Antonii Gatti philos. et medici Hortucchiensis Tractatus de cometis

151쪽

fieri ab exhalationis multitudi ne, quae in terra clauditueti adhuc in aere vagatur. Etenim cur dicemus ipsa portenta , & significata cometarum necessario dependent hcalore, siccitateque. atque a rota eXhalatione: modo cutam exhalatio, quae calida, & sicca est, quam comera, qui exhalationis dietae accensio est,possint calorem pra stare, atque siccitatem, haud inconueniens est, si quandoque ea fiant, S ipse cometa adhuc non cocurranquo. niam suffciens est ipsa exhalat lo indicium autem quod cometa significet vi causa ,est euidentissimum hoc,quod multa portenta solent post eius euentum, ortum , & a paritionem intendi,atque maiora fieri,ut calores, & si Quaesitum. citates &c. Porro quaeret aliquis non immerito, quae est causa ut quaedam cometae portenta non nisi valde post eius apparitionem velificatur ξ veluti bella, mortes Principum, lectarum, ac legum mutationes,& eiiisdem gene

Responso. ris aliaPCui sic in hac re facimus satis,quod ideo aliqua quae significat cometa,no solent nisi post eius appariti nem verificari, ad actumque reduci, quoniam indigent

pro eorum completione,maiori tempore: namque quod bella fiant, generenturque,longa temporis pro ordinando exercitu , aliorumque necessariorum prouisione requiritur intercapedo. Praeterea mortes Principum nec ita cito possimi manifestari,& verificari, cum quod natura languentium multo contingit tempore resistere Meausis morbi ficis, & ipsi moibo, tum etiam quod licet fama pennata sit, ac loquax , ut dicunt Virg. & Ouid. haud tamen sic cito poterit ad nos peruenire, atque illud manifestare nuntiareque . Quapropter mirum esse non debet si aliqua cometarum portenta ,& significata Confeltim non verificantur. Et ita remanet firma positio,

quod cometa significat ut causa,& ut signum etiam,at q. presagiuna.

152쪽

Tertium quas Mnpossimuspraecognoscere ea, qua cometa portensi. Lap. IHI.

Voniam depraesumptione potuissent nos nonulisli redarguere,dum ea, quae ex cometis futura,ve turaque sunt, praecognoscere tentamus; cum futurum praecognoscere tantum diuino, non autem humano deceat intellectui. Idcirco haud ab re disputandis fore in primis cesuimus, Num possibile sit nobis praecognoscere ea quae futura solet cometa portendere, atque significare. Et primo videtur partem negativam esse t . nendam,quod icilicet futura portenta,ac significata e metarum praescire quidem non possimus. Probatur priamo, Quoniam dicit Arist. in lib. r. Perihernia versus finem, quod de suturis contingentibus non habetur deis 3 terminata veritas: sed qui ex cometet apparitione procedunt effectus, futuri sunt, &contingentes: ergo de iis no habebitur scientia a nobis.Secundo arguitur,quia est authoritas philosophi in s. et hic. cap. o. ubi dicit,futurum 3. est nobis occultum i csi autem euentus cometarum sint

futuri: sequitur profecto quod humana scientiam ausu-gianr. Praeterea est dictum,& authoritas alterius philo. a. sophi supra omnes philosophos Christi nostri redemptoris,qui asserit; Non est vestrum scire tempora, vel mois menta,quae pater posuit in sua potestater ergo ingenium iudicium q. nostrum non poterit attingere futurorum cognitionem; & per consequens non poterit scire qui ex cometis suturi sunt, effectus atque significata. Haec sunt quae mihi dubitationem facere videbantur: Quibus tamen non obstantibus firmatur hic conclusio . Eoru qui ex cometis proficiscuntur effectuum possibile est, ut ab homine habeatur aliqua cognitio 1 etsi futuri contingentes sunt Nam quamuis dicat Hipp. a. aph. r. iudi- cium esse difficite: tamen suit omnium milosophorum, R ac meae

