장음표시 사용
41쪽
mirum, quemadmodum divitiis raro admodum redis Bun. utuntur, qui magnis opibus non sunt innutriti, sed eas ogus sero nacti, divites novitii, ut Seneca vocat, evaserunt, sic nec scientia illi, quibus sera contigit eruditio IJ Eiusmodi tamen hoc vitium est, ut ego quidem a bitror, ut evitari ab iis, qui vel mediocrem adhibuerint diligentiam, facile possit. IV. Quod si nunc porro ex persona, dignitateque, quam cuique fortuna imposuit, homines metia mur, primo statim loco se nobis offerunt principes,
gentiumque domini. An & his colendi poliendique
litteris ingenii incumbat necessitas, disceptare supere, Caneum fere duco, cum, qui serio id negent, hominum vix numero locoque habendi sint. Audias tamen quandoque eiusmodi voces: hebescere per litterarum studia principum virtutem, mollesque & effeminatos eos induere mores, & hinc umbratico vitae go. neri adsuetos, ad tractandas res civiles, imperiique clavum tenendum, aut bella gerenda, parum aptOS
esse sa). Iactantur & subinde exempla illorum principum, qui litteris dediti, non aeque seliciter rempublicam administrarunt, Theodati Gothorum, Alphonsi X. Arragoniae, & Iacobi Ι. Angliae, regum . Sed si exemplis pugnandum esset, victoria haud dubie ad nostras transitura esset partes. Hadrianus Imperator 3 litteris adeo delectabatur, ut cum viris dotas, libris letiam vel carminibus invicem editis, certaret: idem
fiJ COU. Cosaubonus ad Theophrasti L. e. a J Vid. Anon mus quidam de quaestione, an litterarum symina militiam enervent 8 quem inter scriptores de Hidiorum in Modo edidit A. I 699. Domas Crenius p. 553. seqq. 3J m. Aelius Sparaianus in vita Hadriani cap. XI p. 1II.
42쪽
Buo tamen Omnes sere suos antecessores, si a Iulio Caesarenκυ, discesseris, magnitudine expeditionum , belli gloria, laborumque patientia superavit. Sed quid opus, in re non dubia documentis uti non necessariis' Theodatus autem philosophi quidem nomen mentitus est, moribus autem impuris satis comprobavit, se hoc nomine plane fuisse indignum, illorumque Ordini annumerandum esse, qui philosophi sunt του λέγειν ἄνευ του πραττειν cI . Quin ignaviam saltem suam obtentu amoris, quo in Platonicam philosophiam se ferri dicebat, excusavit. Non eruditioni ergo, aut litteris, si modo iis rite imbutus fuit, sed ignaviae hominis,
quod rite publicam rem non tractaverit, est imputandum. Ad ceteros autem quod attinet, omnino in eo mihi peccasse videntur, quod partim eiusmodi studia sectati fuerint, quorum ad negotia cistilia exiguus admodum, aut nullus usus est, partim ea etiam, quae in-1ervire illis potuissent, ad usum transferre non laboraverint. Ego summam sapientiam, praeclare admodum inquit doctissimus vir Hieronymus Osorius . a), non tam in litteris, quam litterarum fructu ponendum existimo. Omnia namque principum studia ad usum conferenda sunt. Is igitur sapientior multo est, qui
pauciora quidem legit, F tamen omnia, quae Deit, ad secium refert, F usu recti mo vitae con- 'mat , quam is, qui totam vitam in legendo sine titilitate consumit. Nec profecto non facere possincum illis, qui principem mediocriter eruditum, sed ad
patriae civiumque salutem eruditionem suam conserentem, multum praestare illo aiunt, qui a libris avellis i J Vid. Proesius lib. L de belD Gothico eap. LV add. F. D. de S. Martha in historia Cassiodori lib. V eap. LV seqq. zJ De Regis institutione et disciplina lib. IT. p. I 8O.
43쪽
melli non potest eo tempore, quo patria eius Opera BUD- indiget. Quod cum de omni litterarum ac De trinae DEUs genere longe verissimum sit, cum de iis cumprimis intelligendum litteris, quae, ut privatis maximo haud raro sunt ornamento, ita principi saepius sunt dedecori . Ipse Alphonsus a gentis suae scriptoribus hoc nomine reprehenditur, quod astrorum disciplinam tanto 1ludio fuerit sedlatus, quod quidem a munere regis nimium quantum alienum suisse videtur. Quo magiscnim solis, lunaeque, & septem siderum cursibus indagandis se implicuerat, . quoque mentem & oculos in illis intentius defixerat, eo quidem minus terrestria, & quae ante oculos erant, cernebat, minusque de regenda republica, a qua semper abalienato erat animo, cogitabat, indeque incostans, dissicilis, atque impatiens evaserat. Ita de eo pronunciat Bemhard.
