Principia philosophica theologiae, atque religionis naturalis seu philosophia rationalis de Deo prima caussa rerum, anima humana, rerum intelligibilium notionibus, de primitivis rerum legibus physicis, atque moralibus, metaphysica vulgo nuncupata, &

101쪽

tandem erit a praeiudiciorium albo expungendum, a quo inter indubia numerandum λ639. Ad quartum 1 Quarta dissicultas ipsis etiam adversariis solvenda: nihilque ab illa concludi posse,

una nobiseum conveniant, oportet. Secundum Mal

branche humana voluntas imoressam sibi a Deo impulsionem , seu actum, quo ad bonum generatim sertur , a malo generatim avertitur, ad peculiare hoc vel illud bonum, ad hoc vel illud malum vi propria convertit : mens igitur humana non modo se ipsam, atque actus nestit, sed quid praeterea rei sit, amorem , aut odium ad hoc vel illud obiectum convertere seu stat re, quid sit ipsa conversio , quomoloi fieri illa possit, quali lege, ordine, ingenio haec omnia in nostra et mentis fundo latentia se se explicent, evolvantur , fiant, plane ignorat: aut igitur mens humana id agit, cuius fundum ignorat . aut ne ipsum qui dem amorem, odium, aliosque actus ad diversa objecta convertit. Cum secundum ex Μalebranchio ipso

falsum sit: velit nolit tenendum ipsi eit primum , suumque sibi solvendum est argumentum. Respondeo igitur directe. quid rei sint nostraemet mentis , atque

voluntatis actas, quid idea, amor , .dium , non plane a nobis cognosci admitto. Nullam autem caussam opus aliquod aut effectum agere , quem penitus , atque intime non agnoscat: id vero est, quod nego. Oppositum proba e ut id tamen conficias , haec tibi insimul statuenda sunt: Primo, nullam esse posse caussam, non cogitantem, seu non cognoscentem , ac proinde nullam caussam materialem , & mechanicam exiliere in rebus posse. a. Ad notionem causis non sincere,

quod virtutem agendi habeat ; sed ex duabus hisceideis, agendi virtute , atque cognitione, omnis caussae notionem constitui . Horum primum Divinae omni-iotentiae iniuriosum plane exsit; cui materiales causeas creandi negatur virtus: secundum rerum notiones

non modo communi sensu, sed conscientia etiam, atque experientiis probatas evertit. 6 o. Ad rem igitur respondeo . si caussa virtute . prorsus sua ab alio non accepta , & citra omnem inmniino dependentiam agat, quali sane ratione unus agore potest Deus ; verum est argumentum : falsum tamen , si caussa per vim ab alio derivatam Operetur ,

apud

102쪽

apud quem persectissima sit omnium agendarum rortancognitio, atque clarissima idea. Hic vero est omnium

creaturarum casus: Deus unus, qui infinita scientia , . atque Omnipotentia praeditus Omnia cognoscit, virtute propria agit: Creaturae omnes vi tantummodo derivata effectus suos agunt , & activi instrumenti vice perfruunturA Omnipotenti Deo infinite libero , & sapienti a nemine negabitur, eas creasse potie creaturas data a se agendi virtute praealtas . quae certos quosedam effectus agendi facultatem habeant , eos tamen effectus eatenus solum cognoscant, quantum i Ilis est ad Iropriam conservationem, aut felicitatem necessarium: icet alioquin penitissimam earumdem rerum cogniti nem non habeant . Si haec omnipotenti Deo negare non possumus , si huiusmodi edie creaturarum conditionem omnia persuadent , & ipsa etiam conscientia

docet ; quid in hisce scrupulis excutiendis immoramur 6 r. Est tamen inter humanos etiam artifices alia quis, ulterius contendis, qui opus aliquod, machinam Muamcumque aggrediatur , quam prius clare in mente clepictam non habeat, qui faciendum opus penitissime non perspiciat λ Si ergo humanae, si creatae aliae caussae agunt; is sane unus esse posset, atque deberet e rum agendi modus: quandoquidem igitur effectus. sitos non agnoscunt, quid.agant, plane ignorant; hoc .unum dicendum superest , creaturas nihil agere . Respond. Hoc argumentum ab adversariis in nos adduci non potest , quorum sententia neque mens , neque manus aut corpus artificis aliquid in cogitando , aut con-

