장음표시 사용
281쪽
sum alloria a dicitur, secundum quod etia aliis inest univocatio, puta ignis calidi sitimus, etenim causa aliis hic est caloris, quared verissimum quod posterioribus est causa ut sint veraci hac quippe propositione clare elicimus , a, illud est maxime ens, maxime verum, qcr est omnium asiorum encitatas,&veritatis causa, tunc hac sub uniuersali, particularis haec subsumatur, Deus est maxime ens, cum infinita sit essentia, infinitumque esse, per se subsiliens. ipsum maxime verum,quandoquidem rei veritas cumen e conuertatur,igitur est causa,tum entitatis , tum veritatis,caeterorum omnium, igitur erit causa entitatis ac veritatis omnium intelligentiarum ac corporum coelestium. Atqui Gregorius Arrimen. ubi supra euertere conatur verum , germanum, principalemque huius literae, seu sententiae sensum, ne fateri cogatur,deum esse omnium causam essicientem. Inquit enim nullam hanc esse consequentiam, deus est causa entitatis&veritatis omnium aliorum igitur ν η is est causa effectiva. Hanc consequentiam verissimam
x PT ac per necessariam esse pulcherrime intellexisset re P I si si is serenoci mentis intultu, Amst e Vms' 'o tum eontemplatus fuistet. Ait enim quod qui ' stnis utpote causa estectiua,in cunctis calidis, calo- νttv id, ipse, calidissimus est, incon xx
quia calidissimus est,in omnia ealida, calorem effundit, Nec ullo modo interpretari potest exemplum hoc de finali seu quavis alia causa, at solum de m- cienti Quod commentatoris ipsius, auctoritater firmatur, inquientis super hoc textu. Et cum declara- tum est, quod eausa in quolibet genere entium est Vm massis digna inesse,& veritate, quam illa quorum
est eausa in genere, manifestum est, quod si est hae
mqm ima eausa omniumentium, ut declaratum est in seientia naturalium , quod illa causa est magis di- gna,& in esse,& in veritate, quam omnia enti O mnia enim entia non acquirunt esses veritatem
282쪽
nisi ab ista causa. Est igitur ens per se, verum per se, omnia alia sunt entia, divera, per esse, in veritatem eius. Id enim clarius a Commentato te dici nequibat . Quod etiam hie ex ius intelligi valeat de
principiis scientiarum non insciamur, a m eandem redibit veritatem quoniam xscientiarum, seu con-
lusionum principii, quoad vim illativam , uti mpra tetigimus causam dicunt it ficturam. Amplius eiusdem Commenta lotas auctoritate quod diximus missismcorroboratur . ex libro Destructionum Alga Zelis Comme
Disput. iiij. dubio primo ubi approbat opinionem istoris a. philosophorum tertio loco ab Algaret positam , ctorita,
tanquam magis notam uarionabiliorem, inquien faefatam lium, mundum eme ab terno, eundem habere λcaurictitarem sim effetentem, quam appellat Commentator cau- λωψ hialam tuum producentem esse chirn, Meundem conser ratis. uantem Amplius haec veritas elucescit. ex pluribus Aristotelis textibus simul iunctis . Nam ex ij. Me Ar note
taphystex. com vj didicimus in causis effcientibus h. s. non esse processum in infinitum in ob id ad unum tiare Daprimum essiciens esse deueniendum, quod quidem messeo
necessarium esse oportet, ut omnium aliorum neces mutum rasariorum causa existat, quod&innuit. v. Metaph. rum aut ex com .vj ubi dicitur quod oportet interentia ne iam os cessaria esie num primum a quo reliqua omnia ne cientem cessitatem habent, oportetq. cum hoc primum summe maximeque necessarium sit,essed simplex cum itaque corpora celestia necessaria sint, pariter&intelligentiae, sin totae cunctorum sublunarium et sedi uae causae, nec sit hisce in causis, in ins nitum abire uti . . diximus, primam prorsus admittemus, a quo pendehit coelum ac tota natura, quoad suae substantiae perpetuitatem n quo ad motus perhennitatem , ut optime declarat. D. Thom. xij. Metaphys tex .co m.
