장음표시 사용
111쪽
motum ipsum intercedere, aut apparere connexione . Primus ille spiritus , quocum omnis motus necessariam habet connexionem , praeter infinita alia attributa summam babet omnipotentiam , cuius est ea omnia efficere, in quinum notionibus nulla est contradictio . Quandoquidem igitur ideae spiritus non opponitur m tum in corporibus efficere, quin imo pura id est spiri tuum consequentia ; a prima ad ultimam huiusce ratiocinationis ideam manifesta latra inter corporis motum, & spiritualem noetrae voluntatis actionem appa
6s . Anima bumana cogitans ita es in corpore , ut illi si Antia eju1qui fit actis , est energia in ratione cumpositi vivsntis, jentientis, atque cogitantis.
Duo in propositione affirmo . I. veram inter animam , & corpus unionem: a. animam nostram sub , stantiam spiritualem cogitantem unicum esse principium , quo vivimus, sentimus, cogitamus. 611. Ad primum probandum satis est, communis omnium hominum scnsus , experimenta , conscientia . In
timus scilicet ille sensus , dolor , gaudium . & mille aliae animi nostri aDEtiones, quas in hoc rerum statu anima nostra experitur, cum aliquae in corpore mutationes eveniunt, eo sane modo cogitantem hominis
partem afficiunt, qui puram externam assistentiam, directionem, & regimen infinito intervallo superat. Α- cutissimum, quem aliquando sentimus dolorem, vivacissimum etiam gaudium, quo suimus aliquando per iusi, in memoriam revocemus , ea dum sentimus , aut postea vivacissime recordamur, cum illo displicentiae , aut laetitiae sensu, quem ex felici, aut inselici commissarum nobis rerum eventu experimur , sedulo comparemus: si penitus utrumque inspiciamus , fieri non potest nisi quae ego intra me ipsum sentio , me vehementer illudant , quin acutissimos nostros dot res purae assistentiae effectus esse non posse pronunci '
6s . Sed ut clariora haec a metaphysica idearum discussone evadant; assissentiae, directionis, &. unio ais ideas discutiamus, easque cum sensum indole, dc
112쪽
charactere per otium conseramus. Nihil in pura assistentia , & directione occurrit , quod non sit plane extrinsecum k pura directio , regimen, & assilientia
pura rei corticem tantum attingit. Phmica unio intimam rei essentiam, di medullam afficit , unum ex diversis constituit extremis . Quod intrini a unione meum est, me penitus tangit; quod meae tantum directioni subest, exterius tantum me respici de hisce r Tum notionibus apprime consonat latissimum illud discrimen inter acutissimum dolorem , & sterilem illum laetitiae senium , quem ob strvi alicuius felicitatem , aut ob aliena negotia consilio nostro bene parta vulgus hominum experitur. 617. I. Si Anima nostra corpus tantummodo regeret , externus consultor assisteret, consiliarius dirigeret ; nullus animae lansus , dolor, gaudium cognitionem nostram de facta in corpore mutatione praecederet; nullum V. e. dolorem sentiremus , quin prius doloris caussa nobis innotesceret: omnes sensus a cognitione procederent , nullus illam excitaret . Ita rem sore non negabimus ; si nostras iterum de momine, atque assistentia rerum ideas enucleemus . Te ipsum rei quicumque gerendae, dirigendae, aut aliquo modo
patrandae praesectum cogita ; si quid huiusmodi aliquando peregisti, rem in memoriam revoca: tum si lummodo dolorem ex male gestis rebus, ex infelici r pimine , atque assistentia concipimus , cuin ea nobis innotuerunt: alia ratio non est, neque via suppetit , qua ille in nobis generetur dolor' praeter cognitionem.