Gomesius I . Praeclare itaque quid principem deceat, Iacobus a Angliae rex eloquitur, filio praecipiens: liberalium artium studiis imbutum te volo . quantum satis est regi, non excultum, quantum exigitur a professore. Accuratiori enim minutiarum tractatione a muneris tui functione avocaberis, FBosse urbem diripiente forte cum Archimede deprehensius in pulvere, inglorium populo tuo exhibebis spectaculum. Cuius moniti si ipse Iacobus haud immemor fuisset, rectius sorte & sibi, & populo suo
S. V. Quod de principibus, rerumque dominis dictum, ad nobiles quoque , generisque claritate conspicuos pertinet. Vix sibi persuadet generosia pubes, ad mentem litteris, liberalibusque doctrinis erudiendam, D se .s1J In sita Laeob. expugn. lib. VILL ff. 5 4.
Lad D dona regio flve de institutione principii Γώ. LI. p. 6 .
44쪽
Bui, se obstringi: haec omnia longe insta sieisu, tundeque suae minime convenientia rata. ad alia se natam credens,
Gaudet equis, canibusque F aprici gramine eam
Quo ipso plerique in neminem magis, quam se ipsos, valde sunt iniurii: dumque doctrinae, litterarumque ope, a miseria, vitiisque , ad pietatem, selicitatemque mentem transducere negligunt, in suam perniciem praecipiti cursu ruunt. Ponamus autem, & sne litteris eos recte sibi consulere, quem denique se ctum percipiet patria Τ Ut nostri enim seculi mores serunt, qui generis nobilitate florent, aut castra, aut aulam sequuntur. Utrobique litterae magnum & praesidium, & decus, conciliant. Ergone, inquis, & in castris quoque litteris aliquem operari decet Τ aut militem artibus ingenuis instructum cupisy Cupio pros cto, nec sine ratione. Hannibal omnium consessione, maximi sortissimique ducis gloriam est consecutus. De hoc autem Cornelius Nepos sa): Atque hint tantus vir, tanti que bellis dissrictus, nonnihil temporis . tribuit litteris. Namque aliquot eius libri sunt, graeco sermone confecti. Non dicam, ad militarem prudentiam litteras quoque magnam vim habere: quamquam vel Luculli hoc comprobare exemplo poGsem: saltem istud contendo, eam doctrinae partem, quae vitam emendat, moresque christiano homine dignos induere iubet, tanto minus militi etiam negligemdam, quanto acrius variis illecebris ad prave agem dum
siJ Horatius de arte poet. v. 62
45쪽
dum sollicitatur. Sed aula placet: & rempublicam Bunt aliquando adminimare animus est. Id vero sine civili unus prudentia rite seliciterque fieri posse, si quis autumet, nae eum rerum omnium ignarissimum esse oportet. Non probo Constantii imperatoris institutum, de quo Zonaras I): μηδενα τῆ γερουσία συνεταξε, ος παι- μετοι χεν ' ουδε η ιητο προς το λεγεινκM 31δει γραφειν εμμετρούς τε καὶ πεζ neminem in senatum allegit, nisi eruditum, quique se ad di-eendum exercuiset , F sciret scribere vincta oratione θ' soluta. Nec enim prosecto statim ad rempublicam tractandam apti sunt, qui vincta & soluta oratione scribere prompte didicerunt. Alia ergo auli-ci , alia umbratici doctoris studia sunt . Susceperuntqueemnino aliquid laude dignum, qui quae ratio iniri debeat iuvenes, generis nobilitate claros, ad bonam mentem erudiendi, suis commentationibus explicare
aggressi sunt, ut Ioachimus Pastorius et , Ioannes Scheilarus ca) aliique ) . Certe est hoc vitium scholarum sere omnium, ut nec ingenii, nec fortunae, nec generis habita ratione ulla, eodem omneS tractentur modo: unde contingit, ut plerisque superflua multa & inutilia, utilioribus praetermissis, addiscenda sint: quod cum adolescentes ipsi, ut callidi interdum sunt & perspicaces, animadvertunt, quid mirum, si litteras omnes fastidire incipiant Τ Ceterum non abnuo, indoli ipsi multum quoque hic tribuendum, aut ma
a. In palaestra nobilimn. . . in .
33 De generosi nobilisque informatione litteraria: uterque excisus est A. I 696. opera Thomae Creuri.
J V . Morbossus in pol his.' atterari lib. H. cap. VIII. p. 4eta. et alibi. .
