장음표시 사용
71쪽
placeret . Quonam autem loco apud cmnes Philosophos esse debeat pura hypothesis nullis rationibus confirmata , communi sensui oppolita, atque idcirco pa radoxum sapiens , & gravissimis praeterea rigumentis labefactata, nemo non videt . Ad praecipuum igitur rei caput probandum deveniamus . 398. Harmoniae piae stabilitar falsitatem sequentia deis monstrant . Si veram tandem huiusmodi hypothesim esse admittimus; omnes philosophandi regulae evertuntur: in quibuscumque aliis rebus materialibus , spiritualibus similis statui poterit harmonia , omnesque materiales effectuum quorumcumque caussae hactenus ecundum sanam philosophiam admissae , in dubium vocantur, rejiciuntur, omnia iuVertuntur, tota haec materialium rerum universitas , & systema pura harmonia statui potest . Quas cumque hactenus existimabamus phaenomenorum cauilas , caussae reapse non sunt , sed purae tantum machinae harmonicae , seu in consonantia ab aeterrio rerum Omnium auctore constitutae, & perennes semper actionum series naturae genio efficientes ; quin una in alteram agat . Rem explicemus r haec hactenus fuerat secundum humanae rationis dict men probatissima philosophandi ratio , ct regula : quotiescumque eum in phaenomenis edendis conflantem semper ordinem Oblemamus, ut ad praesentiam datae caussae activae Nectum semper eiu animadvert mus ; contra vero , data illa desciente caussa , datum illum efffetum numquam edi observemus ; his, inquam ,
flantibus. observatum phaenomenon , ut verum datae acussae essectum pronuntiamus , veramque inter utrumque
actionem p sicam intercedere fecundum omnes pbilo phaadi regulas existimamus. Eo sane dictamine ducti, ab igne nos calescere , a sole illuminari , ab ictu corporum seriri, dolere , & infinita alia dicebamus. Haeciana hominibus semper iudicandi regula rationis lumine confirmata. Qnod ad solem , seu ignem aliquem
ses , librosque singulos eodem , quo conscripti sunt modo ,
scripsisset , etiam si nulla ipse fuisset anima ta ); UGI-
fana Machina tristabilita harmoniae argumentum , ct demonstratio existit. Quis autem in scribentem machinam irascatur λ ad Uri . loc. cit. g. 637.
72쪽
terrestrem semper calescam, eoque prorsus deficiente fragescam; solem , & ignes caeteros terrestres in ca lorem in me excitatum agere , verasque esse ejus es fectus caussas dicimus e quod flante vento navigium , expansis velis, medio in oceano deseratur , illo vero cessante , sistat; navigationem in ventorum efficaciam
reserimus. Atqui harmonia semel admissa , haec philosophandi regula stare amplius non potest ; cmnes
eatissae de medio tolluntur e quidquid in rebus fit, aut de novo appareae ; harmonicum illud est , non a d stincta aliqua caussa peractum , sed ope harmoniae prae stabilitae ex intima substantiae activitate emanans.syρ. Equidem posito meae voluntatis δ' u , manum v. g. pro lubitu meo moveo, assurgo, sed eo , quiesco , a quiete ad motum , a motu ad quietem tranis seo : illa in me voluntate deficiente , omnes illi etiam in me cessant effectus. lsi cultello seriar , aut cor pus quodcumque aliud me male tractet ; illico doleo a absint illa omnia, omnis illico doloris lenius evanescit e paria omnia sunt: nihilominus nullam hic caussam , sed puram actionum harmoniam agnoscis. Nihil in motus illos voluntarios , I liberos agit voluntas , inquis