xxxviii. Quod si fortasse quispiam his occurrcre in quaedo primam equidem causam omnium aliorum 'esse causam finalem, non tamen essectivam, animati
283쪽
uertat, talem eausiam trunque sibi vendicare nempe, quoi essiciens &finalis causa existat. Quod ratione firmatur ab Aristotele desumpta, quia dum ponimus causam unam primam essicientem pariterct neeessaria, si aliud necessarium,ab hac independes poneretur, iam duo independentia autumarentur, quorum alterum ab altero minime penderet, sicque fieret, plura inconnexa ponerentur principia, quo posito, male entia disponerentur; quod ultimo Aristor.textui xij etaph.repugnat inquienti; Nolune entia male disponi, principatuum plui alitas mala. Qua re unus duntaxat ponendus est princeps Postremo clarissimum adduco textum ex Primo C l. est ioo quo habetur extra coelum esse entia inalterabilia impassibiliaue, optimam vitam habentia, per se sussicientissimam totosterno, a quibus uti perlectissimis entibus,& presertim a primo, alijs comunicatum est esse ae vivere, iis quidem elatius, euidentius, ac perfectius,ut sempiternis, eadem numero permanentibus, his vero obscurius,nempe generabilibus, eorruptibilibus,eadem specie, sese duntaxat eon seruantibus . Ex his autem citatis textibus,
perspicuum euadere arbitror,deum ipsum quem philosophi primum principium appellitant,causam omnium esse effectivam mune vero & naturalibus ratiorubus, idem probandum est, quibus sane rationibus. D. Thom Scotus,ae Herueus, maxime assentiunt, a quibus tamen Gregorius Arriminen. dist j. ibsent. q.ij. art. ij. Et Ioannes Bachon. dist.j. ij.sent. q.j art. iiij dissentiunt, ob idque fiendis rationibus xi. respondere conantur, nee tamen recte respondent, tMroles eum necessario concludant utpote apertissime demol-ibM irationes . . O . at rde. Est autem hare prima ratio, omne ens aliud a pri mi mo, ab eodem ementialiter dependet, atqui essentiali re μm 's ter pedere,nequit,nisi eausetur ab eo,nec causari po-
'O ' test,nisi ab ipse producatur, igitur omne en aliud afectricem primo ,
284쪽
primo, ab ipso producitur . Prima assumpta pio inpositio, iccirco vera esse comprobatur, quia, in ponatur omne ens essentialiter a primo dependere, illi eo sequitur aliud quippiam a primo , ens esse independens, sicque ad uniueruinitatem minime pertinere, nee ad primum ordinem habere, quod Aristotelice veritati xii Metaphys tex comm ill clare repugnat istat igitur solida prima propositio . Secundam se elucidamus, quoniam si non a primo causaretur, a se, ex se, necessarium foret, ric sibi minime repugnaret esse posse, primo semoto, quo nempe fieret ut ab eodem primo essentialiter haud dependerer, quod ante dicte iri me aduersatur propositioni. Consequentia deducitur, quoniam non repugnat rem esse absque omni causa a qua nullatenus dependet. Has autem duas propositiones admittit Gregor verum tertiam inficiatur , nempe en causari non potest nisi a primo ente primoque principio producatur, Potest inquit ipse, primo uti a fine, novi ab eisiciente, causari Atqui admisso,quod omne ensa primo et sentialiter pendeat, nee ex se necessarium sit, pulcherrime sequitur ergo necessum est ex alio esse, quo reuera dependet, ergo non potest nonis ex alio esse, ergo in se consideratum, potet non esse . Quod si ultima haec negetur consequentia, se optime deducitur. Quia ipsum ens in se considera tum, rem Otineo,a quo dependet, vel potest non esse, vel non potest non esse, Haec enina ad inuicem oppositionem habent eontradictoriam . quare necessum est, harum alteram esse veram, si prima admittitur, igitur possibile ei ipsum non esse, quod admitti e Gregor si secunda conceditur igitur necesse est tale ex se esse, quod negat ipse, optime quidem, quo niam id salsum est, ut infra probabitur, cum tale ens. non nisi unum reperiatur igitur sullinere non potest Gregor omne ens aliud a primo, ab ipso essentialiter dependere , cnon esie ab eodem effective pro
285쪽
productum . aditur hinc ex Herueo, quot ij. q.j. iecunda rati, quae adeo demonstrat , ut nullus huic recte respondere valeat . Inquit enim, Omne quod sibi derel ctum eli non ens, est effeci lue productum,
at cuncta praeter primum principium quod etiam est ultimus omnium finis, sibi derelicta , sunt non ens, igitur omnia sunt a primo effective producta. Primam propositionem nemo est qui inficiari possit, eum sole clarior euadat cippe cum omne illud quod ex se est non ens causa indigeat, qua ipsum ad esse perducatur, aliter non esset ex se non ens sibi ipsi relictum , secunda vero sic fit perspicua Quoniam si per impossibile remoueatur vltimus finis percunia
ctatur, num caetera entia remaneant, nec ne primum,
astrui nequit, quia tunc essentialiter ab ultimo fine
minime dependerent, cuius oppositum iam ex raecedentibus probatum est. Si secundum asseratur, gitur sibi derelucta, non entia sunt, quod era intentum.