ratio a

ratio iratio Diqitiam by Cooste

153쪽

ac medicorum sententia homini vim quandam inesse& noscendi aliquomodo futura, &diuinandi interdit: unde multa apud Plutarchum in Platonicis quaillionibus, & apud Sextum Empyricum in Pyrrhonicis disceptationibus proponuntur instrumenta, quibus de suturis,& praesentibus homo iudicare potest.Sed dices;Quae

erunt haec instrumenta, quae in suturorum cometarum effectuum, ac significationum, portentorumque cognitionem,& iudicium nos inducere possum ξDicimus non

ea quidem ab illis philosophis proposita: sed rationem

tantum & experientiam: relinquo nunc authoritatem Ratio tota est in discursu sundata: Experientia a sensu, Futuri este- & evemplis dependet. Verum pro maiori intelligentia ρὸ suis iupradictae firmata conclusionis,dubitationumque omnium solutione,est hic notandum, quod effectus futuri . sunt pro nunc in duplici differentia : quidam namque sunt futuri necessarii ; Quidam vero sunt futuri contin- stoicoru er gentes,idest qui possunt euenire,& no euenire.No enim 'I - probatur nobis antiqua illa Chrysippi,aliorumque Stoi, corum insulsa sententia, existimatium prout refert Cic. in lib. de fato, & Gellius in lib. 6. cap. a. omnes esse ctus futuros.esse necessario futuros, atque venturos: si-

. quidem inquit Arist. in lib. de somno, & vigilia, quod

non omne futurum de necessitate eueniet. Etenim ii hanc habuerunt dementiams ne sententiam dicamus)quonia voluerunt Omnes caulas destinatas esse ad suos effectus a mente diuina ab aeterno;quae destinatio muta.

ri quidem non poterat & hoc est quod ipsi fatum ap-

Fatum Stoi pellabant quam dementem opinionem secuti sunt &ς um quid poetae etiam, ut Virgilius, Lucanus, & alii, quos opus y- ' est non recensere. Vnde Virg. hanc stultitiam sequutus

Te sua fata frahunt, nec capsa relinquere possis .i

154쪽

Et Lucanus dixit lib. 6. Pharsaliae in principio. Martemquesecundum.

Iam nisi degenero fatu debere recusat.

Sunt ergo duplices effectus: futuri; futuri scilicet con

tingentes,& futuri necessarii et suturi necessarii sunt i, Futuri esse ii, qui ita futuri sunt,ut eκ eorum natura impossibile sit eiusn cessa- non re, quemadmodum sunt Solem oriri cras mane, 'μὲ dx- de postea in sero vespereque occidere, & genita omnia esse corrumpenda, Se eiusmodi plura alia. Haec omnia sunt sutura, tamen necessaria sunt, & non possunt non esse, quantum tamen est ex ser namque voluntas diuina

posset suspendere ipsa, atque impedire: Deus enim est supra naturam, & dicebat Arist. in lib. 3. suae theol giae , ieu philosephiae mysticae secundum Aegyptios, est

enim uterque titulus illius libri, cap. a. Deus est author omnium causarum, & quod existant, & quod causent: Vnde in cap. q. eiusdem lib. protulit, Deus est author existendi, & agendi. Ex quibus manifestum est Deum posse impedire res naturales quominus suos perficiant cursus,& operationes ita pulchrum exemplum legimus Ios Io. cap. quod impedivit motum Solis ;&Eccles. cap. 46. Futuri vero contingentes adhuc sunt triplices, Futuri esse- quidam enim sunt suturi contingentes rari, & bi sunt e es, aesti qui in paucioribus eueniunt, magisque determinantur plicesct qui ad non esse, quam ad esse, ut est thesauri inuentio ex sint. fossione vineae, de multi alij casuales, de quibus in a. Phy f. diruim est ab Arist. idam vero sunt futuri conis tingentes ut in pluribus, atqui plus determinati sunt adesse, quam ad non esseisicuti quod ex spermate, idest smmine humano generetur homo cum vno capite, duobus manibus, cum quinque digitis in unaquaque; de ex grano generetur granum ,& non lolium. Alii autem sunt effectus futuri contingentes ad utrumlibet, idest qui s eundum ipsos,& quantum ex ipsis est, non magis deter-

