장음표시 사용
141쪽
C o M E Τ A R V M. Tria quaesita pro ponuntur, ac
declarantur. Primum quaeson omnis cometae apparitio significet malum, an mero aliqua etiam
bonum. LV V A N DOQUIDEM inter
alia, quae de cometis cognosci desiderantur, eorum significationes,& aduentus,qui iplos concomitari a talent, magis scire conantur homines: unde Senec. in princ. 7. lib.naturalium quaestio
vellet hoc ostendere, inquiebat, Nemo scire supple cometam quid sit,cupit sed oblitus aliorum,de aduentitio quaerit ignarus,utru debeat mirari, aut timere,&c. Propterea, ut nos tanto hominum desiderio pro viribus satistaceremus; hanc etiam de prognosticis,ac adventitiis vi inquit- Senec.) seu cometarum significationibus delectabilem considerationem voluimus adducere. Veruantequam ipsam aggrediamur, tres ita tim nobis curiosae sunt dissoluendae quaestiones: Prima est, an omni S cometae apparitio significet malum, an non ; sed aliqua significet etiam bonum: secunda an cometa significet ut causa, an vero ut effectus, & signum: tertiumque situm, quod nobis etiam diffoluendum proponitur est, an pol
142쪽
simus precognoscere ea, quae cometa portendit . Sed ut 'primum quaestionem primo hoc etiana capitulo dissoluamus, atque determinemus; inquimus antea maximam quidem extitisse apud philosophos controuersiam de prognosticis,euentibus, seu significationibias cometarii;
utrum scilicet omnis cometae significatio mala sit, an vero aliqua etiam bona censeatur P hoc est,niim omnis cmmetae apparitio significet malum , an vero quaedam etiaportendat bonum . Et ut inde capiamus exordium , VO' bE opthm. luerunt Albertus,Parmensis,ac Petri S de Alvernia,Om- ut Alvernianem cometae apparitionem malam esse; quandoquidem
inquiunt isti cometa per se est propter malum. Plinius 2 ii Lautem, ac Hermol. Barb. contra voluerunt non omnem
nempe cometam significare malum ; sed quidam ita b num aiunt possunt significare, ut aliqui malum ostendunt: unde Plin. lib. a. hist. nat. cap. adicit,quod cometa,qui apparuit tempore Imper. Caesar. August. intulit scelicitatem sere uniuerso mundo: ergo,infert ex hoc Plin. aliquis cometa non ostendit,ac significat malum; sed significat, &est propter bonum. Amplius Hermol. inquit cap. suo de cometis, qnod cometa aliquando bonum potest ostenderet resert namque quod nonnulli autumarunt usu venisse,ut ex Cometa nullum quandoque secutum sit malum,ac detrimentum,ea tamen condicione,ut stellarum benignitas ei opituletur.Quoniam Ioue
inquit in piscibus constituto,si cometa is, qui argeteus dicitur,apparuerit;obseruatum est,frumenti copiam suppeditasse. & pro hac opinione visus est etiam esse Suess.