Respondet Greg. ubi supra maiorem no esse veram nisi huie equi polleat lcilicet. Omne ens quod si aliud non esset, ipsum non esset, est effective productum . Nam hare inquit, est ver si illud aliud est possibile non esse, atqui primum ad cuius non esse, sequitur non esse aliorum, non est possibile non
esse, apropter maior ipsa minime conceditur Uerum Herueus ipse, hanc quam dat Gregorius responsionem adducit, quam paucis ipsam impugnat, inquiens, nullam esse, ex veritate conditionalis subsistente, mane ipsam ex logice ignorantia prouenire. Nam licet huius emiditionalis nempe si remoueretur per impossibile, himus omnium finis,omnia non entia essent, antecedens,& consequens, sint impossibilia, remanet tamen conditionalis vera,
necessaria super cuius veritate sustentatur argumentum . Uerissimum quippe esset asserere. Si deus perimpossibile non esset, nec intelligentiae, nec corpora coelellia, nee alia sublunatia, essent, quia cum ex se,
286쪽
nonentia iant, esse neque ut i, nisi pir se sibi a prim commimica uis, largitum in conseruatum.
Ioannes autem Bachon ubi supra respondens supradicto Heruei argumento, quod secundum erat ab ipso adductum , inquit , ma: orem in qua dici batur, Omne quod sibi derelictum est non ens, habet sui causam inicientem intelligendam esse, hac cum additione , seu limitatione, nempe quo Lillud quod
ex se est non ens, cum hoc etiam in potomia elisubicctiua , di cons 'uenter motus vel mutationis subiectum esse potest, sie autem non intellectam, falsam assit mat. Verum quam voluntaria,& vlla absq; R proba- ratione prolata sit haec sua responti O ac inles prela iur Ioan. tio, cunctis liquet, naturam rei ex se non ens, illii Baa,Onii. tentis, introspiciemibus. Nam clare Implicat, rem restanso.
