장음표시 사용
191쪽
tui iam dignissimas scitu dissicultates examinadas, post
haec nos conseramus. Qua Ἀον euriosa digressiones examinantur.
Digreri. Verum postquam suffcienter pluribus probatum est; E'n: is, co et aduentum portendere rixas, & bella ; quia ali-
iraeundi. qua sunt dicta, quae dubitationes videntur facere: idcirco ea omnia pro viribus examinemus , operaepretium erit. Primum igitur dictum ; circa quod contingit dubitatio est, quod cholerici magis ad iram mouentur. r. ratio. Contra hoc flatim me inficias ire oportet, quandoquidem mulieres, foeminasque asserunt communiter magis esse tracti as,quam ipsos homines, & viros: Nam foeminas ut legitur imperiosum est animal, & eius proprietas ex superbia; quae tam e mulieres no sunt biliost nec in ipsis cholera dominatur: ceu notabat Ioa. Paul. Donat. lib. I 3. contra dict. 3. immo pituitosae, ac frigidae, humidaeque naturae existunt: ergo salium est dictum nostrum biperius, quod nepe cholerici,seu biliosi Solutio. sunt magis iracundi. Pro huius dubitationis solutione notandum, quod fuit cuiusdam merito non nominandi Aut horis responsio, lib. suo 3. cap. a sto. asserentis dupliciter posse intelligi foeminas este magis iracundas, Vno quidem modo quantum ad materiam ipsius irae, idest quantum ad accesionem sanguinis, calorisque in corde: Alio modo quantu ad sermam irae,hoc est quantum ad appetitum vindictae.Si intelligatur quantum ad materiam irae, tunc inquit ille author,non posse foeminas viris esse iracundiores; quoniam non potest fieri maior sanguinis accensio, ebullitioque in ipsis ut quae frig idiores, magisque exangues existant quam in viris. At quantum ad Armam irae ,hoc est appetitionem vindictae, tunc utique foeminae inquit viris sunt iracundiores , quia foeminae ob materiar, complexioni'. impersectionem,sunt implacabiles, dc maleficae, ma
192쪽
gisque vindicta querunt: & si frigidiores sum Ex quo
Iuvenalis in II. Satyr. versus finem dicebat, neminem vindicta magis gaudere, quam foeminam. Immo, asserit ille aut hor in nominatus, quo animal ignobilius est. viliusque eo magis vindictam appetit;Vt iam verum sit quod idem Iuvenal. in eadem Saty. inquiebat.
Semper gyr infirmi est animi, ex igni q. voluptas
Vltio in . Vnde te Card. inquiebat apud Ludovicum Carbonem
lib. de Pacificatione inimicorum cap. IO. quod quicumque viri magnam potentiam, aut authoritatem desiderarunt,uhionem semper contempserunt. Neque id absque ratione fieri arbitramur,quandoquidem magni& sortes viri sunt, qui aut horitatem,& potentiam ex ptant, qui ab ira non vincuntur, immo placantur quanto fortiores sunt,tanto magis acquiescunt,ut 3 . de Τi ist. eleg. 3. ouid. fatetur his versibus.
uὸ qui . est maior,magis e lacabilis irae.
Et faciles motus mens generosa capit. At re ij cit hanc responsionem supradicti non nominati Colatilio e
Authoris commentator, cuius etiam nomen nec venit
explicandum, validissima, meo quidem iuditioiratione, - tali pacto. Non potest esse causa sor malis sine causa materiali;& eo pacto est causa sermalis,quo est materialis Atqui appetitus vindictae est sermalis causa irae ;& accensio sanguinis, seu caloris est causa ma 'rialis, & h creperitur maior in viris quia calidiores, ac magis sanguinei sunt, quam in scem injs : Ergo maior etiam debet reperiri vindictae appetitus in viris, quam in sceminis. Quamobrem iracundiores veniunt merito dicendi
viri quam sceminae. Sed cur igitur foeminae dices viris iracundiores sunt dictae, & vindictam magis appetere Soluit statim problema comentator ille, as erenS quod Atii soluthoc non materiae, hoc est maiori sanguinis accensioni, Y caloriq.