qui arguens contra opinionem Parmensis,& Alvernia- Opin. suestrae,dicit uniuersaliter cometam significare bonum;quoniam vult iste vir,omnem cometam esse propter bonum. Eatio au tem,qua ipse motus est in hac opinione substentanda aduersus Parmensem,ac alios contrarium tene
tes, est; quod a fine dicebat unumquodque debet deno- mirari: quae sententia est Philosophi in a. de antin.tex 49, quo
143쪽
q. quoniam causa finalis, ut s. metaphys tex. com. 3. habetur,dignior est ac praestantior caeteris causis r modo a dignioribus facienda est denominatio. Atqui finis cometae inquit Suest. est bonum, quandoquidem est terrae expurgatio ab exhalarionibus calidis i& siccis. Ergo dicendum, omnem cometam esse simpliciter propter bonum i quoniam sicut res dicit ) est, ita significat : at est
Cometa propter bonum . Igitur bonu cometa significat. Quamobrem concludit ex iis Suessi. quod semper, per se& simpliciter cometa portendit bonum si autem signifi-opin. Buc cat malum, est, dicit, ipse, per accidens. Buccas erreus ς-fς dicit totum huius oppositum; siquidem asserit cometam
opth. Alia significare bonum per accidens, & malum per se . Caeterum si in hac lite, & discordia testem Aristotelem vocaverimus,nihil aliud ipse nobis de significationibus cometarum determinabit, nisi quod diceret cometet aduentum apparitionemque,ventos,uredines, ac terraemotus
significare. In qua sane Arist. sententia, ac determinatione tutῆ, atque perbelle ij, qui cometam portendere malum astruunt, poterunt se fundare: etenim videtur quod implicite asserat velitque A rist. cometae apparitio/ nem malum significare;siquidem si ventos, uredines, Scterraemotus quae mala existimantur, propterea quod ipsis mala adnectuntur denuntiare inquit Arist. comeram ; quod nam bonum poterit ostendere significareq. cometa P Quapropter videtur quod, simpliciter loquendo, etiam ad mentem Arist. cometa semper denuntiat malum: ut propter hanc ratione bene dictum sit a Virg. Numnuam calo speciatus impune cometes. Quod forsan prius Marcus Manilius poeta ,& astrologus insignis in lib. 1. sui astronomicon voluit intelligere, clim non de cometis tantum, sed de omnibus aereis communiter loquens ignitis imaginibus dixit.
Numquam futilibus excanduit ignibuου aether.
144쪽
conciliantursuperiores authores , exponitur opinia propria circa quaesitum . Cap. II. SEd tamen ne tanti viri videantur in hac re adinvicε
discordes. adeoque aliquis ipsorum falsum dixisse; niodum hic& viam , qua conciliari possint, scribere haud nos pigeat. Dicamus igitur quod que bene dicitur, cometa significare in alia, ut Arist. Parmens.& Bu caser. videntur velle; atque dicitur cometam portende. re bonum, uti Suess. Plin. & Herinol. Barb. diuerso tamen modo, varioque respcctu.Siquidem potest dici, c meta significat bonum, verumtamen ut causa ; & potest contra dici, cometa significat malum,ut tamen signum. Declaratur hoc utrumque; & priino portendit cometa malum, ut signum; quoniam signat,&ostendit nobis malum; puta in visceribus terrae,atque aeris regione cambitu esse multas exhalationes calidas, & siccas; quae- quidem malae sunt, quia mali ex ipsis oriuntur effectus ut siccitates,magni venit,terraemotus,& alia consequenter multa, ut dicetur loco proprio . Denuntiat autem cometa bonum. vi causa ; quonia ex ipso causatur bonurn,
idest minus malum;quod quidem boni rationem haberes .ethic. cap. I. scribit Arist. vi non propter hoc t mmerim to antiqui ipsi ut recitat Gal. minus malum soliti fue- vide GaI. Crint bonum nuncupare; quatenus enim cometa iam ge- epidem.co.