r purus hic est actionum concentus. Idem plane est omnium caussarum , & effectuum casus: nullus est a sole , aut igne quocumque in me effectus: inter me , & ignem , alii iolem pura est harmonia , & actionum concentus e alii ex aliis in me emanant , aut nascuntur sensus, phaenomena , dolores; non a sole, lane , corporibus caeteris essecti , sed ex propriam et Animae activitate ea venatim , & seriatim ea lege e-ina navites , ut subsequentium ratio sufficiens in antecedentibus sibi proximis inveniatur : haec vero actionum series solis , ignium terrestrium , caeterarum actionum seriebus harmonice respondent e unde opposse tum probabis λHoc quidem argumentum eo efficacius contra harmoni stas Leibnitianos evadit, quod substantias omnesmonades esse dicant, inter quas magnam etiam agno sciant , atque statuunt similitudinem . Omnia per eo sunt monades ; inter earum mona dum quam plurimas
sola agendi ratio harmonica admittitur : quidni rem de omnibus pariter affirmare ; cum nulla sit , aut apnareat excipiendi ratio coo. Contra adductam hacten ς rationem ita argu
73쪽
mentari posset Lelbnitianus : caussarum , atque esse Etum ratio & exilientia ex his duobus pendet , atque fatui philosophando debet , si nimirum caussarum actiones agnoscamus , quibus effectus reapse produci
animadvertamus. Deinde si inter caullas atque effectus proportio intercedat. Duo haec in animae , &corporis effectibus desidεrantur : nullas illi e actiones animadvertimus : nullam inter spiritum , cla corpus Iroportionem existere , certum apparet : contraria omnia sunt in reliquis materialibus caussis ad male riales effectus relatis . Resp. Operae pretium non est in h i sce rei ellendis immorari , quae neque ab harmo nistis ipsis serio producuntur. Causiarum quarumque actiones nemo umquam mortalium vidit , cujuscum que tandem conditionis caussae ipsae existant , unes tantum effectus ab ipsis productos agnoscere hominibus in praesenti rerum statu conceditur e causi s , &effect his sensibus agnoscimus : notarum deinde caussa rum effectus esse observata quaedam phaenomena dici mus , exposita modo ratione ihilosophando , atque naturali lumine ducti. Ex irruente in me lapide ictum, percussionem, dolorem in me ipso sentio , percipio ;praeter haec n hil in dato' casu animadverto . Sed vero in animae , atque corporis in se mutuo effectibus res perinde se habet. Proportio , & vires caussarum ex effectibus ipsis dignoscuntur . Quare cum eodem plane modo ab anima in corpus agi percipiamus , at que a materialibus caussis in materialia phaenomena agitur ; vim in spirituati anima ad motus in corpore aliqua ratione peragendos proportionalem esse deduci mus. Nulla est proportio, inquiunt, inter spiritum , ct materiam: probates id enim Vero omnes negamus: ad proportionem negandum opus esset intimam spiri .us , atque materiae naturam habere perspectami, quod nostram mortalium conditionem longissime superat :ad asserendum vero haec duo sufficiunt x. quod esse Hus, seu motus in corpore perinde ad animae nutum,& voluntatem consequi constantissime semper obser
Vemus , atque a caeteris materialibus caussis materia
lia et i m phaenomena profluunt , aut ab anima ipsa liberae mentis functiones producuntur: in horum po se remis autem veram caussae rationem intervenire per ipsos etiam harmoni stas constat.