In animam scilicet spiritualem materialia illa obiecta
non agunt secundum eam , quam tenes Opinionem e nulla corpora in animam agunt, nulli praeterea corrori unione aliqua devincitur spiritus . Meum tantummodo corpus consiliarius dirigo: quae in illo quacumque ratione fiunt, sola cognitione mihi tandem innotescunt: hac una ratione directi operis infortunia purum consiliarium incere possimi. Quocumque te Ver tas , si secundum praesentes , quas habemus, ideas philosophamur: praedicta omnia non inficiaberis . Dolores eκ quibuscumque corporum nostrorum, hoc est , directarum a nobis machinarum casibus proveniente, , aut ex praevidentia, aut ex conscientia , aut displicentia ortum ducerent, atque consequerentur . Atqui
huiusmodi non sunt infiniti plane doloris sensus, qui-
113쪽
bus passim homines premimur : cognitionem frequentissime praecedunt , illam in nobis. excitant . Quoties enim v m hominibus universis accidit, ex ignoto vulnere in mille aliis corporis casibus , qui nobis insciis in illo fiunt, dolere . eluique tantummodo doloris beneficio in causiae mali cognitionem devenire λ Est ne vero doloris ille sensus ex comitione, an potius praesentis mali cognitio ab incommodo doloris sensu , pr verit λ Si quis haec in dubium vocaret, illius eso conscienti am , mentem , & intimum animi tensum ap-
618. Secunda propositionis pars est , animam rati nalcm unicum illa esse principium , quo non solum cogitamus . sed & vivimus , & sentimus . Tria illa stitnt humanae syociei munera vivere , sentire , cogit
re . Praetcr tria haec est etiam in humano corpore , quemadmodum in caeteris animantibus, & vegetantibus , nutritio, de qua late in Physica Viventium disse putavimus. Cogitanti Philosopho, & naturam hominis
metaphys co more expendenti in praetentiarum quaeritur , atque sblvendum proponitur, unde tria illa humanae staciei n uncra, α characteres proveniant; u de vivimus , sentimus, cogitamus δ quodnam trium huiusmodi actionum principium atque caulla existit λAnimam nostram rationalem principium illud csse , quo cogitamus , dc caeteros omnes spirituales a-δtus clicimus , in dubium a nemine vocari potest. Est tamen eademinet anima , quae sentit ' Quianam praeterea in hominibus est principium vitae ) Animales &vitales rostri corporis functidnes, & motus , ipsamet
humani corporis nutritio , atque vegetiatio suntne emtiam ab anima nostra spirituali, an potius praeter c gitantcm hanc substantiam aliae in hominibus sunt animae, ouarum uri sensus, alteri autem omnia ad n tritionem, seu vegetationem spcflantia tribuantur δε 39. Habes paucis expositum praesentis controvem
sal sensum. Quaenam circa hiusmodi argumentum philosophorum opiniones cxistant, superius retulimus. In Physca Viventium plurima iam statuimus ad rem praesentem facientia , quae hic summatim enumerare susticiat: I. iu plantis nullam esse animam a corpore planiarum organico oe Miνiensibus succis disinciam : omnemque Plantarum nutrisionem , ct vegetationem puro partium mechanismo, er activitase peragi. 2, Nutria
114쪽
rionem, seu Degetationem perinde in humano corFore , in animantibus citeris, atque in plantis exercera. ni-st quod perfectiori longe modo in primis, quam in s
cunias peragatur. Nutritionem, seu vegetationem pro- Irium racionalis animae munus non esse, neque Pecularem ad id rei requiri animam citato in loco dici- .mus & dictis modo insistimus . g sua lurimi bu-mani corporis motiss ; qui vitales, animales nuncupantur, ab voluntate nostra non pendent, Ied secundum mechanici corporis ingenium necessario con equuntur ..66O. Ex his omnibus habemus, ex triplici illo humanae speciei munere vegetare, jentire, cogisau e , primum , sicut etiam quamplurimi nostri motus, 1olo mechani o neri: neque ad eiusmodi munus specialem opus este animam a mente cogitante distinctam. Una tantum superest circa sensus dissicultas Sunt ne etiam sensus, immo dc voluntarii motus a rationali anima. an potius praeter mcntem cogitantem est etiam in hominibus tertia quaesam substantia inter corpus, & spiritum media , sensi. iva anima nuncupata , cui omnia sensitum mutare referatur δ Hoc unum est , quod in hac propolitione negamus. Eiusdem rationalis animae munera sunt humanum cogitare, velle , sentire, & voluntarios corporis motus statuere.