fruendo opere agunt, aut agere possunt, ut & superius demonstravimus, & adversarii ipsi statuuntia Secundum aliorum Philo phorum mcntem quod ab omnibus icnendum est , ad seqvcntia reducitur ' aliquae in praedicto artificis casu , & infinitis aliis similibus agnoscit artifex; quamplurima etiam ignorat: suum-met agem, & esse, proprias suae mentis, atque manuum actiones nescit . infir enta tractare didicit ;iquae tamen instrumentorum natura ., partes , & et menta existant, nescit.: uno verbo, factum a se onus

superficie tenus perspectum habet. operis fundum non intuetur ; nullum eit humanum opus humanae mentis effectus , in cujus constructione plurima non ignoremus . Ad rationem caustae . ut iam dixi , non cognis Dd a tio,

103쪽

tio, sed activa virdiu tantummodo requiritur, dc sus- lficit; hic sane est omnium hominiura sensus , haec

eriistarum notio: quam si neges, eam negandi rati rem adducere opus est, quae non modo omnium ii

minum sensum, sed di juperiora alia argumenta a nobis adducta convellat. Iis equidcm ducti argumentis duplex caussarum genus ad rem nostram facientium agnoscimus: caussas cogitantes, essectus suos aliquo tandem modo agnoicentes : & caustas plane materiales efiiciendi quidem, non tamen agnoscendi virtute donatas. Quae ad secundam classem pertinent, sunt omnes necessariae, effectusque suos agunt, quin intelligant : in iis igitur argumcntum sallit: quae prioris sunt ordinis, aliae quidem sunt necessariae, aliae item liberae. Ad effectus libere agendos aliqua requiritur ponendi essectus cognitio, causae ipsi proportionalis . Unus Deus est, qui non ivoco virtutem, sed & cognitionem agendarum rerum habeat infinitam, creaturae omnes infinite ab illa persectione distant: illam habent & virtutcm, di cognitioncm agendi, quae creatis , finitisque caussis secundum datae persectionis gra dum sufficit. 6 1. Ad quintum. Dissicultas ad summam hanc reducitur : stare potest humana libertas , quantumvis Dinstra voluntas actus suos non eliciat, non agat, sed eos in se se a Deo productos in obiecta postea dirigat , dc saluat: huiusn odi este potest caussarum occa formitum hypothesis: perperamque idcirco ex humanae libertatis capite in dictam hypothesm argumem tantur, Respondeo: Omncs huius argumenti propositiones negamus. Et primo quidcm amor ille vagus sine certo obiecto, modo ad unum, modo ad alterum dirigendus , & convertendus, quo scilicet modo Dcum, summum atque infinitum bonum, modo peccatum Deo plane oppositum amem, ille , inquam, amor . aliique similes actus, quos adversariorum hypothesis aperte statuit, ita absurdi sunt, atque ab humana ratione alieni, ni admitti in philosophia nequaquam possint . a. Huic etiam hypothesi contrarium plane est intimum

conscient ae nostrae testimonium: non modo nos cogitare, Velle, nolle, conicii sumus sed nos etiam agere, siquid efficere, non mere passive nos habere. R.

Illa actus directio vel est aliqua actio voluntatis , &aliquid vero agere, vel est nihil attre: si primum ;

104쪽

humanae voluntati non amplius activitas, ratio, d munus caussae n2gatur: si igitur humana voluntas, aut causia alia quaecumque creata,. aliquid valet deis terminando agere; aliquid etiam poterit essiciendo producere . Si secundum, si voluntas actus, atque impres- fas a Deo impulsiones determinando, immutando, convertendo nihil agit; nullam igitur habet libertatem ;nihil ab illa dependet, pro lubitu suo nihil agit; ru sumque adversarios temper urget desumptum a libertate ar mentum .