6OI. a. A spiritu purissimo, Deo optimo maximo,
74쪽
omnes tandem esse materialium rerum motus, & veram ipsum esse, atque primam omnium rerum , atque mundanorum motuum caussam physicam , nullus harmoni sta 4nficiabitur ; nisi in Pantheismum , aut male rialismum incidat , quod absit, ut de hisce phillas ophis suspicemur: hoc autem semel dato, negari amplius noli potest , veram inter spiritum, & materiam ad hujusmi di phaenomena producenda proportionem inter
cedere . Paucis rem totam colligam e caussarum actionem homines non videmus , earum effectus sentimus , animadvertimus, ratione demonstramus : ex effectibus vires, atque caussarum proportionem secundum philosophandi regulas deducimus: lummam connexionem inter animae 5c corporis actiones deprehendimus , quari
ta inter cauitas , dc effectus materiales intercedit , &qualis etiam edet , si inter corpus, & animam vera intercedat actio. Ad evidentiam praeterea constat, Corporis motus.a spiritu reapse produci , neque nisi aspiritu este tandem posse r vera igitur est inter spiritum , & materialia phaenomena proportio. Tandem et ii haec omnia capita desiderarentur ; negari a philo sopho haec proportio non potest , quamdiu intimam spiritus naturam penitissime non agnoscimus; quod in praesenti rerum statu non habemus. 6o2. Probatur a. propositio: V ram parumper pona mus harmoniam illam praestabilitam inter omnes eorporis , & animae functiones: in se me igitur actionum
corporis actio A est ratio sufficiens actionis B , & itae
de omnibus aliis: ita enim vi ro rem statuunt . Benel est: at saepissime nos a motu inquietem, a quiete Edmotum , ab uno in contrarium motum convertimur, atque tranti iacius: rem in semeti plo unusquisque videt ,
quotidie experitur: quies igitur esset ratio sufficiens motus , & vicissim motus in dextram esset oppositii penitus motus, atque directionis ratio sufficiens. Mille identidem actiones agimus nullo modo inter se connexas, sed penitus diversas. Neque id modo in cor poris, sed in animae etiam actionibus quotidie observamus e secundum harmoniae assertores , omnes Vol nn
ratis nostra' actus se se seriatim , ct catenatim subsequuntur, unusque alium trahit , a quo tertius similiter trahetur, quartum pari nece sitate tiactarus: omnes hujusmodi actus, fatalisque eorum catena ex pu-xo animae fundo & energia explicatur, atque emanat:
75쪽
nihil in illos agunt corpus nostrum, aut e X terna qua' cumque objecta : omnis enim tollitur actio: nihil animae nostrae cum corpore nostro, cum corporibus caeteris commune: seorsim qnae libet res suas agunt , actus suos eliciunt. At quotidie fit, ut quem hucusque t nere amavimus, ad prolatam ab illo in nos injuriam . aut inflictum vulnus . odio i l l ico habeamus , totiusque
vehementis amoris aestus in oppositam animi averso nem convertatur. Infinitae aliae subinde fiunt in humano animo mutationes: nihil prolatum verbum , nihil inflictum vulnus in antecedentem amorem, aut subsequens odium agit: perinde amor , odium , amo T s , Odiique actus, atque vicissitudines in anima fiunt , ac si neque corpus haberemus , neque externum ali-- lquid esset , corpus , amicus , inimicus , injuria , vulnus. Haec scilicet est harmoniae hypothesis i intra ani- lmam ipsam, in ipsis met ejus actibus quaerenda tantummodo est subsequentium actuum ratio, &caussa sufficiens: ideo odio habes, quia proqime antea a maili . prior ille amoris actus unica est odio habrndi sumetens ratio . Quoscumque inter amorem . & odium medios alios actus interfluere dicas ; dissicultatem non deelinas e longiori , breviorive itinere ad hoc semper caput devenimus, quod actus amoris sit tota ratio, arque caussa sum ciens actus odii: id vero adeo arationis dictamine abludit , & alienum est , ut id unum caputri eo saltem judicio ad harmoniam penitus rejiciendam
6οῖ. Hujusmodi argumentum a ratione lassicienti de-ὶmptum, quam tantopere praedicant Harmonistae , eoi os philosophando deducit , ut mentem semper , & necessario cogit gre secundum hane hypothesim dicamus . Fuerat haec Cartesi, dc omnium C rtesianorum opinio, animam semper cogitare: in eamdem harmoni stas Omnes descendere opus esse , harmoniae ipsius positio demonstrat . Humana anima , ramquam spirituale aut romatori ab iis ponitur, in id earum sibi succedet ritim , & sese alias ab aliis evolventium seriem genio machinae acta : ita ut una alterius ratio su Sciens ex sat: si igitur antecedens idea est ratio sussiciens exi- 1lentiae subsequentis ideaer illudque nroculdubio existit. cujus existentiae ratio lassiciens existit : impossibile est aliquod esse tempus , in quo mens nullam habeat ideam raliter non existeret idea , ad cujus existentian, tota
76쪽
. ratio sumesens exilieret. Animam nostram semper c gitare facile dabunt harmonis se omnes r Ego tamen , . polito uni Uersali omnium hominum experimento , quoni nullus scilicet se semper cogitare conscius existat, auuc meminerit, illi sententiae non parum dissiderem , quae vera elle non potest, nisi me semper cogitare, verum, pariter existat.
