장음표시 사용
131쪽
3endi, seu in circumstantia, & remota etiam eorpora agendi praeditum , in illa agit, vi propria impe lit, & impellitur, in corporibus reflectit , refrinsit , pluribus modis a vi illa interna modificatur, obiecta
illuminat , eorum imagines exhibet, repraesentat, in infinitos sere colores modificata transmutatur atques perceptionis capax existeret, circumstantia corpora illuminando perciperet. Has ego materiae, seu vis I minosae proprietates, & indolem cum animadvcrio, &per otium expendo ; in cogitantis spiritus ideam facile conscendo. Longissime quidem inter se distant spiritus , dc materia: unum tamen alterius impersectissima velut umbra mih1 statuitur. In luce agendi vim animadverto: in alia, di in se se etiam agit; intenditur , remittitur reflectitur , refringitur, longe melius vicina, quam remota illuminat obiecta, pro ma-3ori distantia sensim semper lansuescit, quoad amplius
ab umbra , dc tenebris non dii cernatur . Activa illa lucis virtus in anima longe persectior, atque si iblimior deprehenditur: activitate propria illuminare, in col res modificari, figuras eorporum exhibere, quae luminosae materiae munia stat, illas mihi utcumque reserunt sublimiores animae funkiones, quales sunt cognitio , ideae rerum, & similia o Innatus in utraque est sese dissundendi, asendi, illuminandi, explicandi nisus:
sua sunt hisce nisibus impedimenta, ut ardenti sarbo ni circumpositi cineres : cineribus, impedimentis su fatis , Vires iterum , nisusque agunt , se se in oblecta diffundunt , illuminant ,. repraesentant . AAiva minis vis caussa illa est , quae lucem ipsam infinita sere varietate modificat : obstacula & impedimenta caussa est ciens illarum modificationum non sunt , aliqua tamen ratione agunt. Longe persectiori modo sp xi tua lis animae virtus omnia illa in se se peragit rmodificationes in anima ab intima illius vi eκ obi Horum niterpositione itiductae spirituale illud in anima sunt, quod materialibus luminis modificationibus ἡcoloribus, picturis, obicctorum repraesentationibus respondeat: idcae nimirum, caeterique spirituales actus , quibus ipsa obsiecia repraesentat , amat, odio habet o Haec quidem in natura materiali locum habent: si spi-xitualibus ad amussim non respondent ; rebus tamen penitius , quantum hominibus licet, perspectis, nihiIest , quod melius humani spiritus ideam adumbret r
132쪽
eamqtae analogiam tot fundamentis innutam timi a probabimus, atque tenebimus , quamdiu melior alia
698. Neque objiciat mihi aliquis latissimum illud ,
quod inter materiales, & spirituales naturas interc dit discrimen. Scio : absit, ut hoc ego exemplo mentis cogitantis, substantiae spiritualis naturam attingere , aut notionem exponere praesumam: rei illustra dat exemplum quaero . distantiae non ignarus rem bpsam a Ionge, & malignam per lucem demonstro
ε99. omnes idei rerum sunt verae stercrmiones , seu actin animae ex funt, quibus mens objecta cerno sit rsuntque proinde ideae veri actus animae, atque as i lius perceptionibus, seu cognitionibus non distinguantur. Illud ego in propositione pono, omnem ideam non innatamὶ esse actum animae, & propriam objecti parceptionem ab anima elicitam. Utrum vero omnes animae actus circa ideas versantes sint idea etiam ipsi nova, aut antiqua, an potius anima ideas versando plurimos eliciat actus ab omni idea distinctos , ego non statuo. Propositionem sequentia mihi conficiunt: ideae nomine, atque notione intelligo repraesentationem obiecti, seu illud, quod animae obiectum repraesentat rbbjectum sibi mente repraesentare, idem plane est, atque obiectum mente percipere : ideae igitur rerum stant etiam ipsarum rerum perceptiones . a. Id sane nullus negav2rit, duo haec munera si duo reapse esse velisὶ obiectum