193쪽
caloriq. est adscribendum; sed totum rationi , natura- Rationem lique discursui condonandum , qui multo magis peruertitur, impediturque insteminis, quam in viris,obis mini . quam tetrOS, crassos, turbulentosque vapores, ex accensione in & ad cerebrum elatos. Cum enim sceminae debiliorem natiuuna obtineant calorem, atque adeo minorem accentasonem ; vapores, qui in ipsis generantur, non ita sunt splendetes,ac tenues sed nigri sint, crassi ac turbulenti necessarium est, accidit namque hoc, quemadmodum solet palearum cumulis contingere, in quibus quo ignis, accensoque minor est,eo magis solent sumi cleuari tetri, crassi, & turbulenti, a quibus nigris, crassio.
ribusque vaporibus cum magis ratio Obruatur, perueristatur, ac quodammodo obcaecetur,mirum sane non est,
si sensus appetitus rationi, intellectuique dominans vindictam quaerit,ac appetit; ut qui semper ad id, quod .delectationem,& malum indicat, procliuis sit; quando rationi, & spiritui contrarius habetur, & existit. Adde etiam quod irae resistere,& non vinci ab ipsa,superari q.
opus est constantiae; quoniam ira est quaedam voluptas ultionis : & circa voluptates est ipsa constantia, ut T. ethic. scribit Arist. Atqui sceminae constantes non sunt. vis, & po- Igitur Irae non valebunt repugnare: Tanto quidem ma- ς' xi irae gis, quod res magna est ira ipsa,& magnam habet vim 'RIRIN' potentiamque; qui immis tantam,ut nec ensis, nec ignis deterrere possit ipsam, S prohibere ab impetu, ac vi dicta ; quemadmodum eleganter insinuauit Horat. lib. r. carm. Od. I 6. infrascriptis carminibus.
Tristes ut irae; quas neque Noricus D eterret ensis s nec mare naufragum ,
Quapropter constat dissicile esse admodum irae ipsi res aere, non nisi qui magnam habent rationem, conis stantiam, & sortitudinem ipsi oppugnabunt. Vnde
194쪽
optime semper censui dixisse apud Ludovic. Carbon .
e. superius cir R Draseam Mantuan. poetam quidem
non vulgarem de his an ni affecti bas loquentem. t 'Fortior e ι Je, quam quifortissima νincitonida: nec virtus altius trepotes LEt alibi idem poeta Ardua res est vicisse alios , violaria maior
Est animi stultas composuisse sui.
Qua ratione in sepulchro Scipionis Aphricani, narrant insculptum ibisse hoc elegans carmen. - Maxima cunctarum victoria micia moluptis iHactenus de prima circa primum dictum contingente dubitatione. Accedit modo secundum dictum anceps, incertumque illud, quo diximus, iram impedire rationem, seu ani- nil mum: Contra hoc,insurgit nunc duplex difficultas, Pri tionem. 'ma est haec, illud, quod est cum ratione, non videtur eL x. ratio. se rationi impedimentum Atqui ira est cum ratione, ut patet ab Arist. 7. ethic. cap. 6. Ergo ira non videtur esse impedimentum rationi. Praeterea ,& secunda est uo . ista mens cum ratiocinatur, non utitur instrumento corporeo: Ergo mens, seu ratio non poterit impediri ab ira, quae corporeus est assectus. Quamobrem ma-Iῆ diximus nos iram impedire rationem, seu animum. Sed si rem ad veritatis bilancem licet appendere,prose plutio isto fatendum erit nobis,iram peruertere rationemr Vnde Arist. t. lib. Rethor. loquens de iudice, qui vltra caeteras, quas debet habere conditiones) debet in primis esse rectae rationis, impermutabilisque consilij; af seruit non debere ipsum esse cum ira, non ob aliud se san ; nisi quod ut est apud Sallust de bello Iugurthino pessimi sunt consultores ira, & cupido; quoniam iuditium rationis peruertit; cum ut dicebat Diuus Thom. super Paul. ad Ephes cap. q. ira propter velocitatem
195쪽
sui motus praecedit iuditium. Cuius causam Arist. in& s. ei hic. lib. cap. utrobique. 8. Optiivic declarauit, cum dixit, que ex ira fiunt, non sunt ex prouidentia,&consilio: inimica enim consilio est iracundia, dicit Coluander Et propterea mirum non debet esse, si irati
