtur.quae quidem priuintia
159쪽
tio par esse videtur negationi,eum iis que omnino quibus piam adesse apta sunt, ea priuata esse dicuntur,quibus adesse illa sunt inepta. Aliter priuatum esse dicitur, quod eo caret quod habere aptum est, vel ipsi im, vel genus ipsius: ut homo visu priuatus esse dicitur, propterea quod visu, quem ipsemet habere idoneus est, caret: talpa vero non quod ipse visum habere sit aptus, sed quia genus in quo habetur, animal videlicet pedestre quadrupes . Catuli quoque ad hunc modum visu priuati esse dicuntur, quoniam quem habere apti sunt, nondum habent. Alio modo priuatum id esse diacitur,quod aliquo caret tunc, cum id habere idoneum est. Neque enim caecum omni aetate dicimus, sed in ea solum , quae habendo visui est opportuna. quod si - citas est priuatio,nimirum cum caecus est,tunc est priuatus . in eo in quo, & quo, & ad quod, & quemadmodum aptum sit ad habendum, de non habeat quae verba adiuncta in hunc sensum dicta sunt quo id est,si
quod habere est aptus, eo careat, qua parte habere de bet. quo enim partem signiscat. Nam siqua parte aptus est habere hae non habeat, priuatus esse dicitur. Neque enim visu priuatus is est siquis auribus non videat, sed si oculis. Ad quod id est si quod visus videre
aptus est, id non videat, haud enim caecus est, qui vocem non videt allud autem, de quemadmodum significat caecum εe priuatum esse, qui ut videre est aptus,
non videt. Nemo enim caecum appellabit hominem, qui ea,quae sunt ei a tergo, non cernat, aut quae longis
simo interuallo absent.q uod si in quo adiectum se rit , significabit per quod . Neque enim excus is dictitur, qui noctu non cernit,sed qui in luce. Praeterea vi lentam cuiuspiam ablationem priuationem nuncupari ait. Exempli causa, pallio quis priuatus dicitur, quo est ab aliquo per vim expoliatus, de bonis suis priuatu qui vi allata ei est a tyranno deiectus. Atq; quot
modis, inquit, eae negationes dicuntur, quae ab hac Parte, in , emergunt tot modis & priuationes ipsae dicuntur. Negationes ab in, emergentes, vocat destructiones priuatiuas'. negatio enim proprie per, non, enunciatur. quot igitur modis destructiones ac negationes per, in , de quibus am dicuntur totidem privationes dici ait. Negatio enim per, in , priuationem significat, quarum differentiam per subdita exempla declarat. Quod enim ait, aeq ualitatem habere aptum, nec habet, id inaequale nuncupatur. quamobrem priuatio hoc quoque significit. ti inuisibile dicitur, tum
quod videri est idoneum, tum quod non videtur, quod significauit post ea quae de inaequali dixerat, adiiciens, de omnino colorem non hibere.) Nam inuisibile id quoque dicitur, quod omnino videri non est aptum, neque colorem habet, ut eum voce inuis bilem esse dicimus. quo in loco priuatio idem quod impossibile videtur significare. Item depes dicitur tum quod pedes habere prorsus est ineptum, ut serpens,lum cui pedes inepte constant. Itaque priuatio de hoc quoque dicitur, quod inepte aliquid habet. Aliquid praeterea priuatiue dicitur per in, quoniam aliquid exiguum habet, ut apyrinon,quod est ut ita loquar.in nucleosum, quia nucleum exiguum habet, sic ἀ χ, Mi id est ineolles c si licet se interpretari, nuncupantur, qui breui sunt collo. Qua ratione in eo quoque priuationem
per in, usurpari tradit,quod non recte pati quidquam
potest. vi insectile. neque enim solum quod non secatur, i nsectibile vocatur, sed etiam quod non sacile se
catur, aut non bene, neque ex secantis sententia. Pribuationes igitur per in , vel de iis dicuntur, quae aliquid habere sunt apta, nec habent: aut de iis quae quoniam habere nequeunt, non habent, vel de iis quae praue obtinent, ut quae parum quid habent, vel quae non sa-cile, aut non recte possunt. Quibus priuationum perin,discriminibus explicatis, alium priuationis intellectum adiungit, cum scilicet aliquid non partim ii bet, partim secus, sed prorsus non habet , ut caecus dicitur qui utroque orbatus est oculo, non qui altero:& surdus qui utraque aure surdus est, non qui a hera. Quamobrem qui prorsus aliquid non habent hos illud non habere dici ait,& qui penitus habent,habere. Quare inquit, non omnis homo bonus est aut malus, iustus, aut iniustiis. Malus enim is esse videtur, qui prorius virtute priuatus est , iniustus qui omnino iustitia, bonus autem & iustus, qui haec ex omni parte habet. Vt igitur inter eum qui simpliciter videt,& caecum simpliciter, medius est lutcus, scinter bonum & malum , iustum di iniustum , ij medium