repraesentare, obiectam percipere , seu esse objecti repraesentationem , & perceptionem, in una eademque re 1imul coniungi: quae enim notionum oppositio intor haec munera inveniatur . plane non video. Eo vero semel dato, nullum amplius argumentum est, ut ideas a perceptionibus distinguamus . Unus idemque astus & repraelontatio seu idea, & perceptio seu cognitio, propriusque animae actus elIe p terit ; repraesentatio quidem relatu ad obtestum, perceptio vero relatu ad animam: quod quiὸem luculen tius constabit, cum opposita nobis argumenta proponemus. 3. Si rerum ideae, atque perceptiones duo rerum geuera in anima ponuntur, qu . Hum manera uni
133쪽
eademque re explicari, atque peragi possint; duo illa
rerum genera statuendo , longius a simplicitate recedimus , quam si in unum conflentur . Propositioncm per 1e evidentem non negabis et posse vero duo illa munera in unum conflari, Deus ipse demonstrat, qui ct idea & pei ceptio rerum omnium Citra ullam omnino actuum distinctionem Oxistit : est scilicet Dens omni iam rerLm id Ca , omnium rerum peceptio: idea in Deo est ipsa mei repraesentatio. Quod si nisce addas , a natura simplicitatem semper affectari; non leve hoc consocisi argumentum: Illa semper ratione agitur in natura, quae & 1 mplicior est, &reapse existit in natura r simplicior sane res est, si ideas, atque pere ptiones idem esse saluantur , idque praeterea loeum
nabet in natura e secundum i itur c&mmunes naturae
leges, ideas a mentis peceptione distinguere non posse
7 . q. Sed ut ma)ori adhue luce rem ipsam statuamus , nypotesim ponamus , quod in hominis alicuius mcnte citra quamcumque aliam distinctam rem , aut re odum obiecti alicuius perceptionem imprimeret Deus, seu in hominis mente puram obiecti perceptionem consideremus. In illius hominis mente percepti objecti ideam non haberi , ne ipse quidem Melabrancbe , aut quicumque alius oppositae sententiae fautor audebit asserere: Quid enim ρ objectum percipit, sibi repraesentat & praesens in mente habet . Ista ne vero, quin eiusdem ob ecti ideam habeat λ Quid aliud est , aut aliud in mente praestat res idea λ Si actum mens tua elicit, quo sibi objectum clare repraesentat; dicetne aliquis te adhuc obiecti ipsius ideam non habere λPerceptio igitur obiecti cujuscumque dati est itisimulciusdem obiecti ideat neque possi bile est rei percepti
nem concipere, quin eiusdem rei ideam pariter concipias. A falsa atque impossibili argumentamur hypothesi , repones: elici non potest perceptio, quin eiusmodi actum praecedat aut comitetur idea : nihil escirco ab impossibili hypothesi concludere possumus.7oI. At respondeo , nihil eiusmodi effugio propositum argEmentum einervatur: primo enim, ideam, atque perceptionem esie penitus inter se diversas statuis: quidni igitur unam sine altera existere non posse dicemus λ non existat tamen sine idea perc ptio et cum
tamen sint duo distincta, postet unum ab alio seorsim
134쪽
ntellisi : id tamen est falsum : rem cognoscere, est rei habere ideam. 2. Persectissima sane divinae mentis perceptio per se ipsam elt persectiissima etiam rerum idea. 3. Etsi in tua etiam hyp. thesi parumper darem, ad rei cu uscumque perceptionem praecedere semper in mente ideam, neque fieri aliquando posse, ut obiectistimens percipiat, quin perceptionem idea praeeddat, aut comitetur; etsi, inquam, haec liberaliter darem; cum
tamen inter ideam , dc perceptionem per te intercedat distinctio ; duas habent naturas, essenti as; noli nes physicas. Atqui velis nolis id est falsissimum. Perceptionis notionem concipere nCn possumus , quin in ea pariter notione appareat idea. Non ego jam ab hypothesi existentiae argumentor : ideae, es perceptionis existentias, atque conneximes ut pro libito componas permitto : a notionibus argumentum deduces ξ obiectum sibi mente repraescntate , mente percipere , est illius ideam in mente habere praesentem. M alio m do loquaris, a nullo mortalium, neque a te ipso intelliferis . 7or. q. Quid per te sunt, amabo, rerum ideae , si1