ipsam quaecunque sit illa ex se esse non ens, Si indigere causa sibi si dilargiente producente, at comum cante. Si enim suapte natura, res non bivendicat esse, quinimo suum oppositum implicitii fatendum est ullo absque glossemate, esse suum ab alio trahere 4 ffective habere, pariter N accipere Hinc quoque apparet interpretationem datam ex ignorantia Metaphysicae prouenire , quoniam aliud
est loqui de agente Metaphysico,in aliud de agente P bysico. Agens quippe physicum potentiam quidem subiectivam exigit, agens autem Metaphysicum minime, de quo tamen hoe in loco est sermo Nee recurrendum est ad causam nauis , quoniam ea ipsa, non dat esse,at est id curus gratia eri iens, ense producit, ii Arist. sententiam sectari volumus. Non est igitur sua interpretatio philosophis comentanea, qua re penitus repellenda. Postremo annectitur tertia ratio eiusdem Her- Dei directe elidens responsiones tum Gregor tum
Ioannis Bathonis, nempe quod intelli Renties corpora coelestia, tametsi habeant causem finalem, haud
tamen e talentem Eiique ratio talis Omne quod
287쪽
causam habee finalem, habet lauam emcientem a Intelligentiae a corpora coelestia iuxta horum doctorum sententiam & responsionem , causam habent finalem , igitur causam habentemcientem,at eausa meiens non alia est ab ipso deo igitur deus est talium entium causa emciens. mor huiusce argumenti,4 a praefatis doctori biis S ab omnibus admittitur philosophis Maior vero clarissime probatur. supponendo ad Arist. aures. ij Physie.tex .com. xxix. . . Metaphysicae tex .eom .ij quod finis sit
eausa euius gratia aliquid fit, Quod quidem suppositum non nisi ore, non autem corde negari potest Gregor tamen id uti salsum inficians, Arist. negat, qua re veluti ab ipso philosopho deuians 4 veritate peripateticorum abhorrens, abiciendus est. Itaque maior ipsa&ratione, & auctoritate probatur, Ratione quidem, quia omne habens eausam finale habet id euius gratia aliquid fit,seu factum est, paterhoee a definito ad definitionem, at intelligentiae, eoelestia eorpora habent eausam finalem, ut ab omnibus conceditur, igitur intelligentiae ae corpora coelestia habent causam essicientem Amplius causa finalis in eausando est omnium prima, utpote causarum omnium, causa, atqui non est primat si ad hoe ut finis amatus ae desideratus, Teiens moueat, adtribuendum esse rei, igitur talis intereausam finadem, & efiicientem est connexio, quod res nullatenus accinati pis pit efflan: D Vtraque,e iisdem rei,esie,eausante. Nee i valet Ioannis Isachonis responsio, loco supra cita-
to, qua inquit, talem connexionem inter causam his nalem, Magentem nempe quis d finis non mouet in causalitate sua, nil ut efiiciens emclenter in sua eau
salitate causet, non posse reperiri nisi in his quae potentiam habent passivam respectu effetentis, cuiusmodi sunt generabilia in corruptibilia, at motuseernris, non valet inquam,cm praefatus doctor non
nisi essiciens contemplatur physicum ac naturale ,
288쪽
quod efficiens et particulare, non autem Metaphysicum quod agi id aget pote si ab ave passiva potentia seu subiectiva, utpote essiciens uniuersale, quod absque motu agit uti insta declarabitur . Auctorita a te vero, maior supra dicta probatur. Nam Mara est Commentatoris auctoritas in libro de substantia orbis . cap. is inquientis, quod finis significat agens significatione necessaria, sicut motum signifietat mouens . Hoe idem astruit. xij. Metaphys co m. xxx vj. sub his verbis . Si torma balnei non esset in materii, tunc mouere, secundum agens, fecundum finem,sine aliqua motione contingente, Ex qua propositione apertededucitur,quod quaelibet res a materia separata,cuiuscunque entis est principium finale, est principium effciens, quia ex ipsa immaterialitate rei, ponit Commentator eausalitatem effem-uam , causalitatem finalem concomitati, respectu unius eiusdemque effectus . Ex his vero omnibus supradictis pariterra dicendis, refellitur positio Ioan Im f. nisi actionis ubi supra dist. j ij. sent.' Lart ij de tu Dan clarare conantis, intelligentias & eorpora coeli ilia se aibbis eundum mentem Arist.& Commentatoris esse qui positi. dem a deo, at non sicut a causa et sciente, sed solum sicut a fine Imaginaturque ex quodam exemplo defrincipe posito, quod breuitatis causa omittimus leum sic praelata producere. Inquit enim, quod ex hoc quod deus intelligitur a seipso, qui unus eii princeps ex Arist. x:j. Metaphystex com. vltimi, omnia quam pulchre disponens, ex sui actus intelligedi maxima perfectione, per quandam concomitam lam,&resultationem, resultant intelligentiae ac corpora coelestia, veluti quaedam praefati actus, sequella,sine omni essicientia . Verum imaginatio haec sua, iam praedictis ex auctoritatibus uti falsa explosa est. ἡhiibo minus eius falsitas amplius petatur . Dicimus enim & eum ipso fatemur, deum ab ecterno quidem seipsum intellexisse,at talia ex ipso actu intellig .ndi