155쪽

I31 TRACTAT V s

minati sunt adesse,quam ad non esse, sed habent aequa. Iem potentiam tam ad esse, quam ad no esse;veluti sunt actus humani, atque omnes voluntatem concernentes operationes Exempli gratia Petrum esse cras iturum Romam, est futurum contingens. contingentia ad virum. que, seu aequali dicta, non magis quidem ad unum, qua ad alterum determinata .vt no magis ad discessum, pro solutio. sectionemq. quam ad ut ita dicam) non distessum. Ex his modo omnibus ample notatis,& declaratis facile re- Iol.adi.rati spondetur ad dubitationes. ad primam cum dicitur demente Arist. suturorum contingentium non posse haberi determinatam scientiam: respondetur quod futuroru contingentium,quq media sunt inter necessaria,& contingentia bene potest haberi scientia a viris sapientibus: di de eiusmodi non intelligitur dictum Arist. Haec est responsio AngeI. Cat. Sed dicamus nos ad rem ipsam clarius, concedentes primo verum esse, quod futurorum contingentium non habetur vera, certa, ac necessaria scientia; siquidem huiusmodi vera,& necessaria scientia est tantum aeternorum, & ut dicit Arist. I. Post. necessariorum,impossibilium aliter se habere; negamus tamen non posse haberi scientiam eo saltem modo, quo se ha- Νbent ad esse talia futura contingentia sicut enim res se habet adesse,ita ad cognosci inquit philosophus. Quo, , circa cum e ruis futuri contingentes ex cometis sint ut plurimum, raroque contingat ut non sint; sequitur quod de iis habeti potest scientia ,si non demonstrativa, atque necessaria; saltem ut plurimum vera ac certa; vn de est cognitio probabilis,& coniecturalis;quoniam ellaetus naturales sunt impedibiles,atque possibiles non fieri,quamuis horum coniectura, iudiciumque potius determinetur ad esse, quam ad non esse . Quare ad aui ritatem Arist. nos dicimus quod intelligitur de vera,& necessaria scientia ,haec nam q. ut diximus, non nisi arteri. ' ' notum necessariorumque est. Ad secundum modo argum ij m a L mcntuin,

156쪽

mentum, per idem respondemus , quod futurum est nobis ignotum, ac a nobis cognosci non potest, quantum ad cognitionem veram,ac scientiam necessariam: negamus tamen esse ignotum quantum ad cognitionem, scietiamque probabilem,atque coniecturalem, & hanc nos ponimus insuturis contingentibus.Tandem ad illud di- sol. ad 3ctum diuinum diligenter est attendendum Christianis: rar,

etenim illud habet non posse cognosci quae pater posivit

in sua potestate: non autem, inquit, quae pater posuit in potestate secundarum causarum,ut fiant: quoniam licet re vera quae supra naturae vires sunt,& a simplici diuina voluntate dependent, ea proculdubio sciri a mortalibus non possint, iuxta Paul. Apost. sententiam ad Rom. I i.

quam incoprehensibilia sunt iudicia eius, & in investigabiles viae eius, quis enim cognouit sensu Domini, nisi eo docenter unde Sap. cap. 9. dicebatur sensum tuum

quis scire poterit nisi tu dederis sapientiam, & miseris

Spiritum sanctum tuum de altissimis , &c. Et iterum Paul. I. ad Corinth. cap. a. Quae sunt inquit Dei nemo novit nisi spiritus Dei, vobis autem reuelauit Deus spiritum suum: nihilominus horum suturorum contininsentium effectu lim qui ex causis secundis dependent ut stant, & generentur, possibile est humano intellectui scientiam nancisci,ac per uestigari,secundum quod dependent a causis secundis, ita rerum omnium authore Deo permittente ad eius laudem.Namque ea suit causaiteste Iolepho lib. I. antiquitatum hebraicarum ut illi priorum faeculorum homines longius vixerint, ut astr logiae studiosius inseruirent, & celestium corpinum cur- euhsus, atque influxus perfectius scrutarentur Quapro- tus plus vi-pter liquet quod effectuum, siue eventuum vel lignifi- uς nx cationum futurarum ex cometis bene potest haberi cognitis , si non certa, & necessaria, quales quidem PDihil Apollinis praedictiones erantiauramen valde probabilis, ut dictum' quae magis te applicat ad virum, quam

157쪽

quam ad salsum , veluti tot praeteritae antiquae obserua. tiones,& modernae etia attestantur experientiae.Sequiisi tur iam videre quinam, qualesque sint ii effectu s, euen. rus & significationes, quae ex cometis pr dici possunt, ut quae nobis per ipsorum apparitionem significantur.

aeuae, qualiasint, quae cometa portendit s atque nos praedicere possumus. LV. V.