rerum perceptiones esse inficieris λ Ad quamnam rerum classem, ad materiam ne an potius ad spiritum, aut ad mediam aliquam substantiarum classem pertinent λ Ηae quidem quaestiones in ea, quam impugnamu8, hypothesi nullo modo solvi a mente humana possunt. 7o3. Opponitur primo . Propositionem hostram aquaestionibus in opposita hypothesi obscuris , atque s lutu difficillimis probamus et hoc tamen modo par etiam argumentum in nos conficimus : quid enim sunt ideae rerum in nostra etiam hypothesi λ Sunt ne materia, an spiritus, aut medium aliquod inter spiritum& materiam 8 Respondeo: Ideae rerum , de quibus m do agimus, sunt repraesentationes, seu perceutiones , quibus anima obiectum sibi mente repraesentat : haec autem sunt spirituales animae cogitantis affectiones , di modi ab animae ipsius iando emuentes, atque prinducti : non ad substantiar, sed ad modorum ordinem spectant: vel, si mavis , sunt Ipsarmet spirituales subitantiae hoc vel illo modo assectae. Omnia haec dc ex stiperius dictis, & ex modo etiam dicendis luculenter confirmantur .
7 . opponitur a. Si rerum ideae . & perceptione.
mentis una eademque res esse statuantur unum e dum
135쪽
bus admittere oportet, aut anima est mere pason suarum cogitationum subiectum, aut ideas Omnes Qetiam simpsices mens ipsa sibi creat. Utrumque autem est falsum: primum quidem, quia si anima caussa non esset suarum perceptionum; idem pari iure de voluntatis actibus euet tenendum : quo sane humana libertas tolleretur, ut in sequentibus demonstrabitur . Vix etiam vivens amplius dici posset anima: vivere est agere: qui nihil agit, sed tantummodo patitur, a viventis ratione videtur exclusum. Secundum simillia ter fallit; ideas enim rerum sirnplices ab anima creari non posse, sed ab earum obiems dependere, omnium sensuum experimento constat: quid causis esset, quod hominis caeci mens luminis, & colorum ideas sibi numquam creasset Rem in Logica Iate Versamus. os. Respondeo: Argumentum est purum sophisma contra dilammatum leges propositum: quare nego di-lcmma, seu primam argumenti propc si ii onem : neutra e duobus illis dilemmatis partibus ex nostra sententia consequitur: neque illae sibi opponuntur , ut dilemmatis leges requirerent. Etsi anima neque sit subiectum mere passivum sitarum cogitationum, neque illas ex suo fundo citra ullam ab obiectis dependentiam
creet; eas tamen propriae indolis viribus, atque externorum obiectorum excitatione praecedente, elicere potest. Id vero est, quod iam superius stabilivimus, &ulterius adhuc confirmasimus. Ideae rerum sint cogitantis animae modificationes, seu actus: aliquam procul dubio habent caussam, a qua inciantur; sicut aliquod sub ectum esse oportet, cujus ipsae sint modificationes: utrumque & cauda &subiectum est anima illi omnes actus ab anima in anima ipsa emciuntur . Haec diximus . probavimus : modo ulterius addimus: anima eiusmodi actus producendo, nihil creat ;s creationis vocabulum rigoroso sensu methaphysico
accipiatur . Emit tantummodo : eaque ratio est, qua anima humana suos etiam voluntatis actus elicit; amorem , desiderium , aVersionem , odium concipit, modo se ad obiectum convertit , modo avertIt, aliodi alio modo pro obiectorum varietate, & animae ipsius indole Obiecta rei picit . Verus, 3c proprius hie est agendi modus humanae voluntatis; si humanam ibbertatcm salvam esse velimus. Quidni, amabo, idemi torsus de humano intellectu affrmabimus λ Utrumque
136쪽