46쪽
BUD- gnos in rebus civilibus extitisse viros, qui litterarum BLUS tamen penitus suere rudes I): id saltem contendo, naturam doctrina & institutione iuvandam, unde prinsecto evenire necesse est, ut praestantes mentes fiant praestantissimae, & minus praestantes itidem aliquo loco habeantur. Tractanda ergo litterarum studia & vibris politicis sunt, iisque qui generis nataliumque splendore suffragante, ad hanc laudem adspirant, sed ea tractanda, quae & mores emendant, & prudentiam gignunt, & ad clavum reipublicae tenendum reddunt aptos. Μ. Tullium Ciceronem sa), ut alios taceam, ita sensisse novimus, qui, quod homines litterarum imperiti ad rempublicam regendam accedant, sertquam molestissime. Nunc contra, inquit, plerique ad honores adipiscendos, F ad rempublicam regendam
nudi veniunt, atque inermes, nulla cognitioni rorum, nulla scientia ornati.
f. VI. Manifestum itaque est, generis nec nobilitatem , nec ignobilitatem, obstare, quo minus quis ingenium rite excolere & possit, & debeat: vitae a tem genus & institutum non semper permittere, ut in quaevis litterarum studia coeco & praecipiti impetu ruamus. Sic qui divinarum litterarum studio se conse-Crarunt, ea quidem Omnia, quae ad earum intellige fiam aliquid conserunt, recte condiscunt, ea autem, quae hinc aliena sunt, nisi forte ingenii summa, Plu- ribusque litterarum generibus par futura felicitas, illis obtigerit, rectius negligunt. Hinc non male Aleram
der III. R. Ρ. . in concilio Turonensi sanxit 3 , ne
IJ Exemplum vid. apud Bartholomaeum Grammondum de rebus Ludovies XLV. lib. I. p. SI. 2J De oratore lib. LII. p. 277. 33 m. spendis ad Concit. Lateravens. III. pari. XXVII. cap. II. T. III. Concilior.
47쪽
clericis & religiosis fas esset, leges civiles addiscere. BUD-
Quam constitutionem repetiit, & latius extendit Ho-DΕ norius III. aegre quidem istud serente, atque iuris ignorantiam ideo pontifici exprobrante Odosredo Beneventano, ut testatur Franciscus Duarenus I . Sed profecto ratio pontificem non destituit, quicquid sit de eius peritia iuris. Namque quae sacri ordinis viros occupant studia atque negotia, tanti momenti sunt, tamque late patent, ut excellentissimi etiam ingenii homines, & qui nullum temere laborem detrectant, iis vix sussiciant, etiamsi hoc unice agant, quod eae muneris lege sibi iniunctum credunt. Tantum ergo praecipuo, cui se consecrarunt studio, detrahant necesse est, quantum iuris scientiae similibusque disciplinis, temporis impendunt. Nec est, quod quis dicat, prima saltem iurisprudentiae rudimenta a clericis addi-1ci debere, ne omnino rudes atque imperiti sint rerum quotidie Occurrentium. Verendum enim, iudice
viro peritissimo, ne ea superficialis cognitio plus
detrimenti afferat reipublicae, dum negotia humana accurate discemere nescientes, quod semet animo con- ceperunt, licet a re ipsi plane alienum, acerrime tue- Ti atque propugnare soleant. Videat ergo, quo pactoc Cum Romano pontifice in gratiam redeat vir cetera
doctissimus Ioannes Mabillonius et , dum monachum suum ita sormat, fingitque, ut nec iuris civilis studio illi interdicat . Certe an Gisberto Voetio 3 suffragari queam, theologiae cultorem non tantum iurisprudentiae Romanae, sed medicinae quoque studiis im-
.iJ De Dor. eccles minist. lib. m. cap. n. l 'l remerus de Diamnis N Diaconissis cap. XIII. S. LXVIII. αJ De studiis Monasticis pari. II. cap. LV.ζ3J In exercit. E biblistbeca studiosi iboθlogiae lib. I. e. VIL
48쪽
Bumbuenduin esse, dubito. Quod enim vulgo, tum in his,ngus tum in aliis studiorum generibus, ut illorum in theologia necessitas nobis persuadeatur, assem solet, subinde divinis oraculis lucem quandam inde affundi posse, tanti profecto non est , ut me temere ad subscribendum illis adducere queat. Non dicam caliginem& tenebras inde saepius offundi , unde lucem speramus: saltem id manifestum est, pauca admodum effata esse, quae lucem a medicina aut iurisprudentia mutuentur, quae cum plerumque a viris iuris, & medicae artis peritis explicari soleant, onere in eorum campos exspatiandi sublevamur. Ut autem omnia ea studia, quae divinarum litterarum alumnum Onerant potius, quam Ornant, nec tam iuvant, quam imp diunt, huc pertinent: ita quae revera viam ad graviora nobis pandunt, tantum abest, ut negligenda Censeam, ut animus meo iudicio iis non tingendus
leviter, sed penitus imbuendus sit ci). Rursus & aliarum artium cultores sibi quoque hoc dictum credant, ne aliena curent. Pestis profecto est nocentisi,ma et , quae ingenia invadit, dum plerique artem, cui se consecrarunt, tam stigide colunt, ut semper aliquid peregrinum ab ea cogitent, & cum principibus atque primariis studiis omne tempus impendere, secundariis autem aliquid otii subcisive & desultorie attriibuere deberent, plerique contrario penitin modo vitae suae rationem administrant, & arti propriae furtim & perfunctorie incumbunt, studiis minus necessariis tempus omne impertiuntur.