ut dicit idem Coluander nihil recte agunt. Vnde addubitationes nunc in contrarium facilis est responsio. solui. ad 1. Quantum ad primam, Cum dicitur, Ira est cum ratione; rat. Ergo&c possumus respondere dicentes, quod duplex est ira: vel enim est ira praecedens rationem, vel est quς δ duplςx sequit hir rationem . Ira quae praecedit rationem, i pe dit quidem rationem; Ira vcro, quae sequitur rationem non impedit ipsam rationem I ita dicebat Suess . in suis Obiectio. commentarijssu p. a. Rethor. At quo pacto inquies potest esse ira , & sequi rationem ' si enim est sequens rationem, erit prudentia, & consilium, non autem ira. 'Τ' ' Dicamus quod potest esse ira sequens rationem, non tamen omni ex parte, & perfecte rationem, insequenS,. atque exaudiens,veluti prudentia facit, atque consiliu: Exempli gratia inquit Arist. 7. et hic. cap. 6. Sicut Ve loces ministri,& serui, qui antequam totum id audirct, quod a domino dicitur, excurrunt, & ad exequendum properant ,r deinde in agendo aberrant ;Sic & ira propter caliditatem, celeritatemque naturae, audita quidcratione, non praecepto autem audito, ad ipsam statim
properat ultionem: Ratio namque vel imaginatio contumeliam, vel parui pensionem esse ostenditi illa autem ac si ratiocinatione facta concluserit oportere tale bel- Soluta ad x. tum inferre, statim in sui g; t. haec Arist. Ad secundam - discultatem respondetur etiam, quod licet mens seu ratio non utatur instrumento corporeo in suo proprio actu, & operatione; quia tamen indiget pro sui actu LeXpletione , rei sectioneque sensui uis quibusdam viribus, quarum aetus impediuntur corpore ipso pertu ibato; quoniam dicebat Auer. in lib. de iens & lens. quod
196쪽
iracundus in hora suae irae, & habens calorem a seci dentem, corruptam habet vilionem,& forte videbit unum addit ac si essent duo, propter motum continis gentem spiritui apud iram : Etenim sanguinis calidioris agitatio,ostitium sentiendi intercipit, atque refringit, aut horitate Arist. in a. de Part. animal. cap. 2 o. Propterea necesse est perturbationes corporis aliquo pacto iuditium rationis posse impedire : quemadmodupatere etiam potest in ebrietatibus,morbis S similibus Cuius causa ea quidem nobis videtur extare, quod iuditium datur a sensu communi dicto, qui non nisi ex sensibus accipit exterioribus; unde si e x teriores perturbantur , atque ad eo falluntur, interiorem, & communem decipi necessarium est. Hactenus quomodo ira possit rationi esse impedimentum, ac ipsam peruertere. Praeterea, est tertia difficultas in nostris dictis, circa Digressi a calorem irae, quomodo nempe possit ira calorem effice sit care, ac dici, esseque calorificat Hoc enim statim falsum ' μς δ
esse , ac crron cum aliquis ostendet argutulus; Primo t. ratio
Ita cratione; Illa, quae per se calorem, feruoremque esticiunt, temporis assiduitate, S longitudine magis
augentur, quemadmodum amor diuturnitate temporis
magis crescit: Sed iram per temporis longitudine, diuturnitatem , ac moram tabescere videmus, decrescere-quei Igitur ira non efficit calorem, estque calorifica Maior huius rationis clara est I minor autem patet per Arist. inquientem in a. Reth. tempus quietat iram ;&Liuium lib. r. scribentem, diem, tempusque ipsum leniturum iras,sanitatemque addidit nonnumquam allaturum. & Ouid. de Leone in . .de Trist. eleg. 3. cO firmantem hoc carmine αTempore Toenorum compescitur ira Leonum. Vnde in 6. eleg. sequente cum loqueret ut quomodo tςm Pus Ita attenuet, destruat Pie, iram etiam ait
197쪽
nuare, ac destruere isto perhibuit carmine Hoc etiamsilias paulatim mitigat irru. Huc accedit illud, quod alias in I. de art. amand. sic
Ut Harilis glacies interit ira mora .