6 3. Λttamen, inquis, voluntatem ad unum vel alterum obiectum convertere , nihil physicum est , nulla vera entitas, ut dicitur , pura tantum modificatio existit: voluntas igitur amorem in alterum obiectum convertendo nihil producit, se ipsam tantummodo modificat: quae quidem modificatio ad veram libertatem, non ad veram caussae rationem sumit. Resp. Quaecumque de tua illa voluntatis determinati ne statuas; in idem plane recidunt determinare &agere , determinatio 3c actio, esse liberum & electione agere: Omncs effectus, atque phaenomena naturalia inpuris modificationibus consistunt, ad puras modificationes reducuntur : nulla enim substantia aut res nova a naturalibus caussis emcitur, & in naturalium phaenomenorum , dc essectuum productione de novo gignitur r modificandi igitur virtute voluntati semel con cessa, caussam evicimus; nihil aliud ad naturales effectus , neque ad caussae rationem requiritur. Rursus si humanae voluntati se ipsam, aut actus suos, vel impulsiones a Deo impressas modificandi efficaciam concedis: cum omnes voluntatis actus modificationes pariter esse dieamus; has etiam modificationes inducendi . veros stilicet voluntatis actus inciendi, virtutem animae no 'rae negare amolius non potes. Huiusmodi modificationes emere, est vere agere: eoque pacto &ad eaussae, & ad libertatis notionem constituendam sumit.

6 . Ad Sextum: occasionalistarum hypothesis in

hunc etiam novum sensiam exposita, atque modificata argumentis superius adductis premitur : saliumque proim de est, quod in nos proponitur argumentum. Primo

enim si humanae, spirituali scilicet caussae actus suos spirituales de novo in se ipsa ossiciendi virtutem semel

concedis . quin tamen modum , quo spirituales huiusm

105쪽

modi aAus effetantur , qtidve rei stat , ulla ratione hitelligat; nullum ampIius caput est, ex quo animam in corpus etiam agere posse inficiere. Venere inter 1e differunt, dicis, corpus S anima , spiritus re malo ria : bene est : quid inde concludis λ. in corpus agere non poste animam ' At neque etiam humana ratao , quo pacto eorpus agat in corpus , quo pacto universum materialem mundum condiderit , moveat , in illumque agat Deus, purissimus 1piritus, intelligit: haec tamen , ab humana mente non intellecta , Gustunt. reapse vera; potest igitur spiritus agere in materiam: velis, nolis, tenenda res est e quidni igitur per summum illum omnipotentem atque infinitum 1piritum fieri poterit , ut spiritualis etiam inbstantia a pruno illo ente necessario creata in corpus agere valeat posse non negabis : rem ita cite validissima conficiunt

argumenta , quorum emaciam humanae mentis iis cillitas non enervat is

s. Humanam animam in nostrum coirpus agere, γ Dic bim a cerpore imo omi , plurima lis illo pati, veramque proinde existere luter corpus , π animam p sicam artionem mutuam ratione , conscientia, experimeniis eonstat e modus tamen , quo mutuum hoc exercetur commercium, nos penitus latet. Propositionis veritatem in Physica viventium fusa probavimus : non pauca etiam in Logica attigimus , xae eamdem luculenter confirment cum de enthusia-o, phanatismo, aliisque similious argumentis disputavimus , quae ex mutuo hoc animae & corporis Commercio pendetit. Quamplurima in utroque loco phaenomena exposuimus in nobis passim , & quotidie ob servata, quae N physicum mutuum commercium eo

firmant , illius effectus exi stunt , magnaque eX parte constituunt . Si quae in citatis locis de humani corporis motibus vitalibus , atque animalibus, de omnibus interni senssis functionibus , memoria , phantasia, imaginatione, delirin, iudiei, Eluitate , insomniis horumque omnium in eodem homine mutationibus , de phanatismo, Enthusias mo, & quamplurimis aliis eiusdem naturae argumentis disseruimus, per otium rele- . sas,