nitus est, significatur nobis iam absumptas esse serasque *ψ 33 2 de terra eductas multas exhalationes, quae prius an ipse includebantur, aereque detinebantur , unde consequenter minus sole malum,atque pauciora damna, quaequidem ex inclusis in terra exhalationibus poterant causari: si enim tota uniuersaque exhalatio esset in terrae viis sceribus retenta, coercitaque, adeo magnos & terribiles terraemotus potuisset excitare, ut periculum immineret quin fierent abyssationes, noua maria,atque diluuia
145쪽
sed postquam accensus est cometa, multum de causa ductorum malorum diminutum est,atq. deperditum, undeti damna vi quae effectus sunt non erunt ita saeua , ncq. tanta, tametsi reuera aliqua etiam serent, quae cometa ipse causare potest; ut hac ratione dicere possimus etiam ut causam,cometam significare malum, nedum bonum ut dicebat Sueta Caeterum nec putet aliquis in conueniens nostrum eiusmodi dictum, quod nimirum unum, di idem significet duo contraria diuerse modo, ac vario respectu, ut causa nempe, S ut signum; quandoquidem etiam medici, ut Gal.& alij admittunt hoc. Ponut namque ipsi unum, idemque excretum esse bonum, & esse malum significans; malum quidem esse, ut signum ; esse vero bonum,ut causam. Exempli gratia in febribus finquiunt vermium,seu lumbricorum vomitus est sane mahis;& idem tamen vomitus dicitur etiam esse bonus: est quidem primo ac dicitur vomitus malus, ut signum 3 signat enim, ac nunciat medico malum,puta humores ma
lignos, summoque gradu putridos in ventriculo existentes: ex talibus namque generantur lumbrici) Dicitur
autem bonus,ut causa;quia ex tali lumbricorum vomici ac reiectatione bonum causari contingit;resultat namq. aegro conserentia tque mali diminutio.Si enim vermes illi detinerentur in ventriculo & corpore, magna ac saeua, quq solent symptomata fecissent. Sternutatio etiam in una, & eadem bona dici potest, & mala quoque i mala quidem dicitur,ut signum, quatenus signat, & ostendit cerebri repletionem, ac superfluitatem, ut7.aph. lib. com. 3 2. asserit Gal. Bona autem dicitur sternutatio,vti quidem causa; quoniam capitis, cerebrique dictas superfluitates resoluit,ac sanat. &si ut signum etiam possit dici quandoque bona ,hac scilicet ratione, quatenus sortem naturam,ac reuiuiscentem esse,adeoque superfluitatem cerebri eiicere valentem demonstrat, ut T. aph.
com . a s. diccbat idem Gal.) Quare ex elusinodi nostro
146쪽
dicendi modo patet,qua ratione cometa potest dici bonum signum, seu significare bonum & potest dici malusignum, hoc est significare malum. At statim ex dictis
video exoriri dubitationem i si cometa utrumque signi. ficat, malum nempe, & bonum , cur est quod potius denominatur a vulgo esse signum malum, quam elle lignu& praesagium bonum P cum potius contra a bono esset ei facieda denominatioὸ Ad hoc quaesitum pulchrum quidem , & non extra propositum ita nobis pulchrum etiavideretur respodendit: quod cometa denominatur a malo,ac dicitur potius esse signum malit, quam esse signum bonum; propterea quod mala proficisci ex ipso, om aes quide obseruamus;bonia autem nullus est,qui obteruet, an notet,atque animaduertat.& ratio istius est,quoniam illud bonum quod cometa dicitur significare, noci est absolutum bonum,sed respectivum potius, quatenus nio mirum non tanta mala causantur, vel non ita saeua exortu,& apparitione cometae,quanta sorsan,& qualia fierent,si detineretur exhalationes intra terram, cometa se adeo ipse non generareturi unde cum 1 maiori parte, de eo, quod dominatur in re,sit apud Arist. I.Phyctex. a facienda denominatio; non immerito vulgus cometam in malorum praedicamento, quae plura magis quidem ostendit, quam bona si quae tamen significatὶ reponunt, atque signum esse malum statim praenuntiant Praeterea quod cometae apparitio mala sit censenda potius,& noci
na,ex hoc poterit quisque certo sibi persuadere inam si cometa dirus est, ac simus, ut Virg. in fine lib. I. Georg. testatur his versibus, inquiens.
Non alias cocto ceciderunt plura sereno
Fulgura: nec dri toties arsere cometae. Est quae etiam ut ait) Lucanus, sydus tremendum. non poterit profecto eius apparitio, ostentioque rationabili rex, nisi dira esse, malaque multarum calamitatum
147쪽
pr nuntia ab hominibus censeri atque formidari. unde optime cognoscens talem cometae condicionem,& naturam Ascensius, exposuit illa Virg. verba hoc modo,co.