hoc principium eadem est simplex anima. Si proprios voluntatis actus citra ullam creationem producit; sua etiam ideas, seu quoscumque intellectus actus eliciet ,
quin aliquid proprie creet. Falsum igitur est adductum illud dilemma , si ideae a perceptionibus non distinguuntur, aut anima est subjectum mere passivum subrutra perceptionum, aut si non est mere passivum, perceptiones, hoc est ideas, creat. Neque enim est purum subjectum, neque ideas creat: haec altera dilem mali adhibenda esset pars r quod scilicet anima ideas etiam simplices , aliqua ab obiectis actione praecedente , activa virtute eliciat: quod unum est verum , exemplo voluntatis, & ex posita humanae mentis indole profluit. ros. Bene est, inquis: humanae animae activam virtutem simplices ideas efficiendi conceditis λ Ita quidem, respondeo, dummodo tamen simplicium idearum ob tecta in mentem aliquo modo agant , aut cogitandi impedimentum tollant. Sicut etiam humana voluntas dati cuiuscumque boni amorem elieit ; dummodo ad eliciendum aliqua praecedat eiusdem boni amandi in
voluntatem excitatio : quocumque modo in volunta.
tem actio obiecti perveniat. Unde tamen est, subiungis, quod neque caecus de luce, aut coloribus, neque1urdus de sono, aut musica, neque ullus nostrum sim licem objecti sub sensus non eadentis ideam elicimus,u mens humana cudendi ideas virtutem habet Quia, respondeo, activa haec animae virtus ab obiectis 1emper dependet. Quare per adoriarios etiam, qui occasionalistis non favent, humana voluntas si suos amoris actus producit , datum quodcumque obJectum numquam amat, nisi idem bonum in voluntatem prius agat Eadem utrobique est ratio: materiale lumen in colores , atum 'biectorum repraesentationes non m
dificatur, nis obiecta ipsa praecedant, suoque modo in activam lucis activitatem agant . Quod in materiali luce fit , persectiori longe ratione in spirituali mentis lumine peragitur. Nostra igitur idearum explicatio , inquis, veram obiectorum in animam actionem ponit : quid tamen obseurius y Respondeo: Quid de mutuae actionis physicae inter animam, & corpus o scuritate, & insimul veritate, seu existentia tenendumst, suse iam exposuimus. 4iaecumque Obscuritas pro ducatur , nihil illa contra rei veritatem facit.
137쪽
7o7. Opponitur 3. Idcae ituri formae suorum ori florum exis entium , aut possibilium ; ergo continent realitatem illarum rerum, quarum sunt rep raesentati nos. Si igitur ideae a mente creari possunt, opus est, ut ante omnes ideas mens ips a realitatem omnium illarum rerum contineat , quarunt sibi idcas simplices producit : ne scilicet effectus sine ratione suffici 2ntestatuantur : at realitates rerum sunt ipsarum rerum exemplaria, hoc est, ideae: anima igitur ad ideas rerum producendum, ea sitem iam ideas in se se habere prius deberet: boc est, habere ideas anto ideas, quod est absurdum . Sunt ex adversiariis , qui hoc iii nos
argumentum praeposito semonstrationis nomine producant : eoque insimul demonsi are contendunt, humanam mentem ideas producendi Virtute praeditam non esse ideasque proinde a mentis perceptionibus esse distinctas. o8. Respondco : Nulla in obscurissimo hoc argumento propositio existit vera: singulas seorsim exam, nemus . Ideae non sunt formae, sed sunt repraesentationes vivae, & extrinsecat suorum obiectorum: formae in subiectis ipsis existunt, inhaerciat, aut intrinsece constituunt, ut videre est in forma hominis, auri, solis, caeterarum rerum: neutiquam illa munera ideis conveniunt, quae non in obiectis, sed in mente exi-