106쪽

xas, de assertae propositionis veritate non dubitabis o Iuvat ctiam humani corporis mechanismum, seu anae Omiam habere inspectam; quod quidem in Physica Viventium exposuimus. Haec vero omnia si serio animadvertantur ; primam , dc validissimam propositionis probationem inpreditant . Argumentum enim modo aEI tamus , quod re metaphysicae & experimentalis etiampnysicae iuris est : tum ratione , tum experimentis etiam evincitur . Idemmet homo, hoc est, odem spiritualis anima infinitas sere in se ipsa mutationes patitur, pro Variis corporis mutationibus, quin alia in terveniat caussa. Satis est parumper animadvertere

quae in singulis sere diei horis a frigore, calore , fame , fili , dolore, gaudio, satietate, sebri in nos prinveniant animi sensus : quaenam pro diversis hisce corporis statibus , atque aflictionibus in animae nostrae

actibus oriatur varietas: haec VeFΟ omnia, quin corpus in animam agat, & visissim λεη6. Secundo . Si motus exercemus voluntarios ,. manum movemus, aut motam repente sissimus, quando Volumus , quia volumus, quomodo volumus; si illa in nobis deficiente voluntate, manus etiam motus , aut quies interrumpitur , voluntate itcrum posita, i vim etiam repetuntur essectus; nihil haec cum voluntate uos ra habebunt communia λ Quis occasionisi rum est, qui sibi non tribuat, quod haec aut alia aliquando voluerit, & voluntate rosuerit λ Illamet con-1cicntia , ctae est in nobi sine ii piis , de qua hucusque tantopere disputavimus, eamdem plane evincit veritatem. Quidquid clarissime hu: c conscientiae testimonio reluctere, illa semper urget, asten1um a nolente e

torquet .

647. Tertio. Cum a persecta quiete ad motum pro . lubitu nostro transmus, & reapse moveamur, aliqua sane est huiusce motus caussa 1 hysica . Huiusinodi causam in Deum rei crre, cumque in pro imam cuiuscum que eta ius produstionem adducere; indignum id sanere philosophante homine, & rerum omnium conditore Deo existit; quasi scilicet cmnipotens illud, infinitae scientiae Numen eum Ierum ordinem , atquO univcrsitatem condere non Iotuerit , aut ignorave rat , in qua mundanorum effectuum series suas haberent in creaturis ipsis caulas . Iam vero humanum

107쪽

corpus antea quielcens sui motus prima caussa esse nequic: spiritus id muneris est. . . Si idearum nostrarum comparationem sedulo expendamus; luce clarius apparet, animam nomstram cogit amem, quamdiu saltem in corpore existit, non modo ab humano corpore , sed ab externis potissimam corpo ibus pendere, in animam nostram a sere; quocumque modo idearum nostrarum comparario explieetur. Ultorius ego obscurissimum hoc idearum argum ntum modo non prosiequar, prosecuturus statim. Id unum tamen plane Constat , quamcumque opinionem circa idearum originem teneas, aliquam hae in re dependentiam intervenire. 6 9. Secunda propositi oras pars probatione non imdiget . Humani corporis mechanismum, compoliti tionem, structuram , par ita , quantum per humanam industriam licet, hodie agnoscisus: intimas tamen , es minutissimu fluido rum nostrorum partes animales , dc vitales spiritus , aut quidquid eo nomine num cupatur, minutiora etiam machinae instrumenta, eidiaeres , sinus, rotas, si ita loqui fas est, neque novimus , neque in prae nil vita spes ulla rem agnoscendi suppetit : a recondi tiori autem hoc humanae machinae ingenio mutui com mercii cognitio pendet. Communem hane ignorantia m nostram lateri non pudeat, quamdiu ea partium su btilitas, atque intima Gentiae rerum cognitio praesen tem nostrorum sensuum hebetudinem superet.