CVm portenta, significationes,& effectus cometaruduobus quidem modis considerari, ac elici possint

uno nempe modo naturaliter, idest quantum naturali Porteta eo Via eX ipso cometa absoluto, simpliciter, ac ut exhalatio metarum bi accensa est, atque cometes, considerato,potest de signifi-suhi Ei tionibus, S effectibus haberi, colligique: altero vero modo astrologice, hoc est quantum ex ipso non absoluto, & simpliciter considerato potest mens humana suti rum praesagire; sed prout dependet a constellationibus, ct planetis qui ipsorum fuerint causa principiumq. & ut sub uno,uel alio signo,stellaq. oritur,apparetque, ac pluribus aliis particularibus conditionibus ,& circumstantiis ut videbitur, obseruatis.Vtroque modo considerato ipso cometa, portenta significationes ac eius effectus a Llarentur : atqui tamen ne astrologum hic, sed philosophum potius videamur agere, physice prius dare conabimur significationes dictas,ac effectus,quos cometae in hac in seriori, sublunarique regione prς lagi ut, ac quo . , dammodo efficiunt. Deinde aliqua pro Astrologorum sententia in medium quoque adducere non dedignabimur.Verum ad primum deuenientes propositum, unu in notandum duco, quod nempe physice, seu naturali via Portenta eo cons derare cometarum portenta trifariam contingit, uri sis, secundum quod trium uniuersaliter modorum sunt ipsa P 'μ- ' portenta,atque significata: alia enim sunt portenta im mediata Ialia mediata. Alia vero magis mediata. Imme . diata

158쪽

diata portenta, seu significata cometarum sunt siccitates, es aestus ingentes: ista namque statim immediate sequuntur ipsum cometam. Mediata vero sunt venti, terraemotus, & omnia quae retulit Arist. Magis mediata postmodum sunt destructio vegetabilium, penuriae, acuti morbi,pestilentia,mortes Principum, rixae & bella sectarum ac legum mutationes,domorum ruinae, in undistiones aquarii,& multa eiusmodi alia, prout in propriis Iocis docebutur.Sed dicet hic ingeniosus iuuenisi Arist. Dubitatio ἐhon videtur dare eiusmodi praenarratas significationes de cometis loquens; igitur vel ipse Philosophus fuit diminutus,vel nos erimus superflui,& dicemus falsum.Nisi esset quod neutrum sequitur, nec scilicet Arist. des ctus, nec nostri falsitas, ac superfluitas. Primum ostendi. 40lux φὸtur, quod ideo Philosophus non dicit ea tot significare metam, quia non sunt per se porteta,sed per accidens. modo quod est per accidens,philosophi non est considerare, propterea quod tale ut dicit Arist. a. Phys. teX. 3 o. est infinitii,& incertit; quod infinitu incertumq; a scienriae consideratione etiam excluditur, quare summo iuresecit Arist. non deseendens ad porteta,ac significata per accidens,& valde mediata ipserum cometarum. Nos autem si cu aliis Arist.posterioribus philosophis tractamus

illa, non ut quoru possit esse certa,& determinata scientia cosideramus,sed probabilis atque coniecturalis,semper tamen cu maiore certitudine&veritate,quam aliter, ut in pr cedeti cap. disputauimus. Haec igitur omnia, &plura portendunt cometae in uniuersum. Quae ut melius legentes intelligant,ac vera esse percipiant illa per pro batas conclusiones singula ordinatὰ in medium adducemus. Et ne tamquam oracula ipsa protulisse videamur,. demonstrare,& comprobare omnia cum rationibus, tuctiam experientiis,tum vero authoritatibus conabimur.