66I. Propositionem ita expositam plurima non leviter probant: I. Anima illa vel esset materia, vel spiritus: substantiam mediam inter spiritum, & corpus adversarii philosophi communiter non admittunt. Primum est impossibile, nisi velis puram materiam sentire, dolere, gaudere, laetari, imaginari, & mille aliaemcere , quae & in superioribus , & potissimum in Physica Viventium salsa esse demonstravimus . Latissimam
illam esse , atque rectam ad materiali simum 'atque atheismum Miam, citato loco exposui. Quod si lacundum statueres; acta res esset: quandoquidem enim spiritua- Iem animam sentientem admittis: quare spiritualem nostram animam cogitantem sentire non posse a r-mes Unum superest, ut sensitivam animam inter m teriam , & spiritum mediam substantiam statuas . Huiusmodi ego substantias, & statuo possit biles, & existentes non nego: in casu tamen nostro iisdem te dis- ficultatibus implicas, vel animae mediae, vel rationali spiritui sentiendi munus tribuas . Si substantiam si plicem non materialem, non cogitantem lautire posse
115쪽
Vncedis; quare id de nobiliori alia substantia cogitante insiciabimur λ662. 2. Quamdiu per adversarios non probetur atac aliqua ratione constet, nostros sensus cogitantis animadiactus elie non pone, subitantiamque spiritualem cogi- . tantem illam non esie, quae infimul sentiat; philos phico illo principio, non sunt multiplisauda entia My-que nrcessitate, iecundae illius animae existentia tollitur. Si enim anima cogitans assivam procaedubio habet vim percipiendi, coeliandi, uolendi; si vis illa activa lentienai, & vrs percipiendi magnam, & manifestam inter te habent affinitatem ; si nullum ethcax argum ritum est , quo animae cogitanti sentiendi sieultas denegetur; si haec , inquam , omnia ita se halent; per allatum modo philosophicum axioma 1ensirtivam illam animam adstruere non Iicet. 663 ue. Illamet anima , quae in homine sentie . ipsae etiam cogitat: quod si probavero, quandoquidcm c Ritare spiritualium substantiarum character existit, nullum amplius dubium erit, rationali nostrae animae se tiendi etiam facultatem convenire posse . Si aliqua in nobis est anima senssitiva , illius sane erit tota laesuum provincia, illa proculdubio est , quae dolet, gaudet, esurit , sitit, laetatur , dolorem percipit, recordatur , horret, illius memini am, atque ideam servat, dolorum ideas secum confert: res autem percipere , itfrum ideas etlaere , servare, recordari, conferre , quid , quaeso, haec omnia sunt, nisi purum patum cogitare obiecta per eorum ideas percipere Esto, aliquia inter primum hunc , & alios cogitandi modos intereedat di 1erimen 1 de rebus spiritualibus cogitatio priorem K-lium cogitandi modum persectione excedat: eiusdem tamen generis duo illa sunt , maxima inter utrumque est analogia: tritum autem illud est , Ac Dmnium philosophorum consensu firmatum, quod possm us , p res etiam minus in eodem genere. Cur igitur rationalis anima , quae maius illud potest, noci poterit etiam minus y .
664. q. Sentire, & cogitare prout in hominibus sunt , dua sunt obiecta percipiendi rationes, modo potius, Objecto, organo, quam re , & notione essis-
66s. s. Tandem ut alia Hurima omittam, quaenam
me , & quam mirabilis inter sensus nostros, intex
116쪽
liversorum sensuum stactiones intercedit diversitassonser parumper, amabo, visionis sensum cum dolo re , sonos & harmoniam cum frigore, eoloribus, dolore , saporem cum tristitia: haec & infinita alia se suum nostrorum munera & indolem penitus expende, secum mutuo conser: omniane haec toto caelo inter se diversa ab una eademque sensiitiva anima simplici per cipiuntur ' Ista omnia eiusdem animae functiones habentur quin ex tanta perceptionum diversitate animarum diversitas inseratur ἰ Ad haec omnia una su ficit anima Ita rem esse non dubitas: quid ni igitur eadem spiritualis anima ad obiecta & sentiendum, dc percipiendum non sufficiet 666. Hisce omnibus illud etiam accedit , quod spiritualem nostram animam scimus esse activam, percipiendi, dc agendi vim habere, praesentem semper esse caussam , longe maiora, persectiorique modo percipere, quousque illius & spirituum quorumcumque aetivitas
sese extendat, a nobis ignorari, eorum naturam atque
vires definiri a nobis non posse: haec, inquam , Omnia fatis iterum probare videntur, ad sensuum functiones exercendum immerito, dc citra ullum fundamentum sensitivam illam statui animam ab humana rationali distinctam. 667. Opponi nihilominus in eontrarium potest . semetiendi facultas diuturno quidem tempore cogitandi facultatem in hominibus praeredit: integri a nativitate elabuntur anni, quibus pueri persecte sentiunt, .quin Cogitare aliquid valeant, aut rationis usum, dc lumen adipiscantur: sensitivam igitur, non rationalem per aliquod saltem tempus habent animam. Si utraque illa anima & cogitans, & sentiens per totum illud tempus intra pueri corpusculum elset; quare sentiendi tantummodo facultatem exerceret, nullum cogitationis
vestigium ederet Eadem am tum in illo corpustulo
sunt necessaria ad utrumque munus organa: iis ori
nis per totam vitam sentiet, illa eadem sunt, quibus tantum instructum erit corpus, cum tandem successii temporis cogitabit: unica ergo sentiendi, non cogitandi causia est, quod sensitivam, non rationalem animam corpusculum illud complectatur. Antequam argumento respondeam , unum animadverto , eam scilicet rationem ad tres in homine animas probandum
adhiberi posse, fuisseque aliquos, qui eo argument.