eo, quod rei modum ignoramus, rem etiam ipsam , seu rei existentiam a nobis probari non posse contem deret . Qtui in hunc modum argumentaretur, aut sis ipsum etiam praeteν i nfinita alia neget, aut argumentum nihili steterulam esse fateatur. Quanta enim V ro, di qu1lsa ih mundo sunt indubia prorsus pha --na, e M a , esseclus , quorum Caussas , modum, naturam istoramus m etipsum etiam, corpus, ani

mam tuam , dc infinita , quae in re ipso passim , de

quotidie fiunt, eWeniunt , animadvertuntur , nequa

quam intelligis. Quid is i ur λ omniane huiusmodi ne

stares Datae cu ζjscumque res , aut Phaenomeni exim lentia, modus, caussa, natura, quaestiones sunt intorse Hatae diversae: earum primam clarissime definias j

108쪽

61 . Contra propositionem argumentatur molpus . Qui mutuum animae, & corporis commercium statuunt, commercii tamen modum ignorare satentur ,

nullum de hoc commercio 1ystema habent . Resp. De philosophorum quorumcumque systemate parum soli, citi libere semper Milosophamur , & non nisi ea, quae recte probari possunt, admittimus. Sed quoniam voce systema signi at impraesentiarum Vrigus, non satis nos eiusmodi commercium statuere, aut probare , eiusque ideas confundere aut non satis distinguere ;RrSumentum parum urbane propositum mi o . At , inquit, ideam tantum ac conscientiam habemus cm

existentiae volitionum animae, 3c motuum corporis et conscii scilicet sumus, quod volitionibus motuum m tiri ipsi , nolitionibus cessationes motuum respondeant, &vicissim: dLm igitur dicimus, motus corporis,& animae actus comis re, quia in corpus agit anima, & vicissim; aliud sane non dicimus, quam mutationes in corpore, & anima coexistere, quia coex,

sunt Respondeo. Hoc argumcntum dignum i ne nori erat, quod in medium ab homine docto proponeretur ; nisi cavillari ipse aliquando vellet ς aut commiserationem a lectoribus elicere Duo enim ve-m haec distinguere novimus, duo coexistere, & unum alterius esse caussam : me & chartam, in qua scribo , simul exssiere, quin ulla hic caussae aut effectus ratio interveniat, sensu ct conscieritia agnosco . Dum tamen animadverto me scribere , quia scribere vota ;duo haec, scriptionem & voluntatem non modo ins mulf Actiones corporis in animam non aliam habent

motionem , quam, quae comistentiae murationum , in

organo senλris, & mente respondent : nec alia ipsis

est actionis animae in corpus notio, quam, quae Volsettonum animae & motuum in corpore, itemque nolitionis ac cessationis motus in eodem corpore comi-ilentiae convenit . . . Amrmantes igitur mutationes in anima, & corpore coexistere, quia in animam corpus agit, & volitiones, atque nolitiones in anima,&mo' Eus, atque fiationes motuum coexistere , quia in cor

pus anima agit ; nil quicquam aliud est dicere, quam mutationes in anima , ct corpore coexistere in utroque casu, quia cxissimi. Psy l. f. FIL

109쪽

mul existere , sed unum etiam ab altero esse , pari conscientiae testimonio, & claritate animadverto . E11e in voluntate volition- motus, & insimul in corpore motum , consesentia habemus I rinum vero est rius causiam existere , nequaquam ab illa coexissentia probamus: neque etiam simul existere inferimus, quod . alterum ab altero tamquam a caussa dependeat. Humanam voluntatem in corporis motum reapse agere , non ex hujusmodi motuum , & voluntatis actuum coexistentia , sed ex demonstrata alias animae activitate , eX conscientiae nostrae testimonio, ex corporis ad motum indifferentia , atque inertia, ex philos phandi regula, qua effinum illi caussae tribuere minnemur, quae & vera existat, & ad effectum explicandum atque producendum lassiciat , ex demonstrata praestabilitae narmoniae absurditate , ex parum digna philosophandi ratione , ad Deum sei licet ἡ & precariam nupothesim pro phaenomenorum naturalium explicatione confugiendi , ex iis demum universis capitibus conficimus, cx quibus harmoniae praestabilitas , atque occasionalium caussarum falsitatem , & physici estionum commercii veritatem hucusque probavimus . 632. opponit item Malebrariche r. Ia mens atque Uinluntas humana nihil extrinsecus producerent , merito