tenebunt, qui nondum omnino probis moribus pr. diti, nec optimos quosque virtutum habitus nacti sunt:habent tamen simulachra virtutis, & rectas me
tes prae se serunt, quibusdamque olscus quas boni
viri sunguntur. de plerunque viros probos consiliis i eundis imitantur. Habere multipliciter dicitur, atque uno dicitur modo, ducere suapte natura, aut suopte motu ac a prestu. id circo fibris hominem, urani ciuitates, induti vestime
tum habere dicuntur. Alio modo id, m quo quippiam est tanquam in susceptiuo , ut es statuae formam, , compus aegritudinem Dabet. Alio modo, ut id quod comtinet ea, qua continentur. id enim, quod in quopiam continetur, haberi ab illa dicitur. hoc pacto vas aqnam,
νrbem homnes , nauem nautas habere dicere consueuimus. totum etiam babere partes hoc dicitur modo . Id
praeterea, quod prohibet quippiam suopte nutu moveri ac agere , habere hoc ipsum dicitur. Sic O columnae dicuntur ea habere pondera, quae super ipsa sunt posita. Sic a poetis Attis caelum habere dicitur, quod ni esset, rueret, ut inquiunt, atque in terram caderet coelum, ut o quidam asserunt Naturales. Hoc quidem modo continens habere dicitur ea, quae continet, quia ni
id esset, suopte nutu quaeque siparata dissipataque essent . In aliquo etiam esse similibus duitur modis , ipsumque comitatur habere. Habere multipliciter dicitur. Habere quoque multipliciter dici ait . uno modo ducere sua natura, vel suo appetitu , exempli gratia , sua natura febris quos habet ducit, quippe quos sic asscit, ut naturam
suam recipiant, atque febricitent. Suo vero appetitu tyranni subiectos , quos habent, di ciuitates troctant. ipsos enim quocunque libuerit, ducunt, trahuntue, Ad pro sua libidine sibi seruire cogunt. Tunicam quoque ad hunc modum habere dicimur, quacum volumus v timur. Alio modo habere in diuerium intelligitur atque ducere seu trahere ad nutum suum.
quod enim sic ab aliquo ducitur, ut ipsius impetum sequatur , hoc illud habere dicitur, ut ciuitas tyran num Aphro. luper Meta. L habere
160쪽
habere distur, eum tral Itur ab ipso.quamquam hune intellectum non opposuit: fortasse quoniam per huic
diuersum significatur. Excipiens quoque cum exceperit quidquam, ipsum habere dicitur: quo quidem
modo statuae formam aes dicitur habere, quam cum excipiendi vim haberet, excepit, & corpus morbum. Ad thmmam materia formam ad hune modum habere dicitur. Praeterea continentia quae continentur habere dicuntur. Nam contenta ab eo quod continet,
dicuntur haberi. Sic vasa humores inclusos in ipsis habere dicuntur, & locus quae in loco sunt,&'urbs ciues, nauis vectores,& totum suas partes. Id praeterea , quod prohibet quidpiam suopte nutu ves natura moueri, atque agere, habere hoc ipsum dicitur. Sic di columnae dicuntur ea habere pondera, quae super ipsa sunt posita. quia sustinent ipsa, & ipsorum descensui naturali obstant. Sic & a Poetis Atlas caelum habere dicit. Ne ruat, ingentem Atlas sustentat Olympum. Quasi coelum nisi ab Atlante teneatur sulciaturque, in terram sit suapte natura ruiturum. Sic Physicorum qui
mundum per vertiginem consistere, & ne cadat prohiberi tradunt, mundum a vertigine haberi dicerent. In hune quoque habendi intellegum cadere ait quae aliqua cohibent,& quo minus dissipentur, impediunt: ut vinculum lignorum sistem habere dicitur,& glutinum quae ipso cohaerescunt. Neque vero tyranus diu, talem ad hunc modum habere intelligit. Tyrannus.n. ciuitatem habet, quia suo nutui parere cogit. haec aut, quoniam obstant, quo minus a se contenta sua natura nutum moueantur. Porro in aliquo esse similiter dici
est,atque habere. Nam in singulis habendi notionibus aliquid habitum erit in ipso habente. Quod.n.ad ait rius naturam nutumq; dicitur id ab illo haberi dicitur, ut ciuitas habetur, tyranno, ac proinde in ipso est, &P est in aliquo, ut in sui receptaculo, id ab illo habetur,
di in illo est. Ma .n .habet a materia, aut materiasse mam habet. Contenta etiam 1 continentibus habetur.