metae diri,idest diram rem significantes. Et haec suffciat de primo quesito. Secundum quaesian cometa Disicet, ut causasan Ne
ro , vi effectus signum. Cap. III. ERat secunda quistio proposita, utrum cometa signi
ficet, ut causa; an vero, ut effemis ac signum : cum enim cometarum apparitio multa ut infra plenius declarabitur portenta nobis significet sutura; quemadmodum siccitates, ventos magnos,terraemotus,bella,Prm-cipum mortes, sectarum & legum mutationem, morbos multos acutos, pestilentia, ac alia eiusmodi plurati ure optimo vertitur in dubium apud philosophos, numquid omnia liqc portendat significetque cometa,ut causa, an vero ut effectus, seu praesagium & signum . Quaestio hic meo iudicio in est admodum dissicilis, & habet
plureS, ac contradicentes opinionesi unde philo ph . rum fuit opinios ut refert Suess.) quod omnia pretnarrata cometa quidem portendat tamquam causa, non autem ut effectus, atque praesagium signumue. Quamobre
inquiebant dicti philosophis dicit Suess. quod cometa
facit siccitates,eo quod aerem alterat ad siccitatem, qui sic postmodum alteratus, omnia, quq continet, ad siccitatem immutat,& caliditate facit etiam cometa Prii cipum mortes, quia cum horum corpora, complexionesque ob delicatiorem vitam magis prona sint ad altera iones recipiendas, adeoque consequenter plus a causis morbi ficis procatharcticis ut medici loquuntur ac externis passibilia faciliter cometa alterat ipsa, ac immutat, eorum confundens humores spiritusque, atque ita causat, & excitat in eis morbos, ac prauas, pri terque
148쪽
terque naturam dispositiones. Insuper est dicebant causa terraemotus,quandoquidem eleuat cometa a teris visceribus cauernisque, ipsas inclutas exhalationes , quae non potentes omneS exire, atque foras propelli educi q. faciunt terraemotum .Quini moti bella lagnificare etiam ut causam, cometa ipsum testari non dubitarunt propterea, quod suo cometa calore cordis spiritus alterat, ac Cenditque, qui alterati deinde atque succensi ad iram concitatar,& impel lunt hominem: quamobrem & ad rixas, & bella etiam ut infra distinctius determinabitur in Cap. ra. sc etiam de alijs intelligunt . Pra iei hos fuerunt quida
alii ut refert idem Suessa qui ut causam quoque dixeriit, Pp '.Ait 'cometam ea, quae portendit, significare; x erum eminuero non eodem modo; siquidem non quatenus ex elementari natura consistit, sed in quantum dotatus est virtute coelesti Vnde ea agit, inquiunt, cometa, producitque, quae quidem stellae vis, ac planetae, a quo ipse suit productus potest facere ut infra disputabimus Quare causa Cap. 13. t ea, quae Mars causat, vel ea,quae Saturnus producit. Ijs e directo oppositam sententiam habuit quidam excellens medicus Petrus Pilator, qui Alex. vj. Pont. medi Opin. Petricus suit, in lib. suo de praeseruatione a peste cap. s. asse. 'iηx' i
rens omnium effectuum, ac cometarum euentu urn co.