γ 6O . Probatur 3. Harmoniae hypothesis ad ideati mum nos deducit, eaque statuit, quibus positis , nihil amplius suppetit , quo contra ideat ista et argumen i tari vale mus. Sibi enim vero ideat istam statuat Lei- , bnitianus philosophus , quocum agat: me ipsum parum i per ideat istam ponat e nulla sunt corpora r probari il- . la nullo modo post unt , si harmonia statuatur. Unde
. enim, a m bo, corporum existentiam probamus s' a sen- . suum omnium testimoniis: bene est: si ergo haec om-- nia in hypothesi harmoniae fallant, si nihil probent p. tum vero palmam deferet Ide iisti: fallunt vero. Omnia scilicet illa sunt puri actus animae , neque R DO- siro , neque ab externis corpo Iibus ullo modo depeni dent : perinde in anima , in nobismetipsis illi omnes . sensus , dolores , visus , auditio , conscientia emanam, rent , atque existerent , perinde sentirem , si & meum , . & alia corpora existant , ac si non existante sensus
. igiliar, conscientia , experimenta , ratio, argumentat existentiae corporum amplius ei Ie non possunt: quid- . nuid ad animam, ad mentem, rationem , sensum spectat, nihil cum corporibus habet commune, nullam . cum iis habet relationem et ad corpora igitur probandum non inserviunt. Argumentum ad ideas pariter . eκ tenditur: male scilicet a corporum id eis eorum existentia probaretur: secundum Harmoniae enim hyp thesim id est de ccirporibus quibus citioque a Corporibus . nulla ratione pendent , e proprio animae fundo emanant, evolvuntur . profluunt, licet nullum existat corpus: unde ergo probas existentiam corporum unde certum tibi est, me tibi litem intendere, homines eii e . quibuscum agas q6os. Neque Leibnitianus Philosontius in infinitam Nummis Bonitatem confugere pote it : Qirasi scilicet posita supremi Numinis bonitate , fieri non possit , quin
praesentes animae nostrae sensus corporum existentiam certo nobis dem 'nsirent. Bene quidem ex hoc c pite
caeteri philosophi argumentantur: secundum eo m
77쪽
syllemata naturalis, dc physica intercedit inter co pora, dc animam, inter corporum existentiam atque eorumdem ideas , dc sensus connexio, & dependentia: ea propter dc senius oc ideae , tamquam aptum dc Cer tum existentiae corporum criterium nobis a Deo dari potuit : satis inde intelligitur , ita nos esse a Deo comparatos, ut claris id eis, & manifesis sensibus ducamur , assentiamur , credamus : naturalis semper est
ab id eis dc sensibus ad eorum objecta relatio. Alia omnia in Leibnitiana hypothesi existunt ; cum nulla
penitus inter animae actus ideas , sensum , atque Corpora intercedat relatio, dependentia, actio ς priora illa naturale & certum existentiae corporum criterium esse non possunt . Si ideis , lentibus , conscientia ducimur; sallaci argumento ducimur: fallax igitur medium , atque criterium humanae menti donasset Deus, quo ad firmum assenium praestandum duceretur. Id ne vero per summam Dei Bonitatem atque Sapientiam cogit ri ne quidem potest λ Enim vero in hujusmodi rerum hypothesi omnes humanae scientiae, & artes physicae in divinam tandem fidem resolverentur: non jam in sensus experimenta, & conscientiam humanae cogni tiones , dc naturales veritates resolvi possent . Fallacia enim haec sunt media , atque fundamenta. Est De
vero haec philolophandi ratio philosopho digna , est nevera, atque citra Dei iniuriam teneri ab homine potest λ6o6. Quin imo Deus ipse nos perpetuo salleret : ea