nam quae sunt in vase haec habentur, de quod sua natura suoq; nutu moveri prohibetur, id habetur a prohibente. Sic & quae ab aliquo continentur, habentur ab
Ex aliquo esse, pluribus dicitur modis, atque Nnom do ex eo ex quo, ut ex materia est, idque dupliciter, aut ipso genere primo, aut ultima forma. Omnia nanque liquabilia sunt ex aqua, natua vero ex ere. Alio modo ex
principio quod primum mouit, veluti ex quo orta est pugna, ex contumelia, propterea quod haec principium fuit
pugna. Alio modo ex composito ex materia atque forma, sicut ex toto sunν partes, ex Iliade carmen, atque ex
domo lateres atque saxa. Nam forma quidem en finis, perfectum autem ess id, quod finem habet. Alio modo Hexparte est ipsa forma, velut homo ex bipede ,syllabaq;
ex elemento. Alio enim modo haec sunt ex illas, O alio modo ex aere est natua. composita nanque substantia ex
sensibili materia est, sed ipsa etiam forma ex ipsius forma
materia constat. Quaedam igitur hoc modo dicuntur, qvsdam autem, si horum modorum quis iam sit per partem, ut est ex patre ac matre proles, O planta ex terra, pro 'pterea qu)d sum ex aliqua parte ipsorum. Alio modo id, post quod tempore fit, ut ex die nox est, oe ex tranqui litate tempestas, propterea quod nil illud 'Me. Horum aut aliasie ideo dicuntur, quia mutationem inter
sese mutuam habens, ut ea quae modo sunt dicta. Alia propterea, quod tempore sunt solum deinceps , ut ex aequinoctis nauigario, o ex saturealibus bacchanalia D
re , propterea quod pest aequaninium illa, hae psi so: alia facta sunt.
Ex aliquo es Ex aliquo esse uno modo dicitur,ut ex materia,& ex hac dupliciter, vel ex proxima, quam agvltimam formam appellauit, vel ex prima inuam primum genu . Prima.n .m ateria genus quodammodo est
ipsi subiectorum. Nam statuae proxima forma est aes, ultima vero aqua, si aeris&cium quae liquescere posilan aqua materia est: vel ulterius materia prima, quae rursus genus fuerit materiae ut aquae,& materiae ut tris. Alio modo ex aliquo dicitur,ut ex primo motore. Nacertamen ex contumelia dicitur, qm inde certaminis
initium proficiscitur, & inde certamen est sactum. Sed quaerat aliquis, num ex aliquo omni essicienti causae conueniad an ei solum,quae sic est causa,vi contumelia certaminis Neque.n.statua ex statuario dici videtur. An in his ratio eadem est i ex hoc. n.est statua, ex quo principium habet existendi. quaobrem principium ensectivum ex aliquo nucupari potest.Alio modo,ex aliquo,intel ligi ait,ut pars ex composito ex materia de sorma constituto,& partes ex genere, quod totum quoddam est. Manus. n.ex composito est,ex corpore, quOniam ipsius est pars. Ad hune quoque modum carmen ex Iliade dici ait, quoniam Ilias ex carminibus constat, quorum quodque est ex Iliade, ut pars ex toto. Ilias.n. totum quodda est. Praesa tus autem. ut ex toto partesὶ dicti exemplum apposuit, similiter,inquit, lapides ex domo dicu tur. Nam domus quoque totum quoddam est atque persectum, idemq; ex forma & materia compositum. neque.n.solum naturalia de continentia, sed domum etiam & talia tota esse atque persecta , subi ctis verbis declarat,dicens. Nam forma quidem est s-nis, persectum autem & id, quod finem habet qu rum verborum hic est sensus. Perse him est quod habet finem , sorma autem est sinis. ergo quod formam habet, persectum est, hoc autem est totum.huiusmodi vero est,quod ex materia & forma consistit Ioci tur totum est atque persectum. Cum igitur domus fornum obtineat, ac proinde totum sit atque persectum, profecto lapides ex domo, ut ex toto aliquo dicentur. Alio,inq uit, modo, ut ex parte est ipsa forma. quo in loco formam appellat totum & persectum,sormam dicens quidditatem, non totum compositum. Nam illud ex materia esse dicitur, ut testatus est'. Definitio enim hominis, quae formam exponit, ex bipede esse dicitur, quoniam bipes in ea quasi pars continetur. Syllaba quoque ex elemento dicitur, quia constat ex elementis , & syllabae ratio elementorum compositionem complectitur. Ita hic ex aliquo, intellectus superiori oppositus esse videtur. Illic enim pars ex toto dicebatur, ut lapides ex domo, hic autem totum ex pa te. Sed non similiter, inquit, sorma ex parte dicitur, di totum ex materia, hoc autem dicit ostendens hunc modum, ex aliquo,diuersum esse a primo, quo aliquid esse ut ex materia dicitur. Nam, alio enim modo dixit pro alio autem modo hoc ex aliquo dicitur,& modo alio statua est ex aere.statua.n .ex materia sensibili est, de parte sensibili.Ois nanq; substantia reposita,ex aliqua