sunt. At quid sunt ideae, reponis, nisi intellectuales offectorum pictura: Z id autem picturae, nisi suorum obiectorum formae λ Respondeo: intellectuales quidem sunt picturae, & imagines suorum oriectin um : sed. omisio etiam latissimo illo , quod intercedit inter pμcturas, & picturas, discrimine, ne materiales quidem picturae sunt obicetorum sormae, sed obiectorum formas rc praesentant: quae duo sunt longe inter se diversa: falsum igitur primum. Objectorum persectiones incorum idcis contineri, quod erat secundo loco ex falso principio deductum , ab omni verosimilitudinecst alienum . Idea Dei , quae est in humana mei te , continet ne perfectionem Dci λ Dici ne potest, in ornatissimi palatii pictura totam eiusdem perscctionem contineri λ Ideae , & materiales etiam im rines obieeta reprae1cntant, non continent: qui diver-ssima haec bine non animadvertit, nactauhysicam ille, dc caeteras abstractas scientias aliis colendas omittat. cy. Reliquae argumenti propositiones a duabus primis deduciae, & sunt per se absurdae, di ruinosis hum
138쪽
tamentis innixae facile collabuntur Μens Igitur, t -tio loco in argumento deducitur, ad ideas prolescendum , & antequam illas producat, omnium rerum persectionem debet continere. Huius propositionis ab-1urditatem duo haec ad evidentiam demonstrat: lux vim in te habet in terialia quaecumque obiecta repraesentandi; quin eorumdem persectiones contineat: in mente humana est proculdubio idea Dei; Continet vero illam Numinis persectionem e Ideae sunt parse repraesentationes, non vero persectiones obiectorum huiusmodi repraesentationes elicietat virtutem habet anima: ne quis effectus sine ratione sitissicienti existat. Nihil aliud est, quod statuere adversarius possit, aut ex argumento deducere. In iis examinandis amplius immorari, operae pretium non est: quam falsa sint, quae in argumentum fuerunt adducta, satis luculenter
7 Io. Opponuntur sequentia. si ideae essent perceptiones animae ab ipsa anima productae; quoniam anima infinitanim rerum ideas habere potest, vim sane, atque periectionem haberet infinitam, quod finitae rei convenire non potest. 2. Si vim habet anima rerum ideas efficiendi; quare rerum quarumcumque
ideas in se se pro libito non producit ' 3. Si mens
rerum ideas producit, ideae autem objecta repraeIentant, quin eorum persectionem complectantur; nihil 1ane est , cur mens possibilia omnia cognoscere , Deumque ipsum comprehendere nequeat: quod quidem dic re , absurdissimum esset. Respondeo ad primum r posse ab anima finitae persectionis objectorum percoptiones,& voluntatis actus in infinitum produci, nullus philosophus, ne ipsi etiam adversarii in dubium vertunt: quin tamen ex hac actuum infinitate persectionis it . finitudo deducatur . Neque ideae , neque actus obiectorum persectiones continent; una tantum eademque sunt anima diverso. modo in diversa obiecta respiciens: infinitae igitur ideae, hoc est , infinitae modificationes . non intinita, sed una tantum persectio sunt: quod idem corpus infinitas possit habere figuras, argumentone erit , ut infinitam corpori persectionem tribuamus q711. Ad secundum: ut anima rerum ideas prod cat , rerum ipsarum actione opus habet: nisi igituro edorum assio praecedat . eorum ideas pro IuDic
139쪽
suo numquam eliciet. Unde est, amabo, quod lux v quae omnium corporum figuras, & colores potest in candida charta exhibere, eas tamen pro lubitu nostro non exhibet Eadem est casus utriusque ratio; neque lux materialis, neque lumen intellectuale obiectorum picturae evadere possunt, quin illorum actio aliqua praecedat. Tertiam ex modo dictis luculentissime solvitur: humana mens non modo finitae, sed tenuissimae periectionis spiritus, obiecta non cognoscit, eorumque ideas efflarmat, in hoc saltem rerum flatu, nisi ab obiectis aliquo modo ad elusimodi ideas eliciendum eis citetur: quod neque a rebus possi bilibus, neque etiam ab innumeris fere rebus existentibus peragi potest . Manisellum habes eiusdem rei exemplum in numana voluntate, in lumine materiali, & rebus aliis quamplurimis. Qund de infiniti Numinis comprehensione additur, ad rem nostram non facit: nulla est inter humanam mentem, & Dei infinitatem, inter finitum scilicet & infinitum proportio . I 2. Opponitur 3. Pictor ignotae rei imaginem depingere neque novit, neque potest: atqui pictoris sane munus agit anima, imaginis vero idear qui ergo fieri