Cui etiam Senec. dictum in lib. r. de ira visum est conissentire, cum inquit. Maximum remedium irae,mora est: Et tandem Cornel. Tacit. lib. t 9. hist. August.asseruit inconsulti impetus caepta in iiijs valida, spatio languescunt. Praeterea est secunda ratio; feruor feruori appositus, eum auget, & reddit maiorem; Sed ira maior cum superuenire contingit irae minori, cam non
auget, immo ipsam minorem essicit, mitigatque, ceu paret a Philosopho in eodem lib. I. Rethor. Igitur ira non videtur esse calorificat Et ita falsum erit quod diximus supra.Quid ergo asserendum Θ Dicamus sic,quod ira benὰ est calorifica, ac seruorem efficiens. Probatur non solum ex 3.de Part.animal. sed etiam in I .de anim. teX.com. I 6. ab Arist. ubi dicit, quod ira est accensio sanguinis circa cor; &in a. seci. probi. probi. 25. Amplius ex Gal. in I. dedissi seb. cap. 3. inquiente, Ira est ebullitio quaedam , & motus vehemens irascibilis virtutis, quae in ipso corpore cordis insidet cum calefit ipsa substantiar Et idem in a. de caus. morb. cap. 2. Ira aiebat) est seruor caloris in corde existentis propter
motum animae:Et A uic. in lib. I .suae Canti .lex. II 3. di cebat, Ira animae,excitat calorem. Hoc idem manifestu facit authoritas Themist. super tex. 63. lib. I de anim. afferentis, in ira cor animalis agitatur, & sanguis, qui cordi diffiisiis est, inflammatur, atque succenditur.Tandem quod accenditur , ac incalescat cor, immo totum
corpus in ipsa ira, vel ex his declarabitur signis, quod cor accentum paIpitat in ira, corpus tremit, lingua praepedi facies ignescit, exasperantur oculi,& nequaquam
198쪽
quam recognoscuntur filij; & ore quidem clamorem format, sed sensus quid loquatur, omnino ignorat. Vnde ad praefatas rationes sic possumus nunc responderer Ad primam, cum dicitur, si ira calorem effceret, diu- sol ut ad I turnitate temporis augeretur calor in iratis: at hoc non δ est; ergo ira non esticit calorem Respondeo quod illa probata minor non est simpliciter vera, quoniam tunc ira sedatur per temporis tractum , & moram, quandoquidem obiectum phantasiatum mouens iram, non est praesens ipse memoriae , sed ab ipsa est deletum, ac obli-iuoni mandatum . Nam in tantum dicitur ab Arist. &praefatis supra A uilioribus, quod tempus, & mora semdat iram, in quantu memoria tollit a quoniam Arist. q. Phys. cap. de tempore tex. I 28. confirmans Paronis
Pythagorici philosophi sententiam,quae ea suit, ut tempus sit indocile, omniumque rudissimum; tempus dicebat facit obliuionem. Cui subscribens se princeps
Romanae linguae Cic. in lib.3 .de inuent. dixit. A t tem pus memoriam tollit prorsus, atque adimit, obliuio nemque rerum omnium producit. Huc etiam tendit illud Menandri dictum, Tempus autem aufert omnia, dc obliuionem inducit. Quae obliuio postea vi optime apud Ludovic. Carbon dixit Publi anus in mimis Senec. etiam in lib. de ira iniuriarum est remedium. Sed existente memoria obiecti, ac phantasmatis ad ira mouentis, temporis utique longitudine minime sedatur ira: Et ita etiam est de amore; tabescente enim m moria rei amatae, non amplius amatur; vel absente i sa re amabili, non amplius exoptatur; ita Arist. in 8.ethic. cap. 3. dicebat. Ad secundam rationem dicimu 1 gό-ia , non Valere illam consequentiam, si ira nempe seruo- ,, ''' -φ trem faceret, tunc adueniente altera ira, fieret maior feruori quoniam sicut simpliciter ad simpliciter , ita magis ad magis, & maxime ad maxime: causa autem
propter quam dicta consequentia non valet, haec potest
199쪽
test esse, quia quanto aliquod diuiditur in plura, tanto reddi minus, debiliusque contingit , ut 3. Phys lib. patet a philosopho: Vnde quando aliquis irascitur , ni, si