rJ VH. Guillelmus Budaeus de stud. instituendo cap. X
ΓαJ Λώ. Edmundus RAberius in obstetrice animor. cap. m. s. n. p. 36.
49쪽
S. VII. Disipiciendum nunc nobis est, an & pa BUD-peres, aeque ac divites, artibus bonis imbuere ani- DEUS mum possint, debeantque . Pauperibus, qui aditum ad haec facra intercludunt, eos non iis sumptibus, qui bus eruditio solida hodie constet, studiis litterarum is pendendis, pares esse, contendunt. Librorum infinitam multitudinem obiiciunt, per quam animus eruditis si circumferendus, quae haud exiguo pretio plerumqque comparetur. Nec datum iis esse, diu in scholis ab ore praeceptorum pendere, aut eXteraS adire gentes, quae quidem omnia illis, qui ad ingenii cultum annituntur, necessaria sint. Qui autem secus sentiunt, pauperibus promptius ad eruditionem & sapientiam iteresse, quam divitibus, autumant. Opes enim animos plerumque corrumpunt, & ad ignaviam , luxuriam, voluptatem invitant, & concitant, quibus laqueis qui irretiti semel sunt, vix unquam inde se expediunt, &verae eruditionis compotes fiunt. Ardua res est, Martiali I teste, opibus non tradere mores. Et Seneca
iudice et), multis ad philosophandum obstitere dis tiae e paupertas expedita est, secura est 3 . Acce
dit, quod si vel maxime divitiarum contubernio animuS non corrumpatur, ut idem Seneca alibi loquitur, is tamen variis inde curis obruitur, & velut constringitur, ut libere vacare litteris nequeat. Contra si dicem dum, quod res est, paupertate magistra res litteraria hactenus stetit. Paupertas acrioribus stimulis animum
concitat, ut labori non parcat, sed indelata studio D 4 quae
Lib. XI. Epigramm. n. D. XVII. p. 552. Add. Ioachimus Fortius Angelbergius de ratione studii e p. II p. 29. S D. Murmius de litterarum Mu rom, aperienducap. VI. p. 183. q.
50쪽
Bun quaeris promptae subeat. Iuxta Theocritum I pau-
Α πενια, Διοφαντες, μονα τας τεχνας εγειρε.Isidorus i) paupertatem vocat πάση ς επι μιης τε καὶ τενης μητερα, mentiae F artis matrem; & Ρlautus 3): paupertas omnes artes perd e et, ubi quem attigit. Ρaupertas vel invitum sobrium& frugalem osse iubet, & sortiori freno a voluptati-hus retrahit, animumque litteris tractandis aptum facit. Reete ergo iterum Seneca: Si vis vacare animo, aut
pauper sis oporter , Gut pulveri similis. Non potest sudium salutare fieri sine frugalitatis cura: fruga
litas autem paupertas voluntaria est. Quam autem obtendunt nonnulli librorum necessitatem , Vereor profecto, ne tegendae atque velandae ignaviae saltem sumatur. Namque qui ex librorum multitudine sapientiam atque eruditionem metiuntur, Veram quidem eius effgiem, mea opinione, animo nondum conceperunt . Iterum natura liber optimus est, ex qua qui sapiunt, indefesso studio cana contemplantes, illi demum vere sapiunt. Laudo domum illum eruditum, qui & sine libro suum tueri locum didicit. Scio, quaedam esse studiorum genera, in quibus si sine libris quis proficere vellet, idem profecto susciperet, ac si volare vellet sine pennis: verum nec ut illiusmodi studiorum generi se consecret pauper, necesse est, & s consecret, numquam deerit illis Mecenatum munificentia, illorum ne-ecssitatibus tantum suppeditatura, quantum, ut Voti damnentur, requiritur. Ipsia hoc testatur eXperientia, orbe litterato non unum virum ostentante , qui inter