metam non extare causam,sed signum; eo quod inquit iste vir cometae apparent tempore dominii aliquorum planetarum S dc secundum quod planetarum dominii sugnum existunt, ita signum etiam, ac praenuntium erunt eorum, quae planetae possunt causare. Ad haec inuenio Opin. An. Aneelum Cat. asserentem cometa portendere quae si s i Cῆς. Suincat,Vtroque modo, ut causam nimirum, & ut effectum,seu praesagium & signum.Tandem Suess. eligens Opin. Suessipse in hac quaestione viam mediam, vult,cometam aliis qua quidem significare, ut causam, aliqua vel invi effectum ac signir D. Namque significat, inquit, ut causa cometa siccitates, talia, di mortes Principum ἰ portendit
149쪽
vetb ut signum, & effectus ventos ipsos,terrae motus,ais sectarum legumue mutationem. Porro nos pro determio pin. Au-uationequisiti, nostram ponentes quoque sententiam, . xliori . dicimus cum Angel. Cat. quod scilicet cometa onmes
effectus, portentaque significata non solum ut effectus prodigium, atque signum ostendit ac significat, verum etiam, ut causa tametsi aliqua dicamus mediate; aliqua vero immediate significare; quemadmodum in propriis locis declarabitur. Vt causa quidem significat cometa;
. quoniam cum ad Omnia portenta, seu euentus, ac sgnuficata ipsius, causa necessaria ac primaria concurrat i pis ' sa exhalatio; & calor,siccitasque:calorem autem,ac sic citatem tam exhalatio, quam accensus cometa possit praeliare ; sequitur ut cometa significet illa vi causa ; inquatum ipse sua caliditate, de siccitate potest ca faceret ut signum autem prodigium,& effectus portendit quOPeadem cometa ; quatenus arguit, & denotat exhalatio-ν - nem ipsam multam; quae etiam ea est apta,idoneaq. pro-Dubitatio, ducere. Sed magna oritur contra hoc dubitatio; quona do scilicet possit, quae portendit cometa, significare uti causa: nam si cometa aliud in substantia non est, nisi e halatio calida, &sicca accensa in tertia aeris regione; non videtur rationi consonum, ut hanc infimam aeris plapam & partem possit calefacere, exiccareque. Ratiot ratio. autem dubitationis prima est haec ὁ quoniam tunc oporteret,iale cometae calorem per aeris mediam secundamque regionem in haec recipi inseriora: atqui per dictain aeris mediam regionem est impossibile quod permeet, hucque deorsum descendat cometae calor , quandoquis dem secunda, & media aeris regio est frigida; per fria'. oldum no transit calidum absque alterius deuructione: igitur oportet vel aeris secundae regionis frigiditatem, vel cometae calorem destiui. Ad haec adde quod ut optinme Herculanus in commentariis suis super Auic. cap.
de seb. pestilente annotauio cometae non pessunt pr-
150쪽
te distantiam maximam in aerem .inserioris regionis
imprimere. Quapropter luce clariuS patet,cometam no posse causare siccitates, caloresque vrentes in his infoetioribus, & perinde non significare ut causam. Preterea s. ratio . 'si cometa ostenderet stra portenta, ut causa; tunc utique illa portenta non praecederent, patet quoniam cum sine ipsius effectus, ipsum ut causam no praecederent in essen. do, sed videmus aliqua portenta praecedere cometae apis Paritionem , quemadmodum siccitates ingentes , aestus Entolerabiles,aeris suffocationes, ventos, atque terraemotus: haec enim,dscebat Olympiod. quandoque praecedui quandoque vero sequuntur cometam: igitur cometa nognificabit ad minus h qc ut causa. Ista argumenta pri oluti ma quidem facie videntur valida quidem, & magnum
acessere aduersiis nostram determinationem negoti hi, mihilominus si iuste perpendantur,recteque consideren- tur,contra nos nihil reicere reperiemur.Vnde sic ad ip--sa respondemus: Primo ad primum argumentum, cum soLada. Hicitur,si cometa significaret ut causa, opuS essetu ut callor eius huc descendens, pertransiret per suum contra-arium,puta per frigidum secundet regionis aeris: dicimuxoquod calor, aestiisque cometae pertransit quidem media Tegionem aeris; nec dicitur ob id per cotrarium perme rer siquidem ipsam calefacit prius, atq. per partem post
partem ipsam calefaciendo,huc pertenditu: quemadi nodum ignis multus, ac magnus tempore hyemali in his sinserioribus suum emittit calorem in aerem frigidum circa obsistentem ad non mediocrem distantiam,quar hoc argumentum nullius est momenti. Ad secundum sol ad ,: modo cum asseiebatur, si cometa portenderet ut causa, nanc siccitates, aestus ingentes,venti, & eiusmodinon fiexent ante cometae apparitioncm, respondeamus consequentiam illam non valetes quandoquidem potest stare quod lignificet ea vi causa quidem, & tamen illa praec dere eius apparitionem; propterea quod possunt etiam - T fieri