289쪽
per concos . . sitiana, modo quo ipse declarat, minume sui Isse secuta, quoniam ad actum intelligendi diuinum, nunquam extra ipsum quippiam sequitur , nisi tu ipse efficax actus esse intelligatur, nunquam vero efficax intelligitur nisi diuina ipsa voluntas accedat, qua accedente caeli in extra seentia producit, eo modo ii tenemus ad mentem Arist. eius sectato lis mundum ab e perno, ab ipso deo, misi productam prodii istum quam non sine essicientia, ut prysalus doctor imaginatur, at cum meientia non
'tridem phylica quae potentiam supponit passivam, S subiectivam, quam ipse propria uvifcientiam, solum appellat. verum etaientia Me physica, quae&sine potentia est subiectiva, ct sine omni prorsus est Teijii u otu . Talis au em essicientia si proditur. Cum T , is en ira Deus Optimus Maxsmus ab e terno intellexeisdictitur si se V duerit mode imitabilem, iraecipue ut mi- tabilem in tanta perfectione, diuersa, qualis est Omnium intelligem fatum orbes eientium, qualis
eis omnium cornorum coelestium motorum ac mouentium pers cito laetitque talis intellectio cffcaeissima ex voluntatis ipsius accessione, intelligentias omnes, ac corpora coelestia est cstiue produxit, nulla existent subiectiva passivaque potentia, in
omnium illum productione. Uerum in quispiam occurret auctoritate Commentatoris . iiij. Coel. zOm. l. inquientis, nullum e ternum habere efficiens vere nisi per modum forma diuini, M. rj. Metaph. cOm. x Iiui ubi redarguens modereorum morem, ait quo 1 in separatis a materies, non est vere agere, Et rursus in hoc eodem commento aduersus Avicennam ponentem unum , ab uno duntaxat' ouenire,
Munam solam intelligentiam per modum natur a deo proficisci, ait, Non enim est illic prouenius neque consecutio, neque actio. Ad hasce Commentatoris auctoritates mis similes, acillime respondetur, de agente distinguendo uti iam praetactum est.
290쪽
Quod agens si duplex alterum physicum, naturale, Metaphysicu in alterum, discriminant vique ad inuicem haec agentia, quoniam physicum non nisi permotum ac mutationem, materiam siue subiectum
supponentem, agere potest, Metaphysicum autem absque motu penitus agit, nulla materia, nulloque praesupposito subiecto; Et quoniam in Metaphysici
agentis agnitionem, nemo peruenire valet,nisi ex agenta physici cognitione , cum id nobis maxime ex Mus sensibilitate clarescat, propterea Commenta tor ae eius sectatores, tale physicum agens proprium ac verum agens appellant, Metaphyli um vero non Verum ac proprium, quod tamen veri stimum est agens,ut declarabitur,aphellitant. Si enim inspiciamus ad id, quo nomen imponitur, physicum ages, verum ac proprium agens alseritur, non autem Metaphyticum,at si attendamus ad id,ad quod significa Arens Medum imponitur,clareis tuebimur,Metaphysiciim a taphsicis, gens, m a i meae proprie agens dici, qualidoquidem s. eris, non solum re partem, nempe formam ut naturale misagens verum rem totat , siue composicam, siue δε clarat. simplicem subsilientem producat vel producere potisit. Ad prima igitur Commentatoris auctorua tem dicitur,nullum e ternum, phylicum agens habere poste, quod proprium appellitat issiciens, atqui minime inficiatur,qui Metaphysicum cssiciens habere valeat, vii ex eius sententia deductum est,in adhuc ostenditur ex ij. cap. de substantia olbis, ubi de coelesti corpore terno, sic inquit. Et debes scire, istud corpus coeleste non indiget viri ute mouente in loco semper,tantiam,sed largiente in se,ci in sua substantia, permanentiam terna ina Ad secundam dicitur pariter in separatis a materia, non esse vere agere
physicum quod cum motu semper est , haud amen inficiandum est in talibus non esse agere Metaphysi cum . Ad tertiam dicendum ibi Commen Iatorem redarguere Avicennam ponentem a deo solum uni