contingat alicui alteri deinde irasci, erga primum ira remittetur,si secunda, & posterior ira verius secundum fuerit maiori Exempli gratia Si irascatur Petrus Antonio ob verba contumeliosa ; contingat postmodum irasci dentio Caesari, propter verbera recepta; haec quiisdem in Caesarem orta ira, quia maior est, diminuet iram in Antonium conceptam: Vnum namque in pluribus aeque perfectum in omnibus esse nequit. Vnde dicebat Arist. 8. et hic. cap. 6. de amore,quod in pluribus non potest esse persectus. D greis, Vltima, quae ex dictis nostris repullulat dubitatio,, 68'hba i ea videtur este, si complexio seu temperamentum po- permutari test variari, permutarique, ceu iam in nostris suppositionibus assiimpsimus. Haec enim difficultas pro medicinae studiosis ad quorum etiam manus istum tracta. tum,& libellum praesciueram certe esse peruenturum discutiatur, sicut praecedentes pro philosophis fuerunt declaratae. Videtur igitur quod complexio, & tempe-1. ratio. ramentum non possit variari, ac permutari. Probatur, quoniam secundum Arist. variare naturam,est corrumpere naturam: Atqui complexio, seu temperamentum est natura corporum, ac rerum compleXionatarum.
Igitur si esset permutabilis, tunc corrumperetur; quod De termina tamen falsiim videtur. Ex alia parte apparet,quod comxi' qWηβ ples io & temperamentum est permutabile: Quod quidem esse verum, non tantum rationibus demonstratur, sed etiam authoritatibus, & experimentis manifestatur. Rationibus primo sic, omne, quod est maxime alteratiuuin, est etiam maxime alterabile, permutabi teque, sed complexio est maxime alterativa, cum sit qualitas, aut horitate Auic. in lib. r. c anon. cap. de complex. Igitur complexio est permutabilis. Ampliussi com-
200쪽
ε complexio non mutaretur, tunc vita humana utique
perpetuaretur: Consequens est impossibile, ac falsum; ergo & antecedens,quod possit complexio mutari,erit absurdiim. Consequentia probatur,quoniam virtus, &bnima non senescunt, ut dicit Philosophus in a. lib. de anim. igitur si debito modo sex rebus non naturalibus 'nuncupatis homo uteretur: veluti aere; cibo, & potu, somno, & vigilia; motu,& quiete; in anitione,& repletione; atque animae accidentibus, affectibusque,numquam periret homo. Impossibilitas autem, ac falsitas
consequentiar,tametsi sensui,quotidianaeque experien- tiae nota sit, nihilominus etiam rationibus est demonstrabilis: Et primo ista r omne compositu in , in doctrina Arist. est generabile,& corruptibile. Secundo, si posset homo perpetuari in indiuiduo, frustra ei natura dedisset generativam potentiam , per quam secundum spem ciem perennatur, immortalisquo efficitur quemadmodum dixit Auer. in a. lib. de anim. in com. 3 . Sed de hoc poterunt, qui volunt ad plenum videre Suess. in a. lib. de gen. & cor. & in lib. de mori. & vit. ubi longio- '
ribus verbis disputat praesentem materiam. Praeterea probatur adhuc tertio a signo complexionem mutari: Namq. videmus colores in homine ad inuicem varia.
xi ; similiter carnem, quia modo ex macilentia ad pinguedinem, &cra istiem, modo vero contra, de pingum dine ad macilentiam vertitur. Hoc autem non ob aliud certe est, nisi quoniam mutatur complexio,& homin Atemperamentum et Igitur patet coimplexiotiem esse pei mutabilem,atque variabilem. Prieter has rationes,sunt etiam authoritates, quae complexionem esse mutabilem tellantur: Prima authoritas est Gah in s. & 8. method. med. in quibus locis videtur velle temperaturam& complexionem esse permutabilem: Secunda aut ho, rita is est Alyrodoan , qui in a. lib. Quadripari. ait sic, mores hominum ,& complexiones, aliaeque virtutes