poterit, ut mens obiecti sibi antea prorsus ignoti ideam efficiat , stu depingat Respondeo: Hoc argumento utitur Malebranche ad occasionalistarum hypothesim
adstruendum, dc caussas omnes creatas e medio tolle dum. Qui aliquas in rebus creatis veras agnostunt caussas, eo tamen utuntur argumento, in se ipsos agunt: libere v. g. humana voluntas actus sum producit : agere tamen non poste, pari ratione arsume
tum illuci conficit. Quid enim rei sint humani actus , quom o a voluntate creentur, seu emciantur , ipsa proculdubio ignorat: si igitur nulla caussa effectum agere posset, cujus naturam, & modum non cognosceret; nihil est, quod ab humana mente, aut a cre ta alia caussa peragi posset. Quid argumento respondendum sit, superius in re simisi exposuimus. Ut lux dap cuiuscumque corporis figuram, & colores reptaesentet, & obiecti repraesentationem exhibeat , opus sane non est, obiecti ejusdem repraesentationem iam antea in luce praecessi si e : satis est, activam luminis indolem ad obiecta repraesentandum aptam, ab obiectis ipsis inci . Pictoris opus exemplaris caussae efkctus existit, cujus muneris . aut conditionis est ii
140쪽
agendarum rerum cognatione non agere. Quare argu
menti consequentiam hae sensuum distinctione solves :mens objecti sibi antea ignoti ideam non efficeret, si ad exemplar ageret , ita quidem: si propria tantum naturali indole operetur, qui unus humanae animae in hoc rerum statu operandi modus est, deductam consequentiam negamus . Ratio discriminis ex diversa causesarum indole pendet. Pictoris exemplum a re nostra est longissime dispar . Μens non depingit, sed potitis activum spirituale lumen irradiat, cc se se explicat ;explicando, & irradiando cognoscit. et i opponitur 6. si mens ignotarum rerum ideas emcere in se se potest; externarum rerum existentia semper esset incerta : quod iterum pictoris exemplo evincitur. Pictor si res sibi lenotas depingat ; neu liquam ex pictura ipsa res existere afferet: ignota devinxit; existant, an pure sint possibilia , ignotum est :pari igitur ratione mens nostra ideis existentiam re-xum perperam dignosceret. Eiusmodi ideas mens nostra creavit; licet objecta non existant : rem ita statuendo, omnem rerum certitudinem , atque scientiam tollimus: de rerum exissentia iudicare amplius non possumus. Respondeo: Si hucusque dicta mente habes, ulteriori responsione opus non est. Μens nostra simplices rerum ideas se sola numquam essicit, aut incere potest, perinde ut lux citra corporum obiectum eorum figuras repraesentat. Utraque io, cum spiritualis tum mate- xialis, ut in picturas sui generis consormentur, ab obiectorum actione pendet. Sicut igitur lumen nullas Worporum figuras seu repraesentationem exhibet, nisi corpora existant; potiori sane iure simplices rerum repraesentationes in mente indubium existunt ob)ectorum existentiae argumentum . Eadem ratione simplices obj ctorum ideae in nostra , atque in adversariorum sen tentia , in rerum ipsarum cognitionem, certitudinem, scientiam nos deducunt.
714. Opponitur 7. Μens humana objecta in se ipsis non percipit, sed in aliquo a rebus ipsis, & mente di-
stincto, quod sit earumdem rerum exemplar , hoc est,
idea: hoc igitur exemplar , haec idea , hoc aliquid ab obiectis diversum, est idea a mente etiam distincta
Respondetur: Hoc argumentum purus est verborum