dicere postemus illas vibit posse et jam autem constare

mihi videtur , voluntatem spiri uum vel minimum corpus movere non posse . Nam nullam esse connexi nem necesὰriam inter voluntatem nostram , exempli gratia , movendi brachium , ct motum brachii, et Adens est . En argumentum ipsiusmet auctoris verbis. propositum o Resp . Omnes nutus argumenti propositiones elle falsas: si humana voIuntas inter nos suos actus reapse elicit ; quantumvis nihil ab illκ ita corpora quaecumque fieri posse parumper poneremus . aliquid proculdubio ipsa inceret, & proprium physicae

caussae munus ageret. Humanae voluntatis amor, Ο-dium , & quamplurimi alii actus aliuald proculdubio

sunt ipsimet animae intrinsecum , physicus Verae caussesar effectus , qui sine caussa physice produci , & esse nunquam possunt. Amandi enim vero status ,. & nullum proritis habere actum , duo sunt voluntatis status inter se oppositi: a secundo ad primum transitus Vera est physica mutatio, verus caussae alicuius effe- elus : eam mutationem intimam, & verum effectum

110쪽

emeiat voluntas, licet corpus movere non possit, nihil ne in hac hypothesi ab illa fieret λ Jam vero ab

humana voluntate , hoc est , - ab Dirituali substantia brachium , seu corpus moveri non polle , non modo Non constat . neque a Μalebranchio probari potest , sed constare potius oppositum , adducta hucusque argumenta evincunt. Sed haec ulterius evolvamus unde rem illam tibi constare assirmas λ quia, in ruis, inter voluntatem movendi, & motum nulla est connexio . Bene est, repono; rom assirmasti, ammare non suffciat; proba . Eam cosancxionem non Uifleo, neque animadverto , dices : vrrum quam lati mina duo 'haec inter se distent , rem non a ιμ--rti , non insessui, rem non esse, nullus ignorat . Mentes h manae infinita ignorantes, dc pauca tantummodo a tingentes , ab illo argumento abstinere semper debent-6s3. Quin imo philothphanti homini connerici Ulainter voluntatem seu spiritum , & motum corporum facile apparet , & animadvertitur. Philosophando nim ita progredimur: si non estri spiritus , nullus e tiam esset motus: quid enim corpora , nisi inertes ,&impenetrabiles mallae 8 cum iis modo philosophis agimus, qui una nobiscum hanc tenent Veritatem, Epicuri simum , & Panthes imiam evertunt. Corpora , iners materia motum ex se se non habent et nullum corpus deipsum , ut alia corpora primo movet I m tus omnium corporum Orignem suam habet a caussa non corporea, a spiritu: si ergo in rebus et motus , est etiam spiritus ; ex motu cuiuscumqae dati corporis spiritum potius aliquem , quam corpus aliud existere deducimus . Quin etenim aliquis. exiitat ipseritus, nollum elie, aut moveri potest corpus : contra vero nullum est corpus , cuius existentia ad alterius corporis existentiam , & motum sit prorsus ne-cPssaria : maior proinde est connexio inter corporis motum , & spiritum , quam inter duorum corporum ex istentias , aut motus o Philosopho igitur corporis motum perpendenti prius idea spiritus , quam ichaaltcrius corporis obversari debet . Ita philosophando sequentia deducimus . I. potest ergo spiritus movero corpus: a. non est ergo contra notionem spiritus -- Vere corpora, in illaque agere. 3. quoniam igitur anima humana est spiritus ; dicere amplius non potest philosophus , nullam inter voluntatem movendi , dc