117쪽
Eucti, Vegetativam, sensitivam , & rationalem anΡ mam in humana specie statuerent inter se distinctas tilia tamen doctrina a quamplurimis eorum etiam phiabosophorum reiicitur, quibuscum modo agimus. R. igitur, si argumentum aliquid probaret, sequentia comficeret : T. Animam humanam semper c itare, sem- iper viale, quamdiu in corpore existit: semel enim dato , posse animam rationalem in corpore esse, quin
cogitet, Velit, & alios huiusmodi actus eliciat; ab isdem ambus per brevius , longiusve tempus feriari adigumento amplius esse non potest , quod rationalis animae absentiam probet. a. esse reapse in homine triplicem animam modo relatam quarum primam a se
cunda distinctam, ne i psi quidem adversarii admittere vellent. Enim vero per diuturnum tempus humani forintus corpusciatum nutritur I Vegetat, augetur , quin albquod sentiendi indicium praebeati quin immo in plurimis hominibus morbo correptis membra saepe sunt, quae diuturno tempore nutriuntur, quin insimul sentiant
668. 3. A caussa multiplices effectus inter se diverinsos edendi capaci unius quidem speciei phaenomenon produci non posse , nisi alii insimul essectus , aliaeque
eiusdem caussae virtutes eXerantur. Satis hara omnia
argumenti falsitatem demonstrant. 1psis etiam adversariis non inficiantibus, una eademque est anima , quae in dato quocumque homine cogitat, ideas percipit ratiocinatur: nihilominus hominos videas ea insania hebetudine mentis imbecillitate laborantes , ut cogitent quidem , ideas , & singula obiecta perciniant, i m tamen vitae curriculo, aut per plures saltem annos ratiocinando impares omnino existant. Quid λ Estne in hominibus duplex rationalis animas' Rei totius summa est: una eademque simplex substantia divelsarum specierum actiones, atque munera edere potest, ad quae diversas etiam requirantur dispositiones, maior organorum explicatio, di mille huiusmodi accidentia, a quibus naturalium caussarum actiones pendent: hic sane est rei nostrae casus, in quo ulterius explicando non immoror; ad ea quae in Physica Viventium eraposui, Lectorem remitto.
118쪽
f69. Animam humanam spiritualem in corporis mineus voluntarios agere diximus; illud ulterius quaeritur solvendum, cuiusmodi est animae actio in corpus , physicane, an morale solum imperium Θ Ηumani cor poris motus physica sunt phaenomena ; physicam proi de habent cytissam et quaenam huiusmodi caussa λ Μω-sculi , reponitur: bene 'quidem e sed cum musiculi sint ipsi etiam corpora; non agunt, nisi prius etiam minveantur, dc Vires movendi accipiant et motus, & viros musculorum unde sunt ρ Res physica it Ii etiam existunt, quae physicam caussam habeant oportit. Αnervis quidem agi, tendi, moveri musculos; flervos otiam a spiritibus animalibus, aut eorum saltem ope
intendi, agere, movere, vires musculis communicare novimus & fatemur r a corpore tamen in corpus gra- datim conscendimus: nervi etiam, atque spiritus animales , quocumque senili statuantur, i int corpora, &materia iners: nisi prius excitentur, Vires accipiant , oveantur, effectus illos & vires physicas communicare non positiret: haec 1ane sunt notissimae naturae leges r eadem igitur redit semper quaestio. Quisnam spiritus animales, & nervos quiescentes, vires in se se non habentes, quamdiu quiescunt, admotum statuit, viresque illis communicat 2 Quamdiu per corpora com1cendimus & pro corporis motus caussa corpus aliud assimamus; quaestionem non solvimus. Totum huma- 'num corpus antea quiescens ponor moveri incepit, cum nullum eYternum corpus in illud agebat, intimo veluti machinae ingenio ad motum statun ur: ad radicem deveniamus; quisnam peculiaris ille est primus motor, a quo interiores machinae partes, blateria irotulae ad motum excitantur ρ Illa vis, quae in corpore existit, cum iam movetur, & in illo antea non
erat, cum nondum movebatur , aut est de novo in naturam inducta, aut tam antea in natura existebat,
solaque subiecti mutatione abb uno in aliud corpus transiit 8 Si primum ; cum alia huiusinofit novarum virium physica esse non possit caussa , nisi anima nostra, quaestionem habemus solutam, in voluntarios motus physice agit anima . Do. Quod si statuatur secundum, easque vires in .