enim nos naturali indole comparavit , ut eorpora esse sensu, conscientia erederemus: naturale hoc tamen humanae mentis criterium hominibus a Deo datum est fallax : nulla inter hujusmodi criterium , dc corpora ipsa naturalis aliqua connexio existit: falsissimum criterium : esto enim non sint corpora , erit tamen perte eorum existentiae criterium , criterio ducemur , in errorem criterio ducti laberemur. 6O7. Quocumque se vertant Harmonistae, idealismus secundum harmoniam statuitur. Nulla iis ratio suppetit , qua ab idea listarum argumentis se se expediant. Ex istant, vel non existant corpora, easdem in Una , atque in altera hypothesi ideas, sensus actiones animae haberemus: in casu non existentias corporum idem omnino aleret, sentiret, cogitaret anima , quod modo
agit , sentit, cogitat. Conscientia motuum nostri corporis
78쪽
poris est procul dub o actus animae ; est enim intimuesensus , atque pereeptio: in utraque igitur hynothesi eamdem haberemus conscientiam nostri inupor l,: res quidem ab harmoniae positio ue atque principiis Pro fluit . Hanc tamen crinscientiam in casu non existen tiae corporum habendam negat mol se sed quodcumque teneas; harmoniae absurditatem , atque falsitatem conficimus. Si primum; ergo ab harmonia , seu a Deo unico harmoniae auctore in errorem indue imur: ita enim comparati sumus, ut intimo conscientiae sensu semper ducamur, eumque tamquam veritatis criterium statuamus: Corporibus igitur non existentibus, perinde adhuc ut modo sumus. de corporibus nostris conscii existeremus; eaque propter nullum nobis circa eorum existentiam superesset dubium: dato nobis a Deo veritatum criterio ducti , nostrorum corporum existen tiam , hoc est , errorem teneremus. sin autem secun dum; actum est de harmonia; aliqui enim sunt animae actus , quorum ratio sufficiens est corpus, animae prae sens,' illique aliqua tandem ratione unitum: sensus conscientiae est vera perceptio, & actus animae ; dicet enim Harmoni sta corpori organico, seu materiae inerti conscientiam inesse δ In praesenti igitur exissentiae cor porum hypothesi quam plurimos actus habet, seu elicie anima , quos, sublato corpore , non haberet: ejusmodi igitur actuum animae, & sensuum existentia a corpo re dependet ; non amplius cogitantes animae existimus , cogitamus , percipimus , quales , sublatis corpo Tibus , existeremus, perciperemus: actum est de ha monia , a corpore tandem dependet anima , in animam , in plures illius actus agit corpus r aliquod tandem e st inter corpus, & animam physicum commer
6O8. Probatur . Tota illa harmoniae praestabilitae hipothesis communi omnium hominum sensui opponi tur: nisi igitur validi simis rationibus hujusmodi dogmatae icantur ; non modo imprudenter ali eruntur, sed una secum falsitatis characterem , atque nritam deis Tunt e rem communi sensui oppositam probate r alias harmoniam inter otiosi mentis opera merito annume
tandam pronuntiabimus. Hypothesim tantum proponimus inquiunt, thesim non adstruimus . Sed ne hypothesis quidem ad miti potest harmonia , respondeo : ad hypo thesim aliquam adstruendam haec praeter alia observa ri dein
79쪽
ui debent , nullis indubiis principiis, factis , experimen, tis opponi et communi sentui non contradicere r iis in niti fundamentis , quae rem certo possibilem demonstrent, reapse ita esse , aliqua probabilitate persuadeant: nullis tandem rationibus convelli , quae rei falsitatem demonstrent. Quaecumque in medium asse Tantur hypotheses hisce notis, atque charactere non prae ditae , inter hypogriphos , & vana poetarum commen ta numerabuntur. Omnia autem illa in harmoniae hypothesi deliderari , saei te deprehendet quisquis suum ipsius sensum . rationes huc usque adductas, ipsam
met harmoniae positionem intueatur. 6o9. Probatur ρ. Humanae liberatis ratio , & exi- sentiae veritas aliud caput est, ex quo in harmoniam praestabilitam argumentum desumitur. Fusissime ex hoc capite in Leibnitium argumentantur quam plurimi ἔquin imo peculiarem hanc instituunt quaestionem ,