Quod

159쪽

m ratio. Ptolomi eraror.

aeuodcometa significat aestum, ae siccitatem ingenti mam. Cap. VI.

Eorum, quos primo immediateque cometa portendit effectuum,ac portentorum,siccitas maxima, ac intensa caliditas inprimis quidem habentur. Quod etsi sensu innotet cat;tamen hoc ipsum ratione,experientiis ac authoritatibus, ut promisimus, comprobas itur. Ratione quidem primo, quoniam cum ex cometa multa arguatur copia exhalationis in terra,& aere, quae conistinue sursum in deperditae exustisque partis locum transitura eleuatur. hic autem exhalatio calida, & sicca existat, merito ac necessitate sequi videtur, ut calefaciat, exiccetque aerem non solum,sed etiam omnia,quq ab ipso aere continentur, atq. continguntur, ut sunt fruges,fontes,& aliqui fluuii,ac lacuum portiones quoque. Adde his quod ipsa cometae accensio ut causa calorem etiam & siccitatem producet: quoniam cum crinita sy-dera flammam evomant,atque In aere dispergant,iuxta

illivs poetae quidem eximii dictum. Demum quae eato fulgentia crisibin ardent.bderasammiuomiss errantur more Nagantum

haud tandem fieri poterit, quin siccitas caloris soboles,

in aere inducatur. Vnde mirari parum non possum Ptolomaeum, magnum astrologum, qui ut refert Ioannes Bapt. Venant. voluit non quemlibet cometam siccitatem parere, sed tantummodo eos, qui a Saturno, vel

Marte sunt effecti, cum ista sydera, inquiens , propria natura sicca sint i quasi sumus Ptolom. velit siccitatem caloris,& ignis sobolem non posse insequi quamlibet per se accensione, ac flammam. Propter quid enim alii cometae siccitatem non inducent, si & ipsi etiam ignis flamma di accensio existimiὸ Sicut visibilitas semper

160쪽

per hominem, ac rationale animal per se insequitur, tam si fuerit homo a Petro generatus, quam si a Platone vel Aristotele sic etiam siccitatis ipsa semper insequitur per se cometam, & ignem, tam si fuerit genitus ab uno planeta,quam si ab alio; quoniam proprietas rei ac pal-ilo no variatur,ac remouetur per causam efficientem,cunon hanc sed formalem insequatur. Caeterum illud sa- Nolanae ne non erit negandum, quod calorem quidem non olnis nesaeque cometae possunt inducere,pe Iinde atque sicci- . tatem;quoniam non illi,qui hyeme generantur.Si enim temporibus hyemalibus aliquis contigerit ut oriatur cometa, siccitatem quidem inducet, caliditatem vero,&aestum praestare nequaquam valcbit, vel non tantam lat-tem poterit ob nimiam, ac quadoque inuincibilem, quae hyemis proprietas est,frigiditatem.Vnde Arist. inquiebat in cap 4. I. meteor. quodcu apparuit, factusque suit ille magnus cometa, hyems fuit sicca, & borealis, hoc est sicca,& frigida, borealis enim ventus siccus, & frigidus existit. Nunc experientiae hoc idem ostendentes se- Experietiae.

quuntur; & una quidem est, quod anno Domini D C. L X XIIII. ut reserunt historiae ) apparuit magnus cometa,& mons quidam in Campania eructauit pluribus diebus igne praenimia siccitate,& uredine, quae per uniuersam regionem fuit. Praeterea narrat Angel. Cat. in meta suo, qui apparuit anno M. C C C E L X X II. fuisse Aestatem feruentissimam, & siccitatem inaudita. Item refert Suess. se obseruasse in anno Domini M. V. VI. apparuisse cometam, ante quem, & post quem suerunt magnae siccitates,& adeo, ut vix, inquit ipse, plueret per annum. Insuper scriptum est apparuislocometa

anno Domini M. L X VII. & etiam fuisse magnas siccitates. Vlterius etiam authoritatibus potest comprobari haec conclusio multorum doctissimorum virorum ἰ Pri Α uiholiciis maest authoritas Ptolom .in a. lib. Apotelesmat, haben tes. tis haec verba. Cometarum quidem conuersiones sem-

s per