119쪽
iiatura iam antea existentes novum tantummodo sumiectum acquirere contendas; eiusmodi vires in universali aliquo naturae iando, v. g. in materia subtili Cartosiana; in igne elementari ubique sparso , atque elastico existunt Utcumque tamen statuantur, eum v luntatis nostrae nutu ab illo naturae lando ad humanae machinae partes physice transeant; in physicam tandem humanae Animae actionem devenimus. Uno verbo , sine phystica aliqua actione nova in humano corpore antea quiescente motus incipere non potest . Anima actus quoscumque suos physice elicit, in actus quibus ad motum ponendum vel sistendum deliberat , physice agit . Si anima per huiusmodi volitiones activos illos spiritus, ignem clementarem, &elasticum in corpore hamano diuuium , veram scilicet nostrorum motuum caussam physicam reapse excitat; ant ob le- em commercii, illis actibus positis, primitivi elatems , elamentarisque ignis excitantur: id ego non, de
De prima Animae rationalis facultate, virtute nim1-rum intelligenaei, idearum origine , naiuna
Animae actus ad antelligentiam spectantes enumeranis . 67s. Hactenus animae nostrae, potissimae scilicet' hu manas naturae partis naturam, atque praesentem in corpore humano statum, vires, & commercium prosecuti sumus, quantum humanae mentis tenuitas pati tur . Ut clarius dictis jam rebus accedat lumen , n stras huiusce cogitantis animae proprietates aggredia mur : in praesenti etenim statu , quo maligna tantum luce rerum naturas spectamus, non melius earum esse sentias rimari possumus , quam si proprietates examinemus . Animae humanae facultates numerantur com
muniter Memoria , Ditellectus , Voluntas . Primam , quas ad intellectum aliquo modo spectat, & a voluntate non parum pendet, in Physica viventium dissoruimus , quantum argumenti obscuritas permittit: ubi quamplurima memoriae phaenomena explicavimus , de
120쪽
problemata Zivimus. Duae aliae istellectus, atque vo-
Iunias in hac Metaphysteae parte proprium sibi vindicant locum. Quantumvis tres Animae potentias numeremus ἰ non illas iamcn, tamquam res inter se distinctas. existimamus: eo sane modo anima cogitans
non esset simplex substantia, sed ex pluribus consti
tueretur, quae eius implicitatem tollerent. Relatae idcirco animae virtutes, dc aliae eiusdem proprietates una eademque animae substantia existunt ; quae & in
telligere, & velle, & reeordari, & plura sorsan alia agere potest, nobis ipsis in hoc rerum statu ignota
Quae ad intellectum pertinent, prius expediamus; v luntatis notionem, indolem, proprietates , munera postea daturi. 672, Intesiectus est illa animae vis, atque activa facultas , qua objecta percipimus , cogitamus , sententiam ferimus, ratiocinamur , dubitamus . examinamus, atrumque eiusdem naturae munera exercemus .: mens etiam
alio nomine nuncupatur . Duplex ab antiquis Peripateti eis statuebatur intellectus , agons nimirum, Ac pariens. Quaenam illi hisce nominibus significarent, qua nam munera, & distinctionem utrique intellectui tribuerent, obscurissima sunt. ab ipsis etiam minime imtelliguntur, inutilia plane existunt, & nullo innituntur Andamento. is praetermissis , mentis nostrae actus praecipui numeratur ideae rerum , , micia, sein mentis sententiae , dubitationes, ratiocinatis , exameri , ideam rum de caeterorum actuum di positio, seu methodur . Sensus, mentis etiam actus atque opus, vel ad ide rum ordinem spectant, vel aliam actionum mentis classem constituunt, quam ideae comitentur, & subsequantur. Horum omnium mentis actuum notiones, distinctionem, & ordinem in Iogica dedimus; quam quidem rationalis philo phiae partem Μetaphysico Philoipho perspectam habere opus est : plurima inibi ad
praelem argumentum facientia, & necessaria tradidimus ., quae ignorare., aurpissimum Ister to euieumque existimamus. 673. Inter relatos intellectus actus potissimum locum habet ratio , quae prout in praesentiarum usurpatur , rationis etiam usus , aut rationis lumen diritur . Tribus hisce nominibus diversias notiones, aut mentis
functiones significamus. Hoc in loco, Ratio es neniis discretio inter venum o falsum . inter bonum o ma- aE e 3 tam σ