possit ne in Leibnitianae harmoniae hypothesi humana libertas constare Res mihi videtur paucis verbis expedienda . Pono interim paulo inferius probaturus , liber
talis proprie dictae ideam in activa indifferentia comsistere : liber ad studendum , & scribendum me accingo, quia non modo volens studeo . & scribo, seu ad studendum , & scribendum libenter ducor, quod cum insuperabili necessitate conjungi posset: sed quod ex
me ipso nullo externo cogente active eligo, me ad agendum delibero, cum possin iisdem in circumst antiis non agere, neque deliberare. Si aliam tibi statuas libertatis ideam, tecum inferius agam . modo enim si cundum indicatam ideam argumentum resolvam . Libertatis humanae actus duplicis sunt ordinis , internis ei licet voluntatis actus , ct externi corporis motus, quos voluntarios appellamus . Primi generis sunt amor,
odium, velle, nolle, & infinitae fere duplicis hujusce
generis species : ad secundum ordinem spectant manus pedes, membra alia movere, quiescere, & similes a Prioris ordinis actus a sola anima cogitante, & v sente fiunt e posteriores autem secrandum communem philosophorum harmoniam non probantium sensum, &ab ingenio machinae & ab animae ipsius actione ut pliarimum fiunt. Secundum harmoniae constitutionem , auctores , &univer si humani eorporis motus , quies dc actiones sunt puri machinae effectus, in quos anima nullo modo agit ,
80쪽
PARS SECUNDA . . 38 sagit , &quos eodem modo corpus nostrum anima de iii-
ut iam exerceret , atque modo peragimus.
FIO. Hisce positis in harmoniae hypothesi nulli nos rorum corporum motus , aut actiones , quantum Vis vo luritariae pollunt dici, aut esse liberae:communi hominum sensia i , ex pexientiae, conscientiae id opponitur. Inde argummentum in harmoniae auctores desumitur: omnes & qui- Cumque nostri corporis motus , di voluntariae actiones in harmoniae hypothesi a pura machina , a materia non co gnoscente , neque volente fiunt e atque ab illa peragerentur. si nulla ellet anima; quemadmodum in horologio automato visitur. Iam vero motus horologii , actiones pura machinae, in quas nullo modo agit anima, actus a machina inanimi editi nullo modo possunt esse , aut nuncupari
liberi; nisi novas vocabulis intelligamus ideas: omnes nostri motus voluntarii eodem plane modo nunc fiunt, iidem plane existunt, atque fierent , & existerent, si nulla in nobis esset anima r quoniam igitur in datai Ila hypothesi non ellent liberi, nisi automati horologii motua liberos nuncupare velis; in praesenti etiam rerum statu nullam plane habent libertatem. 6 Q. Secondum aliorum philosophorum 1ensum hujusmodi voluntarii motus sunt liberi ; quia partim saltem a principio, seu caussa libera cogitante, volentere active eligente essiciuntur , pro ejus lubitu fiunt , aut impediuntur e haec omnia necessaria libertatis prin cipia in harmoniae hypothesi desiderantur. Μanitesta adeo haec omnia sunt , ut in iis amplius immorari operae pretium non esset: si ergo praedicti voluntarii motus sunt procul dubio liberi, halmoniae hypothesis est prorsus falsa , atque absurda. 60. Quod internos animae actus attinet , utrum humanae voluntatis actus in harmoniae hypothesi esse
possint liberi , ex ipsiusmet hipothesis positione dependet . Si eius indolis animam a Deo creatam PO nas , ut illa non aliqua suae naturae necessitate, aut
intali, dc insuperabili aliqua vi actiones suas , aliam post aliam essiciat ; sed certam actuum seriem activa essicacia in tempore eliciat; nulla licet antecedenti, aut intrinseca necessitate adacta : in hae, inquam, hvpothesi, seu harmonica actuum animae dispositione nihil est , quod
humanorum actuum nostrae voluntatis libertatem laedat 2 maxime tamen 1i contrario modo harmoniae hypothesis concipiatur. Duplex est causiarum ordo , quod ad